‘Illud et illud habet, nec ea contenta rapina est:
sub titulum nostros misit avara lares.
Sic mihi iuravit, sic me iurata fefellit,
ante suas quotiens passa iacere fores!
305 Diligit ipsa alios, a me fastidit amari:
institor heu noctes, quas mihi non dat, habet.’
Haec tibi per totos inacescant omnia sensus,
haec refer, hinc odii semina quaere tui.
Atque utinam possis etiam facundus in illis
310 esse: dole tantum, sponte disertus eris.
Haeserat in quadam nuper mea cura puella;
conveniens animo non erat illa meo.
Curabar propriis aeger Podalirius herbis
(et, fateor, medicus turpiter aeger eram):
315 profuit assidue vitiis insistere amicae,
idque mihi factum saepe salubre fuit.
‘Quam mala’ dicebam ‘nostrae sunt crura puellae’
(nec tamen, ut vere confiteamur, erant);
‘Bracchia quam non sunt nostrae formosa puellae’
320 (et tamen, ut vere confiteamur, erant);
‘Quam brevis est’ (nec erat), ‘quam multum poscit amantem’
haec odio venit maxima causa meo.
Et mala sunt vicina bonis: errore sub illo
pro vitio virtus crimina saepe tulit.
325 Qua potes, in peius dotes deflecte puellae
iudiciumque brevi limite falle tuum.
‘Turgida’, si plena est, si fusca est, ‘nigra’ vocetur;
in gracili ‘macies’ crimen habere potest.
Et poterit dici ‘petulans’, quae rustica non est;
330 Et poterit dici ‘rustica’, si qua proba est.
Quin etiam, quacumque caret tua femina dote,
hanc moveat, blandis usque precare sonis:
exige uti cantet, si qua est sine voce puella;
fac saltet, nescit si qua movere manum;
335 barbara sermone est, fac tecum multa loquatur;
non didicit chordas tangere, posce lyram;
durius incedit, fac inambulet; omne papillae
pectus habent, vitium fascia nulla tegat;
si male dentata est, narra, quod rideat, illi;
340 mollibus est oculis, quod fleat illa, refer.
Proderit et subito, cum se non finxerit ulli,
ad dominam celeres mane tulisse gradus.
Auferimur cultu; gemmis auroque teguntur
omnia; pars minima est ipsa puella sui.
345 Saepe, ubi sit, quod ames, inter tam multa, requiras:
decipit hac oculos Aegide dives Amor.
Improvisus ades: deprendes tutus inermem;
infelix vitiis excidet illa suis.
Non tamen huic nimium praecepto credere tutumst:
350 fallit enim multos forma sine arte decens.
Tum quoque, compositis sua cum linit ora venenis,[1]
ad dominae vultus, nec pudor obstet, eas:
Pyxidas invenies et rerum mille colores
et fluere in tepidos oesypa lapsa sinus.
355 Illa tuas redolent, Phineu, medicamina mensas;
non semel hinc stomacho nausea facta meo est.
Nunc tibi, quae medio Veneris praestemus in usu,
eloquar: ex omni est parte fugandus Amor.
Multa quidem ex illis pudor est mihi dicere, sed tu
360 ingenio verbis concipe plura meis.
Nuper enim nostros quidam carpsere libellos,
quorum censura Musa proterva mea est.
Dummodo sic placeam, dum toto canter in orbe,
qui volet, impugnent unus et alter opus.[2]
365 Ingenium magni livor detractat Homeri;
quisquis es, ex illo, Zoile, nomen habes.
Et tua sacrilegae laniarunt carmina linguae,
pertulit huc victos quo duce Troia deos.
Summa petit livor: perflant altissima venti,
370 summa petunt dextra fulmina missa Iovis.
At tu, quicumque es, quem nostra licentia laedit,
si sapis, ad numeros exige quidque suos.
Fortia Maeonio gaudent pede bella referri:
deliciis illic quis locus esse potest?
375 Grande sonant tragici: tragicos decet ira cothurnos;
usibus e mediis soccus habendus erit.
Liber in adversos hostes stringatur iambus,
seu celer, extremum seu trahat ille pedem.
Blanda pharetratos Elegia cantet Amores
380 et levis arbitrio ludat amica suo.
Callimachi numeris non est dicendus Achilles;
Cydippe non est oris, Homere, tui.
Quis ferat Andromaches peragentem Thaida partes?
Peccet, in Andromache Thaida quisquis agat.
385 Thais in arte mea est: lascivia libera nostra est;
nil mihi cum vitta; Thais in arte mea est.
Si mea materiae respondet Musa iocosae,
vicimus, et falsi criminis acta rea est.
Rumpere, Livor edax: magnum iam nomen habemus;
390 maius erit, tantum, quo pede coepit, eat.
Sed nimium properas: vivam modo, plura dolebis,
et capiunt animi carmina multa mei.[3]
Nam iuvat et studium famae mihi crevit honore;
principio clivi noster anhelat equus.
395 Tantum se nobis Elegi debere fatentur,
quantum Vergilio nobile debet Epos.[4]
Hactenus Invidiae respondimus: attrahe lora
fortius et gyro curre, poeta, tuo.
Ergo, ubi concubitus et opus iuvenale petetur
400 et prope promissae tempora noctis erunt,
[1] Tum quoque=sua cum linit=sua cum linet=cum linit=sua collinet=cum collinet
[2] qui volet=quod volet=quamlibet=quod solet
[3] animi=anni
[4] Epos=opus
“她霸佔了我那麼多東西,仍不滿意,
這個貪心鬼還拍賣我的房子!
她如此對我起誓,又如此違背誓言,
她曾多少次任我趴在她門前!
305 她愛着別的男人,我的愛卻遭輕賤,
不給我的夜晚,卻給了一位小販!”
讓所有這些在你的全部感覺中發酵,
一遍遍重複,尋找仇恨的淵藪。
但願你因為此類怨憤而獲得辯才,
310 你只需痛苦,言辭會源源湧來。
最近,我對某位女人格外地依戀,
她對我的心卻沒一絲顧念。
我病了,像波達利里俄斯給自己開藥[1]
(羞恥啊,雖是醫生,卻沒治好)——
315 不停回想女友的種種缺陷卻管用,
每次暗罵她,我都恢復了健康。
我對自己說,“太難看,她那對小腿的形狀!”
(然而,我坦白承認,這並非真相);
“我女友的那兩條手臂一點兒都不漂亮!”
320 (然而,我坦白承認,這並非真相);
“她真矮!”(假的),“她到底要我多少才夠?”
這才是我心生憎恨的最大理由。
有些缺點是優點的鄰居,稍微一串門,
美德經常就沾上惡行的污名。
325 盡你所能,將她的天賦都往壞處說,
欺騙自己的判斷,混淆邊界。
若豐腴,就說“臃腫”;膚色暗,就說“黝黑”;[2]
若苗條,就給她安上“羸瘦”之罪。
誰如果不拘謹、不土氣,可以說她“無禮”;
330 如果她行為端正,可說她“土氣”。
而且,無論你女友在哪方面欠缺才能,
都要殷勤地懇求她展示此“本領”:
倘若她嗓音不好,務必邀請她唱歌;
讓她跳舞吧,倘若她手臂不靈活;
335 她語言缺乏教養?讓她多跟你長談;
叫來里拉琴,倘若她沒學過撥弦;
步態僵硬?就讓她行走;乳房太飽滿?
別讓她束胸,別讓她遮掩缺點;
如果她牙齒不好看,給她講幽默故事;
340 眼睛太敏感?回憶傷心的經歷。
另一個好辦法是在早晨,趁她來不及
為誰化妝,突然出現在她家裡。
我們被裝束勾魂,寶石和黃金覆遮
一切,女人自己反而可忽略。
345 被這些包圍,到底愛什麼,你時常自問?
富有的丘比特用神盾欺騙眼睛。[3]
意外地出現:你安全,她卻身無盔甲,
不幸的女人將在缺陷中倒下。
然而,太信任這條建議有一定風險:
350 沒有裝飾,美也能迷惑許多人。
當女友正用混合的藥劑抹臉的時候,
你也要進去,別讓羞恥心擋道——
你會發現小盒子與千種東西的顏色,
羊毛的油脂直流到溫熱的胸窩。[4]
355 菲紐斯,那些葯發出的臭味如你的餐桌,[5]
我的胃不止一次翻起了濤波。
現在我將要揭示性愛過程中的訣竅, 對“妒忌”的回應
務必從各個方向將丘比特趕跑。
諸多細節羞恥心不容我敘述,但你
360 可藉助想象超越我的文字。
因為最近某些人曾指責我的小書,
認為這些詩太放縱,毫無約束。
只要我高興,只要我傳遍整個世界,
小撮人攻擊我的著作又如何?
365 妒忌甚至會貶損偉大荷馬的天才,
佐伊洛斯,沒有他,你的名安在?[6]
褻瀆的舌頭也曾毀壞你的詩,將沉淪
諸神從特洛伊帶到此地的人。[7]
至高處才被妒忌瞄準:風肆虐高空,
370 朱庇特投擲的閃電轟擊巔峰。
被我的自由冒犯的人,無論你是誰,
若明智,就要讓題材與格律相配。
勇敢的戰爭喜歡用史詩的節拍頌唱——[8]
那裡怎會有男歡女愛的地方?
375 悲劇的調子雄渾:怒氣適合高足靴,
喜劇的素材則源於日常生活。[9]
無拘短長格的鋒芒可針對攔路的敵人,
無論是輕快,還是在末尾變沉。[10]
且讓柔婉的哀歌吟詠丘比特的箭囊,
380 讓輕浮的女友遊戲,隨自己的願望。[11]
阿喀琉斯不該用卡利馬科斯的曲調,[12]
庫迪佩也不該進入荷馬的節奏。[13]
誰能容忍塔伊絲扮演安德洛瑪刻?[14]
誰將後者演成了前者,也犯錯。
385 塔伊絲和無拘的放縱都屬於我的技藝,
我與束髮帶無關,只關心塔伊絲。[15]
如果我的詩完美契合了戲謔的主題,
就已獲勝,指控就毫無道理。[16]
崩潰吧,咬人的“妒忌”,我已贏得大名,
390 只需按格律繼續,名聲會更盛。
可是你太着急:只要我活着,你還得受苦,
我心中已經醞釀著更多的詩句。
因為我喜歡,越榮耀我越追求名氣,
我的馬正在登頂路的起始喘氣。
395 “哀歌”承認,我對她的價值和意義
正如維吉爾之於高貴的“史詩”。
這是我對“妒忌”的回應——用力,拽緊
韁繩,詩人,沿既定的賽道前進。
所以,當你尋求同眠和青春的作品, 性愛的反吸引技巧
400 當她承諾的幽會時間已接近,
[1] 關於波達利里俄斯,參考《愛的藝術》第2卷第735行的注釋。
[2] 327-330行與《愛的藝術》第1卷657-663行的策略正好相反。
[3] 神盾(Aegis)是密涅瓦的著名裝備,上面嵌有梅杜薩的頭顱,可將凝視者變為石頭。
[4] 關於“羊毛的油脂”,參考《愛的藝術》第3卷第214行的注釋。
[5] 菲紐斯受到鳥身女妖襲擊,餐桌被污染,參考《愛的藝術》第1卷第340行的注釋。
[6] 佐伊洛斯(Zoilus)編纂了一本攻擊荷馬的書,他被古人稱為“荷馬之鞭”(Homeromastrix),他的出身和來歷不明。原文quisquis es(無論你是誰)出於譯文格律的考慮,未譯。
[7] “你”指維吉爾,維吉爾在世時也曾受到攻擊。
[8] “史詩的節拍”對應的原文是Maeonio pede(邁奧尼亞的格律)。
[9] 關於高足靴,參考《情詩集》第3部第1首第14行的注釋,“喜劇”對應的原文是soccus,這是喜劇演員穿的一種拖鞋。
[10] 短長格(Iambi)是古希臘詩人阿齊洛科斯(Archilochus)發明的格律,主要用於尖刻的諷刺詩。“輕快”指嚴格遵循格律的短長格詩歌,“在末尾變沉”指最後一個音節是長短格的混合式短長格。
[11] 按照賀拉斯在《詩藝》(Ars Poetica 75-76)中的概括,“長短交錯的詩行最初是抒發哀傷,/ 後來也為應驗的禱告感謝神靈”,到了奧維德的時代,哀歌體在羅馬已成為情愛詩的專用體裁。
[12] 卡利馬科斯反對史詩寫作,這裡他也代表哀歌體。
[13] 庫迪佩在這裡也代表哀歌體,關於她,參考《愛的藝術》第1卷第458行的注釋。
[14] 關於塔伊絲,參考《愛的療治》第604行的注釋。塔伊絲和安德洛瑪刻分別代表了哀歌和史詩人物。
[15] 束髮帶代表貞潔的女人。
[16] Conte(1989)指出,奧維德在這段詩里的論辯邏輯是賀拉斯《詩藝》中的一條原則:“每一種體裁都要守住合適的疆域”(Ars Poetica 92)。