《愛的藝術》第一卷1-100行

Siquis in hoc artem populo non novit amandi,
hoc legat et lecto carmine doctus amet.
Arte citae veloque rates remoque moventur,
arte leves currus: arte regendus amor.
5 Curribus Automedon lentisque erat aptus habenis,
Tiphys in Haemonia puppe magister erat:
me Venus artificem tenero praefecit Amori;
Tiphys et Automedon dicar Amoris ego.
Ille quidem ferus est et qui mihi saepe repugnet:
10 sed puer est, aetas mollis et apta regi.
Phillyrides puerum cithara perfecit Achillem,
atque animos placida contudit arte feros.
Qui totiens socios, totiens exterruit hostes,
creditur annosum pertimuisse senem.
15 Quas Hector sensurus erat, poscente magistro
verberibus iussas praebuit ille manus.
Aeacidae Chiron, ego sum praeceptor Amoris:
saevus uterque puer, natus uterque dea.
Sed tamen et tauri cervix oneratur aratro,
20 frenaque magnanimi dente teruntur equi;
et mihi cedet Amor, quamvis mea vulneret arcu
pectora, iactatas excutiatque faces.
Quo me fixit Amor, quo me violentius ussit,
hoc melior facti vulneris ultor ero.
25 Non ego, Phoebe, datas a te mihi mentiar artes,
nec nos aeriae voce monemur avis,
nec mihi sunt visae Clio Cliusque sorores
servanti pecudes vallibus, Ascra, tuis.
Usus opus movet hoc: vati parete perito;
30 vera canam: coeptis, mater Amoris, ades!
Este procul, vittae tenues, insigne pudoris,
quaeque tegis medios, instita longa, pedes.
Nos venerem tutam concessaque furta canemus,
inque meo nullum carmine crimen erit.
35 Principio, quod amare velis, reperire labora,
qui nova nunc primum miles in arma venis.
Proximus huic labor est placitam exorare puellam;
tertius, ut longo tempore duret amor.
Hic modus, haec nostro signabitur area curru:
40 haec erit admissa meta terenda rota.
Dum licet, et loris passim potes ire solutis,
elige cui dicas ‘Tu mihi sola places.’
Haec tibi non tenues veniet delapsa per auras:
quaerenda est oculis apta puella tuis.
45 Scit bene venator, cervis ubi retia tendat,
scit bene, qua frendens valle moretur aper;
aucupibus noti frutices; qui sustinet hamos,
novit quae multo pisce natentur aquae.
Tu quoque, materiam longo qui quaeris amori,
50 ante frequens quo sit disce puella loco.
Non ego quaerentem vento dare vela iubebo,
nec tibi, ut invenias, longa terenda via est.
Andromedan Perseus nigris portarit ab Indis,
raptaque sit Phrygio Graia puella viro,
55 tot tibi tamque dabit formosas Roma puellas,
‘Haec habet’ ut dicas ‘quicquid in orbe fuit.’
Gargara quot segetes, quot habet Methymna racemos,
aequore quot pisces, fronde teguntur aves,
Quot caelum stellas, tot habet tua Roma puellas:
60 mater in Aeneae constitit urbe sui.
Seu caperis primis et adhuc crescentibus annis,
ante oculos veniet vera puella tuos;
sive cupis iuvenem, iuvenes tibi mille placebunt
(cogeris voti nescius esse tui);
65 seu te forte iuvat sera et sapientior aetas,
hoc quoque, crede mihi, plenius agmen erit.
Tu modo Pompeia lentus spatiare sub umbra,
cum sol Herculei terga leonis adit,
aut ubi muneribus nati sua munera mater
70 addidit, externo marmore dives opus.
Nec tibi vitetur quae, priscis sparsa tabellis,
porticus auctoris Livia nomen habet,
quaque parare necem miseris patruelibus ausae
Belides et stricto stat ferus ense pater.
75 Nec te praetereat Veneri ploratus Adonis,
cultaque Iudaeo septima sacra Syro.
Nec fuge linigerae Memphitica templa iuvencae;
multas illa facit, quod fuit ipsa Iovi.
Et fora conveniunt (quis credere possit?) amori;
80 flammaque in arguto saepe reperta foro:
subdita qua Veneris facto de marmore templo
Appias expressis aera pulsat aquis,
illo saepe loco capitur consultus Amori,
quique aliis cavit, non cavet ipse sibi;
85 illo saepe loco desunt sua verba diserto,
resque novae veniunt, causaque agenda sua est.
Hunc Venus e templis, quae sunt confinia, ridet;
qui modo patronus, nunc cupit esse cliens.
Sed tu praecipue curvis venare theatris;
90 haec loca sunt voto fertiliora tuo.
Illic invenies quod ames, quod ludere possis,
quodque semel tangas, quodque tenere velis.
Ut redit itque frequens longum formica per agmen,
granifero solitum cum vehit ore cibum,
95 aut ut apes saltusque suos et olentia nactae
pascua per flores et thyma summa volant,
sic ruit ad celebres cultissima femina ludos;
copia iudicium saepe morata meum est.
Spectatum veniunt, veniunt spectentur ut ipsae;
100 ille locus casti damna pudoris habet.

如果此民族尚有人不知曉愛的藝術, 序 詩
請讓他讀這本詩,好愛得純熟。
依靠技藝,舟船可借帆與槳疾行,
輕車亦如此——愛應讓技藝引領。
5 奧托墨冬擅長以堅韌的韁繩駕車,[1]
提菲斯則為伊阿宋的船掌舵;[2]
我奉維納斯之命,教育稚嫩的丘比特,[3]
他的提菲斯和奧托墨冬將是我。
他的確性子狂野,常反抗我的管教,
10 可他是孩子,年紀小,容易引導。
半人馬讓稚齡的阿喀琉斯苦練豎琴,[4]
用平和的藝術馴化兇悍的心靈,
多少次令同伴和敵人驚恐不已的人
據說對這位老者卻戰戰兢兢,
15 將擊殺赫克托耳的那雙手,若有師命,
他就會乖乖伸出,接受鞭刑。
喀戎是他的導師,我是丘比特的導師:[5]
兩位都不服管,都是女神的孩子。
然而即使公牛的脖頸也會套上犁,
20 桀驁的野馬也會讓韁繩磨牙齒;
丘比特也將順服我,雖然他用箭射傷
我胸膛,揮舞火炬,向我逞強。
他傷我越深,我的心就會越猛烈地燃燒,
我為傷復仇,就會更不屈不撓。
25 阿波羅,我不會謊稱,這技藝是你所賜——
不曾有天空的飛鳥給我以啟示,[6]
我也沒看見克里奧或任何別的繆斯神,[7]
當我在阿斯克拉山谷看護羊群。[8]
這部詩源於經驗——相信我這位大師。[9]
30 我吟唱的乃是真理,襄助我,維納斯!
細長的束髮帶,貞節的標誌,趕緊走遠,
還有你,為女子遮腳的長裙褶邊!
我將歌詠安全的歡愛和未被禁止的偷情,
這裡面不會有任何罪惡的行徑。
35 首先,要費力找尋你願意愛的一個人,
若你是初次加入愛情的戰爭。
接着盡心用言語打動她,攻破防禦;
最後讓這段關係長時間延續。
這就是我的目標,我的車將覆蓋的空間,
40 我飛奔的輪子將要掠過的終點。
當你還自由,還能縱馬四處游,挑一位 如何找到“她”
女人,對她說,“唯有你讓我迷醉。”
她不會穿過空氣,從雲端落到你身旁,
你必須用自己的眼睛物色姑娘。
45 獵手深知應該在何處為鹿布設網,[10]
磨牙的野豬在哪條山谷晃蕩;
捕鳥人熟悉每片叢林,懸鉤的漁夫
曉得魚群聚集在什麼水域。
希望為長久的戀愛覓得對象的你
50 也應先研究姑娘喜歡去何地。
我不會吩咐你揚帆出海去搜求女子,
你也不用在陸上遠行去尋覓。
任珀爾修斯把安德羅墨達帶離黑膚的
印度,任希臘的海倫被帕里斯搶奪,[11]
55 羅馬將為你提供數不清的天香國色,
你完全可以說,“這裡有世上的一切。”
加爾加拉有多少莊稼,墨屯納有多少葡萄,[12]
海里有多少魚,樹間藏着多少鳥,
蒼穹有多少星,羅馬就有多少婦人,
60 這裡是埃涅阿斯母親的愛城。[13]
如果你容易被蓓蕾初綻的青春俘虜,
你眼前就會出現天真無邪的少女;
你若喜歡少婦,一千位少婦會看花你的眼
(你甚至無法判斷誰符合心愿);
65 若碰巧你迷戀更年長、更通事理的女性,
相信我,這個群體人數更充盈。
你只需在龐培柱廊的陰涼下悠閑徘徊,[14] 在外面搜尋
當太陽烤灼尼米亞獅子的脊背,[15]
或者去母親為兒子添加了禮物的地方[16]
70 (那裡到處是異國大理石的雕像)。
你也別避開紀念創建者的利維婭柱廊[17]
(許多古代的圖畫在那裡收藏)
還有阿波羅神廟(敢謀害堂兄的眾女子[18]
和她們拔劍的父親矗立在那裡)。
75 你同樣別錯過維納斯哀悼的阿多尼斯,[19]
還有敘利亞猶太人謹守的安息日。[20]
別逃離伊西斯(穿亞麻的母牛)的廟宇,[21]
她讓許多人重歷了自己的遭遇。[22]
連法庭(誰能夠相信?)都是戀愛的福地,
80 愛火經常在喧嚷的廣場中燃起:
大理石建造的維納斯神廟下方,阿匹亞
引水渠以噴射的激流將空氣拍打,[23]
就是在這裡,律師時常被丘比特俘虜,
保護別人,卻不能給自己保護;
85 就是在這裡,雄辯的人失去了言辭,
新情況出現,他必須為自己打官司。
附近的神廟中,維納斯嘲笑他的窘狀,
原本替別人做主,現在卻盼人幫。
但是你尤其應該去弧形的劇院找獵物—— 劇院的機會
90 你的願望在那裡更容易滿足。
你可以找到愛的對象,調情的對象,
可以邂逅,也可以更加久長。
正如無數的螞蟻排成隊,來來去去,
當它們用嘴搬運着慣常的穀物,
95 又如蜜蜂們發現了屬於自己的肥沃
草場,圍着百里香的花尖穿梭,
盛裝的女人們也如此湧向熙攘的表演,
眼花繚亂的我常中止了評判。
她們是來看錶演,但也是為了讓人看,
100 這地方是貞潔美德的致命泥潭。

[1] 奧托墨冬(Automedon)是阿喀琉斯的馬車夫。Watson(1983)統計了《愛的藝術》中出現的神話人物或情節,發現共有66處,其中50餘處都被詩人用來論證自己的觀點。這些樣例(exempla)又分為兩大類,一類是與情愛無關的神話,一類是情愛神話,後一類又可分為兩小類——真正與論題相關的神話和只是表面相關的神話。她認為,奧維德對這些神話的使用遵循一個套路:一方面在直截了當的論證中扮演嚴肅的情愛導師的角色,另一方面卻通過對神話樣例的反諷式處理消解嚴肅性,製造詼諧的效果。
[2] 提菲斯(Tiphys)是阿爾戈號的舵手,“伊阿宋的船”對應的原文是Haemonia puppe(海摩尼亞的船)。
[3] 原文用tenero形容Amori(主格Amor,即丘比特)有雙重意味,既指他年紀小,也指他與愛情有關,tenero(主格tener)是古羅馬情愛詩的體裁標誌詞。
[4] “半人馬”指喀戎(Chiron),他是包括阿喀琉斯在內眾多希臘英雄的老師,他在原文中被稱為Phillyrides(菲呂拉之子),因為他是菲呂拉(Philyra)和涅普頓所生。原文的cithara嚴格地說是齊塔拉琴,不是豎琴。
[5] 奧維德一生一直以praeceptor Amoris自居,這個說法既可譯成“丘比特的導師”,也可譯成“情愛詩的導師”。
[6] Miller(1983)等人認為奧維德提到阿波羅,是因為卡利馬科斯也提到了這位神對自己的啟示。但Ahern(1990)相信,這裡的阿波羅是以預言神的身份出現的。
[7] 克里奧(Clio)是掌管歷史的繆斯。“別的繆斯神”對應的原文是Clius sorores(克里奧的姐妹們)。
[8] 影射古希臘詩人赫西俄德,他在《神譜》(Theonogy 22-23)開篇描繪了自己與繆斯神在赫利孔山上的相遇。阿斯克拉是這位詩人的家鄉。
[9] Ahern(1990)指出,奧維德一方面宣稱自己具有先知般的權威,一方面又斷然否認自己的技藝受到神靈的啟示,而是全部來自經驗,二者之間的反差令人捧腹。
[10] Green(1996)指出,打獵是《愛的藝術》最重要的比喻,貫穿始終。
[11] 通常的說法是,安德羅墨達是埃塞俄比亞人,但古希臘史家希羅多德認為埃塞俄比亞人是印度人。“帕里斯”對應的原文是Phrygio viro(佛里吉亞的男人),佛里吉亞位於小亞細亞,代指特洛伊。
[12] 加爾加拉(Gargara)是特洛伊附近伊達山的一部分,山麓有一座同名城市。墨屯納(Methymna)是萊斯博斯島上的一座城市,是詩人阿里昂(Arion)的出生地,以葡萄酒聞名。
[13] “埃涅阿斯母親”即維納斯。
[14] 龐培柱廊是古羅馬將領龐培所建,兩側種滿懸鈴木,還有噴泉,是羅馬人休息的好去處。
[15] “尼米亞獅子”這裡指獅子座(Leo),對應的原文是“Herculei leonis”(海格力斯的獅子)。尼米亞(Nemea)是阿戈利斯的一座城市,這裡有一頭刀槍不入的巨獅,海格力斯扼死了他,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.1)。
[16] Riley(1852)認為,“母親為兒子添加了禮物的地方”指屋大維修建的劇院和柱廊。前者以他的外甥馬爾凱盧斯(Marcellus)的名字命名,後者以他的妹妹(即馬爾凱盧斯的母親)屋大維婭(Octavia)的名字命名。屋大維婭在馬爾凱盧斯死後,在柱廊附近捐建了一座公共圖書館。
[17] 波利歐(Vedius Pollio)曾建造一座豪華的莊園,並作為遺產贈給屋大維,屋大維拆毀了它,以利維婭的名義建了一座“利維婭柱廊”。參考《歲時記》(Fasti 6.637-640)。
[18] 參考《情詩集》第2部第2首第4行的注釋。
[19] 指維納斯神廟,古羅馬人仿效亞述人的傳統,在維納斯神廟中哀悼阿多尼斯。
[20] 安息日對應星期六,在奧古斯都時代,羅馬城有數量眾多的猶太人,猶太會堂的宗教儀式常吸引羅馬女人觀看。
[21] “伊西斯的廟宇”對應的原文是Memphitica templa(孟斐斯的神廟),因為孟斐斯是埃及女神伊西斯的一處聖地。關於“穿亞麻”,參考《情詩集》第2部第2首第25行的注釋,關於“母牛”,參考那首詩第46行的注釋。
[22] 伊俄曾被朱庇特誘姦,根據古羅馬諷刺詩人馬爾提阿利斯(Martialis)和尤文納里斯(Iuvenalis)的說法,伊西斯神廟裡常有淫亂行為發生。
[23] 指審查官阿匹烏斯(Appius)建造的高架引水橋,維納斯神廟附近是它放水入儲水池的地方。