Vincuntur causa Parthi: vincantur et armis;
Eoas Latio dux meus addat opes.
Marsque pater Caesarque pater, date numen eunti:
nam deus e vobis alter es, alter eris.
205 Auguror, en, vinces; votivaque carmina reddam,
et magno nobis ore sonandus eris.
Consistes, aciemque meis hortabere verbis;
o desint animis ne mea verba tuis!
Tergaque Parthorum Romanaque pectora dicam,
210 telaque, ab averso quae iacit hostis equo.
Qui fugis ut vincas, quid victo, Parthe, relinquis?
Parthe, malum iam nunc Mars tuus omen habet.
Ergo erit illa dies, qua tu, pulcherrime rerum,
quattuor in niveis aureus ibis equis.
215 Ibunt ante duces onerati colla catenis,
ne possint tuti, qua prius, esse fuga.
Spectabunt laeti iuvenes mixtaeque puellae,
diffundetque animos omnibus ista dies.
Atque aliqua ex illis cum regum nomina quaeret,
220 quae loca, qui montes, quaeve ferantur aquae,
omnia responde, nec tantum siqua rogabit;
et quae nescieris, ut bene nota refer.
Hic est Euphrates, praecinctus harundine frontem;
cui coma dependet caerula, Tigris erit.
225 Hos facito Armenios; haec est Danaeia Persis;
urbs in Achaemeniis vallibus ista fuit.
Ille vel ille, duces; et erunt quae nomina dicas,
si poteris, vere, si minus, apta tamen.
Dant etiam positis aditum convivia mensis:
230 est aliquid praeter vina, quod inde petas.
Saepe illic positi teneris adducta lacertis
purpureus Bacchi cornua pressit Amor;
vinaque cum bibulas sparsere Cupidinis alas,
permanet et capto stat gravis ille loco.
235 Ille quidem pennas velociter excutit udas,
sed tamen et spargi pectus amore nocet.[1]
Vina parant animos faciuntque caloribus aptos;
cura fugit multo diluiturque mero.
Tunc veniunt risus, tum pauper cornua sumit,
240 tum dolor et curae rugaque frontis abit.
Tunc aperit mentes aevo rarissima nostro
simplicitas, artes excutiente deo.
Illic saepe animos iuvenum rapuere puellae,
et Venus in vinis ignis in igne fuit.
245 Hic tu fallaci nimium ne crede lucernae:
iudicio formae noxque merumque nocent.
Luce deas caeloque Paris spectavit aperto,
cum dixit Veneri ‘Vincis utramque, Venus.’
Nocte latent mendae, vitioque ignoscitur omni,
250 horaque formosam quamlibet illa facit.
Consule de gemmis, de tincta murice lana,
consule de facie corporibusque diem.
Quid tibi femineos coetus venatibus aptos
enumerem? Numero cedet harena meo.
255 Quid referam Baias, praetextaque litora velis,
et quae de calido sulpure fumat aqua?
Hinc aliquis vulnus referens in pectore dixit
‘Non haec, ut fama est, unda salubris erat.’
Ecce suburbanae templum nemorale Dianae
260 partaque per gladios regna nocente manu:
illa, quod est virgo, quod tela Cupidinis odit,
multa dedit populo vulnera, multa dabit.
Hactenus, unde legas quod ames, ubi retia ponas,
praecipit imparibus vecta Thalea rotis.
265 Nunc tibi, quae placuit, quas sit capienda per artes,
dicere praecipuae molior artis opus.
Quisquis ubique, viri, dociles advertite mentes,
pollicitisque favens, vulgus, adeste meis.
Prima tuae menti veniat fiducia, cunctas
270 posse capi; capies, tu modo tende plagas.
Vere prius volucres taceant, aestate cicadae,
Maenalius lepori det sua terga canis,
femina quam iuveni blande temptata repugnet:
haec quoque, quam poteris credere nolle, volet.
275 Utque viro furtiva Venus, sic grata puellae:
vir male dissimulate; tectius illa cupit.
Conveniat maribus, nequam nos ante rogemus,
femina iam partes victa rogantis agat.
Mollibus in pratis admugit femina tauro:
280 femina cornipedi semper adhinnit equo.
Parcior in nobis nec tam furiosa libido;
legitimum finem flamma virilis habet.
Byblida quid referam, vetito quae fratris amore
arsit et est laqueo fortiter ulta nefas?
285 Myrrha patrem, sed non qua filia debet, amavit,
et nunc obducto cortice pressa latet;
lllius lacrimis, quas arbore fundit odora,
unguimur, et dominae nomina gutta tenet.
Forte sub umbrosis nemorosae vallibus Idae
290 candidus, armenti gloria, taurus erat,
signatus tenui media inter cornua nigro:
una fuit labes, cetera lactis erant.
Illum Cnosiadesque Cydoneaeque iuvencae
optarunt tergo sustinuisse suo.
295 Pasiphae fieri gaudebat adultera tauri;
invida formosas oderat illa boves.
Nota cano: non hoc, centum quae sustinet urbes,
quamvis sit mendax, Creta negare potest.
Ipsa novas frondes et prata tenerrima tauro
300 fertur inadsueta subsecuisse manu.
[1] nocet=solet
帕提亞已敗於道義,願它也敗於軍力,
願我的統帥拓展東方的土地。
父親馬爾斯和愷撒,庇佑出征的勇士——[1]
你們一位是神,另一位也將是。
205 我預言你將勝利,我也將以詩還願,
到那時你將被我高聲頌讚。
你將巍然屹立,用此詩鼓舞軍隊,
願我的詞句與你的勇氣相配!
我將吟唱帕提亞的脊背、羅馬的胸膛,
210 敵人的騎兵如何邊回射,邊逃亡。[2]
你留什麼給敗者,以逃求勝的帕提亞?
不祥的陰影仍籠罩你的戰法。[3]
所以那一天會來,天下最英俊的你,
披金甲乘車,駕馭着四匹雪驥。
215 前面有敵酋開道,頸纏沉重的鎖鏈,
以免他們如從前,安然逃竄。
擠在一起的青年男女興奮地觀看,
那一日將所有的心捲入狂歡。
若某位女子詢問敵方君主的姓名,
220 還有城鎮、高山、河流的詳情,
全都回答她,即使無人問,你也要評論,
縱然你不懂,也要如數家珍。[4]
這是幼發拉底河,蘆葦纏繞着前額;
披垂蔚藍頭髮的,是底格里斯河。
225 這些是亞美尼亞人,這來自達那厄的波斯,[5]
那是阿契美尼斯山谷的城市。[6]
這位或那位是將領,你總能給他們冠名:
若知道,就說;不知道,你就發明。
酒席擺好後,宴會也是搭訕的好場合: 宴會的探索
230 除了酒,還有別的可以探索。
在那裡,紅臉的丘比特常用稚嫩的手
緊摟巴克斯已經收起的雙角;
當翅膀被酒濡濕,身子發沉的丘比特
就站在被俘的位置,無法再挪。
235 沒錯,他仍會迅速扇動濕漉漉的羽翼,
但被愛灑到,胸膛便會如針刺。
酒喚起膽氣,讓心靈更容易應和激情;
憂慮被純酒沖潰,逐漸逃遁。
於是笑湧起,落魄者重新拾起了鋒芒,[7]
240 痛苦、煩惱和額頭的皺紋都消亡。
於是,我們時代最罕見的淳樸露出
靈魂的內里,神震落慣常的面具。
這時候,青年的心常被少女俘獲,
酒中的維納斯就是火中的火。
245 如此情境下,別太信任欺騙的燈盞:
夜和酒都會傷害對美的判斷。
帕里斯是在光天化日下評鑒眾女神,
當他告訴維納斯,“你勝過她們。”
夜色藏匿了瑕疵,一切缺點被寬恕,
250 那時,每位女人都成了美女。
甄別寶石,甄別紫液浸染的衣料,
甄別容貌和身段,都應看白晝。
何必逐一說出適合你追逐女性的 還有沙灘
場所?沙灘也屬於其中之列。
255 何必提拜亞(那裡的岸濱帆影如織),
還有熱氣騰騰的硫磺坑池?[8]
某人從那裡回來,胸中帶着傷,評論道:
“那水並不如傳聞那般有效。”
也別忘流連城郊的狄安娜在林間的廟宇,
260 以及需仗劍搏殺才可得的國度:[9]
因為是處女,憎惡丘比特的武器,她曾經
並將繼續給人們斑斑傷痕。
到目前為止,乘着不對稱輪子的塔利婭[10] 如何俘獲她
教的是何處尋獵物,何處把網撒;
265 現在,我要儘力傳授以哪些巧計
俘獲心儀的女子(這絕非易事)。
男人啊,無論你是誰,在何處,恭敬地受教,
我承諾的一切,你們一定要聽好。
首先,要讓你自己深信,你能夠吸引
270 任何女人;你會贏,布網就成。
即使春天的禽鳥、夏天的知了都沉寂,
邁納盧斯的獵犬不再追兔子,[11]
女人也不會反抗青年殷勤的誘試——
就算你認定她不願,她也會願意。
275 正如偷情讓男人喜歡,女人也一樣:
男人難掩藏,女人更隱蔽地渴望。
倘若我們男人都約好不首先進攻,
無奈的女人很快就採取主動。
柔軟的草地上,母牛朝公牛發出哞聲,
280 也總是母馬向硬蹄的公馬嘶鳴。
我們的衝動更均勻,不是這麼激烈,
男人的慾火有一個合理的邊界。
為何提畢布利絲?她為禁忌的姐弟情
淪陷,決然地上吊,贖自己的罪行。[12]
285 穆拉愛父親,但不是女兒應該的樣子,
如今她已消隱,蒙一層樹皮;
她的眼淚——滲出的芬芳汁液被我們
用作香料,仍保留主人的名。[13]
在蔥蘢幽暗的伊達山谷里,碰巧有一頭
290 白得耀眼、迥然不群的公牛,
兩角之間有一處小小的黑色印記,
其餘地方都像奶一樣白皙。
克諾索斯和庫頓尼亞的母牛都夢想[14]
某天他能夠爬到自己身上。
295 帕西法厄甘願做這頭公牛的情婦,[15]
她對漂亮的母牛心生恨妒。
這件事人所共知:雖然百城的克里特
撒謊成性,卻也不能否定我。[16]
據說她曾經親自用不慣勞作的手
300 為它切割新葉和最嫩的青草。
[1] “勇士”指蓋烏斯。戰神馬爾斯被稱為“父親”,是因為根據傳說,他是羅馬先祖羅慕路斯和雷穆斯的父親。
[2] 帕提亞騎兵的典型戰術是佯敗,假裝潰逃,然後藉助自己高超的箭術回射敵人。
[3] 奧維德的意思是,佯敗不吉利。
[4] 參考《哀歌集》(Tristia)第4部第2首中的凱旋禮描寫。
[5] 奧維德似乎認為,波斯(Persia)的名字來自珀爾修斯和安德羅墨達的兒子珀爾塞斯(Perses),而珀爾修斯是達那厄的兒子,所以奧維德用了“達那厄的波斯”這種表達方式。
[6] 阿契美尼斯(Achaemenes)是公元前7世紀波斯阿契美尼德王朝的創始人。
[7] “拾起了鋒芒”對應的原文是cornua sumit(長出了角),這是拉丁語的一種比喻說法。
[8] 拜亞(Baiae)是那不勒斯附近的海濱度假勝地,附近有很多硫磺溫泉,當地流行以溫泉治病。參考賀拉斯《書信集》(Epistulae)第1部第15首。
[9] 指阿里齊亞(Aricia)附近的狄安娜聖林,選出聖林祭司的風俗非常獨特,著名人類學家弗雷澤在《金枝》(The Golden Bough)中專門研究過。祭司被稱為林王(rex nemorensis),由逃亡奴隸充任,他必須奪得金枝並殺死前任祭司才有資格繼任,當他被後任殺死,任期便自然終結。參考《歲時記》(Fasti 3.263-272)。
[10] “不對稱輪子”指哀歌體格律,塔利婭(Thalia)是掌管喜劇的繆斯,但奧維德和賀拉斯一樣,沒有太在意古希臘人賦予每位繆斯的具體職責。
[11] 邁納盧斯(Maenalus)是希臘阿卡迪亞的山。
[12] 畢布利絲(Byblis)是庫阿妮葉(Cyanee)與米勒托斯(Miletus)之女,卡烏諾斯(Caunus)的孿生姐姐。她對卡烏諾斯的熱戀可參考《變形記》(Metamorphoses 9.441-665),但在那首詩她是化作泉水,並非上吊自殺。
[13] 穆拉(Myrrha)是喀倪剌斯(Cinyras)之女,與父親亂倫,變成沒藥樹(myrrha或murra)後生下阿多尼斯,參考《變形記》(Metamorphoses 10.300-502)。
[14] 克諾索斯(Cnosus或Gnosus)是克里特的首都,庫頓尼亞(Cydonia或Cydonea)是克里特北部沿海的一座名城。
[15] 帕西法厄(Pasiphae)是太陽神赫利俄斯之女,克里特國王米諾斯之妻,淮德拉、阿里阿德涅、米諾陶(Minotaurus)之母。
[16] 西方古代人普遍認為,克里特人喜好撒謊。