Et plaudas, aliquam mimo saltante puellam;
et faveas illi, quisquis agatur amans.
Cum surgit, surges; donec sedet illa, sedebis;
arbitrio dominae tempora perde tuae.
505 Sed tibi nec ferro placeat torquere capillos,
nec tua mordaci pumice crura teras.
Ista iube faciant, quorum Cybeleia mater
concinitur Phrygiis exululata modis.
Forma viros neglecta decet; Minoida Theseus
510 abstulit, a nulla tempora comptus acu.
Hippolytum Phaedra, nec erat bene cultus, amavit;
cura deae silvis aptus Adonis erat.
Munditie placeant, fuscentur corpora Campo;
sit bene conveniens et sine labe toga;
515 lingula ne rigeat, careant rubigine dentes,
nec vagus in laxa pes tibi pelle natet;
nec male deformet rigidos tonsura capillos:
sit coma, sit trita barba resecta manu.
Et nihil emineant, et sint sine sordibus ungues;
520 inque cava nullus stet tibi nare pilus.
Nec male odorati sit tristis anhelitus oris;
nec laedat naris virque paterque gregis.
Cetera lascivae faciant, concede, puellae,
et siquis male vir quaerit habere virum.
525 Ecce, suum vatem Liber vocat; hic quoque amantes
adiuvat, et flammae, qua calet ipse, favet.
Cnosis in ignotis amens errabat harenis,
qua brevis aequoreis Dia feritur aquis.
Utque erat e somno tunica velata recincta,
530 nuda pedem, croceas inreligata comas,
Thesea crudelem surdas clamabat ad undas,
indigno teneras imbre rigante genas.
Clamabat, flebatque simul, sed utrumque decebat;
non facta est lacrimis turpior illa suis.
535 Iamque iterum tundens mollissima pectora palmis
‘Perfidus ille abiit; quid mihi fiet?’ ait.
‘Quid mihi fiet?’ ait: sonuerunt cymbala toto
litore, et adtonita tympana pulsa manu.
Excidit illa metu, rupitque novissima verba;
540 nullus in exanimi corpore sanguis erat.
Ecce Mimallonides sparsis in terga capillis;
ecce leves satyri, praevia turba dei;
ebrius, ecce, senex pando Silenus asello
vix sedet, et pressas continet ante iubas.
545 Dum sequitur Bacchas, Bacchae fugiuntque petuntque
quadrupedem ferula dum malus urget eques,
in caput aurito cecidit delapsus asello:
clamarunt satyri ‘Surge age, surge, pater.’
Iam deus in curru, quem summum texerat uvis,
550 tigribus adiunctis aurea lora dabat.
Et color et Theseus et vox abiere puellae,
terque fugam petiit, terque retenta metu est.
Horruit, ut graciles, agitat quas ventus, aristae,[1]
ut levis in madida canna palude tremit.
555 Cui deus ‘En, adsum tibi cura fidelior’ inquit:
‘Pone metum: Bacchi, Cnosias, uxor eris.
Munus habe caelum; caelo spectabere sidus;
saepe reges dubiam Cressa Corona ratem.’
Dixit, et e curru, ne tigres illa timeret,
560 desilit; inposito cessit harena pede,
implicitamque sinu (neque enim pugnare valebat)
abstulit; in facili est omnia posse deo.
Pars ‘Hymenaee’ canunt, pars clamant ‘Euhion, euhoe!’
Sic coeunt sacro nupta deusque toro.
565 Ergo ubi contigerint positi tibi munera Bacchi,
atque erit in socii femina parte tori,
Nycteliumque patrem nocturnaque sacra precare,
ne iubeant capiti vina nocere tuo.
Hic tibi multa licet sermone latentia tecto
570 dicere, quae dici sentiat illa sibi:
blanditiasque leves tenui perscribere vino,
ut dominam in mensa se legat illa tuam,
atque oculos oculis spectare fatentibus ignem:
saepe tacens vocem verbaque vultus habet.
575 Fac primus rapias illius tacta labellis
pocula, quaque bibet parte puella, bibas;
et quemcumque cibum digitis libaverit illa,
tu pete, dumque petis, sit tibi tacta manus.
Sint etiam tua vota, viro placuisse puellae:
580 utilior vobis factus amicus erit.
Huic, si sorte bibes, sortem concede priorem;
huic detur capiti missa corona tuo.
Sive erit inferior, seu par, prior omnia sumat,
nec dubites illi verba secunda loqui.
585 Tuta frequensque via est, per amici fallere nomen:
tuta frequensque licet sit via, crimen habet.
Inde procurator nimium quoque multa procurat,
et sibi mandatis plura videnda putat.
Certa tibi a nobis dabitur mensura bibendi:
590 officium praestent mensque pedesque suum.
Iurgia praecipue vino stimulata caveto,
et nimium faciles ad fera bella manus.
Occidit Eurytion stulte data vina bibendo;
aptior est dulci mensa merumque ioco.
595 Si vox est, canta: si mollia brachia, salta;
et quacumque potes dote placere, place.
Ebrietas ut vera nocet, sic ficta iuvabit:
fac titubet blaeso subdola lingua sono,
ut, quicquid facias dicasve protervius aequo,
600 credatur nimium causa fuisse merum.
[1] graciles=steriles=teretes
当演员反串女孩跳舞时,你要鼓掌;
无论谁表现恋爱者,你也要赞扬。
她起身,你也起身;她坐着,你一直坐着;
挥霍时间,全凭你女友的准则。
505 可是你不要乐于用热铁烫出卷发, 注意仪表
也别用粗糙的浮石把腿磨光滑。
这样的行为只适合吹佛里吉亚笛子、
以尖叫欢呼神母库柏勒的祭司![1]
不精心打扮才有男子气;忒修斯勾走
510 米诺斯女儿,可曾用发夹装饰头?[2]
淮德拉迷希波吕托斯,他却不修边幅;
阿多尼斯爱林野,女神却倾慕。[3]
但你应整洁,身体在郊原晒成古铜色;
托加袍应一尘不染,而且熨帖;
515 别让舌头太僵硬,别让牙齿留残垢,
别让你的脚趿着鞋,来回晃悠;
不要用拙劣的技法毁掉你的发式——
头发和胡子都应找熟手打理。
你的指甲要平齐,里面别藏着脏灰,
520 也不许任何硬毛从鼻孔偷窥。
你难闻的嘴不要发出可怕的气味;
也别让嗅觉被你的“山羊”伤害。[4]
别的事就留给那些风骚的女人,或者
让希望吸引男人的伪娘去做。
525 酒神正呼唤诗人,他也帮助恋爱者, 酒宴上要勇敢
他庇佑的火焰也曾把自己烧灼。
克里特少女失魂地徘徊在陌生的沙滩,[5]
波浪冲刷着逼仄的迪亚海岸。
那时她刚从梦中醒来,裹着睡衣,
530 赤着脚,金色的头发尚未挽起。
她对着冷漠的浪涛怒斥冷酷的情郎,[6]
泪雨无辜地淋湿柔嫩的脸庞。
一边呼喊,一边哭,她依然楚楚动人,
狼藉的泪水也不能减掉美半分。
535 她再次用手掌拍打世间最美的乳房,
叹道:“负心人走了,我会怎样?
我会怎样?”突然,钹声在整片海岸
响起,还有人敲鼓,近乎疯癫。
她在惊恐中瘫倒,骤然止住了言辞,
540 身体顿时失去了血色和活气。
瞧,乱发披散在背上的狂女们来了,[7]
还有轻浮的众萨梯——神的开道者,
以及酩酊的老西勒诺斯,驴子弯着腰,
他摇摇晃晃地坐着,紧攥着鬃毛。[8]
545 狂女们在他前面来回闪避,拙劣的
骑手则用棍子将四足兽驱策,
直到他从长耳的驴子身上头朝地摔下——
萨梯们高喊:“老伯,起来,起来呀!”
坐在葡萄装饰着顶部的战车里,酒神
550 为负轭的老虎松开了金色的缰绳。
少女没了血色和声音,也忘了忒修斯,
三次想逃跑,三次因恐惧而停止。
她浑身颤栗,就像风吹拂的细长麦穗,
就像沼泽里抖动的纤弱芦苇。
555 神说:“看,我来了,一位更忠诚的恋人!
别怕,姑娘,你将与巴克斯成亲。
我的聘礼是天空,你将是天上的星,
北冕座,经常为船只指引航程。”[9]
言毕,他跃下战车,以免她害怕老虎,
560 沙子一被他踩到,立刻臣服。
他抱住少女,立刻带走(她哪有能力
反抗),神可以轻易做成任何事。
有人唱“许墨奈俄斯”,有人喊酒神之名,[10]
巴克斯和新娘便如此步入婚姻。
565 所以,当酒神给你的礼物就摆在面前,
当一位女人将与你共结佳缘,
你就要祷告酒神和他的夜晚圣礼,
保佑你的头不为美酒所奴役。
在这里,你能用隐蔽的方式传递许多
570 秘密,她会明白你是在对她说:
用少许清酒写一句简短的赞美之语,
让她在桌上读到你的倾慕;
用袒露爱火的眼睛凝望她的眼睛——
沉默的表情常蕴含文字和声音。
575 她嘴唇尝过的杯子,你要第一个抢夺,
她刚才从哪边喝,你便从哪边喝;
无论她手指曾碰过什么食物,你也须
去拿,你拿的时候,要让手相触。[11]
而且,你也要有心讨好女子的丈夫:
580 成了朋友,他对你更有帮助。
如果你抓阄饮酒,第一轮就应让与他;
不妨取下你自己的花冠,送给他。
地位低于你或相若,都让他优先进食;
别犹豫,他说什么话,你都支持。
585 以友谊之名欺骗是安全且寻常的路径,
虽然安全且寻常,却终是罪行。
所以,代理人会格外殷勤地代理事务,
相信交托的不限于主顾的吩咐。
关于饮酒的限度,我给你明确的准则:
590 你的心和脚都要尽它们的职责。
尤其要避免醉酒引发的争执,那时候
人的手太容易卷入凶狠的战斗。
欧律提昂因为愚蠢的滥饮而丧命,[12]
宴席和美酒更应在欢笑中尽兴。
595 嗓子若好,就唱;手臂若柔软,就舞蹈;
无论有什么才能,博大家一笑。
正如真醉会害人,假醉也别有妙用:
让你狡诈的舌头结巴地咕哝,
这样,无论你所做所言如何逾了矩,
600 人们都相信,是酒让你变糊涂。
[1] 关于“库柏勒的祭司”,参考《情诗集》第2部第13首第18行的注释。
[2] “米诺斯女儿”指阿里阿德涅,参考《情诗集》第1部第7首第16行的注释。
[3] “女神”指维纳斯。
[4] “山羊”对应的原文是virque paterque gregis(羊群的丈夫和父亲),在古罗马,caper或hircus(公山羊)常用来形容难闻的体味(尤其是腋下的气味)。
[5] “克里特少女”指阿里阿德涅,对应的原文是Cnosis(克诺索斯的女人),克诺索斯是克里特的首都。
[6] “情郎”对应的原文是Thesea(忒修斯)。
[7] “狂女们”对应的原文是Mimallonides,历代注者虽知道它指酒神狂女,但对这个词的来源都不清楚。
[8] 萨梯神(Satyr)是希腊神话中的诸多森林小神的称呼,他们以淫荡著称,经常是酒神的随从。西勒诺斯(Silenus)是酒神的同伴和导师,在文学作品中常是滑稽的角色。
[9] 北冕座在原文中被称为Cressa Corona(克里特的冠冕),巴克斯将北冕座赠给阿里阿德涅的故事可参考《岁时记》(Fasti 3.510-516)。
[10] “许墨奈俄斯”(Hymenaee,呼格)是古罗马结婚时观众呼喊的婚神名字,许墨奈俄斯又名许门(Hymen)。原文的Euhion和 euhoe都是信徒对酒神的欢呼声。
[11] 古罗马人一般不用刀叉,固体食物都用手,液体食物用勺。
[12] 欧律提昂(Eurytion)的神话与此不符,应该是欧律托斯(Eurytus)才对,欧律托斯是半人马,在庇里托俄斯的婚礼上喝醉了酒,试图抢走美貌的新娘希波达墨,被忒修斯杀死。