Vidi ego, quod fuerat primo sanabile, vulnus
dilatum longae damna tulisse morae.
Sed, quia delectat Veneris decerpere fructum,
dicimus assidue ‘Cras quoque fiet idem.’
105 Interea tacitae serpunt in viscera flammae
et mala radices altius arbor agit.
Si tamen auxilii perierunt tempora primi
et vetus in capto pectore sedit amor,
maius opus superest; sed non, quia serior aegro
110 advocor, ille mihi destituendus erit.
Quam laesus fuerat, partem Poeantius heros
certa debuerat praesecuisse manu;[1]
post tamen hic multos sanatus creditur annos
supremam bellis imposuisse manum.
115 Qui modo nascentis properabam pellere morbos,
admoveo tardam nunc tibi lentus opem.
Aut nova, si possis, sedare incendia temptes
aut ubi per vires procubuere suas.
Dum furor in cursu est, currenti cede furori:
120 difficiles aditus impetus omnis habet.
Stultus, ab obliquo, qui, cum descendere possit,
pugnat in adversas ire natator aquas.
Impatiens animus nec adhuc tractabilis arte
respuit atque odio verba monentis habet.
125 Aggrediar melius tum cum sua vulnera tangi
iam sinet et veris vocibus aptus erit.
Quis matrem, nisi mentis inops, in funere nati
flere vetet? Non hoc illa monenda loco est;
cum dederit lacrimas animumque impleverit aegrum,
130 ille dolor verbis emoderandus erit.
Temporis ars medicina fere est: data tempore prosunt
et data non apto tempore vina nocent.
Quin etiam accendas vitia irritesque vetando,
temporibus si non aggrediare suis.
135 Ergo ubi visus eris nostrae medicabilis arti,[2]
fac monitis fugias otia prima meis.
Haec ut ames faciunt; haec, ut fecere, tuentur;
haec sunt iucundi causa cibusque mali.
Otia si tollas, periere Cupidinis arcus
140 contemptaeque iacent et sine luce faces.
Quam platanus vino gaudet, quam populus unda
et quam limosa canna palustris humo,
tam Venus otia amat: qui finem quaeris amoris,[3]
(cedit amor rebus) res age, tutus eris.
145 Languor et immodici sub nullo vindice somni
aleaque et multo tempora quassa mero
eripiunt omnes animo sine vulnere nervos;
affluit incautis insidiosus Amor.
Desidiam puer ille sequi solet, odit agentes:
150 da vacuae menti, quo teneatur, opus.
Sunt fora, sunt leges, sunt, quos tuearis, amici:
vade per urbanae splendida castra togae;
vel tu sanguinei iuvenalia munera Martis
suscipe: deliciae iam tibi terga dabunt.
155 Ecce fugax Parthus, magni nova causa triumphi,
iam videt in campis Caesaris arma suis.
Vince Cupidineas pariter Parthasque sagittas
et refer ad patrios bina tropaea deos.
Ut semel Aetola Venus est a cuspide laesa,
160 mandat amatori bella gerenda suo.
Quaeritis, Aegisthus quare sit factus adulter?[4]
In promptu causa est: desidiosus erat.
Pugnabant alii tardis apud Ilion armis;
transtulerat vires Graecia tota suas.
165 Sive operam bellis vellet dare, nulla gerebat,
sive foro, vacuum litibus Argos erat.
Quod potuit, ne nil illic ageretur, amavit.
Sic venit ille puer, sic puer ille manet.
Rura quoque oblectant animos studiumque colendi;
170 quaelibet huic curae cedere cura potest.
Colla iube domitos oneri supponere tauros,
sauciet ut duram vomer aduncus humum;
obrue versata Cerealia semina terra,
quae tibi cum multo fenore reddat ager;
175 aspice curvatos pomorum pondere ramos,
ut sua quod peperit vix ferat arbor onus;
aspice labentes iucundo murmure rivos;
aspice tondentes fertile gramen oves.
Ecce, petunt rupes praeruptaque saxa capellae:
180 iam referent haedis vbera plena suis.
Pastor inaequali modulatur harundine carmen,
nec desunt comites, sedula turba, canes.
Parte sonant alia silvae mugitibus altae
et queritur vitulum mater abesse suum.
185 Quid, cum suppositos fugiunt examina fumos,[5]
ut relevent dempti vimina curva favi?
Poma dat autumnus; formosa est messibus aestas;
ver praebet flores; igne levatur hiems.
Temporibus certis maturam rusticus uvam
190 deligit, et nudo sub pede musta fluunt;
temporibus certis desectas alligat herbas
et tonsam raro pectine verrit humum.
Ipse potes riguis plantam deponere in hortis;
ipse potes rivos ducere lenis aquae.
195 Venerit insitio, fac ramum ramus adoptet
stetque peregrinis arbor operta comis.
Cum semel haec animum coepit mulcere voluptas,
debilibus pinnis irritus exit Amor.
Vel tu venandi studium cole: saepe recessit
200 turpiter a Phoebi victa sorore Venus.
[1] certa debuerat=caetera debuerat=debuerat celeri=celeri debuerat
[2] nostrae…arti=nostra…arte
[3] amoris=amori
[4] Quaeritis=quaeritur
[5] suppositos=compositos; fumos=taxos
我曾见一个原本可以治好的伤口
最终恶化,只因为耽误太久。
可由于采撷性爱的甜果实在诱人,
我们反复说,“明天再了断也行。”
105 而与此同时,沉默的火焰爬入脏腑,
祸害的树往下驱动着根须。
但如果早期援助的机会已经消失,
被俘的心灵已被爱盘踞多时,
就要花更大的功夫;我却不能因介入
110 病情太晚,而对他弃置不顾。
波亚斯之子确实早应当做出决定,
断然切掉自己受伤的部分;[1]
但在多年后,他仍然被治愈,并且
被世人相信将那场战争终结。[2]
115 片刻前我还急于驱散刚萌生的病患,
现在却只能给你迟来的救援。
你若可能,或者在火焰初起时灭掉它,
或者等它的力量耗尽,已沉下。
当激情飞奔而来,你只能屈从激情,
120 所有的冲击我们都很难接近。
在本可顺着水势渡河的时候,却铁心
与急流做对的泳者实在愚蠢。
狂躁冲动、至今没办法控制的性子
憎恶建议的忠言,嗤之以鼻。
125 我的疗治更有效,当患者允许我碰触
其伤口,愿意倾听真实的言语。
除非没理性,谁会去阻止母亲哀哭
死去的儿子?此时开解无益处,
等到她哭够了,痛苦的情感已经宣泄,
130 那种伤痛才能够用劝诫缓和。
医学几乎是时机的艺术:酒可以救人,
若时间合适;时间不合适,却害人。
而且,你若在不恰当的时候与疾病对抗,
阻遏反而如点火,激发其力量。
135 所以,趁你似乎能被我的医术治好, 避免闲逸
遵我的建议,一开始就避免无聊。
闲逸让你谈恋爱,让你沉溺,这种
快乐的灾难就以它为诱因和支撑。
如果你摆脱闲逸,丘比特之弓就断绝,
140 火炬就熄灭委地,遭众人轻蔑。
正如悬铃木喜欢酒,大众喜欢清溪,[3]
沼泽的芦苇喜欢黏稠的淤泥,
维纳斯钟爱闲逸:若希望终结爱恋,
(爱怕忙)赶紧忙正事,你就安全。
145 疲惫、毫无管控的贪睡行为、博戏
以及嗜酒滥饮到头疼的恶习
没有伤口就夺走了灵魂的所有活力,
丘比特阴险地潜入不警觉的心里。
那男孩习惯于跟随怠惰,嫌恶勤勉者:
150 给空闲的心一些费神的工作。
有法庭,有律令,有要你挺身辩护的友人;
或穿过被竞选白袍映亮的阵营;
或跟随染血的马尔斯,履行青年的义务——
很快你就将远远地驱逐情欲。
155 看,佯败的帕提亚,成就凯旋礼的新敌人,
在自家原野已望见恺撒的刀兵。[4]
何不同时战胜丘比特和帕提亚的箭矢,
以双重战利品向祖先的神献礼?
维纳斯刚被埃托利亚的长矛扎伤,
160 就让自己的情人接管了沙场。[5]
你们问,埃癸斯托斯为何成了奸夫?[6]
原因很显然:他的生活太空虚。
其他人都在特洛伊陷入漫长的战事,
整个希腊的军力都转到那里。
165 即使他愿意打仗,阿戈斯也无仗可打;
即使去法庭,法庭也一片闲暇。
怕无事可做,他做了他能做的——恋爱。
于是丘比特来了,并且不离开。
乡村和各种农事也能让心灵愉悦, 乡村生活的效果
170 任何焦虑都不敌这样的关切。
吩咐驯顺的公牛用脖颈扛起重负,
拽着弯曲的犁铧,割开硬土;
用翻起的泥壤盖住刻瑞斯赐予的种子,
田野会还你,连同丰厚的利息;
175 凝望被果实的重量压弯的枝条,仿佛
树已然无法承受自己的产出;
注视在欢快呢喃中流淌而过的小河,
看着绵羊慢慢啃丰盛的草叶;
瞧,母山羊如何攀越山崖和陡峭的岩石,
180 转眼它们就载回满盈的乳汁;
牧人用参差排列的芦管吹出旋律,
忠诚的犬群守候在不远之处;
另一边,高耸的森林涌起深沉的涛声,
母牛正哀叹幼崽已难以找寻;
185 还有,当聚集的蜜蜂被烟熏得四散,
蜂巢被收走,枝条减了负担。
秋天结满果实,夏天有悦目的庄稼,
冬日有炉火驱寒,春天开百花。
农夫会在特定的时节采摘成熟的
190 葡萄,赤足踩上去,流出紫液;
他在特定的时节切割并绑好干草,
用疏齿的钉耙清理光秃的地表。
你可以自己在灌溉的庭园种植秧苗,
自己开凿细水缓流的渠沟。
195 嫁接的时候到了,让枝柯接纳枝柯,
让屹立的树披上移居的绿叶。
一旦这种快乐开始抚慰你的心,
爱就耷拉着翅膀,悻悻回程。
你也可练习打猎的技艺:维纳斯经常
200 被日神的妹妹击败,耻辱地退场。[7]
[1] “波亚斯之子”指菲罗克忒特斯(Philoctetes),他的父亲是莫里卑亚(Moliboea)国王波亚斯(Poeas)。菲罗克忒特斯被希腊同伴抛弃在莱姆诺斯岛,他在那里被毒蛇咬伤,十年不愈,后来医神埃斯库拉庇乌斯的儿子玛卡翁或者波达利里俄斯治好了他。
[2] 海格力斯在死前,将弓箭传给了菲罗克忒特斯。神谕说,除非将海格力斯的弓箭带去,否则特洛伊将永远无法攻取。所以后来希腊联军远征特洛伊时,久攻不下,专门派尤利西斯去请菲罗克忒特斯赴特洛伊。
[3] 古罗马人喜欢在悬铃木(platanus)下举行酒宴。
[4] 关于“佯败”,参考《爱的艺术》第1卷第210行的注释。关于远征帕提亚,参考《爱的艺术》第1卷第177行的注释。
[5] “埃托利亚的长矛”指狄俄墨得斯的武器,参考上文第5行的注释。
[6] 关于埃癸斯托斯,参考《情诗集》第1部第7首第10行的注释。
[7] “日神的妹妹”指狄安娜。