《愛的藝術》第一卷101-200行

Primus sollicitos fecisti, Romule, ludos,
cum iuvit viduos rapta Sabina viros.
Tunc neque marmoreo pendebant vela theatro,
nec fuerant liquido pulpita rubra croco;
105 illic quas tulerant nemorosa Palatia, frondes
simpliciter positae, scena sine arte fuit;
in gradibus sedit populus de caespite factis,
qualibet hirsutas fronde tegente comas.
Respiciunt, oculisque notant sibi quisque puellam
110 quam velit, et tacito pectore multa movent.
Dumque, rudem praebente modum tibicine Tusco,
ludius aequatam ter pede pulsat humum,
in medio plausu (plausus tunc arte carebant)
rex populo praedae signa petita dedit.[1]
115 Protinus exiliunt, animum clamore fatentes,
virginibus cupidas iniciuntque manus.
Ut fugiunt aquilas, timidissima turba, columbae,
ut fugit invisos agna novella lupos,[2]
sic illae timuere viros sine more ruentes;
120 constitit in nulla qui fuit ante color.
Nam timor unus erat, facies non una timoris:
pars laniat crines, pars sine mente sedet;
altera maesta silet, frustra vocat altera matrem;
haec queritur, stupet haec; haec manet, illa fugit.
125 Ducuntur raptae, genialis praeda, puellae,
et potuit multas ipse decere timor.
Siqua repugnarat nimium comitemque negabat,
sublatam cupido vir tulit ipse sinu,
atque ita ‘Quid teneros lacrimis corrumpis ocellos?
130 Quod matri pater est, hoc tibi’ dixit ‘ero.’
Romule, militibus scisti dare commoda solus:
haec mihi si dederis commoda, miles ero.
Scilicet ex illo sollemnia more theatra
nunc quoque formosis insidiosa manent.
135 Nec te nobilium fugiat certamen equorum;
multa capax populi commoda Circus habet.
Nil opus est digitis, per quos arcana loquaris,
nec tibi per nutus accipienda nota est:
proximus a domina, nullo prohibente, sedeto,
140 iunge tuum lateri qua potes usque latus;
et bene, quod cogit, si nolis, linea iungi,
quod tibi tangenda est lege puella loci.
Hic tibi quaeratur socii sermonis origo,
et moveant primos publica verba sonos.
145 Cuius equi veniant, facito, studiose, requires;
nec mora, quisquis erit, cui favet illa, fave.
At cum pompa frequens caelestibus ibit eburnis,[3]
tu Veneri dominae plaude favente manu;
utque fit, in gremium pulvis si forte puellae
150 deciderit, digitis excutiendus eri—
etsi nullus erit pulvis, tamen excute nullum:
quaelibet officio causa sit apta tuo.
Pallia si terra nimium demissa iacebunt,
collige, et inmunda sedulus effer humo;
155 protinus, officii pretium, patiente puella
contingent oculis crura videnda tuis.
Respice praeterea, post vos quicumque sedebit,
ne premat opposito mollia terga genu.
Parva leves capiunt animos: fuit utile multis
160 pulvinum facili composuisse manu.
Profuit et tenui ventos movisse tabella,
et cava sub tenerum scamna dedisse pedem.
Hos aditus Circusque novo praebebit amori,
sparsaque sollicito tristis harena foro.
165 Illa saepe puer Veneris pugnavit harena,
et qui spectavit vulnera, vulnus habet.
Dum loquitur tangitque manum poscitque libellum
et quaerit posito pignore, vincat uter,
saucius ingemuit telumque volatile sensit,
170 et pars spectati muneris ipse fuit.
Quid, modo cum belli navalis imagine Caesar
Persidas induxit Cecropiasque rates?
Nempe ab utroque mari iuvenes, ab utroque puellae
venere, atque ingens orbis in Urbe fuit.
175 Quis non invenit turba, quod amaret, in illa?
Eheu, quam multos advena torsit amor!
Ecce, parat Caesar domito quod defuit orbi
addere: nunc, oriens ultime, noster eris.
Parthe, dabis poenas; Crassi gaudete sepulti,
180 signaque barbaricas non bene passa manus.
Ultor adest, primisque ducem profitetur in annis,
bellaque non puero tractat agenda puer.
Parcite natales timidi numerare deorum:
Caesaribus virtus contigit ante diem.
185 Ingenium caeleste suis velocius annis
surgit, et ignavae fert male damna morae.
Parvus erat, manibusque duos Tirynthius angues
pressit, et in cunis iam Iove dignus erat.
Nunc quoque qui puer es, quantus tum, Bacche, fuisti,
190 cum timuit thyrsos India victa tuos!
Auspiciis annisque patris, puer, arma movebis,[4]
et vinces annis auspiciisque patris:[5]
tale rudimentum tanto sub nomine debes,
nunc iuvenum princeps, deinde future senum.
195 Cum tibi sint fratres, fratres ulciscere laesos;
cumque pater tibi sit, iura tuere patris.
Induit arma tibi genitor patriaeque tuusque:
hostis ab invito regna parente rapit.
Tu pia tela feres, sceleratas ille sagittas;
200 stabit pro signis Iusque Piumque tuis.

[1] petita=petenda
[2] invisos=visos
[3] caelestibus…eburnis=certantibus…ephebis
[4] annis=animis
[5] annis=animis

羅慕路斯,你最先讓表演變得危險,
當薩賓女被搶,幫助光棍繁衍。 [1]
那時,劇院並非大理石,無帳幕懸掛,
前台也不曾噴洒藏紅花的精華;
105 蔥鬱的帕拉丁生長的枝條被人們簡樸地
布置一番,舞台也沒有陳設;
觀眾都坐在草皮鋪成的台階上,隨便
什麼樹葉蔭蔽着蓬亂的髮捲。
他們四下張望着,瞄準各自中意的
110 姑娘,在心裡默默籌划著計策。
當圖斯坎笛手吹起嘔啞嘲哳的調子,[2]
演員抬起腳,三次踩踏平地,
在歡呼聲中(那時的喝彩毫無講究),
國王向民眾發出期待的信號。[3]
115 他們立刻跳起來,叫喊泄露了意圖,
將一雙雙貪婪的手伸向少女。
彷彿最易受驚嚇的鴿子被老鷹追趕,
又像羊羔想逃離惡狼的包圍圈,
她們也害怕衝來的這些野蠻男人,
120 每位臉上的血色都全然消隱。
恐懼相同,恐懼的表現卻彼此相異:
有人扯頭髮,有人呆坐無意識;
這位默默哭,那位徒然向母親呼救;
她哀嘆,她愕然;有人逃跑,有人留。
125 劫來的少女被紛紛扛走,婚禮的戰利品,
驚恐本身甚至讓她們更動人。
如果誰過於激烈地反抗,拒絕同行者,
男人反而熱切地摟她到心窩,
並且說:“為何用淚水弄污這溫柔的眼睛?
130 我對你會像你父親對待你母親。”
羅慕路斯,唯有你知道送什麼給士兵:
你若給我這份禮,我也會從軍。[4]
想必是由於這一層淵源,神聖的劇院
到今天仍然對美女充滿危險。
135 你也別忽略那些名貴駿馬的競技, 賽車場的便利
人多地闊的賽車場有許多便利。
不需要藉助手指傳遞彼此的秘密,
也不必通過點頭來獲取信息——
無人礙手礙腳時,坐在你情人身旁,
140 儘可能讓你們的身體緊緊依傍;
即使你不願,側欄也會強迫你靠近,[5]
如此的安排彷彿命令你碰女人。
在這裡,你要設法啟動友好的談話,
通常的話題可助你打破尷尬。
145 要分外關切地打聽,誰的馬會來參賽——
立刻站在她這邊,無論她支持誰。
當遊行隊伍簇擁着諸神的象牙雕像,
你要虔誠地為維納斯女王鼓掌;
若有粒塵土落女孩的膝上(如此湊巧),
150 務必用你的手指將它撣掉——
即使沒塵土,仍把不存在的塵土撣掉:
讓一切借口為你的殷勤鋪道。
如果她那件披風太長,在地面拖着,
恭敬地捧起來,避開泥的污濁;
155 立刻,若女孩允許,忠心的獎賞就會來:
你的眼可以有幸瞥見她腳踝。
還要回頭看,無論坐你們後邊的是誰,
都提防他用膝蓋頂她柔軟的背。
小事會吸引輕浮的心:很多人用手
160 充當靠墊,都能將女子引誘。
搖着精緻的扇子,為她送風也管用,
或在嫩足下放一個閑置的小凳。
賽車場和喧囂廣場為角斗鋪上的沙子
都能給新激情提供這樣的契機。
165 維納斯的兒子經常在那片沙地戰鬥,
誰觀看傷口,自己也留下傷口:
當他說著話,摸着她的手,要參賽名錄,[6]
下完賭注,打聽誰有望勝出,
便已受了傷,呻吟,感覺到飛矢的效果,
170 自己也被圍觀,成為表演的參與者。
最近,當愷撒舉辦那場虛擬的海戰,[7]
為我們運來波斯和雅典的艦船,
無數的青年男女從兩邊的海岸湧入,
一座城彷彿容下了整個寰宇。
175 誰不曾在那樣的人群里找到愛的目標?
唉,多少人為異鄉的女子燃燒!
看,尚未征服的世界,愷撒將補齊:[8] 凱旋禮的搭訕
遙遠的東方將納入羅馬的統治。
帕提亞,你將會受懲;歡慶吧,墳里的克拉蘇,
180 還有軍旗(你曾經被蠻族羞辱)![9]
復仇者來了,他如此年輕,就已是將領,[10]
少年指揮着不屬於少年的戰爭。
別再膽怯地數着神靈的生日——愷撒
家族的勇氣本就能提前發芽。[11]
185 來自天界的稟賦比年齡更快地成熟,
不容許生命在懈怠中可恥虛度。
提林斯英雄雖小,卻扼死了兩條大蛇,[12]
尚在搖籃中,已經不負朱庇特。
巴克斯,你仍是少年,可你曾多麼風光,
190 當戰敗的印度震恐於你的藤杖!
孩子,你將在父親沉穩的佑護下揮舞
武器,在他沉穩的佑護下征服——
如此的榮名下,你理當擁有如此的教育,
如今做青年主,未來做成人之主。 [13]
195 既然有兄弟,請你為被殺的兄弟雪恨;[14]
既然有父親,請捍衛父親的權柄。[15]
你和祖國的父親給你披上了戎裝,
違逆其意旨,敵人正侵犯邊疆。
你手執正當的武器,敵人的箭矢卻卑鄙,
200 “公義”和“虔敬”會守護你的軍旗。

[1] 參考《情詩集》第2部第12首第24行的注釋。
[2] 圖斯坎(Tusco)經常用來替換埃特魯里亞(Etruria)的形容詞Etrusco,古羅馬早期的文化受到埃特魯里亞人的很大影響。
[3] “國王”指羅慕路斯。
[4] Eidinow(1993)指出,101-132行重述羅慕路斯和古羅馬人搶奪薩賓女人做妻子的故事,從多個方面顛覆了奧古斯都時代的意識形態:創建者的強盜行為拆穿了屋大維塑造的羅馬“原初美德”的幻象,這個在劇院里發生的事件也嘲笑了屋大維強令在劇院中隔離女性觀眾座位的行為,也譏誚了羅馬崇拜軍隊的傳統(對屋大維而言,軍隊是“羅馬和平”的基石)。
[5] 關於“側欄”,參考《情詩集》第3部第2首第19行的注釋。
[6] “參賽名錄”(libellum,主格libellus)會列出參加比賽的馬和車手的詳情,供賭博者參考。
[7] “虛擬的海戰”(belli navalis imagine)通常說法是naumachia,這是古羅馬統治者展示力量的一種殘忍表演,雖然是模仿遠離羅馬城發生的戰鬥,表演時的死亡卻是真實的,並非如今日的軍事演習。“愷撒”指屋大維,這場虛擬海戰應當是紀念公元前31年他在阿克提翁擊敗安東尼的戰役。
[8] 公元前1年屋大維派出外孫蓋烏斯(Gaius,尤利婭和阿格里帕之子)率軍遠征帕提亞,與弗拉特斯(Phraates)五世作戰。
[9] 羅馬人曾多次敗於帕提亞人之手,公元前53年,克拉蘇在卡萊戰役中全軍覆沒,軍旗被帕提亞人沒收,被視為羅馬的奇恥大辱。公元前36年安東尼入侵帕提亞也遭敗績。賀拉斯在《頌詩集》(Carmina)第3部第5首里曾哀嘆克拉蘇手下一萬士兵投降帕提亞、與羅馬作戰的醜事。
[10] “復仇者”指蓋烏斯。
[11] 奧維德順便奉承了蓋烏斯的兄長盧齊烏斯(Lucius),兩人都被屋大維指定為皇位繼承人。
[12] “提林斯英雄”(Tirynthius)指海格力斯。
[13] “青年主”(princeps iuvenum)是蓋烏斯獲得的榮譽稱號。
[14] “被殺的兄弟”應當是泛指同輩中被外敵殺死的羅馬人。
[15] “父親”指屋大維,因為蓋烏斯和盧齊烏斯都被外祖父屋大維收為養子。