《爱的艺术》第二卷201-300行

Riserit, adride; si flebit, flere memento;
imponat leges vultibus illa tuis.
Seu ludet, numerosque manu iactabit eburnos,
tu male iactato, tu male iacta dato;
205 seu iacies talos, victam ne poena sequatur,
damnosi facito stent tibi saepe canes;
sive latrocinii sub imagine calculus ibit,
fac pereat vitreo miles ab hoste tuus.
Ipse tene distenta suis umbracula virgis,
210 ipse fac in turba, qua venit illa, locum.
Nec dubita tereti scamnum producere lecto,
et tenero soleam deme vel adde pedi.
Saepe etiam dominae, quamvis horrebis et ipse,
algenti manus est calfacienda sinu.
215 Nec tibi turpe puta (quamvis sit turpe, placebit),
ingenua speculum sustinuisse manu.
Ille, fatigata praebendo monstra noverca,
qui meruit caelum, quod prior ipse tulit,
inter Ioniacas calathum tenuisse puellas
220 creditur, et lanas excoluisse rudes.
Paruit imperio dominae Tirynthius heros:
i nunc et dubita ferre, quod ille tulit.
Iussus adesse foro, iussa maturius hora
fac semper venias, nec nisi serus abi.
225 Occurras aliquo, tibi dixerit: omnia differ,
curre, nec inceptum turba moretur iter.
Nocte domum repetens epulis perfuncta redibit:
tum quoque pro servo, si vocat illa, veni.
Rure erit, et dicet ‘Venias’: amor odit inertes;
230 si rota defuerit, tu pede carpe viam.
Nec grave te tempus sitiensque Canicula tardet,
nec via per iactas candida facta nives.
Militiae species amor est; discedite, segnes:
non sunt haec timidis signa tuenda viris.
235 Nox et hiems longaeque viae saevique dolores
mollibus his castris et labor omnis inest.
Saepe feres imbrem caelesti nube solutum,
frigidus et nuda saepe iacebis humo.
Cynthius Admeti vaccas pavisse Pheraei
240 fertur, et in parva delituisse casa.
Quod Phoebum decuit, quem non decet? Exue fastus,
curam mansuri quisquis amoris habes.
Si tibi per tutum planumque negabitur ire,
atque erit opposita ianua fulta sera,
245 at tu per praeceps tecto delabere aperto;
det quoque furtivas alta fenestra vias.
Laeta erit, et causam tibi se sciet esse pericli;
hoc dominae certi pignus amoris erit.
Saepe tua poteras, Leandre, carere puella;
250 transnabas, animum nosset ut illa tuum.
Nec pudor ancillas, ut quaeque erit ordine prima,
nec tibi sit servos demeruisse pudor.
Nomine quemque suo (nulla est iactura) saluta,
iunge tuis humiles, ambitiose, manus.
255 Sed tamen et servo (levis est inpensa) roganti
porrige Fortunae munera parva die;
porrige et ancillae, qua poenas luce pependit
lusa maritali Gallica veste manus.
Fac plebem, mihi crede, tuam; sit semper in illa
260 ianitor et thalami qui iacet ante fores.
Nec dominam iubeo pretioso munere dones:
parva, sed e parvis callidus apta dato.
Dum bene dives ager, cum rami pondere nutant,
adferat in calatho rustica dona puer.
265 Rure suburbano poteris tibi dicere missa,
illa vel in Sacra sint licet empta Via.
Adferat aut uvas, aut quas Amaryllis amabat
at nunc castaneas non amat illa nuces.
Quin etiam turdoque licet missaque columba
270 te memorem dominae testificere tuae.
Turpiter his emitur spes mortis et orba senectus.
A, pereant, per quos munera crimen habent!
Quid tibi praecipiam teneros quoque mittere versus?
Ei mihi, non multum carmen honoris habet.
275 Carmina laudantur, sed munera magna petuntur;
dummodo sit dives, barbarus ipse placet.
Aurea sunt vere nunc saecula: plurimus auro
venit honos; auro conciliatur amor.
Ipse licet venias Musis comitatus, Homere,
280 si nihil attuleris, ibis, Homere, foras.
Sunt tamen et doctae, rarissima turba, puellae;
altera non doctae turba, sed esse volunt.
Utraque laudetur per carmina: carmina lector
commendet dulci qualiacumque sono;
285 his ergo aut illis vigilatum carmen in ipsas
forsitan exigui muneris instar erit.
At quod eris per te facturus, et utile credis,
id tua te facito semper amica roget.
Libertas alicui fuerit promissa tuorum:
290 hanc tamen a domina fac petat ille tua.
Si poenam servo, si vincula saeva remittis,
quod facturus eras, debeat illa tibi.
Utilitas tua sit, titulus donetur amicae;
perde nihil, partes illa potentis agat.
295 Sed te, cuicumque est retinendae cura puellae,
attonitum forma fac putet esse sua.
Sive erit in Tyriis, Tyrios laudabis amictus;
sive erit in Cois, Coa decere puta.
Aurata est? Ipso tibi sit pretiosior auro;
300 gausapa si sumpsit, gausapa sumpta proba.[1]

[1] sumpsit=sumit

她微笑,你也微笑;她若哭,你别忘哭——
让她制定你如何表情的法律。
如果她赌博,用手抛掷象牙的骰子,[1]
你就乱投,隐藏自己的实力;
205 倘若是投距骨,你别让她输,被迫赔钱,
务必让自己经常摊上“倒楣犬”;[2]
如果你们玩海盗战棋,你正欲落子,
叫你的兵卒在玻璃敌人前枉死。[3]
你要亲手为女友撑着带骨架的阳伞,
210 主动在人群里为她辟出空间。[4]
欣然在精致的床前放小凳供她休歇,
为她柔嫩的脚脱鞋、穿鞋。
虽然自己会哆嗦,你也要经常把她的
冰手贴在你无辜的胸口煨热。
215 别觉得丢脸(虽然丢脸,你也觉惬意),
身为自由民,却为她手持镜子。[5]
让嫡母倦于不停派怪兽的那位英雄
最终赢得了他曾背负的天空,[6]
传说他在吕底亚时也和姑娘们一道
220 拿着篮子,打理粗糙的羊毛。[7]
就连海格力斯都服从女主人的命令,
你竟然不肯忍受他忍受的事情?
她叫你去广场,就在指定的时刻前
赶到那里,并一直待到很晚。
225 她说在何处相见,就推延所有杂务,
一路疾冲,别让人群挡你路。
享用完盛宴,她要在深夜回家?假如
她唤你,你就像奴隶一样陪她去。
她在乡下,喊声“来”?爱憎恶磨蹭之人,
230 若没有车马,你立刻拔腿狂奔。
无论坏天气、焦渴的小犬星还是积满[8]
白雪的道路,都不可耽误时间。
爱就是一种战争——闪开,你们懦夫! 不可怯懦
这些军旗不能让胆小鬼守护。
235 在这温情的攻势里,长路、寒冬、暗夜、
残忍的痛苦和一切辛劳都不缺。
你常被天降的滂沱大雨浇个透心凉,
你常挨着冻,躺在光秃秃的地上。
相传阿波罗曾在斐莱替阿德墨托斯[9]
240 喂牛,藏身在一间窄小的村舍里。
日神都可以,还有谁不可以?抛弃骄傲,
无论你是谁,只要你想爱情长留。
如果你无法获得安全顺畅的通道,
如果大门被木闩锁得牢牢,
245 你仍然可以从屋顶的天井径直溜下,
从高窗秘密钻入,也是办法。
当她知道你为她犯险,会兴奋不已,
这便是你忠诚爱情的特别证词。
勒安德罗斯,你经常能够忍受分离,
250 却渡海相会,只为她明了你心意。[10]
别耻于收买她的侍女(因为每一位 收买仆人
都很重要),男仆同样要收买。
每一位都以名字相称(你没有损失),
紧握他们的贱手,故作亲密。
255 还要在“时运”的节日给每位索贿的男仆[11]
(耗费可忽略不计)一些小礼物;
也要给侍女礼物,在高卢军队被改扮
主妇的奴隶欺骗且惨败的那一天。[12]
听我的,笼络下层人,愿他们中间总有
260 一位守门人躺在你女友的门口。
我不建议你给她送贵重的礼物,而是 送礼的讲究
精心挑选小东西,让她欢喜。
当田野一片繁茂,当果实压低树枝,
让小奴用篮子盛来乡村的心意。
265 你可以宣称它们源自你郊外的产业,
虽然你可能只是在圣道购得。[13]
让他带葡萄,或阿玛卢利丝昔日钟爱的
板栗,但如今栗子已非她所悦。[14]
你甚至可以献上画眉和鸽子,借以
270 表明你对她如何殷勤备至。
这些礼常是骗取遗产的可耻诡计,
愿那些让馈赠染罪的家伙早死![15]
我为何还要鼓动你也送去温柔的诗行?
可叹,诗歌已挣不来多少荣光。
275 人称赞诗歌,却只追逐贵重的礼物;
只要你有钱,野蛮也变成长处。
这的确是一个黄金时代:靠黄金积累
最高的声望,也靠黄金买来爱。
荷马,即使你在缪斯簇拥下亲自来,
280 若没带礼物,也只好待在门外。
然而,极少数女人真是博学多才,
还有些没学问,却喜欢如此显摆。
这两类都可以写诗称赞,她们朗读时
会用甜美的声音增添其魅力。
285 为她们精心创作的诗章,在她们眼里,
或许与其他小礼物堪有一比。
但无论你想做什么,或相信什么有用, 顺从她、赞美她
总是要等待你的女友先发令。
你已经答应给你的某位奴隶自由?
290 这权利仍要让他再次向她求。
如果你不给奴隶上镣铐,免了他惩罚,
要让她觉得你所做都是为了她。
便利你自己享受,功劳全部归女友;
你毫无损失,任她威风抖擞。
295 但无论你是何人,若盼望与她长相伴,
请让她深信,你被她的美震撼。
若她披着推罗袍,就称赞推罗的紫料;[16]
身穿科斯岛的丝衣,就说丝衣好。[17]
缀着金?让她在你心中宝贵胜黄金;
300 若换上毡服,那么毡服也动人。

[1] “象牙的骰子”(numeros eburnos)指人工制作的正方体掷子赌博工具(tessera)。
[2] “距骨”(talus)只有四面有标记,动物的距骨(talus)是较为原始的掷子赌博工具。四个1的数字组合是分值最低的结果,被罗马人称为“犬”(canis);1-3-4-6的组合分值最高,叫做“维纳斯”(Venus)。
[3] 古罗马的海盗战棋(ludus latrunculorum),类似国际象棋,棋盘分为两半,双方对峙,每方30个棋子。
[4] 参考海格力斯在《岁时记》里为迈奥尼亚女王翁帕勒(Omphale)撑伞的行为(Fasti 2.309-312)。
[5] 在古罗马,一般是奴隶拿镜子。
[6] “嫡母”指朱诺,“英雄”指海格力斯,“不停派怪兽”指朱诺通过欧律斯透斯(Eurystheus)反复折磨海格力斯的行为。“赢得……天空”指海格力斯最终封神,他曾经短暂帮助阿特拉斯(Atlas)背负天空。
[7] 海格力斯杀死了欧吕托斯(Eurytus)的儿子伊皮托斯(Iphytus),墨丘利将他卖给迈奥尼亚(即吕底亚)女王翁帕勒做奴隶,用换来的工钱作为给欧吕托斯的赔偿,但翁帕勒却对他青睐有加。在此阶段,他经常男扮女装。
[8] 关于“焦渴的小犬星”,参考《情诗集》第2部第16首第4行的注释。
[9] “阿波罗”对应的原文是Cynthius(钦图斯的神),因为他出生在提洛岛上的钦图斯(Cynthus)山。阿德墨托斯(Admetus)是斐莱(Pherae)国王。
[10] “她”指希洛,她与勒安德罗斯的事,参考《情诗集》第2部第16首第31行的注释。
[11] “时运”的节日在6月24日,根据《岁时记》(Fasti 6.773-784)的描绘,这是一个社会各阶层的狂欢节日。
[12] 指古罗马7月7日的卡普洛提娜节(Caprotinia),这一天女奴会受到特别的优待。关于这个节日的来历,其中一个说法是:在罗马将领卡米卢斯(Camillus)与拉丁族的战斗中,一位罗马女奴化妆成女贵族向敌人投降,当夜,她爬上一棵野无花果树(caprificus),给罗马军队发出了进攻信号。为了纪念这次胜利,罗马设立了这个节日,参考普鲁塔克《平行列传》(Camillus 33)。
[13] 关于圣道,参考《情诗集》第1部第8首第100行的注释。
[14] 阿玛卢利丝(Amaryllis)是维吉尔《牧歌》中的一位牧羊女,她喜欢吃板栗(Eclogues 2.52)。“如今栗子已非她所悦”暗示奥维德时代的罗马女人更奢侈,不满足于这样简单的零食了。
[15] 奥维德影射用小礼物骗取将死之人的欢心、谋夺遗产的罗马人,参考贺拉斯《闲谈集》(Sermones)第2部第5首对这类人的讽刺。
[16] 地中海东岸城市推罗(Tyro)附近的海中盛产紫贝(murex),用于制造将衣服染成紫色的珍贵染料,所以在西方古代,推罗的紫色衣料特别名贵。
[17] 科斯岛(Cos)以轻薄的丝衣闻名,这是古罗马高级妓女的职业装。