《爱的艺术》第一卷201-300行

Vincuntur causa Parthi: vincantur et armis;
Eoas Latio dux meus addat opes.
Marsque pater Caesarque pater, date numen eunti:
nam deus e vobis alter es, alter eris.
205 Auguror, en, vinces; votivaque carmina reddam,
et magno nobis ore sonandus eris.
Consistes, aciemque meis hortabere verbis;
o desint animis ne mea verba tuis!
Tergaque Parthorum Romanaque pectora dicam,
210 telaque, ab averso quae iacit hostis equo.
Qui fugis ut vincas, quid victo, Parthe, relinquis?
Parthe, malum iam nunc Mars tuus omen habet.
Ergo erit illa dies, qua tu, pulcherrime rerum,
quattuor in niveis aureus ibis equis.
215 Ibunt ante duces onerati colla catenis,
ne possint tuti, qua prius, esse fuga.
Spectabunt laeti iuvenes mixtaeque puellae,
diffundetque animos omnibus ista dies.
Atque aliqua ex illis cum regum nomina quaeret,
220 quae loca, qui montes, quaeve ferantur aquae,
omnia responde, nec tantum siqua rogabit;
et quae nescieris, ut bene nota refer.
Hic est Euphrates, praecinctus harundine frontem;
cui coma dependet caerula, Tigris erit.
225 Hos facito Armenios; haec est Danaeia Persis;
urbs in Achaemeniis vallibus ista fuit.
Ille vel ille, duces; et erunt quae nomina dicas,
si poteris, vere, si minus, apta tamen.
Dant etiam positis aditum convivia mensis:
230 est aliquid praeter vina, quod inde petas.
Saepe illic positi teneris adducta lacertis
purpureus Bacchi cornua pressit Amor;
vinaque cum bibulas sparsere Cupidinis alas,
permanet et capto stat gravis ille loco.
235 Ille quidem pennas velociter excutit udas,
sed tamen et spargi pectus amore nocet.[1]
Vina parant animos faciuntque caloribus aptos;
cura fugit multo diluiturque mero.
Tunc veniunt risus, tum pauper cornua sumit,
240 tum dolor et curae rugaque frontis abit.
Tunc aperit mentes aevo rarissima nostro
simplicitas, artes excutiente deo.
Illic saepe animos iuvenum rapuere puellae,
et Venus in vinis ignis in igne fuit.
245 Hic tu fallaci nimium ne crede lucernae:
iudicio formae noxque merumque nocent.
Luce deas caeloque Paris spectavit aperto,
cum dixit Veneri ‘Vincis utramque, Venus.’
Nocte latent mendae, vitioque ignoscitur omni,
250 horaque formosam quamlibet illa facit.
Consule de gemmis, de tincta murice lana,
consule de facie corporibusque diem.
Quid tibi femineos coetus venatibus aptos
enumerem? Numero cedet harena meo.
255 Quid referam Baias, praetextaque litora velis,
et quae de calido sulpure fumat aqua?
Hinc aliquis vulnus referens in pectore dixit
‘Non haec, ut fama est, unda salubris erat.’
Ecce suburbanae templum nemorale Dianae
260 partaque per gladios regna nocente manu:
illa, quod est virgo, quod tela Cupidinis odit,
multa dedit populo vulnera, multa dabit.
Hactenus, unde legas quod ames, ubi retia ponas,
praecipit imparibus vecta Thalea rotis.
265 Nunc tibi, quae placuit, quas sit capienda per artes,
dicere praecipuae molior artis opus.
Quisquis ubique, viri, dociles advertite mentes,
pollicitisque favens, vulgus, adeste meis.
Prima tuae menti veniat fiducia, cunctas
270 posse capi; capies, tu modo tende plagas.
Vere prius volucres taceant, aestate cicadae,
Maenalius lepori det sua terga canis,
femina quam iuveni blande temptata repugnet:
haec quoque, quam poteris credere nolle, volet.
275 Utque viro furtiva Venus, sic grata puellae:
vir male dissimulate; tectius illa cupit.
Conveniat maribus, nequam nos ante rogemus,
femina iam partes victa rogantis agat.
Mollibus in pratis admugit femina tauro:
280 femina cornipedi semper adhinnit equo.
Parcior in nobis nec tam furiosa libido;
legitimum finem flamma virilis habet.
Byblida quid referam, vetito quae fratris amore
arsit et est laqueo fortiter ulta nefas?
285 Myrrha patrem, sed non qua filia debet, amavit,
et nunc obducto cortice pressa latet;
lllius lacrimis, quas arbore fundit odora,
unguimur, et dominae nomina gutta tenet.
Forte sub umbrosis nemorosae vallibus Idae
290 candidus, armenti gloria, taurus erat,
signatus tenui media inter cornua nigro:
una fuit labes, cetera lactis erant.
Illum Cnosiadesque Cydoneaeque iuvencae
optarunt tergo sustinuisse suo.
295 Pasiphae fieri gaudebat adultera tauri;
invida formosas oderat illa boves.
Nota cano: non hoc, centum quae sustinet urbes,
quamvis sit mendax, Creta negare potest.
Ipsa novas frondes et prata tenerrima tauro
300 fertur inadsueta subsecuisse manu.

[1] nocet=solet

帕提亚已败于道义,愿它也败于军力,
愿我的统帅拓展东方的土地。
父亲马尔斯和恺撒,庇佑出征的勇士——[1]
你们一位是神,另一位也将是。
205 我预言你将胜利,我也将以诗还愿,
到那时你将被我高声颂赞。
你将巍然屹立,用此诗鼓舞军队,
愿我的词句与你的勇气相配!
我将吟唱帕提亚的脊背、罗马的胸膛,
210 敌人的骑兵如何边回射,边逃亡。[2]
你留什么给败者,以逃求胜的帕提亚?
不祥的阴影仍笼罩你的战法。[3]
所以那一天会来,天下最英俊的你,
披金甲乘车,驾驭着四匹雪骥。
215 前面有敌酋开道,颈缠沉重的锁链,
以免他们如从前,安然逃窜。
挤在一起的青年男女兴奋地观看,
那一日将所有的心卷入狂欢。
若某位女子询问敌方君主的姓名,
220 还有城镇、高山、河流的详情,
全都回答她,即使无人问,你也要评论,
纵然你不懂,也要如数家珍。[4]
这是幼发拉底河,芦苇缠绕着前额;
披垂蔚蓝头发的,是底格里斯河。
225 这些是亚美尼亚人,这来自达那厄的波斯,[5]
那是阿契美尼斯山谷的城市。[6]
这位或那位是将领,你总能给他们冠名:
若知道,就说;不知道,你就发明。
酒席摆好后,宴会也是搭讪的好场合: 宴会的探索
230 除了酒,还有别的可以探索。
在那里,红脸的丘比特常用稚嫩的手
紧搂巴克斯已经收起的双角;
当翅膀被酒濡湿,身子发沉的丘比特
就站在被俘的位置,无法再挪。
235 没错,他仍会迅速扇动湿漉漉的羽翼,
但被爱洒到,胸膛便会如针刺。
酒唤起胆气,让心灵更容易应和激情;
忧虑被纯酒冲溃,逐渐逃遁。
于是笑涌起,落魄者重新拾起了锋芒,[7]
240 痛苦、烦恼和额头的皱纹都消亡。
于是,我们时代最罕见的淳朴露出
灵魂的内里,神震落惯常的面具。
这时候,青年的心常被少女俘获,
酒中的维纳斯就是火中的火。
245 如此情境下,别太信任欺骗的灯盏:
夜和酒都会伤害对美的判断。
帕里斯是在光天化日下评鉴众女神,
当他告诉维纳斯,“你胜过她们。”
夜色藏匿了瑕疵,一切缺点被宽恕,
250 那时,每位女人都成了美女。
甄别宝石,甄别紫液浸染的衣料,
甄别容貌和身段,都应看白昼。
何必逐一说出适合你追逐女性的 还有沙滩
场所?沙滩也属于其中之列。
255 何必提拜亚(那里的岸滨帆影如织),
还有热气腾腾的硫磺坑池?[8]
某人从那里回来,胸中带着伤,评论道:
“那水并不如传闻那般有效。”
也别忘流连城郊的狄安娜在林间的庙宇,
260 以及需仗剑搏杀才可得的国度:[9]
因为是处女,憎恶丘比特的武器,她曾经
并将继续给人们斑斑伤痕。
到目前为止,乘着不对称轮子的塔利娅[10] 如何俘获她
教的是何处寻猎物,何处把网撒;
265 现在,我要尽力传授以哪些巧计
俘获心仪的女子(这绝非易事)。
男人啊,无论你是谁,在何处,恭敬地受教,
我承诺的一切,你们一定要听好。
首先,要让你自己深信,你能够吸引
270 任何女人;你会赢,布网就成。
即使春天的禽鸟、夏天的知了都沉寂,
迈纳卢斯的猎犬不再追兔子,[11]
女人也不会反抗青年殷勤的诱试——
就算你认定她不愿,她也会愿意。
275 正如偷情让男人喜欢,女人也一样:
男人难掩藏,女人更隐蔽地渴望。
倘若我们男人都约好不首先进攻,
无奈的女人很快就采取主动。
柔软的草地上,母牛朝公牛发出哞声,
280 也总是母马向硬蹄的公马嘶鸣。
我们的冲动更均匀,不是这么激烈,
男人的欲火有一个合理的边界。
为何提毕布利丝?她为禁忌的姐弟情
沦陷,决然地上吊,赎自己的罪行。[12]
285 穆拉爱父亲,但不是女儿应该的样子,
如今她已消隐,蒙一层树皮;
她的眼泪——渗出的芬芳汁液被我们
用作香料,仍保留主人的名。[13]
在葱茏幽暗的伊达山谷里,碰巧有一头
290 白得耀眼、迥然不群的公牛,
两角之间有一处小小的黑色印记,
其余地方都像奶一样白皙。
克诺索斯和库顿尼亚的母牛都梦想[14]
某天他能够爬到自己身上。
295 帕西法厄甘愿做这头公牛的情妇,[15]
她对漂亮的母牛心生恨妒。
这件事人所共知:虽然百城的克里特
撒谎成性,却也不能否定我。[16]
据说她曾经亲自用不惯劳作的手
300 为它切割新叶和最嫩的青草。

[1] “勇士”指盖乌斯。战神马尔斯被称为“父亲”,是因为根据传说,他是罗马先祖罗慕路斯和雷穆斯的父亲。
[2] 帕提亚骑兵的典型战术是佯败,假装溃逃,然后借助自己高超的箭术回射敌人。
[3] 奥维德的意思是,佯败不吉利。
[4] 参考《哀歌集》(Tristia)第4部第2首中的凯旋礼描写。
[5] 奥维德似乎认为,波斯(Persia)的名字来自珀尔修斯和安德罗墨达的儿子珀尔塞斯(Perses),而珀尔修斯是达那厄的儿子,所以奥维德用了“达那厄的波斯”这种表达方式。
[6] 阿契美尼斯(Achaemenes)是公元前7世纪波斯阿契美尼德王朝的创始人。
[7] “拾起了锋芒”对应的原文是cornua sumit(长出了角),这是拉丁语的一种比喻说法。
[8] 拜亚(Baiae)是那不勒斯附近的海滨度假胜地,附近有很多硫磺温泉,当地流行以温泉治病。参考贺拉斯《书信集》(Epistulae)第1部第15首。
[9] 指阿里齐亚(Aricia)附近的狄安娜圣林,选出圣林祭司的风俗非常独特,著名人类学家弗雷泽在《金枝》(The Golden Bough)中专门研究过。祭司被称为林王(rex nemorensis),由逃亡奴隶充任,他必须夺得金枝并杀死前任祭司才有资格继任,当他被后任杀死,任期便自然终结。参考《岁时记》(Fasti 3.263-272)。
[10] “不对称轮子”指哀歌体格律,塔利娅(Thalia)是掌管喜剧的缪斯,但奥维德和贺拉斯一样,没有太在意古希腊人赋予每位缪斯的具体职责。
[11] 迈纳卢斯(Maenalus)是希腊阿卡迪亚的山。
[12] 毕布利丝(Byblis)是库阿妮叶(Cyanee)与米勒托斯(Miletus)之女,卡乌诺斯(Caunus)的孪生姐姐。她对卡乌诺斯的热恋可参考《变形记》(Metamorphoses 9.441-665),但在那首诗她是化作泉水,并非上吊自杀。
[13] 穆拉(Myrrha)是喀倪剌斯(Cinyras)之女,与父亲乱伦,变成没药树(myrrha或murra)后生下阿多尼斯,参考《变形记》(Metamorphoses 10.300-502)。
[14] 克诺索斯(Cnosus或Gnosus)是克里特的首都,库顿尼亚(Cydonia或Cydonea)是克里特北部沿海的一座名城。
[15] 帕西法厄(Pasiphae)是太阳神赫利俄斯之女,克里特国王米诺斯之妻,淮德拉、阿里阿德涅、米诺陶(Minotaurus)之母。
[16] 西方古代人普遍认为,克里特人喜好撒谎。