Siquis in hoc artem populo non novit amandi,
hoc legat et lecto carmine doctus amet.
Arte citae veloque rates remoque moventur,
arte leves currus: arte regendus amor.
5 Curribus Automedon lentisque erat aptus habenis,
Tiphys in Haemonia puppe magister erat:
me Venus artificem tenero praefecit Amori;
Tiphys et Automedon dicar Amoris ego.
Ille quidem ferus est et qui mihi saepe repugnet:
10 sed puer est, aetas mollis et apta regi.
Phillyrides puerum cithara perfecit Achillem,
atque animos placida contudit arte feros.
Qui totiens socios, totiens exterruit hostes,
creditur annosum pertimuisse senem.
15 Quas Hector sensurus erat, poscente magistro
verberibus iussas praebuit ille manus.
Aeacidae Chiron, ego sum praeceptor Amoris:
saevus uterque puer, natus uterque dea.
Sed tamen et tauri cervix oneratur aratro,
20 frenaque magnanimi dente teruntur equi;
et mihi cedet Amor, quamvis mea vulneret arcu
pectora, iactatas excutiatque faces.
Quo me fixit Amor, quo me violentius ussit,
hoc melior facti vulneris ultor ero.
25 Non ego, Phoebe, datas a te mihi mentiar artes,
nec nos aeriae voce monemur avis,
nec mihi sunt visae Clio Cliusque sorores
servanti pecudes vallibus, Ascra, tuis.
Usus opus movet hoc: vati parete perito;
30 vera canam: coeptis, mater Amoris, ades!
Este procul, vittae tenues, insigne pudoris,
quaeque tegis medios, instita longa, pedes.
Nos venerem tutam concessaque furta canemus,
inque meo nullum carmine crimen erit.
35 Principio, quod amare velis, reperire labora,
qui nova nunc primum miles in arma venis.
Proximus huic labor est placitam exorare puellam;
tertius, ut longo tempore duret amor.
Hic modus, haec nostro signabitur area curru:
40 haec erit admissa meta terenda rota.
Dum licet, et loris passim potes ire solutis,
elige cui dicas ‘Tu mihi sola places.’
Haec tibi non tenues veniet delapsa per auras:
quaerenda est oculis apta puella tuis.
45 Scit bene venator, cervis ubi retia tendat,
scit bene, qua frendens valle moretur aper;
aucupibus noti frutices; qui sustinet hamos,
novit quae multo pisce natentur aquae.
Tu quoque, materiam longo qui quaeris amori,
50 ante frequens quo sit disce puella loco.
Non ego quaerentem vento dare vela iubebo,
nec tibi, ut invenias, longa terenda via est.
Andromedan Perseus nigris portarit ab Indis,
raptaque sit Phrygio Graia puella viro,
55 tot tibi tamque dabit formosas Roma puellas,
‘Haec habet’ ut dicas ‘quicquid in orbe fuit.’
Gargara quot segetes, quot habet Methymna racemos,
aequore quot pisces, fronde teguntur aves,
Quot caelum stellas, tot habet tua Roma puellas:
60 mater in Aeneae constitit urbe sui.
Seu caperis primis et adhuc crescentibus annis,
ante oculos veniet vera puella tuos;
sive cupis iuvenem, iuvenes tibi mille placebunt
(cogeris voti nescius esse tui);
65 seu te forte iuvat sera et sapientior aetas,
hoc quoque, crede mihi, plenius agmen erit.
Tu modo Pompeia lentus spatiare sub umbra,
cum sol Herculei terga leonis adit,
aut ubi muneribus nati sua munera mater
70 addidit, externo marmore dives opus.
Nec tibi vitetur quae, priscis sparsa tabellis,
porticus auctoris Livia nomen habet,
quaque parare necem miseris patruelibus ausae
Belides et stricto stat ferus ense pater.
75 Nec te praetereat Veneri ploratus Adonis,
cultaque Iudaeo septima sacra Syro.
Nec fuge linigerae Memphitica templa iuvencae;
multas illa facit, quod fuit ipsa Iovi.
Et fora conveniunt (quis credere possit?) amori;
80 flammaque in arguto saepe reperta foro:
subdita qua Veneris facto de marmore templo
Appias expressis aera pulsat aquis,
illo saepe loco capitur consultus Amori,
quique aliis cavit, non cavet ipse sibi;
85 illo saepe loco desunt sua verba diserto,
resque novae veniunt, causaque agenda sua est.
Hunc Venus e templis, quae sunt confinia, ridet;
qui modo patronus, nunc cupit esse cliens.
Sed tu praecipue curvis venare theatris;
90 haec loca sunt voto fertiliora tuo.
Illic invenies quod ames, quod ludere possis,
quodque semel tangas, quodque tenere velis.
Ut redit itque frequens longum formica per agmen,
granifero solitum cum vehit ore cibum,
95 aut ut apes saltusque suos et olentia nactae
pascua per flores et thyma summa volant,
sic ruit ad celebres cultissima femina ludos;
copia iudicium saepe morata meum est.
Spectatum veniunt, veniunt spectentur ut ipsae;
100 ille locus casti damna pudoris habet.
如果此民族尚有人不知晓爱的艺术, 序 诗
请让他读这本诗,好爱得纯熟。
依靠技艺,舟船可借帆与桨疾行,
轻车亦如此——爱应让技艺引领。
5 奥托墨冬擅长以坚韧的缰绳驾车,[1]
提菲斯则为伊阿宋的船掌舵;[2]
我奉维纳斯之命,教育稚嫩的丘比特,[3]
他的提菲斯和奥托墨冬将是我。
他的确性子狂野,常反抗我的管教,
10 可他是孩子,年纪小,容易引导。
半人马让稚龄的阿喀琉斯苦练竖琴,[4]
用平和的艺术驯化凶悍的心灵,
多少次令同伴和敌人惊恐不已的人
据说对这位老者却战战兢兢,
15 将击杀赫克托耳的那双手,若有师命,
他就会乖乖伸出,接受鞭刑。
喀戎是他的导师,我是丘比特的导师:[5]
两位都不服管,都是女神的孩子。
然而即使公牛的脖颈也会套上犁,
20 桀骜的野马也会让缰绳磨牙齿;
丘比特也将顺服我,虽然他用箭射伤
我胸膛,挥舞火炬,向我逞强。
他伤我越深,我的心就会越猛烈地燃烧,
我为伤复仇,就会更不屈不挠。
25 阿波罗,我不会谎称,这技艺是你所赐——
不曾有天空的飞鸟给我以启示,[6]
我也没看见克里奥或任何别的缪斯神,[7]
当我在阿斯克拉山谷看护羊群。[8]
这部诗源于经验——相信我这位大师。[9]
30 我吟唱的乃是真理,襄助我,维纳斯!
细长的束发带,贞节的标志,赶紧走远,
还有你,为女子遮脚的长裙褶边!
我将歌咏安全的欢爱和未被禁止的偷情,
这里面不会有任何罪恶的行径。
35 首先,要费力找寻你愿意爱的一个人,
若你是初次加入爱情的战争。
接着尽心用言语打动她,攻破防御;
最后让这段关系长时间延续。
这就是我的目标,我的车将覆盖的空间,
40 我飞奔的轮子将要掠过的终点。
当你还自由,还能纵马四处游,挑一位 如何找到“她”
女人,对她说,“唯有你让我迷醉。”
她不会穿过空气,从云端落到你身旁,
你必须用自己的眼睛物色姑娘。
45 猎手深知应该在何处为鹿布设网,[10]
磨牙的野猪在哪条山谷晃荡;
捕鸟人熟悉每片丛林,悬钩的渔夫
晓得鱼群聚集在什么水域。
希望为长久的恋爱觅得对象的你
50 也应先研究姑娘喜欢去何地。
我不会吩咐你扬帆出海去搜求女子,
你也不用在陆上远行去寻觅。
任珀尔修斯把安德罗墨达带离黑肤的
印度,任希腊的海伦被帕里斯抢夺,[11]
55 罗马将为你提供数不清的天香国色,
你完全可以说,“这里有世上的一切。”
加尔加拉有多少庄稼,墨屯纳有多少葡萄,[12]
海里有多少鱼,树间藏着多少鸟,
苍穹有多少星,罗马就有多少妇人,
60 这里是埃涅阿斯母亲的爱城。[13]
如果你容易被蓓蕾初绽的青春俘虏,
你眼前就会出现天真无邪的少女;
你若喜欢少妇,一千位少妇会看花你的眼
(你甚至无法判断谁符合心愿);
65 若碰巧你迷恋更年长、更通事理的女性,
相信我,这个群体人数更充盈。
你只需在庞培柱廊的阴凉下悠闲徘徊,[14] 在外面搜寻
当太阳烤灼尼米亚狮子的脊背,[15]
或者去母亲为儿子添加了礼物的地方[16]
70 (那里到处是异国大理石的雕像)。
你也别避开纪念创建者的利维娅柱廊[17]
(许多古代的图画在那里收藏)
还有阿波罗神庙(敢谋害堂兄的众女子[18]
和她们拔剑的父亲矗立在那里)。
75 你同样别错过维纳斯哀悼的阿多尼斯,[19]
还有叙利亚犹太人谨守的安息日。[20]
别逃离伊西斯(穿亚麻的母牛)的庙宇,[21]
她让许多人重历了自己的遭遇。[22]
连法庭(谁能够相信?)都是恋爱的福地,
80 爱火经常在喧嚷的广场中燃起:
大理石建造的维纳斯神庙下方,阿匹亚
引水渠以喷射的激流将空气拍打,[23]
就是在这里,律师时常被丘比特俘虏,
保护别人,却不能给自己保护;
85 就是在这里,雄辩的人失去了言辞,
新情况出现,他必须为自己打官司。
附近的神庙中,维纳斯嘲笑他的窘状,
原本替别人做主,现在却盼人帮。
但是你尤其应该去弧形的剧院找猎物—— 剧院的机会
90 你的愿望在那里更容易满足。
你可以找到爱的对象,调情的对象,
可以邂逅,也可以更加久长。
正如无数的蚂蚁排成队,来来去去,
当它们用嘴搬运着惯常的谷物,
95 又如蜜蜂们发现了属于自己的肥沃
草场,围着百里香的花尖穿梭,
盛装的女人们也如此涌向熙攘的表演,
眼花缭乱的我常中止了评判。
她们是来看表演,但也是为了让人看,
100 这地方是贞洁美德的致命泥潭。
[1] 奥托墨冬(Automedon)是阿喀琉斯的马车夫。Watson(1983)统计了《爱的艺术》中出现的神话人物或情节,发现共有66处,其中50余处都被诗人用来论证自己的观点。这些样例(exempla)又分为两大类,一类是与情爱无关的神话,一类是情爱神话,后一类又可分为两小类——真正与论题相关的神话和只是表面相关的神话。她认为,奥维德对这些神话的使用遵循一个套路:一方面在直截了当的论证中扮演严肃的情爱导师的角色,另一方面却通过对神话样例的反讽式处理消解严肃性,制造诙谐的效果。
[2] 提菲斯(Tiphys)是阿尔戈号的舵手,“伊阿宋的船”对应的原文是Haemonia puppe(海摩尼亚的船)。
[3] 原文用tenero形容Amori(主格Amor,即丘比特)有双重意味,既指他年纪小,也指他与爱情有关,tenero(主格tener)是古罗马情爱诗的体裁标志词。
[4] “半人马”指喀戎(Chiron),他是包括阿喀琉斯在内众多希腊英雄的老师,他在原文中被称为Phillyrides(菲吕拉之子),因为他是菲吕拉(Philyra)和涅普顿所生。原文的cithara严格地说是齐塔拉琴,不是竖琴。
[5] 奥维德一生一直以praeceptor Amoris自居,这个说法既可译成“丘比特的导师”,也可译成“情爱诗的导师”。
[6] Miller(1983)等人认为奥维德提到阿波罗,是因为卡利马科斯也提到了这位神对自己的启示。但Ahern(1990)相信,这里的阿波罗是以预言神的身份出现的。
[7] 克里奥(Clio)是掌管历史的缪斯。“别的缪斯神”对应的原文是Clius sorores(克里奥的姐妹们)。
[8] 影射古希腊诗人赫西俄德,他在《神谱》(Theonogy 22-23)开篇描绘了自己与缪斯神在赫利孔山上的相遇。阿斯克拉是这位诗人的家乡。
[9] Ahern(1990)指出,奥维德一方面宣称自己具有先知般的权威,一方面又断然否认自己的技艺受到神灵的启示,而是全部来自经验,二者之间的反差令人捧腹。
[10] Green(1996)指出,打猎是《爱的艺术》最重要的比喻,贯穿始终。
[11] 通常的说法是,安德罗墨达是埃塞俄比亚人,但古希腊史家希罗多德认为埃塞俄比亚人是印度人。“帕里斯”对应的原文是Phrygio viro(佛里吉亚的男人),佛里吉亚位于小亚细亚,代指特洛伊。
[12] 加尔加拉(Gargara)是特洛伊附近伊达山的一部分,山麓有一座同名城市。墨屯纳(Methymna)是莱斯博斯岛上的一座城市,是诗人阿里昂(Arion)的出生地,以葡萄酒闻名。
[13] “埃涅阿斯母亲”即维纳斯。
[14] 庞培柱廊是古罗马将领庞培所建,两侧种满悬铃木,还有喷泉,是罗马人休息的好去处。
[15] “尼米亚狮子”这里指狮子座(Leo),对应的原文是“Herculei leonis”(海格力斯的狮子)。尼米亚(Nemea)是阿戈利斯的一座城市,这里有一头刀枪不入的巨狮,海格力斯扼死了他,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.1)。
[16] Riley(1852)认为,“母亲为儿子添加了礼物的地方”指屋大维修建的剧院和柱廊。前者以他的外甥马尔凯卢斯(Marcellus)的名字命名,后者以他的妹妹(即马尔凯卢斯的母亲)屋大维娅(Octavia)的名字命名。屋大维娅在马尔凯卢斯死后,在柱廊附近捐建了一座公共图书馆。
[17] 波利欧(Vedius Pollio)曾建造一座豪华的庄园,并作为遗产赠给屋大维,屋大维拆毁了它,以利维娅的名义建了一座“利维娅柱廊”。参考《岁时记》(Fasti 6.637-640)。
[18] 参考《情诗集》第2部第2首第4行的注释。
[19] 指维纳斯神庙,古罗马人仿效亚述人的传统,在维纳斯神庙中哀悼阿多尼斯。
[20] 安息日对应星期六,在奥古斯都时代,罗马城有数量众多的犹太人,犹太会堂的宗教仪式常吸引罗马女人观看。
[21] “伊西斯的庙宇”对应的原文是Memphitica templa(孟斐斯的神庙),因为孟斐斯是埃及女神伊西斯的一处圣地。关于“穿亚麻”,参考《情诗集》第2部第2首第25行的注释,关于“母牛”,参考那首诗第46行的注释。
[22] 伊俄曾被朱庇特诱奸,根据古罗马讽刺诗人马尔提阿利斯(Martialis)和尤文纳里斯(Iuvenalis)的说法,伊西斯神庙里常有淫乱行为发生。
[23] 指审查官阿匹乌斯(Appius)建造的高架引水桥,维纳斯神庙附近是它放水入储水池的地方。