Nec semper credenda ceres fallacibus arvis,
nec semper viridi concava puppis aquae,
nec teneras semper tutum captare puellas:
saepe dato melius tempore fiet idem.
405 Sive dies suberit natalis, sive Kalendae,
quas Venerem Marti continuasse iuvat,
sive erit ornatus non ut fuit ante sigillis,
sed regum positas Circus habebit opes,
differ opus; tunc tristis hiems, tunc Pliades instant,
410 tunc tener aequorea mergitur Haedus aqua,
tunc bene desinitur: tunc siquis creditur alto,
vix tenuit lacerae naufraga membra ratis.
Tu licet incipias qua flebilis Allia luce
vulneribus Latiis sanguinolenta fluit,
415 quaque die redeunt, rebus minus apta gerendis,
culta Palaestino septima festa Syro.
Magna superstitio tibi sit natalis amicae:
quaque aliquid dandum est, illa sit atra dies.
Cum bene vitaris, tamen auferet; invenit artem
420 femina, qua cupidi carpat amantis opes.
Institor ad dominam veniet discinctus emacem,
expediet merces teque sedente suas:
quas illa, inspicias, sapere ut videare, rogabit;
oscula deinde dabit; deinde rogabit, emas.
425 Hoc fore contentam multos iurabit in annos,
nunc opus esse sibi, nunc bene dicet emi.
Si non esse domi, quos des, causabere nummos,
littera poscetur ne didicisse iuvet.
Quid, quasi natali cum poscit munera libo,
430 et, quotiens opus est, nascitur illa, sibi?
Quid, cum mendaci damno maestissima plorat,
elapsusque cava fingitur aure lapis?
Multa rogant utenda dari, data reddere nolunt:
perdis, et in damno gratia nulla tuo.
435 Non mihi, sacrilegas meretricum ut persequar artes,
cum totidem linguis sint satis ora decem.
Cera vadum temptet, rasis infusa tabellis;
cera tuae primum conscia mentis eat.
Blanditias ferat illa tuas imitataque amantem
440 verba; nec exiguas, quisquis es, adde preces.
Hectora donavit Priamo prece motus Achilles;
flectitur iratus voce rogante deus.
Promittas facito: quid enim promittere laedit?
Pollicitis dives quilibet esse potest.
445 Spes tenet in tempus, semel est si credita, longum:
illa quidem fallax, sed tamen apta dea est.
Si dederis aliquid, poteris ratione relinqui:
praeteritum tulerit, perdideritque nihil.
At quod non dederis, semper videare daturus:
450 sic dominum sterilis saepe fefellit ager;
sic, ne perdiderit, non cessat perdere lusor,
et revocat cupidas alea saepe manus.
Hoc opus, hic labor est, primo sine munere iungi;
ne dederit gratis quae dedit, usque dabit.
455 Ergo eat et blandis peraretur littera verbis,
exploretque animos, primaque temptet iter.
Littera Cydippen pomo perlata fefellit,
insciaque est verbis capta puella suis.
Disce bonas artes, moneo, Romana iuventus,
460 non tantum trepidos ut tueare reos;
quam populus iudexque gravis lectusque senatus,
tam dabit eloquio victa puella manus.
Sed lateant vires, nec sis in fronte disertus;
effugiant voces verba molesta tuae.
465 Quis, nisi mentis inops, tenerae declamat amicae?
Saepe valens odii littera causa fuit.
Sit tibi credibilis sermo consuetaque verba,
blanda tamen, praesens ut videare loqui.
Si non accipiet scriptum, inlectumque remittet,
470 lecturam spera, propositumque tene.
Tempore difficiles veniunt ad aratra iuvenci,
tempore lenta pati frena docentur equi;
ferreus adsiduo consumitur anulus usu,
interit adsidua vomer aduncus humo.
475 Quid magis est saxo durum, quid mollius unda?
Dura tamen molli saxa cavantur aqua.
Penelopen ipsam, persta modo, tempore vinces;
capta vides sero Pergama, capta tamen.
Legerit, et nolit rescribere? Cogere noli:
480 Tu modo blanditias fac legat usque tuas.
Quae voluit legisse, volet rescribere lectis:
per numeros venient ista gradusque suos.
Forsitan et primo veniet tibi littera tristis,
quaeque roget, ne se sollicitare velis.
485 Quod rogat illa, timet; quod non rogat, optat, ut instes;
insequere, et voti postmodo compos eris.
Interea, sive illa toro resupina feretur,
lecticam dominae dissimulanter adi,
neve aliquis verbis odiosas offerat auris,
490 qua potes ambiguis callidus abde notis.
Seu pedibus vacuis illi spatiosa teretur
porticus, hic socias tu quoque iunge moras:
et modo praecedas facito, modo terga sequaris,
et modo festines, et modo lentus eas;
495 nec tibi de mediis aliquot transire columnas
sit pudor, aut lateri continuasse latus.
Nec sine te curvo sedeat speciosa theatro:
quod spectes, umeris adferet illa suis.
Illam respicias, illam mirere licebit:
500 multa supercilio, multa loquare notis.
莊稼不能始終託付給狡詐的土壤,
舟楫不能總信任翠綠的海浪,
勾引嬌柔的女人也並非永遠安全:
同樣的事更順遂,若機會出現。
405 若碰上她的生日,或者三月的朔日
(維納斯喜歡此日緊鄰馬爾斯),[1]
或者當環形賽馬場不像平日,到處
是雕塑,而是展覽着國王的財富,[2]
請推遲行動;在陰鬱冬季,昴星團統治,
410 在小山羊星浸沒于海中之時,[3]
你便應停止:那時若有人敢於出海,
他只能艱難地拽着沉船的殘骸。
傷心的阿利亞曾被拉丁傷口的鮮血
染紅的那一天,你可以開始捕獵,[4]
415 或者等七天一次的節日重回(不適宜
做事,卻是敘利亞猶太人的聖日)。[5]
你務必將女友生日視為特別的禁忌:
非贈禮不可,自當算作不吉利!
你盡可躲避,她仍會扒你一層皮;女性
420 有的是手段搶劫熱切的情人。
衣衫松垮的小販會找你購物狂的戀人,[6]
趁你坐旁邊,展示他的商品。
她會叫你去檢視,讓你顯得像行家;
然後親你,然後就讓你買下。
425 她發誓,這件物品會讓她幸福許多年,
並且說現在就要,現在買划算。
你若稱此刻家裡沒有錢,妄想推脫,
她就要欠條,你會後悔上過學。[7]
當她用謊稱的生日蛋糕找你要禮物,
430 並按需反覆過生日,你想不想哭?
當她為假裝的損失悲痛欲絕,彷彿
寶石真掉下耳環孔,你如何應付?
她們問你借很多東西,卻從不願還:
你損失慘重,卻沒人感激你的慘。
435 要說盡妓女們褻瀆神靈的諸般計謀,
給我十張嘴、十條舌頭都不夠。
讓倒在光滑木板上的蜂蠟試探前路, 用書信探路
派知你心意的蜂蠟做你的先驅。
叫它傳遞你的問候和展示愛意的辭藻,
440 無論你是誰,都添上滿篇的請求。
被普里阿摩斯打動,阿喀琉斯歸還了[8]
屍體;苦禱讓神也熄滅怒火。
千萬要許諾——許諾能夠傷害你什麼?
任何人都有取之不盡的許諾。
445 一旦被信任,“希望”就會長久駐留:
她是詭詐的女神,但確實稱手。
你若給女友什麼,反可能因此遭棄:
她會帶走戰利品,卻沒有損失。
但你沒給的,要總是裝作馬上會給——
450 貧瘠的土地常如此讓主人空待;
賭徒也如此,為了不輸,才不停地輸,
骰子一再喚不甘的手回去。
這就是努力的方向,無需禮物就配對;
為了不白白給你,她會一直給。
455 所以,讓信先去,刻滿溫情的詞句,
探她的心意,提前感受路途。
庫迪佩受騙於蘋果傳遞的那封情書,
無意中被自己的誓言套住。[9]
羅馬的青年,我建議你們學習雅術,
460 不只向驚恐的被告提供保護;
與大眾、冷峻的法官和尊貴的元老院一樣,
被辯才征服的姑娘也為你鼓掌。
但你要隱藏實力,別開始就擺出架勢,
讓你的話語避開煩人的僻詞。
465 除非瘋了,誰對着柔媚的女友演講?
求愛者經常被書信毀了形象。
你的辭令要誠懇,你的用詞要簡單,
但要甜蜜,彷彿在當面聊天。
如果她不收你的信,原封不動地退回,
470 你要繼續懷希望,不能氣餒。
終有一日,倔強的公牛會向軛低頭,
終有一日,馬也會把韁繩忍受;
反覆地使用,鐵制的戒指也會損耗,
不停地耕地,彎犁也難免爛掉。
475 什麼比石塊更堅,什麼比水更輕柔?
然而,柔水卻能將堅石穿透。[10]
只要你堅持,珀涅羅珀也終能俘獲;
特洛伊陷落雖晚,不還是陷落?
她讀了,卻不肯回信?千萬不要催促。
480 你只需讓她一直讀你的蜜語。
她願讀的東西,讀完她也將願意回復:
這些事都會來,按自己的節奏和腳步。
或許最開始你會收到陰鬱的信札,
她會請求你,別再存心騷擾她。
485 所求,她怕;未求,才是心裡話:繼續!
堅持吧,很快願望就能夠滿足。
與此同時,如果她躺在長椅上,被人 反覆接近她
抬着,你要若無其事地靠近,
為提防討厭的耳朵偷聽你的話,你要
490 想辦法掩飾,用些曖昧的信號。
如果她碰巧在寬闊的柱廊愜意盤桓,
你也要讓你的餘暇與她相連:
時而在前面晃蕩,時而跟在身後,
時而加快腳步,時而慢慢走;
495 從人群中間奔出,穿過一些柱子,
或與她並肩而行,你不必羞恥。
別讓她無你陪伴,漂亮地坐在劇場中:
她的雙肩會給你可看的風景。
你可以隨心所欲看她,一遍遍欣賞她,
500 用你的眉毛和姿態說出許多話。
[1] 3月1日(朔日)是古羅馬的婦女節(Matronalia),按照傳統,丈夫會在這天贈給妻子禮物。在古羅馬曆法中三月是馬爾斯月,四月是維納斯月,兩人在神話中是情人關係,所以“維納斯喜歡此日緊鄰馬爾斯”。
[2] 環形賽馬場(Circus Maximus)裡面矗立着許多神像,但在古羅馬軍隊大捷之後,戰利品常被送到這裡展覽,獵奇的女人們自然也會來觀看。
[3] “小山羊星”指御夫座ζ(Haedus ,中名柱二):是一顆大棱五型食變星,亮度變化介於3.70至3.97等,距離地球約530光年。古羅馬所處的地中海地區冬季多風暴。
[4] 公元前390年羅馬人在阿利亞戰役中對高盧人慘敗,導致了羅馬城的陷落。戰役發生在7月18日,戰前的7月16日曾舉行祭祀,羅馬人將戰役的失敗歸咎於祭祀的日子。
[5] “七天一次的節日”指猶太教的安息日。
[6] “小販”(institor)是自己沒有店鋪、為他人兜售貨物的小商販,古羅馬人普遍瞧不起他們。
[7] “欠條”對應的原文是littera,這裡指承諾以後付款的證明或者到錢莊提款的“支票”。
[8] 由於譯文格律的限制,原文的Hectora(赫克托耳)未譯,但從普里阿摩斯和阿喀琉斯的名字很容易推斷出歸還的是誰的屍體。
[9] 提洛島上有一座狄安娜神廟,一位叫阿孔提俄斯(Acontius)的青年在那裡看見參加敬拜的少女庫迪佩(Cydippe),一見鍾情,想向她求愛,卻害怕遭拒,於是在一枚蘋果上刻寫兩行詩——“Iuro tibi sanctae per mystica sacra Dianae / Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.”(我以神聖狄安娜的神聖儀式發誓 / 我將做你的同伴,與你相守一世)——然後將蘋果扔到她前面,她撿起來大聲讀,便不自覺發了一個必須遵守的重誓。
[10] 在晚年的流放詩歌中,奧維德反向使用了這些意象,見《哀歌集》(Tristia 4.6.1-4)和《黑海書簡》(Ex Ponto 4.10-5-6),證明時間也不能改變自己的痛苦。