《愛的療治》701-814行

nec nos purpureas pueri resecabimus alas,
nec sacer arte mea laxior arcus erit.
Consilium est, quodcumque cano: parete canenti,
utque facis, coeptis, Phoebe saluber, ades.[1]
705 Phoebus adest: sonuere lyrae, sonuere pharetrae;
signa deum nosco per sua: Phoebus adest.
Confer Amyclaeis medicatum vellus aenis
murice cum Tyrio: turpius illud erit.
Vos quoque formosis vestras conferte puellas:
710 incipiet dominae quemque pudere suae.
Utraque formosae Paridi potuere videri,
sed sibi collatam vicit utramque Venus.
Nec solam faciem, mores quoque confer et artem;
tantum iudicio ne tuus obsit amor.
715 Exiguum est, quod deinde canam, sed profuit illud
exiguum multis, in quibus ipse fui.
Scripta cave relegas blandae servata puellae:
constantis animos scripta relecta movent.
Omnia pone feros (pones invitus) in ignes
720 et dic ‘Ardoris sit rogus iste mei.’
Thestias absentem succendit stipite natum:
tu timide flammae perfida verba dabis?
Si potes, et ceras remove: quid imagine muta
carperis? Hoc periit Laodamia modo.
725 Et loca saepe nocent; fugito loca conscia vestri
concubitus: causas illa doloris habent.
‘Hic fuit, hic cubuit, thalamo dormivimus illo;
hic mihi lasciva gaudia nocte dedit.’
Admonitu refricatur amor vulnusque novatum
730 scinditur: infirmis culpa pusilla nocet.
Ut, paene exstinctum cinerem si sulphure tangas,
vivet et e minimo maximus ignis erit,
sic, nisi vitaris quidquid renovabit amorem,
flamma redardescet, quae modo nulla fuit.
735 Argolides cuperent fugisse Capherea puppes
teque, senex luctus ignibus ulte tuos;
praeterita cautus Niseide navita gaudet:
tu loca, quae nimium grata fuere, cave.
Haec tibi sint Syrtes, haec Acroceraunia vita;
740 hic vomit epotas dira Charybdis aquas.
Sunt quae non possunt aliquo cogente iuberi,
saepe tamen casu facta levare solent.
Perdat opes Phaedra, parces, Neptune, nepoti,
nec faciet pavidos taurus avitus equos.
745 Cnosida fecisses inopem, sapienter amasset:
divitiis alitur luxuriosus amor.
Cur nemo est, Hecalen, nulla est, quae ceperit Iron?
Nempe quod alter egens, altera pauper erat.
Non habet unde suum paupertas pascat amorem;
750 non tamen hoc tanti est, pauper ut esse velis.
At tanti tibi sit non indulgere theatris,
dum bene de vacuo pectore cedat amor.
Enervant animos citharae lotosque lyraeque
et vox et numeris bracchia mota suis.
755 Illic assidue ficti saltantur amantes;
quod caveas actor, qua iuvat arte, docet.[2]
Eloquar invitus: teneros ne tange poetas;
summoveo dotes ipsius ipse meas.[3]
Callimachum fugito, non est inimicus amori;
760 et cum Callimacho tu quoque, Coe, noces.
Me certe Sappho meliorem fecit amicae,
nec rigidos mores Teia Musa dedit.
Carmina quis potuit tuto legisse Tibulli
vel tua, cuius opus Cynthia sola fuit?
765 Quis poterit lecto durus discedere Gallo?
Et mea nescio quid carmina tale sonant.
Quod nisi dux operis vatem frustratur Apollo,
aemulus est nostri maxima causa mali.
At tu rivalem noli tibi fingere quemquam
770 inque suo solam crede iacere toro.
Acrius Hermionen ideo dilexit Orestes,
esse quod alterius coeperat illa viri.
Quid, Menelae, doles? Ibas sine coniuge Creten
et poteras nupta lentus abesse tua.
775 Ut Paris hanc rapuit, nunc demum uxore carere
non potes: alterius crevit amore tuus.
Hoc et in abducta Briseide flebat Achilles,
illam Plisthenio gaudia ferre viro.[4]
Nec frustra flebat, mihi credite: fecit Atrides,
780 quod si non faceret, turpiter esset iners.
Certe ego fecissem, nec sum sapientior illo:
invidiae fructus maximus ille fuit.
Nam sibi quod numquam tactam Briseida iurat
per sceptrum, sceptrum non putat esse deos.
785 Di faciant, possis dominae transire relictae
limina, proposito sufficiantque pedes.
Et poteris, modo velle tene; nunc fortiter ire,
nunc opus est celeri subdere calcar equo.
Illo Lotophagos, illo Sirenas in antro
790 esse puta; remis adice vela tuis.
Hunc quoque, quo quondam nimium rivale dolebas,
vellem desineres hostis habere loco.
At certe, quamvis odio remanente, saluta;
oscula cum poteris iam dare, sanus eris.
795 Ecce, cibos etiam, medicinae fungar ut omni
munere, quos fugias quosque sequare, dabo.
Daunius, an Libycis bulbus tibi missus ab oris,
an veniat Megaris, noxius omnis erit;
nec minus erucas aptum vitare salaces
800 et quicquid Veneri corpora nostra parat.
Utilius sumas acuentis lumina rutas
et quidquid Veneri corpora nostra negat.
Quid tibi praecipiam de Bacchi munere, quaeris?
Spe brevius monitis expediere meis.
805 Vina parant animum Veneri, nisi plurima sumas
ut stupeant multo corda sepulta mero.
Nutritur vento, vento restinguitur ignis;
lenis alit flammas, grandior aura necat.
Aut nulla ebrietas, aut tanta sit, ut tibi curas
810 eripiat: si qua est inter utrumque, nocet.
Hoc opus exegi: fessae date serta carinae;
contigimus portus, quo mihi cursus erat.
Postmodo reddetis sacro pia vota poetae,
carmine sanati femina virque meo.

[1] utque facis=utque faves=ut faveas=tuque favens=tuque fave
[2] quod=quid; qua=quam; iuvat=iuvet; docet=nocet
[3] ipsius=impius
[4] viro=toto

我不會修剪男孩丘比特的紫色翅膀,
或者用詭計把他的弓弦弄鬆。
我無論唱什麼,都是智慧:遵從我的歌!
治病的日神,也請繼續襄助我。
705 福玻斯來了,里拉琴和箭囊都發出聲音,
通過信號我知曉,福玻斯已降臨。
比較在阿穆克萊銅鍋中染色的毛紗
和推羅的紫衣,前者就顯得太差。[1]
把你們的女友與真正的美人並置眼前,
710 每人都開始為自己的對象羞慚。
帕里斯本會覺得朱諾和密涅瓦迷人,
然而一相對照,維納斯就獲勝。[2]
不但要比較容貌,還有品行與才幹,
只是別讓你的愛妨礙了判斷。
715 後面我要談論的是細枝末節,但細節 別沉溺回憶
幫過許多人,我也在其中之列。
切勿再去讀保存的女友的溫柔書信,
重讀的文字會動搖堅定的心。
將它們全部殘忍焚掉(雖然你不想),
720 說道,“願這成為我愛情的火葬!”
阿爾泰婭用木條燒死了遠方的兒子,[3]
把欺騙的話扔火里竟讓你遲疑?
若可能,也挪走蠟像,何必為無聲的形象
動情?拉俄達彌婭就因此身亡。[4]
725 地點也時常傷人,那些曾幽會的地方
要遠離,它們會勾起你的悵惘。
“她來過這裡,我們在那間卧室歡愛過,
她在此與我共度了狂野的一夜。”
愛因為回憶而重新蠢動,傷口重新
730 開裂,小錯也能夠害慘病人。
正如你拿着硫磺去碰快熄滅的殘燼,
它會蘇醒,大火從小火還魂,
倘若你不避開任何讓愛意復活的東西,
已經不存在的焰苗也會再升起。
735 希臘船當然想逃離卡帕柔斯的崖濱,
還有你,用火炬為痛苦尋仇的老人;[5]
謹慎的水手也為躲開斯庫拉而欣喜——[6]
你千萬警惕昔日的快樂之地。
讓它們成為你的西爾特斯、雷霆岩[7]
740 和卡律布狄斯恐怖翻卷的深淵。[8]
還有些事情不受任何人擺布和控制, 避開藝術
但碰巧發生,也能有救困之力。
淮德拉沒財富,涅普頓就會饒過後裔,
祖父的公牛就不會驚嚇車騎。[9]
745 帕西法厄若變窮,她的愛就不會荒唐,
放蕩無拘的情慾在奢侈中滋長。[10]
為何沒有人追求赫卡勒或者伊洛斯?[11]
當然因為一位窮,另一位窮到底。
貧困找不到東西來養育自己的情慾——
750 但這不重要,你也不想拮据。
可是關鍵的一點是別縱容自己去劇院,
直到愛情已徹底離開心田。
齊塔拉、笛子、里拉琴、歌聲以及隨節奏[12]
起舞的手臂讓靈魂變得陰柔。
755 那裡的舞蹈不停表演着虛構的愛戀,[13]
你當避開的被誘惑的技巧呈現。
我不願,卻必須提醒:別碰愛情詩人,
我都殘忍放逐了自己的作品。
躲開卡利馬科斯,他從不仇視情慾,[14]
760 科斯島的腓列塔斯,你也有毒。[15]
薩福無疑增加了我對女友的魅力,
阿那克里翁的道德也不嚴厲。[16]
誰能毫髮無傷地讀提布盧斯的詩,
還有你的詩(欽提婭是唯一主題)?[17]
765 誰讀完加盧斯能保持冷酷的心腸?[18]
就連我的歌也似乎與之相仿。
但如果引領此作品的阿波羅沒有騙我, 愛你的情敵
情敵的存在是我們最大的折磨。
可是你不要為自己想象任何情敵,
770 務必相信她獨自在床上休息。
俄瑞斯忒斯更加熱烈地愛赫爾密俄涅,
是因為她已經被別的男人搶奪。[19]
墨涅拉俄斯,你為何痛苦?你拋下妻子
遠赴克里特,沒有她也很愜意。[20]
775 等到帕里斯劫走她,你才終於離不開
海倫:別人的愛滋養你的愛。
布里塞伊絲被搶後,阿喀琉斯才哀嘆
她與普利斯忒涅斯之子交歡。[21]
相信我,他流淚有理由:阿伽門農不做
780 某事,未免太卑懦,肯定做了。[22]
至少我會做,我也不比他高明半分——
那是引發敵意的最珍貴禮品。
雖然他對着權杖發誓,自己未曾碰
那位女子,但權杖他怎會當作神?
785 願諸神保佑,你能拋下女友,走出
門檻,你的腳不會辜負意圖。
你能行,只要你堅定;現在,勇敢進發,
現在,當奮力鞭策馳躍的駿馬。
要相信身後的洞穴有塞壬,也有食蓮人,[23]
790 趕緊划起槳,趕緊掛起帆,啟程!
曾被你當作對手、讓你傷懷的男子,
我希望你能不再視他為仇敵;
即使仇恨難消散,至少,跟他打招呼,
你若能行親吻禮,就已經痊癒。
795 為履行醫生的所有義務,我還將告訴你, 關於食物和酒
什麼食物該選擇,什麼該躲避。
大蒜,無論產自道尼亞、利比亞海濱[24]
還是墨伽拉,全部都會傷人;[25]
更應當遠離刺激慾望的海甘蘭以及
800 任何慫恿身體去行歡的東西。
可以提高視力的芸香對你有幫助
還有任何抑制淫慾的食物。
我對巴克斯的禮物有何建議,你問?[26]
比期待更快,我馬上解惑釋疑。
805 酒會引誘人亂性,除非你酩酊大醉,
被純酒埋葬,你的心反變痴呆。
風把火吹旺,但風同樣能將火刮滅,
柔風養焰苗,烈風卻將它吞沒。
要麼別求醉,要麼狠醉,將憂煩拔掉,
810 任何中間的狀態都對你不好。
我的詩已完成,給疲憊的船套上花環, 終 曲
我已經入港,到達預期的終點。
記得向神聖的詩人獻上虔誠的祝福,
被我的詩歌治癒的世間男女。

[1] 阿穆克萊即斯巴達的紫色染料遠不能與推羅的相比。
[2] 指帕里斯裁判最美女神的事。
[3] “遠方的兒子”指墨勒阿革洛斯(Meleager),“阿爾泰婭”對應的原文是Thestias(忒斯提俄斯之女),忒斯提俄斯(Thestius)是埃托利亞的國王。阿爾泰婭通過木條殺死兒子的事,參考《變形記》(Metamorphoses 8.445-546)。
[4] 參考奧維德《女傑書簡》(Heroides 13.151-164)。
[5] 卡帕柔斯(Caphareus)是歐卑亞附近的海岬,“老人”指瑙普里俄斯,關於歐卑亞和瑙普里俄斯,參考《情詩集》第2部第16首第24行的注釋。
[6] “斯庫拉”對應的原文是Niseide(尼索斯之女),關於奧維德的錯誤,參考《情詩集》第3部第12首第22行的注釋。
[7] 關於西爾特斯和雷霆岩,參考《情詩集》第2部第11首第20行和第19行的注釋。
[8] 關於卡律布狄斯,參考《情詩集》第2部第11首第18行的注釋。
[9] “後裔”指希波呂托斯。根據某些神話版本,忒修斯的父親不是埃勾斯,而是涅普頓,這樣涅普頓就是希波呂托斯的祖父。
[10] “放蕩無拘的情慾”指她與公牛的姦情。
[11] 赫卡勒(Hecale)是曾經熱情款待過忒修斯的一位貧苦婦女,伊洛斯(Irus)是《奧德賽》里出現的伊塔卡的一位乞丐。
[12] “笛子”對應的原文是lotos,指用蕁麻木製成的笛子。
[13] 關於古羅馬劇院的表演,奧維德曾在《哀歌集》中對屋大維寫道(Tristia 2.513-514):你用給全世界帶來福澤的那雙眼睛 / 凝神觀看舞台上通姦的場景”。
[14] 參考《情詩集》第1部第15首第13行的注釋。
[15] 參考《愛的藝術》第3卷第329行的注釋。
[16] 參考《愛的藝術》第3卷第330行的注釋。
[17] Houghton(2009)指出,這行原文中的opus(作品、工作,這裡譯作“主題”)也有雙關義,在古羅馬愛情哀歌(包括奧維德的《情詩集》)里,它也指性活動。
[18] “你”指普洛佩提烏斯。
[19] “別的男人”指皮洛士(Pyrrhus)。赫爾密俄涅是墨涅拉俄斯和海倫的女兒,在父親遠征特洛伊期間,被外祖父廷達瑞俄斯許配給阿伽門農之子俄瑞斯忒斯。此時,墨涅拉俄斯並不知情,他許諾將女兒嫁給阿喀琉斯之子皮洛士。由於這個承諾,皮洛士從特洛伊一回來,就強行劫走了赫爾密俄涅。
[20] 帕里斯逗留斯巴達期間,墨涅拉俄斯去克里特處理事務了。
[21] “普利斯忒涅斯之子”指阿伽門農,根據某些神話版本,他不是阿特柔斯的兒子,而是普利斯忒涅斯(Plisthenes)的兒子,後來被叔叔阿特柔斯收養。
[22] “某事”指與布里塞伊絲同房。
[23] 食蓮人的故事見《奧德賽》第9卷(Odyssey 9.82ff)。
[24] 道尼亞(Daunia)的名字從古代的阿普里亞國王道努斯(Daunus),指阿普里亞。
[25] 關於墨伽拉,參考《愛的藝術》第2卷第421行的注釋。
[26] “巴克斯的禮物”指酒。