Et bene dic dominae, bene, cum quo dormiat illa;
sed, male sit, tacita mente precare, viro.
At cum discedet mensa conviva remota,
ipsa tibi accessus turba locumque dabit.
605 Insere te turbae, leviterque admotus eunti
velle latus digitis, et pede tange pedem.
Conloquii iam tempus adest; fuge rustice longe
hinc pudor; audentem Forsque Venusque iuvat.
Non tua sub nostras veniat facundia leges:
610 fac tantum cupias, sponte disertus eris.
Est tibi agendus amans, imitandaque vulnera verbis;
haec tibi quaeratur qualibet arte fides.
Nec credi labor est: sibi quaeque videtur amanda;
pessima sit, nulli non sua forma placet.
615 Saepe tamen vere coepit simulator amare,
saepe, quod incipiens finxerat esse, fuit.
Quo magis, o, faciles imitantibus este, puellae:
fiet amor verus, qui modo falsus erat.
Blanditiis animum furtim deprendere nunc sit,
620 ut pendens liquida ripa subestur aqua.
Nec faciem, nec te pigeat laudare capillos
et teretes digitos exiguumque pedem:
delectant etiam castas praeconia formae;
virginibus curae grataque forma sua est.
625 Nam cur in Phrygiis Iunonem et Pallada silvis
nunc quoque iudicium non tenuisse pudet?
Laudatas ostendit avis Iunonia pinnas;
si tacitus spectes, illa recondit opes.
Quadrupedes inter rapidi certamina cursus
630 depexaeque iubae plausaque colla iuvant.
Nec timide promitte: trahunt promissa puellas;
pollicito testes quoslibet adde deos.
Iuppiter ex alto periuria ridet amantum,
et iubet Aeolios inrita ferre Notos.
635 Per Styga Iunoni falsum iurare solebat
Iuppiter; exemplo nunc favet ipse suo.
Expedit esse deos, et, ut expedit, esse putemus;
dentur in antiquos tura merumque focos;
nec secura quies illos similisque sopori
640 detinet; innocue vivite; numen adest;
reddite depositum; pietas sua foedera servet;
fraus absit; vacuas caedis habete manus.
Ludite, si sapitis, solas impune puellas;
hac minus est una fraude tuenda fides.
645 Fallite fallentes: ex magna parte profanum
sunt genus; in laqueos quos posuere, cadant.
Dicitur Aegyptos caruisse iuvantibus arva
imbribus, atque annos sicca fuisse novem,
cum Thrasius Busirin adit, monstratque piari
650 hospitis adfuso sanguine posse Iovem.
Illi Busiris ‘Fies Iovis hostia primus,’
inquit ‘et Aegypto tu dabis hospes aquam.’
Et Phalaris tauro violenti membra Perilli
torruit: infelix inbuit auctor opus.
655 Iustus uterque fuit, neque enim lex aequior ulla est,
quam necis artifices arte perire sua.
Ergo ut periuras merito periuria fallant,
exemplo doleat femina laesa suo.
Et lacrimae prosunt: lacrimis adamanta movebis;
660 fac madidas videat, si potes, illa genas.
Si lacrimae (neque enim veniunt in tempore semper)
deficient, uda lumina tange manu.
Quis sapiens blandis non misceat oscula verbis?
Illa licet non det, non data sume tamen.
665 Pugnabit primo fortassis, et ‘Improbe’ dicet:
pugnando vinci se tamen illa volet.
Tantum ne noceant teneris male rapta labellis,
neve queri possit dura fuisse, cave.
Oscula qui sumpsit, si non et cetera sumet,
670 haec quoque, quae data sunt, perdere dignus erit.
Quantum defuerat pleno post oscula voto?
Ei mihi, rusticitas, non pudor ille fuit.
Vim licet appelles, grata est vis ista puellis:
quod iuvat, invitae saepe dedisse volunt.
675 Quaecumque est Veneris subita violata rapina,
gaudet, et inprobitas muneris instar habet.
At quae cum posset cogi, non tacta recessit,
ut simulet vultu gaudia, tristis erit.
Vim passa est Phoebe: vis est allata sorori;
680 et gratus raptae raptor uterque fuit.
Fabula nota quidem, sed non indigna referri,
Scyrias Haemonio iuncta puella viro.
Iam dea laudatae dederat mala praemia formae
colle sub Idaeo vincere digna duas;
685 iam nurus ad Priamum diverso venerat orbe,
Graiaque in Iliacis moenibus uxor erat.
Iurabant omnes in laesi verba mariti:
nam dolor unius publica causa fuit.
Turpe, nisi hoc matris precibus tribuisset, Achilles
690 veste virum longa dissimulatus erat.
Quid facis, Aeacide? Non sunt tua munera lanae;
tu titulos alia Palladis arte petas.
Quid tibi cum calathis? Clipeo manus apta ferendo est;
pensa quid in dextra, qua cadet Hector, habes?
695 Reice succinctos operoso stamine fusos!
Quassanda est ista Pelias hasta manu.
Forte erat in thalamo virgo regalis eodem;
haec illum stupro comperit esse virum.
Viribus illa quidem victa est, ita credere oportet,
700 sed voluit vinci viribus illa tamen.
Saepe ‘Mane!’ dixit, cum iam properaret Achilles;
fortia nam posita sumpserat arma colo.
Vis ubi nunc illa est? Quid blanda voce moraris
auctorem stupri, Deidamia, tui?
705 Scilicet ut pudor est quaedam coepisse priorem,
sic alio gratum est incipiente pati.
A! Nimia est iuveni propriae fiducia formae,
expectat siquis, dum prior illa roget.
Vir prior accedat, vir verba precantia dicat;
710 excipiet blandas comiter illa preces.
Ut potiare, roga; tantum cupit illa rogari;
da causam voti principiumque tui.
Iuppiter ad veteres supplex heroidas ibat;
corrupit magnum nulla puella Iovem.
715 Si tamen a precibus tumidos accedere fastus
senseris, incepto parce referque pedem.
Quod refugit, multae cupiunt: odere quod instat;
lenius instando taedia tolle tui.
Nec semper Veneris spes est profitenda roganti;
720 intret amicitiae nomine tectus amor.
Hoc aditu vidi tetricae data verba puellae:
qui fuerat cultor, factus amator erat.
Candidus in nauta turpis color, aequoris unda
debet et a radiis sideris esse niger;
725 turpis et agricolae, qui vomere semper adunco
et gravibus rastris sub Iove versat humum;
et tibi, Palladiae petitur cui fama coronae,
candida si fuerint corpora, turpis eris.
Palleat omnis amans: hic est color aptus amanti;
730 hoc decet, hoc stulti non valuisse putant.[1]
Pallidus in Side silvis errabat Orion,[2]
Pallidus in lenta Naide Daphnis erat.
Arguat et macies animum, nec turpe putaris
palliolum nitidis inposuisse comis.
735 Attenuant iuvenum vigilatae corpora noctes
curaque et in magno qui fit amore dolor.
Ut voto potiare tuo, miserabilis esto,
ut qui te videat, dicere possit ‘Amas.’
Conquerar, an moneam mixtum fas omne nefasque?
740 Nomen amicitia est, nomen inane fides.
Ei mihi, non tutum est, quod ames, laudare sodali;
cum tibi laudanti credidit, ipse subit.
At non Actorides lectum temeravit Achillis:
quantum ad Pirithoum, Phaedra pudica fuit.
745 Hermionam Pylades quo Pallada Phoebus, amabat,
quodque tibi geminus, Tyndari, Castor, erat.
Siquis idem sperat, laturas poma myricas[3]
speret, et e medio flumine mella petat.
Nil nisi turpe iuvat: curae sua cuique voluptas;
750 haec quoque ab alterius grata dolore venit.
Heu facinus! non est hostis metuendus amanti;
quos credis fidos, effuge, tutus eris.
Cognatum fratremque cave carumque sodalem:
praebebit veros haec tibi turba metus.
755 Finiturus eram, sed sunt diversa puellis
pectora: mille animos excipe mille modis.
Nec tellus eadem parit omnia; vitibus illa
convenit, haec oleis; hac bene farra virent.
Pectoribus mores tot sunt, quot in ore figurae;
760 qui sapit, innumeris moribus aptus erit,
utque leves Proteus modo se tenuabit in undas,
nunc leo, nunc arbor, nunc erit hirtus aper.
Hi iaculo pisces, illi capiuntur ab hamis;
hos cava contento retia fune trahunt.
765 Nec tibi conveniet cunctos modus unus ad annos:
longius insidias cerva videbit anus.
Si doctus videare rudi, petulansve pudenti,
diffidet miserae protinus illa sibi.
Inde fit, ut quae se timuit committere honesto,
770 vilis ad amplexus inferioris eat.
Pars superat coepti, pars est exhausta laboris.
Hic teneat nostras ancora iacta rates.
祝福你心儀的女人,也祝福同眠的男人,
但在沉默的心裡,詛咒他遭厄運。
可是當宴會結束,賓客們紛紛離席,
擁擠的人群就給你接近的時機。
605 混入其中,偷偷摸到她身邊,你的手
輕拽她的腰,你的腳輕碰她的腳。
搭訕的時候到了:遠遠走開,土氣的
羞澀,讓好運和維納斯幫助勇者!
不要讓辯才受制於我的任何規則:
610 只要你有心,自然會口若懸河。
你必須扮演痴情人,用語言表現相思症,
什麼詭計都可用,只要她能信。
其實這不難:女人都覺得自己值得愛;
再丑,她也信大家都會誇她美。
615 然而,裝作愛的人經常能墜入情網,
經常讓開始的假象凝固成真相。
所以,女人啊,還不如對欺騙的人好些,
反正,原本假的愛會變成真的。
此時你該以蜜語悄悄地佔據她心田,
620 就如同流水侵蝕陡峭的河岸。
不厭其煩地誇讚她的臉,她的發束,
她纖長的手指,還有精緻的足——
即使貞潔的女人也喜歡美的頌歌,
處子也呵護並欣賞自己的秀色。
625 你看,為何到現在朱諾和帕拉斯還恥於
在佛里吉亞森林裡未贏得榮譽?[1]
神後的寵物鳥受讚美才展開它的羽毛,[2]
你若沉默地觀看,就藏起珍寶。
在競相飛馳的比賽中,等到有人為它們
630 梳鬃毛、拍脖頸,駿馬才會高興。
也不要怯於承諾,承諾能吸引女人, 承諾與欺騙
隨便求哪位神,都可為你做見證。
朱庇特從高天微笑地聽着情人的偽誓,
命南風捲走這些虛幻的言辭。[3]
635 他習慣以斯堤克斯河的名義向朱諾撒謊,[4]
他對你的善意體現於自己的榜樣。
神在很方便,既然方便,姑且信他們在;
在古老的祭壇進香奠酒,有何礙?
他們不陷入與睡眠相似的無憂休憩,
640 純潔無邪地生活,神就在這裡。
歸還託管的錢財,虔誠地遵守契約;
不要有欺詐,不可讓你的手沾血。
你若明智,唯獨戲弄女人不受罰,
務必要守信,除了此事可欺詐。
645 欺騙欺騙者——大多數女人都是瀆神的
族類,讓她們墜入自己的網羅。
昔日的埃及據說沒有雨澆灌田野,
一連九年都忍受旱魃的肆虐,
忒拉西俄斯來找布西里斯,宣稱[5]
650 異鄉人的血能改變神王的心。
國王答道:“請你先做朱庇特的犧牲,
給埃及求雨,你不也是異鄉人?”
帕拉里斯也烤了佩里羅斯的肢體——
發明者自己領教了作品的威力。[6]
655 兩位都罪有應得,這是最公平的法律,
就按照自己設計的死法去死。
所以,既然偽誓理當欺騙偽誓者,
就讓女人循自己的先例受折磨。
眼淚也有用:用它能打動鐵石心腸, 眼淚、吻與強力
660 若可能,讓她看到你濕潤的臉龐。
如果沒淚水(的確,它不能隨時產生),
用濕手捂住你的雙眼也成。
哪位聰明人不會將甜言與熱吻混合?
即使她不吻你,你吻她有何不可?
665 開始她或許掙扎,並且斥責你“無恥”——
但掙扎之時她卻希望你勝利。
只是強吻時,不要傷着她柔嫩的嘴唇,
別讓她有理由抱怨,你把她弄疼。
誰若得到吻,卻沒有一併得到其餘,
670 就活該連已經得到的東西也失去。
吻到她之後,你離完滿的願望有多遠?
天,不是羞恥心,是愚鈍,在阻攔!
你可以稱之為強力,但女人愛這種強力——
被迫獻出她所願,反而更歡喜。[7]
675 每一位遭到性愛突然襲擊的女人
都高興,並把這邪行當作禮品;
而在本可用強時安然逃脫的女人
儘管看似在慶幸,其實卻傷心。
菲比遭受了強暴,希萊拉受到了威脅,
680 但姐妹二人都愛上她們的劫奪者。[8]
斯庫羅斯的少女與阿喀琉斯結合,
此事雖廣為人知,仍值得一說。[9]
那時,在伊達山麓理當勝出的維納斯
已給偏向她的裁判送出賄禮;
685 遙遠異國的兒媳已來到國王身邊,
伊利昂城牆內多了位希臘女眷。[10]
所有人都跟隨受辱的丈夫發下誓言,
一人的痛苦變成了公共的仇怨。[11]
若非屈從於母親的請求,此事真羞恥——
690 阿喀琉斯借長裙化身為女子。[12]
你在幹什麼,大英雄?你不該在此紡羊毛,[13]
快用帕拉斯其他的技藝求榮耀!
女紅籃與你何干?你的手理應去執盾;
殺赫克托耳的手為何抱織品?
695 趕緊扔掉被層層紗線包裹的紡錘!
佩里昂的長矛才是你恰當的裝備。[14]
碰巧在同一間閨房有位王室的少女,
她發現他是男子,卻已被玷污。
她的確是被強力制伏,沒理由懷疑,
700 但她卻心甘情願屈從那強力。
她一再喊“別走”,當阿喀琉斯欲匆忙離去——
他已拋下繞線桿,拾起了戰具。
強力如今在哪裡?得伊達彌婭,你為何
用溫柔的聲音挽留你的褻瀆者?
705 你知道,正如女人總恥於搶先求歡,
另一方主動,她們便欣然承擔。
可嘆,如果誰總等着女人先來求自己,
他未免對自己的長相過於滿意!
讓男人先行動,讓男人說出殷勤的邀請,
710 她會親切地接受言語的溫情。
要擁有,就謙卑祈求;她只想被人祈求——
告訴她,你這段相思的起因和緣由。
朱庇特總是哀求那些古昔的女子,
她們沒有誰覺得朱庇特可鄙。
715 但你若感覺,謙恭膨脹了她的虛榮,
就暫時轉身撤退,別再進攻。
很多人渴望逃離的東西,憎惡眼前;
你不太急切,她反而沒了厭倦。
也不要總是把雲雨的憧憬掛在嘴邊,
720 讓愛欲悄悄潛入,以友誼為遮掩。
我曾見矜持萬分的女子如此上了當:
原本是朋友,不覺間卻已同床。
水手應以膚色白為恥,黝黑才恰當—— 膚色的考慮
想想飛濺的浪花和強烈的日光;
725 農夫也一樣,他總是扶着彎犁,手持
沉重的鋤頭,在露天曠野刨地。
還有你,角逐帕拉斯橄欖葉冠的運動員,
如果你身體白皙,同樣不美觀。
戀愛者都該面色蒼白,這顏色最合適,
730 效果好,傻人卻認為無濟於事。
蒼白的奧里昂為了希德絲在森林遊盪,[15]
達芙尼斯為冷漠的仙女凄惶。[16]
瘦削也能表達你的心,給閃亮的髮捲
蒙上兜帽,你別以為很丟臉。
735 讓輾轉反側的夜晚消耗青春的身體,
還有憂慮和重度相思的壓抑。
為達成願望,你要慘慘戚戚地過活,
讓見到的人都說,“你墜入了愛河。”
我該抱怨,還是提醒你,對與錯難分? 警惕朋友
740 所謂友誼和忠誠都只是空名。
唉,唉,對朋友誇讚你所愛並不安全,
等他信了你,他就會把你偷換。
但阿克托耳的後裔未背叛阿喀琉斯,[17]
淮德拉也未失身於庇里托俄斯。[18]
745 彼拉得對赫爾密俄涅只有兄妹的情誼,[19]
與卡斯托爾對海倫並無差異。[20]
若有人懷此希望,就讓他等着檉柳
結蘋果,或者大河中間有蜜流。
唯惡事充滿誘惑,人人都追逐快樂,
750 別人的痛苦也能帶給他愉悅。
啊,罪孽!戀愛者沒有敵人可畏懼;
躲開你信任的人,你才能無虞。
提防你的親戚、兄弟和珍愛的夥伴——
這群人才是真實恐懼的來源。
755 我即將打住,但要說,女人的性情各異, 手段應靈活
對待千種性情需千種方式。
沒有土地能出產一切,這適合橄欖,
這適合葡萄,而這是小麥的樂園。
人的相貌有多少種,性情就有多少種,
760 智者總能適應這無數種不同。
正如那普羅透斯,時而變流水、樹木,
時而又變成獅子和毛蓬蓬的野豬。[21]
有些魚要用長槍扎,有些要用彎鉤釣,
有些要張開繩索,撒網捕撈。
765 你不應經年累月只會使一招:遠遠地,
沉穩的母鹿已經把陷阱識破。
如果無知者覺得你淵博,矜持者覺得你
衝動,她立刻變得猶疑、警惕。
於是,不敢將自己交給君子的女子
770 常常叫次等的男人撿了便宜。
我的任務已完成一部分,還剩一部分,
暫且拋下錨,讓我的船停穩。[22]
[1] 指帕里斯充當裁判,在三位女神中選出最美一位的事,最終維納斯勝出。
[2] “寵物鳥”指孔雀。
[3] “南風”在原文中有修飾語Aeolios(埃俄洛斯的),因為埃俄洛斯是掌管風的神。
[4] 在古希臘神話中,諸神憑斯堤克斯河(Styx)發誓是有效的、不可違背的。
[5] 在九年大旱後,先知忒拉西俄斯(Thrasius)告訴埃及國王布西里斯(Busiris),如果將異鄉人作為人牲獻祭給朱庇特,就能求來大雨,布西里斯發現他就是異鄉人,下令先將他獻祭。
[6] 帕拉里斯(Phalaris,約前570-前554在位)是西西里的僭主,佩里羅斯(Perillus)發明了烤炙犯人的銅牛刑具,想獻給他邀功,他用銅牛刑具處死的第一個人就是佩里羅斯。
[7] 這種論調性質惡劣,在古代西方很流行。
[8] 菲比(Phoebe)和希萊拉(Hilaira)是琉基玻斯(Leucippus)的女兒,本已訂婚,被卡斯托爾和珀魯克斯兄弟劫走,魯本斯曾以此為題材畫過一幅著名的畫。
[9] 奧維德在這裡影射的是後荷馬時代流傳的一個關於阿喀琉斯的故事。該故事的情節記錄在偽阿波羅多洛斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.13.8)中。阿喀琉斯的母親忒提斯(Thetis)在特洛伊戰爭爆發前得知了兒子會戰死的命運,於是將他裝扮成女人,藏在斯庫羅斯(Scyros)國王呂科墨得斯(Lycomedes)的女兒中間。在此過程中,他和其中一位公主得伊達彌婭(Deidamia)有過糾葛。
[10] “賄禮”、“兒媳”和“希臘女眷”都指海倫,“國王”對應的原文是Priamum(普里阿摩斯)。
[11] 曾有無數希臘人追求第一美女海倫,最終墨涅拉俄斯通過抽籤勝出。為了避免紛爭,尤利西斯事前提議,所有競爭者鄭重發誓,無論誰成為海倫的丈夫,其他人都要全力維護他。帕里斯拐走海倫,激活了這個盟誓,從而引發了特洛伊戰爭。
[12] 參考上文第682行的注釋。
[13] “大英雄”對應的原文是Aeacide(埃阿科斯的後裔),阿喀琉斯是埃阿科斯的孫子。
[14] 阿喀琉斯長矛的木頭部分取自佩里昂山(他長大和接受教育的地方)。
[15] 奧里昂(Orion)曾是女神拉托娜的衛士,他在打獵時聲稱能征服一切野獸,觸怒了地母蓋婭(Gaia),被她派去的蠍子殺死。但拉托娜把他變成了獵戶座。參考奧維德《歲時記》(Fasti 5.537-544)。希德絲(Sides)所指不詳,可能是位寧芙。
[16] 達芙尼斯(Daphnis)是墨丘利之子,傳說中田園詩的發明者,一般認為他生活在西西里。
[17] “阿克托耳的後裔”指阿喀琉斯的好友帕特洛克羅斯(Patroclus),阿克托耳(Actor)是他的祖父。“背叛”對應的原文是lectum temeravit(污染床榻)。
[18] 淮德拉和庇里托俄斯分別是忒修斯的妻子和摯友。
[19] 彼拉得和赫爾密俄涅(Hermiona)分別是俄瑞斯忒斯的摯友和戀人,“只有兄妹的情誼”對應的原文是quo Pallada Phoebus(像福玻斯對帕拉斯那樣),福玻斯和帕拉斯是兄妹。
[20] 卡斯托爾和海倫也是兄妹,“海倫”對應的原文是Tyndari(呼格,廷達瑞俄斯之女)。
[21] 關於普羅透斯,參考《情詩集》第2部第15首第10行的注釋。
[22] Nickbakht(2005)指出,這卷詩的最後兩行暗引了維吉爾《埃涅阿斯紀》的詩句(Aeneid 6.900-901)。這種位置的相似性暗示,按照奧維德最初的計劃,《愛的藝術》只有兩卷。