Vidi ego, quod fuerat primo sanabile, vulnus
dilatum longae damna tulisse morae.
Sed, quia delectat Veneris decerpere fructum,
dicimus assidue ‘Cras quoque fiet idem.’
105 Interea tacitae serpunt in viscera flammae
et mala radices altius arbor agit.
Si tamen auxilii perierunt tempora primi
et vetus in capto pectore sedit amor,
maius opus superest; sed non, quia serior aegro
110 advocor, ille mihi destituendus erit.
Quam laesus fuerat, partem Poeantius heros
certa debuerat praesecuisse manu;[1]
post tamen hic multos sanatus creditur annos
supremam bellis imposuisse manum.
115 Qui modo nascentis properabam pellere morbos,
admoveo tardam nunc tibi lentus opem.
Aut nova, si possis, sedare incendia temptes
aut ubi per vires procubuere suas.
Dum furor in cursu est, currenti cede furori:
120 difficiles aditus impetus omnis habet.
Stultus, ab obliquo, qui, cum descendere possit,
pugnat in adversas ire natator aquas.
Impatiens animus nec adhuc tractabilis arte
respuit atque odio verba monentis habet.
125 Aggrediar melius tum cum sua vulnera tangi
iam sinet et veris vocibus aptus erit.
Quis matrem, nisi mentis inops, in funere nati
flere vetet? Non hoc illa monenda loco est;
cum dederit lacrimas animumque impleverit aegrum,
130 ille dolor verbis emoderandus erit.
Temporis ars medicina fere est: data tempore prosunt
et data non apto tempore vina nocent.
Quin etiam accendas vitia irritesque vetando,
temporibus si non aggrediare suis.
135 Ergo ubi visus eris nostrae medicabilis arti,[2]
fac monitis fugias otia prima meis.
Haec ut ames faciunt; haec, ut fecere, tuentur;
haec sunt iucundi causa cibusque mali.
Otia si tollas, periere Cupidinis arcus
140 contemptaeque iacent et sine luce faces.
Quam platanus vino gaudet, quam populus unda
et quam limosa canna palustris humo,
tam Venus otia amat: qui finem quaeris amoris,[3]
(cedit amor rebus) res age, tutus eris.
145 Languor et immodici sub nullo vindice somni
aleaque et multo tempora quassa mero
eripiunt omnes animo sine vulnere nervos;
affluit incautis insidiosus Amor.
Desidiam puer ille sequi solet, odit agentes:
150 da vacuae menti, quo teneatur, opus.
Sunt fora, sunt leges, sunt, quos tuearis, amici:
vade per urbanae splendida castra togae;
vel tu sanguinei iuvenalia munera Martis
suscipe: deliciae iam tibi terga dabunt.
155 Ecce fugax Parthus, magni nova causa triumphi,
iam videt in campis Caesaris arma suis.
Vince Cupidineas pariter Parthasque sagittas
et refer ad patrios bina tropaea deos.
Ut semel Aetola Venus est a cuspide laesa,
160 mandat amatori bella gerenda suo.
Quaeritis, Aegisthus quare sit factus adulter?[4]
In promptu causa est: desidiosus erat.
Pugnabant alii tardis apud Ilion armis;
transtulerat vires Graecia tota suas.
165 Sive operam bellis vellet dare, nulla gerebat,
sive foro, vacuum litibus Argos erat.
Quod potuit, ne nil illic ageretur, amavit.
Sic venit ille puer, sic puer ille manet.
Rura quoque oblectant animos studiumque colendi;
170 quaelibet huic curae cedere cura potest.
Colla iube domitos oneri supponere tauros,
sauciet ut duram vomer aduncus humum;
obrue versata Cerealia semina terra,
quae tibi cum multo fenore reddat ager;
175 aspice curvatos pomorum pondere ramos,
ut sua quod peperit vix ferat arbor onus;
aspice labentes iucundo murmure rivos;
aspice tondentes fertile gramen oves.
Ecce, petunt rupes praeruptaque saxa capellae:
180 iam referent haedis vbera plena suis.
Pastor inaequali modulatur harundine carmen,
nec desunt comites, sedula turba, canes.
Parte sonant alia silvae mugitibus altae
et queritur vitulum mater abesse suum.
185 Quid, cum suppositos fugiunt examina fumos,[5]
ut relevent dempti vimina curva favi?
Poma dat autumnus; formosa est messibus aestas;
ver praebet flores; igne levatur hiems.
Temporibus certis maturam rusticus uvam
190 deligit, et nudo sub pede musta fluunt;
temporibus certis desectas alligat herbas
et tonsam raro pectine verrit humum.
Ipse potes riguis plantam deponere in hortis;
ipse potes rivos ducere lenis aquae.
195 Venerit insitio, fac ramum ramus adoptet
stetque peregrinis arbor operta comis.
Cum semel haec animum coepit mulcere voluptas,
debilibus pinnis irritus exit Amor.
Vel tu venandi studium cole: saepe recessit
200 turpiter a Phoebi victa sorore Venus.
[1] certa debuerat=caetera debuerat=debuerat celeri=celeri debuerat
[2] nostrae…arti=nostra…arte
[3] amoris=amori
[4] Quaeritis=quaeritur
[5] suppositos=compositos; fumos=taxos
我曾見一個原本可以治好的傷口
最終惡化,只因為耽誤太久。
可由於採擷性愛的甜果實在誘人,
我們反覆說,“明天再了斷也行。”
105 而與此同時,沉默的火焰爬入臟腑,
禍害的樹往下驅動着根須。
但如果早期援助的機會已經消失,
被俘的心靈已被愛盤踞多時,
就要花更大的功夫;我卻不能因介入
110 病情太晚,而對他棄置不顧。
波亞斯之子確實早應當做出決定,
斷然切掉自己受傷的部分;[1]
但在多年後,他仍然被治癒,並且
被世人相信將那場戰爭終結。[2]
115 片刻前我還急於驅散剛萌生的病患,
現在卻只能給你遲來的救援。
你若可能,或者在火焰初起時滅掉它,
或者等它的力量耗盡,已沉下。
當激情飛奔而來,你只能屈從激情,
120 所有的衝擊我們都很難接近。
在本可順着水勢渡河的時候,卻鐵心
與急流做對的泳者實在愚蠢。
狂躁衝動、至今沒辦法控制的性子
憎惡建議的忠言,嗤之以鼻。
125 我的療治更有效,當患者允許我碰觸
其傷口,願意傾聽真實的言語。
除非沒理性,誰會去阻止母親哀哭
死去的兒子?此時開解無益處,
等到她哭夠了,痛苦的情感已經宣洩,
130 那種傷痛才能夠用勸誡緩和。
醫學幾乎是時機的藝術:酒可以救人,
若時間合適;時間不合適,卻害人。
而且,你若在不恰當的時候與疾病對抗,
阻遏反而如點火,激發其力量。
135 所以,趁你似乎能被我的醫術治好, 避免閑逸
遵我的建議,一開始就避免無聊。
閑逸讓你談戀愛,讓你沉溺,這種
快樂的災難就以它為誘因和支撐。
如果你擺脫閑逸,丘比特之弓就斷絕,
140 火炬就熄滅委地,遭眾人輕蔑。
正如懸鈴木喜歡酒,大眾喜歡清溪,[3]
沼澤的蘆葦喜歡黏稠的淤泥,
維納斯鍾愛閑逸:若希望終結愛戀,
(愛怕忙)趕緊忙正事,你就安全。
145 疲憊、毫無管控的貪睡行為、博戲
以及嗜酒濫飲到頭疼的惡習
沒有傷口就奪走了靈魂的所有活力,
丘比特陰險地潛入不警覺的心裡。
那男孩習慣於跟隨怠惰,嫌惡勤勉者:
150 給空閑的心一些費神的工作。
有法庭,有律令,有要你挺身辯護的友人;
或穿過被競選白袍映亮的陣營;
或跟隨染血的馬爾斯,履行青年的義務——
很快你就將遠遠地驅逐情慾。
155 看,佯敗的帕提亞,成就凱旋禮的新敵人,
在自家原野已望見愷撒的刀兵。[4]
何不同時戰勝丘比特和帕提亞的箭矢,
以雙重戰利品向祖先的神獻禮?
維納斯剛被埃托利亞的長矛扎傷,
160 就讓自己的情人接管了沙場。[5]
你們問,埃癸斯托斯為何成了姦夫?[6]
原因很顯然:他的生活太空虛。
其他人都在特洛伊陷入漫長的戰事,
整個希臘的軍力都轉到那裡。
165 即使他願意打仗,阿戈斯也無仗可打;
即使去法庭,法庭也一片閑暇。
怕無事可做,他做了他能做的——戀愛。
於是丘比特來了,並且不離開。
鄉村和各種農事也能讓心靈愉悅, 鄉村生活的效果
170 任何焦慮都不敵這樣的關切。
吩咐馴順的公牛用脖頸扛起重負,
拽着彎曲的犁鏵,割開硬土;
用翻起的泥壤蓋住刻瑞斯賜予的種子,
田野會還你,連同豐厚的利息;
175 凝望被果實的重量壓彎的枝條,彷彿
樹已然無法承受自己的產出;
注視在歡快呢喃中流淌而過的小河,
看着綿羊慢慢啃豐盛的草葉;
瞧,母山羊如何攀越山崖和陡峭的岩石,
180 轉眼它們就載回滿盈的乳汁;
牧人用參差排列的蘆管吹出旋律,
忠誠的犬群守候在不遠之處;
另一邊,高聳的森林湧起深沉的濤聲,
母牛正哀嘆幼崽已難以找尋;
185 還有,當聚集的蜜蜂被煙熏得四散,
蜂巢被收走,枝條減了負擔。
秋天結滿果實,夏天有悅目的莊稼,
冬日有爐火驅寒,春天開百花。
農夫會在特定的時節採摘成熟的
190 葡萄,赤足踩上去,流出紫液;
他在特定的時節切割並綁好乾草,
用疏齒的釘耙清理光禿的地表。
你可以自己在灌溉的庭園種植秧苗,
自己開鑿細水緩流的渠溝。
195 嫁接的時候到了,讓枝柯接納枝柯,
讓屹立的樹披上移居的綠葉。
一旦這種快樂開始撫慰你的心,
愛就耷拉着翅膀,悻悻回程。
你也可練習打獵的技藝:維納斯經常
200 被日神的妹妹擊敗,恥辱地退場。[7]
[1] “波亞斯之子”指菲羅克忒特斯(Philoctetes),他的父親是莫里卑亞(Moliboea)國王波亞斯(Poeas)。菲羅克忒特斯被希臘同伴拋棄在萊姆諾斯島,他在那裡被毒蛇咬傷,十年不愈,後來醫神埃斯庫拉庇烏斯的兒子瑪卡翁或者波達利里俄斯治好了他。
[2] 海格力斯在死前,將弓箭傳給了菲羅克忒特斯。神諭說,除非將海格力斯的弓箭帶去,否則特洛伊將永遠無法攻取。所以後來希臘聯軍遠征特洛伊時,久攻不下,專門派尤利西斯去請菲羅克忒特斯赴特洛伊。
[3] 古羅馬人喜歡在懸鈴木(platanus)下舉行酒宴。
[4] 關於“佯敗”,參考《愛的藝術》第1卷第210行的注釋。關於遠征帕提亞,參考《愛的藝術》第1卷第177行的注釋。
[5] “埃托利亞的長矛”指狄俄墨得斯的武器,參考上文第5行的注釋。
[6] 關於埃癸斯托斯,參考《情詩集》第1部第7首第10行的注釋。
[7] “日神的妹妹”指狄安娜。