《爱的艺术》第一卷401-500行

Nec semper credenda ceres fallacibus arvis,
nec semper viridi concava puppis aquae,
nec teneras semper tutum captare puellas:
saepe dato melius tempore fiet idem.
405 Sive dies suberit natalis, sive Kalendae,
quas Venerem Marti continuasse iuvat,
sive erit ornatus non ut fuit ante sigillis,
sed regum positas Circus habebit opes,
differ opus; tunc tristis hiems, tunc Pliades instant,
410 tunc tener aequorea mergitur Haedus aqua,
tunc bene desinitur: tunc siquis creditur alto,
vix tenuit lacerae naufraga membra ratis.
Tu licet incipias qua flebilis Allia luce
vulneribus Latiis sanguinolenta fluit,
415 quaque die redeunt, rebus minus apta gerendis,
culta Palaestino septima festa Syro.
Magna superstitio tibi sit natalis amicae:
quaque aliquid dandum est, illa sit atra dies.
Cum bene vitaris, tamen auferet; invenit artem
420 femina, qua cupidi carpat amantis opes.
Institor ad dominam veniet discinctus emacem,
expediet merces teque sedente suas:
quas illa, inspicias, sapere ut videare, rogabit;
oscula deinde dabit; deinde rogabit, emas.
425 Hoc fore contentam multos iurabit in annos,
nunc opus esse sibi, nunc bene dicet emi.
Si non esse domi, quos des, causabere nummos,
littera poscetur ne didicisse iuvet.
Quid, quasi natali cum poscit munera libo,
430 et, quotiens opus est, nascitur illa, sibi?
Quid, cum mendaci damno maestissima plorat,
elapsusque cava fingitur aure lapis?
Multa rogant utenda dari, data reddere nolunt:
perdis, et in damno gratia nulla tuo.
435 Non mihi, sacrilegas meretricum ut persequar artes,
cum totidem linguis sint satis ora decem.
Cera vadum temptet, rasis infusa tabellis;
cera tuae primum conscia mentis eat.
Blanditias ferat illa tuas imitataque amantem
440 verba; nec exiguas, quisquis es, adde preces.
Hectora donavit Priamo prece motus Achilles;
flectitur iratus voce rogante deus.
Promittas facito: quid enim promittere laedit?
Pollicitis dives quilibet esse potest.
445 Spes tenet in tempus, semel est si credita, longum:
illa quidem fallax, sed tamen apta dea est.
Si dederis aliquid, poteris ratione relinqui:
praeteritum tulerit, perdideritque nihil.
At quod non dederis, semper videare daturus:
450 sic dominum sterilis saepe fefellit ager;
sic, ne perdiderit, non cessat perdere lusor,
et revocat cupidas alea saepe manus.
Hoc opus, hic labor est, primo sine munere iungi;
ne dederit gratis quae dedit, usque dabit.
455 Ergo eat et blandis peraretur littera verbis,
exploretque animos, primaque temptet iter.
Littera Cydippen pomo perlata fefellit,
insciaque est verbis capta puella suis.
Disce bonas artes, moneo, Romana iuventus,
460 non tantum trepidos ut tueare reos;
quam populus iudexque gravis lectusque senatus,
tam dabit eloquio victa puella manus.
Sed lateant vires, nec sis in fronte disertus;
effugiant voces verba molesta tuae.
465 Quis, nisi mentis inops, tenerae declamat amicae?
Saepe valens odii littera causa fuit.
Sit tibi credibilis sermo consuetaque verba,
blanda tamen, praesens ut videare loqui.
Si non accipiet scriptum, inlectumque remittet,
470 lecturam spera, propositumque tene.
Tempore difficiles veniunt ad aratra iuvenci,
tempore lenta pati frena docentur equi;
ferreus adsiduo consumitur anulus usu,
interit adsidua vomer aduncus humo.
475 Quid magis est saxo durum, quid mollius unda?
Dura tamen molli saxa cavantur aqua.
Penelopen ipsam, persta modo, tempore vinces;
capta vides sero Pergama, capta tamen.
Legerit, et nolit rescribere? Cogere noli:
480 Tu modo blanditias fac legat usque tuas.
Quae voluit legisse, volet rescribere lectis:
per numeros venient ista gradusque suos.
Forsitan et primo veniet tibi littera tristis,
quaeque roget, ne se sollicitare velis.
485 Quod rogat illa, timet; quod non rogat, optat, ut instes;
insequere, et voti postmodo compos eris.
Interea, sive illa toro resupina feretur,
lecticam dominae dissimulanter adi,
neve aliquis verbis odiosas offerat auris,
490 qua potes ambiguis callidus abde notis.
Seu pedibus vacuis illi spatiosa teretur
porticus, hic socias tu quoque iunge moras:
et modo praecedas facito, modo terga sequaris,
et modo festines, et modo lentus eas;
495 nec tibi de mediis aliquot transire columnas
sit pudor, aut lateri continuasse latus.
Nec sine te curvo sedeat speciosa theatro:
quod spectes, umeris adferet illa suis.
Illam respicias, illam mirere licebit:
500 multa supercilio, multa loquare notis.

庄稼不能始终托付给狡诈的土壤,
舟楫不能总信任翠绿的海浪,
勾引娇柔的女人也并非永远安全:
同样的事更顺遂,若机会出现。
405 若碰上她的生日,或者三月的朔日
(维纳斯喜欢此日紧邻马尔斯),[1]
或者当环形赛马场不像平日,到处
是雕塑,而是展览着国王的财富,[2]
请推迟行动;在阴郁冬季,昴星团统治,
410 在小山羊星浸没于海中之时,[3]
你便应停止:那时若有人敢于出海,
他只能艰难地拽着沉船的残骸。
伤心的阿利亚曾被拉丁伤口的鲜血
染红的那一天,你可以开始捕猎,[4]
415 或者等七天一次的节日重回(不适宜
做事,却是叙利亚犹太人的圣日)。[5]
你务必将女友生日视为特别的禁忌:
非赠礼不可,自当算作不吉利!
你尽可躲避,她仍会扒你一层皮;女性
420 有的是手段抢劫热切的情人。
衣衫松垮的小贩会找你购物狂的恋人,[6]
趁你坐旁边,展示他的商品。
她会叫你去检视,让你显得像行家;
然后亲你,然后就让你买下。
425 她发誓,这件物品会让她幸福许多年,
并且说现在就要,现在买划算。
你若称此刻家里没有钱,妄想推脱,
她就要欠条,你会后悔上过学。[7]
当她用谎称的生日蛋糕找你要礼物,
430 并按需反复过生日,你想不想哭?
当她为假装的损失悲痛欲绝,仿佛
宝石真掉下耳环孔,你如何应付?
她们问你借很多东西,却从不愿还:
你损失惨重,却没人感激你的惨。
435 要说尽妓女们亵渎神灵的诸般计谋,
给我十张嘴、十条舌头都不够。
让倒在光滑木板上的蜂蜡试探前路, 用书信探路
派知你心意的蜂蜡做你的先驱。
叫它传递你的问候和展示爱意的辞藻,
440 无论你是谁,都添上满篇的请求。
被普里阿摩斯打动,阿喀琉斯归还了[8]
尸体;苦祷让神也熄灭怒火。
千万要许诺——许诺能够伤害你什么?
任何人都有取之不尽的许诺。
445 一旦被信任,“希望”就会长久驻留:
她是诡诈的女神,但确实称手。
你若给女友什么,反可能因此遭弃:
她会带走战利品,却没有损失。
但你没给的,要总是装作马上会给——
450 贫瘠的土地常如此让主人空待;
赌徒也如此,为了不输,才不停地输,
骰子一再唤不甘的手回去。
这就是努力的方向,无需礼物就配对;
为了不白白给你,她会一直给。
455 所以,让信先去,刻满温情的词句,
探她的心意,提前感受路途。
库迪佩受骗于苹果传递的那封情书,
无意中被自己的誓言套住。[9]
罗马的青年,我建议你们学习雅术,
460 不只向惊恐的被告提供保护;
与大众、冷峻的法官和尊贵的元老院一样,
被辩才征服的姑娘也为你鼓掌。
但你要隐藏实力,别开始就摆出架势,
让你的话语避开烦人的僻词。
465 除非疯了,谁对着柔媚的女友演讲?
求爱者经常被书信毁了形象。
你的辞令要诚恳,你的用词要简单,
但要甜蜜,仿佛在当面聊天。
如果她不收你的信,原封不动地退回,
470 你要继续怀希望,不能气馁。
终有一日,倔强的公牛会向轭低头,
终有一日,马也会把缰绳忍受;
反复地使用,铁制的戒指也会损耗,
不停地耕地,弯犁也难免烂掉。
475 什么比石块更坚,什么比水更轻柔?
然而,柔水却能将坚石穿透。[10]
只要你坚持,珀涅罗珀也终能俘获;
特洛伊陷落虽晚,不还是陷落?
她读了,却不肯回信?千万不要催促。
480 你只需让她一直读你的蜜语。
她愿读的东西,读完她也将愿意回复:
这些事都会来,按自己的节奏和脚步。
或许最开始你会收到阴郁的信札,
她会请求你,别再存心骚扰她。
485 所求,她怕;未求,才是心里话:继续!
坚持吧,很快愿望就能够满足。
与此同时,如果她躺在长椅上,被人 反复接近她
抬着,你要若无其事地靠近,
为提防讨厌的耳朵偷听你的话,你要
490 想办法掩饰,用些暧昧的信号。
如果她碰巧在宽阔的柱廊惬意盘桓,
你也要让你的余暇与她相连:
时而在前面晃荡,时而跟在身后,
时而加快脚步,时而慢慢走;
495 从人群中间奔出,穿过一些柱子,
或与她并肩而行,你不必羞耻。
别让她无你陪伴,漂亮地坐在剧场中:
她的双肩会给你可看的风景。
你可以随心所欲看她,一遍遍欣赏她,
500 用你的眉毛和姿态说出许多话。


[1] 3月1日(朔日)是古罗马的妇女节(Matronalia),按照传统,丈夫会在这天赠给妻子礼物。在古罗马历法中三月是马尔斯月,四月是维纳斯月,两人在神话中是情人关系,所以“维纳斯喜欢此日紧邻马尔斯”。
[2] 环形赛马场(Circus Maximus)里面矗立着许多神像,但在古罗马军队大捷之后,战利品常被送到这里展览,猎奇的女人们自然也会来观看。
[3] “小山羊星”指御夫座ζ(Haedus ,中名柱二):是一颗大棱五型食变星,亮度变化介于3.70至3.97等,距离地球约530光年。古罗马所处的地中海地区冬季多风暴。
[4] 公元前390年罗马人在阿利亚战役中对高卢人惨败,导致了罗马城的陷落。战役发生在7月18日,战前的7月16日曾举行祭祀,罗马人将战役的失败归咎于祭祀的日子。
[5] “七天一次的节日”指犹太教的安息日。
[6] “小贩”(institor)是自己没有店铺、为他人兜售货物的小商贩,古罗马人普遍瞧不起他们。
[7] “欠条”对应的原文是littera,这里指承诺以后付款的证明或者到钱庄提款的“支票”。
[8] 由于译文格律的限制,原文的Hectora(赫克托耳)未译,但从普里阿摩斯和阿喀琉斯的名字很容易推断出归还的是谁的尸体。
[9] 提洛岛上有一座狄安娜神庙,一位叫阿孔提俄斯(Acontius)的青年在那里看见参加敬拜的少女库迪佩(Cydippe),一见钟情,想向她求爱,却害怕遭拒,于是在一枚苹果上刻写两行诗——“Iuro tibi sanctae per mystica sacra Dianae / Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.”(我以神圣狄安娜的神圣仪式发誓 / 我将做你的同伴,与你相守一世)——然后将苹果扔到她前面,她捡起来大声读,便不自觉发了一个必须遵守的重誓。
[10] 在晚年的流放诗歌中,奥维德反向使用了这些意象,见《哀歌集》(Tristia 4.6.1-4)和《黑海书简》(Ex Ponto 4.10-5-6),证明时间也不能改变自己的痛苦。