《愛的藝術》第一卷501-600行

Et plaudas, aliquam mimo saltante puellam;
et faveas illi, quisquis agatur amans.
Cum surgit, surges; donec sedet illa, sedebis;
arbitrio dominae tempora perde tuae.
505 Sed tibi nec ferro placeat torquere capillos,
nec tua mordaci pumice crura teras.
Ista iube faciant, quorum Cybeleia mater
concinitur Phrygiis exululata modis.
Forma viros neglecta decet; Minoida Theseus
510 abstulit, a nulla tempora comptus acu.
Hippolytum Phaedra, nec erat bene cultus, amavit;
cura deae silvis aptus Adonis erat.
Munditie placeant, fuscentur corpora Campo;
sit bene conveniens et sine labe toga;
515 lingula ne rigeat, careant rubigine dentes,
nec vagus in laxa pes tibi pelle natet;
nec male deformet rigidos tonsura capillos:
sit coma, sit trita barba resecta manu.
Et nihil emineant, et sint sine sordibus ungues;
520 inque cava nullus stet tibi nare pilus.
Nec male odorati sit tristis anhelitus oris;
nec laedat naris virque paterque gregis.
Cetera lascivae faciant, concede, puellae,
et siquis male vir quaerit habere virum.
525 Ecce, suum vatem Liber vocat; hic quoque amantes
adiuvat, et flammae, qua calet ipse, favet.
Cnosis in ignotis amens errabat harenis,
qua brevis aequoreis Dia feritur aquis.
Utque erat e somno tunica velata recincta,
530 nuda pedem, croceas inreligata comas,
Thesea crudelem surdas clamabat ad undas,
indigno teneras imbre rigante genas.
Clamabat, flebatque simul, sed utrumque decebat;
non facta est lacrimis turpior illa suis.
535 Iamque iterum tundens mollissima pectora palmis
‘Perfidus ille abiit; quid mihi fiet?’ ait.
‘Quid mihi fiet?’ ait: sonuerunt cymbala toto
litore, et adtonita tympana pulsa manu.
Excidit illa metu, rupitque novissima verba;
540 nullus in exanimi corpore sanguis erat.
Ecce Mimallonides sparsis in terga capillis;
ecce leves satyri, praevia turba dei;
ebrius, ecce, senex pando Silenus asello
vix sedet, et pressas continet ante iubas.
545 Dum sequitur Bacchas, Bacchae fugiuntque petuntque
quadrupedem ferula dum malus urget eques,
in caput aurito cecidit delapsus asello:
clamarunt satyri ‘Surge age, surge, pater.’
Iam deus in curru, quem summum texerat uvis,
550 tigribus adiunctis aurea lora dabat.
Et color et Theseus et vox abiere puellae,
terque fugam petiit, terque retenta metu est.
Horruit, ut graciles, agitat quas ventus, aristae,[1]
ut levis in madida canna palude tremit.
555 Cui deus ‘En, adsum tibi cura fidelior’ inquit:
‘Pone metum: Bacchi, Cnosias, uxor eris.
Munus habe caelum; caelo spectabere sidus;
saepe reges dubiam Cressa Corona ratem.’
Dixit, et e curru, ne tigres illa timeret,
560 desilit; inposito cessit harena pede,
implicitamque sinu (neque enim pugnare valebat)
abstulit; in facili est omnia posse deo.
Pars ‘Hymenaee’ canunt, pars clamant ‘Euhion, euhoe!’
Sic coeunt sacro nupta deusque toro.
565 Ergo ubi contigerint positi tibi munera Bacchi,
atque erit in socii femina parte tori,
Nycteliumque patrem nocturnaque sacra precare,
ne iubeant capiti vina nocere tuo.
Hic tibi multa licet sermone latentia tecto
570 dicere, quae dici sentiat illa sibi:
blanditiasque leves tenui perscribere vino,
ut dominam in mensa se legat illa tuam,
atque oculos oculis spectare fatentibus ignem:
saepe tacens vocem verbaque vultus habet.
575 Fac primus rapias illius tacta labellis
pocula, quaque bibet parte puella, bibas;
et quemcumque cibum digitis libaverit illa,
tu pete, dumque petis, sit tibi tacta manus.
Sint etiam tua vota, viro placuisse puellae:
580 utilior vobis factus amicus erit.
Huic, si sorte bibes, sortem concede priorem;
huic detur capiti missa corona tuo.
Sive erit inferior, seu par, prior omnia sumat,
nec dubites illi verba secunda loqui.
585 Tuta frequensque via est, per amici fallere nomen:
tuta frequensque licet sit via, crimen habet.
Inde procurator nimium quoque multa procurat,
et sibi mandatis plura videnda putat.
Certa tibi a nobis dabitur mensura bibendi:
590 officium praestent mensque pedesque suum.
Iurgia praecipue vino stimulata caveto,
et nimium faciles ad fera bella manus.
Occidit Eurytion stulte data vina bibendo;
aptior est dulci mensa merumque ioco.
595 Si vox est, canta: si mollia brachia, salta;
et quacumque potes dote placere, place.
Ebrietas ut vera nocet, sic ficta iuvabit:
fac titubet blaeso subdola lingua sono,
ut, quicquid facias dicasve protervius aequo,
600 credatur nimium causa fuisse merum.

[1] graciles=steriles=teretes

當演員反串女孩跳舞時,你要鼓掌;
無論誰表現戀愛者,你也要讚揚。
她起身,你也起身;她坐着,你一直坐着;
揮霍時間,全憑你女友的準則。
505 可是你不要樂於用熱鐵燙出捲髮, 注意儀錶
也別用粗糙的浮石把腿磨光滑。
這樣的行為只適合吹佛里吉亞笛子、
以尖叫歡呼神母庫柏勒的祭司![1]
不精心打扮才有男子氣;忒修斯勾走
510 米諾斯女兒,可曾用髮夾裝飾頭?[2]
淮德拉迷希波呂托斯,他卻不修邊幅;
阿多尼斯愛林野,女神卻傾慕。[3]
但你應整潔,身體在郊原晒成古銅色;
托加袍應一塵不染,而且熨帖;
515 別讓舌頭太僵硬,別讓牙齒留殘垢,
別讓你的腳趿着鞋,來回晃悠;
不要用拙劣的技法毀掉你的髮式——
頭髮和鬍子都應找熟手打理。
你的指甲要平齊,裡面別藏着臟灰,
520 也不許任何硬毛從鼻孔偷窺。
你難聞的嘴不要發出可怕的氣味;
也別讓嗅覺被你的“山羊”傷害。[4]
別的事就留給那些風騷的女人,或者
讓希望吸引男人的偽娘去做。
525 酒神正呼喚詩人,他也幫助戀愛者, 酒宴上要勇敢
他庇佑的火焰也曾把自己燒灼。
克里特少女失魂地徘徊在陌生的沙灘,[5]
波浪沖刷着逼仄的迪亞海岸。
那時她剛從夢中醒來,裹着睡衣,
530 赤着腳,金色的頭髮尚未挽起。
她對着冷漠的浪濤怒斥冷酷的情郎,[6]
淚雨無辜地淋濕柔嫩的臉龐。
一邊呼喊,一邊哭,她依然楚楚動人,
狼藉的淚水也不能減掉美半分。
535 她再次用手掌拍打世間最美的乳房,
嘆道:“負心人走了,我會怎樣?
我會怎樣?”突然,鈸聲在整片海岸
響起,還有人敲鼓,近乎瘋癲。
她在驚恐中癱倒,驟然止住了言辭,
540 身體頓時失去了血色和活氣。
瞧,亂髮披散在背上的狂女們來了,[7]
還有輕浮的眾薩梯——神的開道者,
以及酩酊的老西勒諾斯,驢子彎着腰,
他搖搖晃晃地坐着,緊攥着鬃毛。[8]
545 狂女們在他前面來回閃避,拙劣的
騎手則用棍子將四足獸驅策,
直到他從長耳的驢子身上頭朝地摔下——
薩梯們高喊:“老伯,起來,起來呀!”
坐在葡萄裝飾着頂部的戰車裡,酒神
550 為負軛的老虎鬆開了金色的韁繩。
少女沒了血色和聲音,也忘了忒修斯,
三次想逃跑,三次因恐懼而停止。
她渾身顫慄,就像風吹拂的細長麥穗,
就像沼澤里抖動的纖弱蘆葦。
555 神說:“看,我來了,一位更忠誠的戀人!
別怕,姑娘,你將與巴克斯成親。
我的聘禮是天空,你將是天上的星,
北冕座,經常為船隻指引航程。”[9]
言畢,他躍下戰車,以免她害怕老虎,
560 沙子一被他踩到,立刻臣服。
他抱住少女,立刻帶走(她哪有能力
反抗),神可以輕易做成任何事。
有人唱“許墨奈俄斯”,有人喊酒神之名,[10]
巴克斯和新娘便如此步入婚姻。
565 所以,當酒神給你的禮物就擺在面前,
當一位女人將與你共結佳緣,
你就要禱告酒神和他的夜晚聖禮,
保佑你的頭不為美酒所奴役。
在這裡,你能用隱蔽的方式傳遞許多
570 秘密,她會明白你是在對她說:
用少許清酒寫一句簡短的讚美之語,
讓她在桌上讀到你的傾慕;
用袒露愛火的眼睛凝望她的眼睛——
沉默的表情常蘊含文字和聲音。
575 她嘴唇嘗過的杯子,你要第一個搶奪,
她剛才從哪邊喝,你便從哪邊喝;
無論她手指曾碰過什麼食物,你也須
去拿,你拿的時候,要讓手相觸。[11]
而且,你也要有心討好女子的丈夫:
580 成了朋友,他對你更有幫助。
如果你抓鬮飲酒,第一輪就應讓與他;
不妨取下你自己的花冠,送給他。
地位低於你或相若,都讓他優先進食;
別猶豫,他說什麼話,你都支持。
585 以友誼之名欺騙是安全且尋常的路徑,
雖然安全且尋常,卻終是罪行。
所以,代理人會格外殷勤地代理事務,
相信交託的不限於主顧的吩咐。
關於飲酒的限度,我給你明確的準則:
590 你的心和腳都要盡它們的職責。
尤其要避免醉酒引發的爭執,那時候
人的手太容易捲入兇狠的戰鬥。
歐律提昂因為愚蠢的濫飲而喪命,[12]
宴席和美酒更應在歡笑中盡興。
595 嗓子若好,就唱;手臂若柔軟,就舞蹈;
無論有什麼才能,博大家一笑。
正如真醉會害人,假醉也別有妙用:
讓你狡詐的舌頭結巴地咕噥,
這樣,無論你所做所言如何逾了矩,
600 人們都相信,是酒讓你變糊塗。

[1] 關於“庫柏勒的祭司”,參考《情詩集》第2部第13首第18行的注釋。
[2] “米諾斯女兒”指阿里阿德涅,參考《情詩集》第1部第7首第16行的注釋。
[3] “女神”指維納斯。
[4] “山羊”對應的原文是virque paterque gregis(羊群的丈夫和父親),在古羅馬,caper或hircus(公山羊)常用來形容難聞的體味(尤其是腋下的氣味)。
[5] “克里特少女”指阿里阿德涅,對應的原文是Cnosis(克諾索斯的女人),克諾索斯是克里特的首都。
[6] “情郎”對應的原文是Thesea(忒修斯)。
[7] “狂女們”對應的原文是Mimallonides,歷代注者雖知道它指酒神狂女,但對這個詞的來源都不清楚。
[8] 薩梯神(Satyr)是希臘神話中的諸多森林小神的稱呼,他們以淫蕩著稱,經常是酒神的隨從。西勒諾斯(Silenus)是酒神的同伴和導師,在文學作品中常是滑稽的角色。
[9] 北冕座在原文中被稱為Cressa Corona(克里特的冠冕),巴克斯將北冕座贈給阿里阿德涅的故事可參考《歲時記》(Fasti 3.510-516)。
[10] “許墨奈俄斯”(Hymenaee,呼格)是古羅馬結婚時觀眾呼喊的婚神名字,許墨奈俄斯又名許門(Hymen)。原文的Euhion和 euhoe都是信徒對酒神的歡呼聲。
[11] 古羅馬人一般不用刀叉,固體食物都用手,液體食物用勺。
[12] 歐律提昂(Eurytion)的神話與此不符,應該是歐律托斯(Eurytus)才對,歐律托斯是半人馬,在庇里托俄斯的婚禮上喝醉了酒,試圖搶走美貌的新娘希波達墨,被忒修斯殺死。