Non facient, ut vivat amor, Medeides herbae
mixtaque cum magicis nenia Marsa sonis.
Phasias Aesoniden, Circe tenuisset Ulixem,
si modo servari carmine posset amor.
105 Nec data profuerint pallentia philtra puellis:
philtra nocent animis, vimque furoris habent.
Sit procul omne nefas; ut ameris, amabilis esto:
quod tibi non facies solave forma dabit.
Sis licet antiquo Nireus adamatus Homero,
110 Naiadumque tener crimine raptus Hylas,
ut dominam teneas, nec te mirere relictum,
ingenii dotes corporis adde bonis.
Forma bonum fragile est, quantumque accedit ad annos
fit minor, et spatio carpitur ipsa suo.
115 Nec violae semper nec hiantia lilia florent,
et riget amissa spina relicta rosa.
Et tibi iam venient cani, formose, capilli,
iam venient rugae, quae tibi corpus arent.
Iam molire animum, qui duret, et adstrue formae;
120 solus ad extremos permanet ille rogos.
Nec levis ingenuas pectus coluisse per artes
cura sit et linguas edidicisse duas.
Non formosus erat, sed erat facundus Ulixes,
et tamen aequoreas torsit amore deas.
125 A quotiens illum doluit properare Calypso,
remigioque aptas esse negavit aquas!
Haec Troiae casus iterumque iterumque rogabat;
ille referre aliter saepe solebat idem.
Litore constiterant; illic quoque pulchra Calypso
130 exigit Odrysii fata cruenta ducis.
Ille levi virga (virgam nam forte tenebat)
quod rogat, in spisso litore pingit opus.
‘Haec’ inquit ‘Troia est’ (muros in litore fecit),
‘Hic tibi sit Simois; haec mea castra puta.
135 Campus erat’ (campumque facit), ‘quem caede Dolonis
sparsimus, Haemonios dum vigil optat equos.
Illic Sithonii fuerant tentoria Rhesi;
hac ego sum captis nocte revectus equis.’
Pluraque pingebat, subitus cum Pergama fluctus
140 abstulit et Rhesi cum duce castra suo.
Tum dea ‘Quas’ inquit ‘fidas tibi credis ituro,
perdiderint undae nomina quanta, vides?’
Ergo age, fallaci timide confide figurae,
quisquis es, aut aliquid corpore pluris habe.
145 Dextera praecipue capit indulgentia mentes;
asperitas odium saevaque bella movet.
Odimus accipitrem, quia vivit semper in armis,
et pavidum solitos in pecus ire lupos.
At caret insidiis hominum, quia mitis, hirundo,
150 quasque colat turres, Chaonis ales habet.
Este procul, lites et amarae proelia linguae;
dulcibus est verbis mollis alendus amor.
Lite fugent nuptaeque viros nuptasque mariti,
inque vicem credant res sibi semper agi;
155 hoc decet uxores; dos est uxoria lites:
audiat optatos semper amica sonos.
Non legis iussu lectum venistis in unum;
fungitur in vobis munere legis amor.
Blanditias molles auremque iuvantia verba
160 adfer, ut adventu laeta sit illa tuo.
Non ego divitibus venio praeceptor amandi:
nil opus est illi, qui dabit, arte mea;
secum habet ingenium, qui, cum libet, ‘Accipe’ dicit;
cedimus: inventis plus placet ille meis.
165 Pauperibus vates ego sum, quia pauper amavi;
cum dare non possem munera, verba dabam.
Pauper amet caute: timeat maledicere pauper,
multaque divitibus non patienda ferat.
Me memini iratum dominae turbasse capillos:
170 haec mihi quam multos abstulit ira dies!
Nec puto, nec sensi tunicam laniasse; sed ipsa
dixerat, et pretio est illa redempta meo.
At vos, si sapitis, vestri peccata magistri
effugite, et culpae damna timete meae.
175 Proelia cum Parthis, cum culta pax sit amica,
et iocus, et causas quicquid amoris habet.
Si nec blanda satis, nec erit tibi comis amanti,
perfer et obdura: postmodo mitis erit.
Flectitur obsequio curvatus ab arbore ramus;
180 frangis, si vires experiere tuas.
Obsequio tranantur aquae: nec vincere possis
flumina, si contra, quam rapit unda, nates.
Obsequium tigresque domat Numidasque leones;
rustica paulatim taurus aratra subit.
185 Quid fuit asperius Nonacrina Atalanta?
succubuit meritis trux tamen illa viri.
Saepe suos casus nec mitia facta puellae
flesse sub arboribus Milaniona ferunt;
saepe tulit iusso fallacia retia collo,
190 saepe fera torvos cuspide fixit apros.
Sensit et Hylaei contentum saucius arcum:
sed tamen hoc arcu notior alter erat.
Non te Maenalias armatum scandere silvas,[1]
nec iubeo collo retia ferre tuo:
195 pectora nec missis iubeo praebere sagittis;
artis erunt cauto mollia iussa meae.
Cede repugnanti; cedendo victor abibis;
fac modo, quas partes illa iubebit, agas.
Arguet, arguito; quicquid probat illa, probato;
200 quod dicet, dicas; quod negat illa, neges.
[1] scandere=claudere
美狄亚的药草也无法让爱长存不老,
马尔西族人的魔音咒语也无效。[1]
伊阿宋和尤利西斯都能被情人留住,[2]
倘若爱真的可以臣服于法术。
105 对女人使用苍白的春药也全然没用——
它伤害心智,甚至会引发疯病。
让罪恶走开;若要别人爱,你要值得爱,
这一点不只靠长相或者身材。
即使你是深受老荷马赞美的尼柔斯,[3]
110 或被仙女们强抢的美男海拉斯,[4]
若要留住你爱侣,不致惊讶于被弃,
也须给容貌添上才华的厚礼。
美是易逝的天赋,年岁越增长,变得
越少,被它自己的光阴消磨。
115 紫罗兰与百合没有永远延续的花期,
玫瑰凋零后,就只剩坚硬的刺。
英俊的青年,你的头发转眼染霜雪,
皱纹很快就从你全身犁过。
现在就塑造持久的精神,丰富你的美,
120 唯有它最终等到火葬的柴堆。
别疏于通过博雅的技艺耕耘心田,
两种语言都要刻苦地钻研。[5]
尤利西斯并不算俊美,只是有辩才,
却赢得了多位海洋女神的痴爱。[6]
125 多少次,卡吕普索不忍见他匆匆起航,
宣称眼前的波浪不适合划桨!
她总是一遍又一遍打听特洛伊的灾殃,
他已经习惯每次讲得不一样。[7]
即使并立海岸上,美丽的女神还在问
130 奥德鲁塞国王血腥的命运。[8]
他用一根小树枝(碰巧手中有此物)
在坚实的沙土上为她画了地形图。
“这是特洛伊,”他说(一边画好城墙),
“这是西摩伊斯河,这是我营帐。[9]
135 有一片原野,”(画原野)“我们曾在此截杀
多隆,当他做探子,觊觎战马。[10]
那边是锡托尼亚人瑞索斯的帐篷,这边[11]
是我盗完马返回营地的路线。”
他画着更多细节,突然一阵浪卷来,
140 特洛伊、军营、首领全进了大海。[12]
于是女神说:“你怎能指望波浪会助你
离开,你看它冲走了怎样的名字?”[13]
所以,无论你是谁,别过于信任喜欢
欺骗的外表,你也应追求内涵。
145 文雅的风度尤其容易打动人的心, 风度与好脾气
粗暴却引发憎恨和残酷的战争。
我们厌恶鹰,因为它总以劫掠为生,
狼也一样,总袭击惊恐的羊群。
但燕子因为温柔,人不会张网捕捉,
150 鸽子也有专门的巢可休歇。
恶毒舌头的争讼与缠斗,远远走开!
必须用蜜语呵护温柔的爱。
且让妻子和丈夫相互以争斗驱赶,
轮流相信万事与自己为难——
155 这适合妻子,吵闹是妻子陪嫁的礼物,
让情人永远只听到渴望的词句。
你们共卧一张床,并非受法律的教唆;
对你们,爱情履行了法律的角色。
请带来轻柔的拥抱和抚慰耳朵的誓言,
160 好让她因你的到来而绽开欢颜。
我并不为那些富豪充当情爱的导师——
有礼物的人不需要我的技艺。
可以随时说出“请收下”,他自有天分,
我服他,他比我的发明更迷人。
165 我是穷人的先知,因为恋爱时我也穷。
无礼物可送,谎言我总可以送。[14]
穷人恋爱应警惕,要小心别人的恶言,
要忍受富豪不需受的许多考验。
我记得一怒之下,搅乱了女友的发型,
170 这火气剥夺了我多少日子的欢欣!
我相信自己未撕破她的内衣,又如何?
她非如此说,我只好掏钱赎罪过。
但你们若明智,就要避免犯老师的错,
心存敬畏,别重历我这样的折磨。
175 可以与帕提亚开战,与优雅的女友一起,
只要和平、玩笑和催生爱的东西。
如果她对你这位追求者不够亲切, 忍耐与迁就
耐心忍受,她的态度会缓和。
柔软的枝条靠迁就才从树顶往下弯,
180 你若使用强力,它便会折断;
靠迁就,水流才可穿越,你无法征服
江河,如果你执意逆流泅渡;
靠迁就,我们驯化老虎和北非的狮子,[15]
公牛只会逐渐地屈从于耕犁。
185 谁比阿卡迪亚的阿塔兰忒更凶悍?
她仍为某位男子的殷勤而心软。[16]
他们说,米拉尼昂时常在树下哀哭
自己的不幸和那位少女的残酷,
时常遵照命令,用脖颈扛欺诈的猎网,
190 时常扎穿无情野猪的脊梁。
他也曾被许莱俄斯的飞矢射伤,可是
他对另一种箭镞远比这熟悉。[17]
我并不吩咐你翻越迈纳卢斯的山林,[18]
全副武装,或背着猎网前行,
195 也不让你挺起胸膛,冲向敌人的羽箭,
对于谨慎者,我的指令很好办。
她反对你时,顺从;顺从,你最终会赢;
她所要求的角色,你扮演就行。
她谴责,你也谴责;她赞成,你也赞成;
200 她说,你也说;她否定,你也否定。
[1] 马尔西人(Marsi)是意大利一个擅长巫术的部落,传说他们是喀耳刻儿子马尔索斯(Marsus)的后代。“魔音咒语”(nenia)是与丧歌类似的咒语。
[2] “情人”指美狄亚(Phasias,帕西斯少女)和喀耳刻(Circe)。“伊阿宋”对应的原文是Aesoniden(埃宋之子)。
[3] 尼柔斯(Nireus)曾是海伦的追求者,特洛伊战争希腊将领中最英俊的一位,参考《伊利亚特》(Iliad 2.673-4)。
[4] 海拉斯(Hylas)是海格力斯的好朋友,在阿尔戈号寻找金羊毛的远航中,他上岸取水时被一群水泽仙女拖入水里,从此失踪。
[5] Houghton(2009)指出,这行原文中的linguas duas(两种语言)暗藏着一个玩笑,因为在拉丁语中它同样可以理解为“两条舌头”,指恋人舌吻的技巧。
[6] 这种说法不准确,爱过尤利西斯的女神中只有卡吕普索是海神,喀耳刻不是。
[7] Sharrock(1987)指出,125-128行可能受到了《奥德赛》(Odyssey 5.151-227)的启发。
[8] “奥德鲁塞国王”指色雷斯国王瑞索斯,参考《情诗集》第1部第9首第24行的注释,关于奥德鲁塞,参考《情诗集》第3部第12首第32行的注释。
[9] 西摩伊斯河(Simois)是特洛伊附近的一条小河。
[10] 特洛伊人多隆(Dolon)为了得到阿喀琉斯的战马,独自潜入希腊军营,结果被狄俄墨得斯和尤利西斯杀死。事见《伊利亚特》第10卷。“战马”对应的原文是Haemonios equos(海摩尼亚的马,即帖撒利亚的马)。
[11] “锡托尼亚”代指色雷斯。
[12] “特洛伊”对应的原文是Pergama(佩尔加蒙),参考《情诗集》第2部第12首第9行的注释。
[13] Sharrock(1987)认为,129-142行可能受到了《奥德赛》(Odyssey 5.237-261)的启发。
[14] 在拉丁语中,verba dabam既可表示“我送词语”,也可表示“我欺骗”。
[15] “北非的”对应的原文是Numidas(努米达的),努米达在非洲迦太基西南方。
[16] 这位阿塔兰忒善于打猎,是阿卡迪亚少女,曾参与猎杀卡吕冬的巨大野猪,原文的Nonacrina意为“诺纳克里斯的”,诺纳克里斯(Nonacris)是阿卡迪亚的城市。“某位男子”指米拉尼昂,然而根据《变形记》(Metamorphoses 8.425-430),让这位阿塔兰忒动心的人是墨勒阿革洛斯(Meleager),而非下文提到的米拉尼昂(他时常与希波墨涅斯混同)。
[17] “另一种箭镞”指丘比特之箭。
[18] “迈纳卢斯”代指阿卡迪亚。