《爱的疗治》701-814行

nec nos purpureas pueri resecabimus alas,
nec sacer arte mea laxior arcus erit.
Consilium est, quodcumque cano: parete canenti,
utque facis, coeptis, Phoebe saluber, ades.[1]
705 Phoebus adest: sonuere lyrae, sonuere pharetrae;
signa deum nosco per sua: Phoebus adest.
Confer Amyclaeis medicatum vellus aenis
murice cum Tyrio: turpius illud erit.
Vos quoque formosis vestras conferte puellas:
710 incipiet dominae quemque pudere suae.
Utraque formosae Paridi potuere videri,
sed sibi collatam vicit utramque Venus.
Nec solam faciem, mores quoque confer et artem;
tantum iudicio ne tuus obsit amor.
715 Exiguum est, quod deinde canam, sed profuit illud
exiguum multis, in quibus ipse fui.
Scripta cave relegas blandae servata puellae:
constantis animos scripta relecta movent.
Omnia pone feros (pones invitus) in ignes
720 et dic ‘Ardoris sit rogus iste mei.’
Thestias absentem succendit stipite natum:
tu timide flammae perfida verba dabis?
Si potes, et ceras remove: quid imagine muta
carperis? Hoc periit Laodamia modo.
725 Et loca saepe nocent; fugito loca conscia vestri
concubitus: causas illa doloris habent.
‘Hic fuit, hic cubuit, thalamo dormivimus illo;
hic mihi lasciva gaudia nocte dedit.’
Admonitu refricatur amor vulnusque novatum
730 scinditur: infirmis culpa pusilla nocet.
Ut, paene exstinctum cinerem si sulphure tangas,
vivet et e minimo maximus ignis erit,
sic, nisi vitaris quidquid renovabit amorem,
flamma redardescet, quae modo nulla fuit.
735 Argolides cuperent fugisse Capherea puppes
teque, senex luctus ignibus ulte tuos;
praeterita cautus Niseide navita gaudet:
tu loca, quae nimium grata fuere, cave.
Haec tibi sint Syrtes, haec Acroceraunia vita;
740 hic vomit epotas dira Charybdis aquas.
Sunt quae non possunt aliquo cogente iuberi,
saepe tamen casu facta levare solent.
Perdat opes Phaedra, parces, Neptune, nepoti,
nec faciet pavidos taurus avitus equos.
745 Cnosida fecisses inopem, sapienter amasset:
divitiis alitur luxuriosus amor.
Cur nemo est, Hecalen, nulla est, quae ceperit Iron?
Nempe quod alter egens, altera pauper erat.
Non habet unde suum paupertas pascat amorem;
750 non tamen hoc tanti est, pauper ut esse velis.
At tanti tibi sit non indulgere theatris,
dum bene de vacuo pectore cedat amor.
Enervant animos citharae lotosque lyraeque
et vox et numeris bracchia mota suis.
755 Illic assidue ficti saltantur amantes;
quod caveas actor, qua iuvat arte, docet.[2]
Eloquar invitus: teneros ne tange poetas;
summoveo dotes ipsius ipse meas.[3]
Callimachum fugito, non est inimicus amori;
760 et cum Callimacho tu quoque, Coe, noces.
Me certe Sappho meliorem fecit amicae,
nec rigidos mores Teia Musa dedit.
Carmina quis potuit tuto legisse Tibulli
vel tua, cuius opus Cynthia sola fuit?
765 Quis poterit lecto durus discedere Gallo?
Et mea nescio quid carmina tale sonant.
Quod nisi dux operis vatem frustratur Apollo,
aemulus est nostri maxima causa mali.
At tu rivalem noli tibi fingere quemquam
770 inque suo solam crede iacere toro.
Acrius Hermionen ideo dilexit Orestes,
esse quod alterius coeperat illa viri.
Quid, Menelae, doles? Ibas sine coniuge Creten
et poteras nupta lentus abesse tua.
775 Ut Paris hanc rapuit, nunc demum uxore carere
non potes: alterius crevit amore tuus.
Hoc et in abducta Briseide flebat Achilles,
illam Plisthenio gaudia ferre viro.[4]
Nec frustra flebat, mihi credite: fecit Atrides,
780 quod si non faceret, turpiter esset iners.
Certe ego fecissem, nec sum sapientior illo:
invidiae fructus maximus ille fuit.
Nam sibi quod numquam tactam Briseida iurat
per sceptrum, sceptrum non putat esse deos.
785 Di faciant, possis dominae transire relictae
limina, proposito sufficiantque pedes.
Et poteris, modo velle tene; nunc fortiter ire,
nunc opus est celeri subdere calcar equo.
Illo Lotophagos, illo Sirenas in antro
790 esse puta; remis adice vela tuis.
Hunc quoque, quo quondam nimium rivale dolebas,
vellem desineres hostis habere loco.
At certe, quamvis odio remanente, saluta;
oscula cum poteris iam dare, sanus eris.
795 Ecce, cibos etiam, medicinae fungar ut omni
munere, quos fugias quosque sequare, dabo.
Daunius, an Libycis bulbus tibi missus ab oris,
an veniat Megaris, noxius omnis erit;
nec minus erucas aptum vitare salaces
800 et quicquid Veneri corpora nostra parat.
Utilius sumas acuentis lumina rutas
et quidquid Veneri corpora nostra negat.
Quid tibi praecipiam de Bacchi munere, quaeris?
Spe brevius monitis expediere meis.
805 Vina parant animum Veneri, nisi plurima sumas
ut stupeant multo corda sepulta mero.
Nutritur vento, vento restinguitur ignis;
lenis alit flammas, grandior aura necat.
Aut nulla ebrietas, aut tanta sit, ut tibi curas
810 eripiat: si qua est inter utrumque, nocet.
Hoc opus exegi: fessae date serta carinae;
contigimus portus, quo mihi cursus erat.
Postmodo reddetis sacro pia vota poetae,
carmine sanati femina virque meo.

[1] utque facis=utque faves=ut faveas=tuque favens=tuque fave
[2] quod=quid; qua=quam; iuvat=iuvet; docet=nocet
[3] ipsius=impius
[4] viro=toto

我不会修剪男孩丘比特的紫色翅膀,
或者用诡计把他的弓弦弄松。
我无论唱什么,都是智慧:遵从我的歌!
治病的日神,也请继续襄助我。
705 福玻斯来了,里拉琴和箭囊都发出声音,
通过信号我知晓,福玻斯已降临。
比较在阿穆克莱铜锅中染色的毛纱
和推罗的紫衣,前者就显得太差。[1]
把你们的女友与真正的美人并置眼前,
710 每人都开始为自己的对象羞惭。
帕里斯本会觉得朱诺和密涅瓦迷人,
然而一相对照,维纳斯就获胜。[2]
不但要比较容貌,还有品行与才干,
只是别让你的爱妨碍了判断。
715 后面我要谈论的是细枝末节,但细节 别沉溺回忆
帮过许多人,我也在其中之列。
切勿再去读保存的女友的温柔书信,
重读的文字会动摇坚定的心。
将它们全部残忍焚掉(虽然你不想),
720 说道,“愿这成为我爱情的火葬!”
阿尔泰娅用木条烧死了远方的儿子,[3]
把欺骗的话扔火里竟让你迟疑?
若可能,也挪走蜡像,何必为无声的形象
动情?拉俄达弥娅就因此身亡。[4]
725 地点也时常伤人,那些曾幽会的地方
要远离,它们会勾起你的怅惘。
“她来过这里,我们在那间卧室欢爱过,
她在此与我共度了狂野的一夜。”
爱因为回忆而重新蠢动,伤口重新
730 开裂,小错也能够害惨病人。
正如你拿着硫磺去碰快熄灭的残烬,
它会苏醒,大火从小火还魂,
倘若你不避开任何让爱意复活的东西,
已经不存在的焰苗也会再升起。
735 希腊船当然想逃离卡帕柔斯的崖滨,
还有你,用火炬为痛苦寻仇的老人;[5]
谨慎的水手也为躲开斯库拉而欣喜——[6]
你千万警惕昔日的快乐之地。
让它们成为你的西尔特斯、雷霆岩[7]
740 和卡律布狄斯恐怖翻卷的深渊。[8]
还有些事情不受任何人摆布和控制, 避开艺术
但碰巧发生,也能有救困之力。
淮德拉没财富,涅普顿就会饶过后裔,
祖父的公牛就不会惊吓车骑。[9]
745 帕西法厄若变穷,她的爱就不会荒唐,
放荡无拘的情欲在奢侈中滋长。[10]
为何没有人追求赫卡勒或者伊洛斯?[11]
当然因为一位穷,另一位穷到底。
贫困找不到东西来养育自己的情欲——
750 但这不重要,你也不想拮据。
可是关键的一点是别纵容自己去剧院,
直到爱情已彻底离开心田。
齐塔拉、笛子、里拉琴、歌声以及随节奏[12]
起舞的手臂让灵魂变得阴柔。
755 那里的舞蹈不停表演着虚构的爱恋,[13]
你当避开的被诱惑的技巧呈现。
我不愿,却必须提醒:别碰爱情诗人,
我都残忍放逐了自己的作品。
躲开卡利马科斯,他从不仇视情欲,[14]
760 科斯岛的腓列塔斯,你也有毒。[15]
萨福无疑增加了我对女友的魅力,
阿那克里翁的道德也不严厉。[16]
谁能毫发无伤地读提布卢斯的诗,
还有你的诗(钦提娅是唯一主题)?[17]
765 谁读完加卢斯能保持冷酷的心肠?[18]
就连我的歌也似乎与之相仿。
但如果引领此作品的阿波罗没有骗我, 爱你的情敌
情敌的存在是我们最大的折磨。
可是你不要为自己想象任何情敌,
770 务必相信她独自在床上休息。
俄瑞斯忒斯更加热烈地爱赫尔密俄涅,
是因为她已经被别的男人抢夺。[19]
墨涅拉俄斯,你为何痛苦?你抛下妻子
远赴克里特,没有她也很惬意。[20]
775 等到帕里斯劫走她,你才终于离不开
海伦:别人的爱滋养你的爱。
布里塞伊丝被抢后,阿喀琉斯才哀叹
她与普利斯忒涅斯之子交欢。[21]
相信我,他流泪有理由:阿伽门农不做
780 某事,未免太卑懦,肯定做了。[22]
至少我会做,我也不比他高明半分——
那是引发敌意的最珍贵礼品。
虽然他对着权杖发誓,自己未曾碰
那位女子,但权杖他怎会当作神?
785 愿诸神保佑,你能抛下女友,走出
门槛,你的脚不会辜负意图。
你能行,只要你坚定;现在,勇敢进发,
现在,当奋力鞭策驰跃的骏马。
要相信身后的洞穴有塞壬,也有食莲人,[23]
790 赶紧划起桨,赶紧挂起帆,启程!
曾被你当作对手、让你伤怀的男子,
我希望你能不再视他为仇敌;
即使仇恨难消散,至少,跟他打招呼,
你若能行亲吻礼,就已经痊愈。
795 为履行医生的所有义务,我还将告诉你, 关于食物和酒
什么食物该选择,什么该躲避。
大蒜,无论产自道尼亚、利比亚海滨[24]
还是墨伽拉,全部都会伤人;[25]
更应当远离刺激欲望的海甘兰以及
800 任何怂恿身体去行欢的东西。
可以提高视力的芸香对你有帮助
还有任何抑制淫欲的食物。
我对巴克斯的礼物有何建议,你问?[26]
比期待更快,我马上解惑释疑。
805 酒会引诱人乱性,除非你酩酊大醉,
被纯酒埋葬,你的心反变痴呆。
风把火吹旺,但风同样能将火刮灭,
柔风养焰苗,烈风却将它吞没。
要么别求醉,要么狠醉,将忧烦拔掉,
810 任何中间的状态都对你不好。
我的诗已完成,给疲惫的船套上花环, 终 曲
我已经入港,到达预期的终点。
记得向神圣的诗人献上虔诚的祝福,
被我的诗歌治愈的世间男女。

[1] 阿穆克莱即斯巴达的紫色染料远不能与推罗的相比。
[2] 指帕里斯裁判最美女神的事。
[3] “远方的儿子”指墨勒阿革洛斯(Meleager),“阿尔泰娅”对应的原文是Thestias(忒斯提俄斯之女),忒斯提俄斯(Thestius)是埃托利亚的国王。阿尔泰娅通过木条杀死儿子的事,参考《变形记》(Metamorphoses 8.445-546)。
[4] 参考奥维德《女杰书简》(Heroides 13.151-164)。
[5] 卡帕柔斯(Caphareus)是欧卑亚附近的海岬,“老人”指瑙普里俄斯,关于欧卑亚和瑙普里俄斯,参考《情诗集》第2部第16首第24行的注释。
[6] “斯库拉”对应的原文是Niseide(尼索斯之女),关于奥维德的错误,参考《情诗集》第3部第12首第22行的注释。
[7] 关于西尔特斯和雷霆岩,参考《情诗集》第2部第11首第20行和第19行的注释。
[8] 关于卡律布狄斯,参考《情诗集》第2部第11首第18行的注释。
[9] “后裔”指希波吕托斯。根据某些神话版本,忒修斯的父亲不是埃勾斯,而是涅普顿,这样涅普顿就是希波吕托斯的祖父。
[10] “放荡无拘的情欲”指她与公牛的奸情。
[11] 赫卡勒(Hecale)是曾经热情款待过忒修斯的一位贫苦妇女,伊洛斯(Irus)是《奥德赛》里出现的伊塔卡的一位乞丐。
[12] “笛子”对应的原文是lotos,指用荨麻木制成的笛子。
[13] 关于古罗马剧院的表演,奥维德曾在《哀歌集》中对屋大维写道(Tristia 2.513-514):你用给全世界带来福泽的那双眼睛 / 凝神观看舞台上通奸的场景”。
[14] 参考《情诗集》第1部第15首第13行的注释。
[15] 参考《爱的艺术》第3卷第329行的注释。
[16] 参考《爱的艺术》第3卷第330行的注释。
[17] Houghton(2009)指出,这行原文中的opus(作品、工作,这里译作“主题”)也有双关义,在古罗马爱情哀歌(包括奥维德的《情诗集》)里,它也指性活动。
[18] “你”指普洛佩提乌斯。
[19] “别的男人”指皮洛士(Pyrrhus)。赫尔密俄涅是墨涅拉俄斯和海伦的女儿,在父亲远征特洛伊期间,被外祖父廷达瑞俄斯许配给阿伽门农之子俄瑞斯忒斯。此时,墨涅拉俄斯并不知情,他许诺将女儿嫁给阿喀琉斯之子皮洛士。由于这个承诺,皮洛士从特洛伊一回来,就强行劫走了赫尔密俄涅。
[20] 帕里斯逗留斯巴达期间,墨涅拉俄斯去克里特处理事务了。
[21] “普利斯忒涅斯之子”指阿伽门农,根据某些神话版本,他不是阿特柔斯的儿子,而是普利斯忒涅斯(Plisthenes)的儿子,后来被叔叔阿特柔斯收养。
[22] “某事”指与布里塞伊丝同房。
[23] 食莲人的故事见《奥德赛》第9卷(Odyssey 9.82ff)。
[24] 道尼亚(Daunia)的名字从古代的阿普里亚国王道努斯(Daunus),指阿普里亚。
[25] 关于墨伽拉,参考《爱的艺术》第2卷第421行的注释。
[26] “巴克斯的礼物”指酒。