Nona terebatur miserae via; ‘Viderit’ inquit
et spectat zonam pallida facta suam,
aspicit et ramos: dubitat refugitque quod audet,
et timet et digitos ad sua colla refert.
605 Sithoni, tum certe vellem non sola fuisses:
non flesset positis Phyllida silva comis.
Phyllidis exemplo nimium secreta timete,
laese vir a domina, laesa puella viro.
Praestiterat iuvenis, quidquid mea Musa iubebat,
610 inque suae portu paene salutis erat.
Reccidit, ut cupidos inter devenit amantes,
et, quae condiderat, tela resumpsit Amor.
Si quis amas nec vis, facito contagia vites:
haec etiam pecori saepe nocere solent.
615 Dum spectant laesos oculi, laeduntur et ipsi,
multaque corporibus transitione nocent.
In loca nonnumquam siccis arentia glaebis
de prope currenti flumine manat aqua:
manat amor tectus, si non ab amante recedas,
620 turbaque in hoc omnes ingeniosa sumus.
Alter item iam sanus erat; vicinia laesit:
occursum dominae non tulit ille suae.
Vulnus in antiquum rediit male firma cicatrix,
successumque artes non habuere meae.
625 Proximus a tectis ignis defenditur aegre:
utile finitimis abstinuisse locis.
Nec, quae ferre solet spatiantem porticus illam,
te ferat, officium neve colatur idem.
Quid iuvat admonitu tepidam recalescere mentem?
630 Alter, si possis, orbis habendus erit.
Non facile esuriens posita retinebere mensa
et multam saliens incitat unda sitim;[1]
non facile est taurum visa retinere iuvenca;
fortis equus visae semper adhinnit equae.
635 Haec ubi praestiteris, ut tandem litora tangas,
non ipsam satis est deseruisse tibi:
et soror et mater valeant et conscia nutrix
et quisquis dominae pars erit ulla tuae;
nec veniat servus nec flens ancillula fictum
640 suppliciter dominae nomine dicat ‘ave’.
Nec si scire voles, quid agat, tamen, illa, rogabis;
perfer: erit lucro lingua retenta tuo.
Tu quoque, qui causam finiti reddis amoris
deque tua domina multa querenda refers,
645 parce queri: melius sic ulciscere tacendo,
ut desideriis effluat illa tuis.
Et malim taceas quam te desisse loquaris:
qui nimium multis ‘Non amo’ dicit, amat.
Sed meliore fide paulatim exstinguitur ignis
650 quam subito: lente desine, tutus eris.
Flumine perpetuo torrens solet altior ire,[2]
sed tamen haec brevis est, illa perennis aqua.
Fallat et in tenues evanidus exeat auras
perque gradus molles emoriatur amor.
655 Sed modo dilectam scelus est odisse puellam;
exitus ingeniis convenit iste feris.
Non curare sat est: odio qui finit amorem,
aut amat aut aegre desinet esse miser.
Turpe vir et mulier, iuncti modo, protinus hostes;
660 non illas lites Appias ipsa probat.
Saepe reas faciunt et amant: ubi nulla simultas
incidit, admonitu liber aberrat Amor.
Forte aderam iuveni; dominam lectica tenebat;
horrebant saevis omnia verba minis.
665 Iamque vadaturus ‘Lectica prodeat’ inquit;
prodierat; visa coniuge mutus erat;
et manus et manibus duplices cecidere tabellae;
venit in amplexus atque ita ‘Vincis’ ait.
Tutius est aptumque magis discedere pace
670 nec petere a thalamis litigiosa fora.
Munera quae dederas, habeat sine lite iubeto:
esse solent magno damna minora bono.
Quod si vos aliquis casus conducet in unum,
mente memor tota, quae damus, arma tene.
675 Nunc opus est armis; hic o fortissime pugna:
vincenda est telo Penthesilea tuo.
Nunc tibi rivalis, nunc durum limen, amanti,
nunc subeant mediis irrita verba deis.
Nec compone comas, quia sis venturus ad illam,
680 nec toga sit laxo conspicienda sinu:
nulla sit ut placeas alienae cura puellae;
iam facito e multis una sit illa tibi.
Sed quid praecipue nostris conatibus obstet,
eloquar, exemplo quemque docente suo:
685 desinimus tarde, quia nos speramus amari;
dum sibi quisque placet, credula turba sumus.
At tu nec voces (quid enim fallacius illis?)
crede nec aeternos pondus habere deos.
Neve puellarum lacrimis moveare, caveto:
690 ut flerent, oculos erudiere suos.
Artibus innumeris mens oppugnatur amantum,
ut lapis aequoreis undique pulsus aquis.
Nec causas aperi quare divortia malis
nec dic quid doleas, clam tamen usque dole;
695 nec peccata refer, ne diluat: ipse favebis,
ut melior causa causa sit illa tua.
Qui silet, est firmus; qui dicit multa puellae
probra, satisfieri postulat ille sibi.
Non ego Dulichio furari more sagittas
700 nec raptas ausim tinguere in amne faces,
抑鬱的女人走了九回,“讓他看好了!”
她說,盯着腰帶,臉失去血色,
又望向樹枝,猶豫,躲避可怕的決定,
驚恐中,手指摸到自己的脖頸。
605 錫托尼亞女,我希望那時你不是一人,[1]
森林也沒有落葉,為你傷心。
記着菲麗絲的悲劇,警惕幽靜的地方,
所有被戀人傷害的男士和姑娘。
某位年輕人採用了我建議的一切手段, 始終遠離她
610 他本已入港,差不多脫離危險,
等回到熱切的情人中間,又故態復萌,
丘比特也重新拾起棄置的彎弓。
誰患着相思卻不願,要設法避免傳染,
傳染也時常給牛羊帶來災難。
615 當眼睛看着受傷的眼睛,自己也受傷,
許多病都通過傳染破壞健康。
這絕非偶然的情況:從附近流淌的河裡,
水滲進泥塊龜裂的赤旱土地——
愛也會隱蔽滲透,如果你不遠離愛人,
620 我們所有人都有如此的天性。
另一位同樣,本已治癒,接觸又患病——
與女友相會的威力非他所能忍。
還未全長好的痂又裂開,舊傷複發,
我已沒有成功救助的辦法。
625 隔壁如果有火災,房子很難阻擋,
最好不要停留在附近的地方。
同理,女友經常流連的那處柱廊,
你別去,也別繼續與她交往。
何必用記憶重新點燃冷卻的情感,
630 如果可能,去尋找另外的空間。
飢餓者看見滿桌的菜肴很難自持,
奔涌的水讓焦渴更無從壓抑;
當公牛遇到母牛,你沒法讓它平靜,
面對母馬,強壯的公馬總嘶鳴。
635 當你做完了這些,若想最終能登岸,
僅僅拋下她本人還不能圓滿——
她的姐姐、媽媽和知情的乳娘以及
任何相關的角色你都得告辭;
別讓男僕來,別讓小侍女假淚滿面,
640 以主人之名謙恭地向你問安。
即使你想知道,也別打聽她的近況,
堅持,忍住舌頭對你有用場。
還有你,總是講述為何終止了戀情,
總抱怨女友種種缺點的人,
645 別再絮叨!沉默是更好的報復,其結果
是她從你的思念中慢慢湮滅。
我寧願你沉默,也不願你說已經分開——
對眾人誇口“我不愛”的人還在愛。
但是,愛火更可能逐漸撲熄,而不是
650 驟滅:慢慢地結束,才不遭反噬。
洪流總是比平素的江河升得更高,
但它短壽,後者卻天長日久。
讓愛溜過去,不知不覺消散在稀薄的
空氣里,一絲一毫,直至死絕。
655 然而,憎恨方才愛過的女人是罪行,
如此的結局只適合野蠻的天性。
停止愛就已足夠,以恨終結愛的人
或者仍在愛,或很難走出陰影。
最近還相戀,轉眼成仇敵,實在羞恥,
660 維納斯女神都反對這樣的官司。[2]
男人常指責女友,卻愛她們:沒有爭端
發生,愛無人記掛,就會溜遠。
我曾陪一位年輕人,他妻子坐在轎子里,
他的話充滿威脅,令人戰慄。
665 馬上要交保證金,“讓她下轎!”他吼着,
她下了,一見到妻子,他便啞火,
垂下雙手,擔保的蠟板從手中掉落,
徑直衝到她懷中,說道:“你贏了”。
和平地分手更安全,也更合適,遠勝
670 從卧室一路殺到爭訟的法庭。
你給她的禮物,無需裁決,讓她留下,
重大的好處常來自微小的代價。
但如果此後機緣再次送你們到一起,
全心警惕,握緊我給你的武器。
675 現在就需要武器,勇士,在這裡搏殺,
彭忒西勒婭必須以武力拿下![3]
時而想情敵,時而想戀愛時冷酷的門檻,
還有她對神許下的空洞誓言。
別因為你要去見她就精心梳理頭髮,
680 別讓托加袍松垂,只為吸引她。[4]
別費心討好已經不屬於你的姑娘,
她如今和眾多陌生人沒什麼兩樣。
我要告訴你是什麼尤其阻礙我們的 不要動搖
努力,每人的經驗都可參閱:
685 我們抽身慢,是因為仍有被愛的憧憬,
每人都自戀,我們當然會輕信。
可是你別相信言辭(什麼更善欺誑?)
或者永恆的諸神有任何分量。
也務必小心,別被女人的淚水打動,
690 為了哭,她們會訓練自己的眼睛。
戀愛者的心被無數伎倆圍攻,就像
礁石被四面八方的海浪衝撞。
別向她透露你為何決定分手,也別說
你為何痛苦,只暗暗忍受折磨;
695 別數落她的錯,以免她開脫;主動遷就,
讓她的理由優於你的理由。
沉默者才堅定,反覆辱罵女友的人
其實只是為求得一個安心。
我不敢像尤利西斯那樣,偷走箭矢,[5]
700 或將搶來的火炬沉入小溪,
[1] “錫托尼亞”代指色雷斯。
[2] “維納斯”對應的原文是Appias(阿匹亞女神),因為她在阿匹亞引水橋附近有一座神廟。
[3] 關於彭忒西勒婭,參考《愛的藝術》第3卷第2行的注釋。
[4] 古羅馬的花花公子穿托加袍時喜歡在腰部做出許多褶,這樣就能多露出一些胸部。
[5] “偷走箭矢”比喻尤利西斯兩次突然離開情人(卡呂普索和喀耳刻),“尤利西斯那樣”對應的原文是Dulichio more(杜里齊文人那樣),參考上文第271行的注釋。