《愛的療治》1-100行

Legerat huius Amor titulum nomenque libelli:
‘Bella mihi, video, bella parantur’ ait.
‘Parce tuum vatem sceleris damnare, Cupido,
tradita qui toties te duce signa tuli.
5 Non ego Tydides, a quo tua saucia mater
in liquidum rediit aethera Martis equis.
Saepe tepent alii iuvenes; ego semper amavi,
et si, quid faciam nunc quoque, quaeris, amo.
Quin etiam docui qua possis arte parari,
10 et, quod nunc ratio est, impetus ante fuit.
Nec te, blande puer, nec nostras prodimus artes,
nec nova praeteritum Musa retexit opus.
Si quis amat quod amare iuvat, feliciter ardens
gaudeat et vento naviget ille suo;
15 at si quis male fert indignae regna puellae,
ne pereat, nostrae sentiat artis opem.
Cur aliquis laqueo collum nodatus amator
a trabe sublimi triste pependit onus?
Cur aliquis rigido fodit sua pectora ferro?
20 Invidiam caedis pacis amator habes.
Qui, nisi desierit, misero periturus amore est,
desinat, et nulli funeris auctor eris.
Et puer es, nec te quicquam nisi ludere oportet:
lude; decent annos mollia regna tuos.
25 Nam poteras uti nudis ad bella sagittis,
sed tua mortifero sanguine tela carent.
Vitricus et gladiis et acuta dimicet hasta
et victor multa caede cruentus eat;
tu cole maternas, tuto quibus utimur, artes
30 et quarum vitio nulla fit orba parens.
Effice, nocturna frangatur ianua rixa
et tegat ornatas multa corona fores;
fac coeant furtim iuvenes timidaeque puellae
verbaque dent cauto qualibet arte viro,
35 et modo blanditias rigido, modo iurgia, posti
dicat et exclusus flebile cantet amans.
His lacrimis contentus eris sine crimine mortis:
non tua fax avidos digna subire rogos.’
Haec ego; movit Amor gemmatas aureus alas
40 et mihi ‘Propositum perfice’ dixit ‘opus’.
Ad mea, decepti iuvenes, praecepta venite,
quos suus ex omni parte fefellit amor.
Discite sanari per quem didicistis amare;
una manus vobis vulnus opemque feret.
45 Terra salutares herbas eademque nocentes
nutrit, et urticae proxima saepe rosa est;
vulnus in Herculeo quae quondam fecerat hoste,
vulneris auxilium Pelias hasta tulit.
Sed quaecumque viris, vobis quoque dicta, puellae,
50 credite: diversis partibus arma damus.
E quibus ad vestros si quid non pertinet usus,
at tamen exemplo multa docere potest.
Utile propositum est saevas exstinguere flammas
nec servum vitii pectus habere sui.
55 Vixisset Phyllis, si me foret usa magistro,
et per quod novies, saepius isset iter,
nec moriens Dido summa vidisset ab arce
Dardanias vento vela dedisse rates,
nec dolor armasset contra sua viscera matrem,
60 quae socii damno sanguinis ulta virumst.
Arte mea Tereus, quamvis Philomela placeret,
per facinus fieri non meruisset avis.
Da mihi Pasiphaen, iam tauri ponet amorem;
da Phaedram, Phaedrae turpis abibit amor.
65 Redde Parin nobis, Helenen Menelaus habebit
nec manibus Danais Pergama victa cadent.
Impia si nostros legisset Scylla libellos,
haesisset capiti purpura, Nise, tuo.
Me duce damnosas, homines, compescite curas,
70 rectaque cum sociis me duce navis eat.
Naso legendus erat tum cum didicistis amare;
idem nunc vobis Naso legendus erit.
Publicus assertor dominis suppressa levabo
pectora: vindictae quisque favete suae.
75 Te precor incipiens; adsit tua laurea nobis,
carminis et medicae Phoebe repertor opis;
tu pariter vati, pariter succurre medenti:
utraque tutelae subdita cura tuaest.
Dum licet et modici tangunt praecordia motus,
80 si piget, in primo limine siste pedem;
opprime, dum nova sunt, subiti mala semina morbi
et tuus incipiens ire resistat equus.
Nam mora dat vires: teneras mora percoquit uvas
et validas segetes, quae fuit herba, facit.
85 Quae praebet latas arbor spatiantibus umbras,
quo posita est primum tempore, virga fuit;
tum poterat manibus summa tellure revelli;
nunc stat in immensum viribus aucta suis.[1]
Quale sit id quod amas, celeri circumspice mente,
90 et tua laesuro subtrahe colla iugo.
Principiis obsta: sero medicina paratur,
cum mala per longas convaluere moras.
Sed propera nec te venturas differ in horas:
qui non est hodie, cras minus aptus erit.
95 Verba dat omnis amor reperitque alimenta morando;
optima vindictae proxima quaeque dies.
Flumina pauca vides de magnis fontibus orta;
plurima collectis multiplicantur aquis.
Si cito sensisses quantum peccare parares,
100 non tegeres vultus cortice, Myrrha, tuos.

[1] aucta=acta

小愛神讀到這本小書的名字,評論:[1] 序 詩
“我看到戰爭,你針對我的戰爭。”
“丘比特,別急於以罪名指控你的先知,
我常追隨你,擎起你給我的旗幟。
5 我並非狄俄墨得斯,你母親被他所傷,[2]
乘戰神車騎逃回清澈的穹蒼。
其他年輕人常失去激情,我始終愛戀,
你若問我此刻做什麼,仍是愛戀。
而且,我還向人們傳授贏得你的秘籍,
10 昔日的衝動如今已蔚然成體系。
我沒背叛你,溫柔的男孩,或我的技藝,
我的新詩也不曾拆毀舊詩。
如果誰愛着他甘願愛的人,就讓他熱烈地
沉醉其中,借風勢飛馳於碧波;
15 但他若難忍女友無端的暴政,何不
體驗我這番本領,以求得活路?
為何會有戀愛者用繩套勒住頸項,
從高高的屋樑懸掛悲傷的重量?
為何還有人將堅硬的劍埋進胸膛?
20 和平的愛好者,死亡給你招訕謗!
誰若不放棄,就會因可憐的戀情殞滅,
讓他放,你就不為葬禮遭斥責。
而且你只是小孩,遊戲才是你正業,
遊戲吧,柔軟的統治與年紀相合。
25 你的確可以彎弓搭箭,參加戰爭,
但你的武器不沾染致命的血腥。
讓繼父馬爾斯拿起鋒利的刀槍搏鬥,[3]
讓他去征服,身上被血污浸透;
你去學母親的藝術,它們可安全修習,
30 沒有母親因它們而失去孩子。
請你讓大門在夜晚的爭吵中被人撞破,
讓許多花環把宅邸的入口覆遮;
讓青年男子和膽怯的女人秘密相聚,
隨便用什麼伎倆欺騙其丈夫;
35 讓情人有時討好,有時怒罵頑固的
門柱,讓被拒的他唱起哀歌。
滿足於這些眼淚吧,別蒙上謀殺的罪:
你的火把不該點饕餮的柴堆。”
我說完,金色丘比特舞動綴寶石的翅膀,
40 吩咐我:“完成你計劃之中的詩章。”
來吧,聽我的箴言,所有被騙的青年,
在一切方面被愛辜負的可憐漢。
你們向我學戀愛,也應向我學治癒,
這隻手既傷過你們,又提供幫助。
45 大地產健康的草卉,也產有害的植物,
蕁麻經常與玫瑰比鄰而居;
阿喀琉斯的長矛曾扎傷泰勒頗斯,
他的敵人,但後來也為他療治。[4]
但無論我對男人說什麼,也都適用於
50 女人:我給雙方都送上戰具。
如果某些話對你們的情形並不合適,
作為樣例仍然有豐富的教益。
我的用意是幫你們熄滅狂野的愛欲,
不許心成為自身缺陷的奴僕。
55 菲麗絲倘若拜我為師父,本可以倖存,
走過九回的那條路,可走得更勤;[5]
臨死的狄多也不會從城堡之巔望見
達爾達尼亞的航船乘風揚起帆;[6]
痛苦也不會讓母親以武器對付親骨肉,
60 以共同孩子的鮮血向丈夫報仇。[7]
有我的藝術,即使為菲洛墨拉傾倒,
特柔斯也不會因為犯罪變成鳥。[8]
我來教帕西法厄,她立刻摒棄公牛;[9]
若教淮德拉,可恥的慾念不再留。[10]
65 帶回帕里斯,海倫仍屬於墨涅拉俄斯,
特洛伊不會被希臘人夷為平地。[11]
不孝的斯庫拉如果曾讀過我的這些詩,
那綹紫發仍長在你頭上,尼索斯。[12]
眾人啊,以我為導師,抑制害人的相思,
70 在我引領下,讓船載你們飛馳。
在你們學習戀愛時,納索非讀不可;
如今,你們仍需要研習納索。
我是公共解放者,將拯救被暴君壓迫的
胸膛,木杖該接受每人的感謝。[13]
75 在作品開篇,我向你禱告,福玻斯,願你的
月桂降臨,詩歌與醫術的發明者;
請你同等地賜予詩人和醫者以幫助,
兩種角色都需要你的守護。
趁還有機會,趁胸中的情感尚可約束, 及時止步
80 你若後悔,趕緊在門檻處停步。
趁它們新生,碾碎突發疾病的惡種,
讓你的馬剛開始就拒絕前行。
時間會滋長力量,時間使嫩葡萄熟透,
茁壯的莊稼脫胎於幼小的秧苗。
85 為徜徉行人提供寬闊綠蔭的大樹,
最初種下時只是枝柯一株;
昔日你用手就能將它從地表拔起,
如今它添加了勁道,巍然聳立。
以敏銳的心智察看,你愛的對象如何,
90 讓脖頸遠離註定傷害你的軛。
阻止起始的攻勢:否則施藥會太遲,
當疾病在漫長耽擱中積聚煞氣。
所以要抓緊,切勿推延到未來的時辰——
誰今天不肯行動,明天就更不肯。
95 每種愛都會欺騙,在躊躇中發現營養,
每個明天都最應爭取解放。
你很少看見河流誕生於偉大的源頭,
大多數依靠把沿途的支脈吸收。
倘若你迅速意識到你犯的罪有多大,
100 穆拉,你的臉就不會埋在樹皮下。[14]


[1] Stroth(1969)提到,德國古典學者Platen(1818)在日記里記下了一點困惑:《愛的療治》宣稱要教會讀者如何擺脫愛,然而它迷人的語調卻可能起到相反的作用。Brunelle(2000)也指出,這首詩的內容和形式是矛盾的,奧維德曾把哀歌體稱為維納斯的“淫媒”,用這種體裁來反對情愛是無效的。詩人在《愛的療治》757-758行特別警告容易陷入情網的讀者不要碰任何情愛詩(從體裁上說自然也包括《愛的療治》),就是一種狡黠的自我拆台行為。Davisson(1996)認為,這首詩的一個核心悖論是:愛的痛苦是無法療治的,療治的建議實施起來往往比愛的痛苦更痛苦。關於這首詩的創作時間,Murgia(1986)提出了一個新穎的觀點:《愛的療治》創作於《愛的藝術》第二卷之後、第三卷之前,所以措辭上的相似性不是《愛的療治》在呼應《愛的藝術》第三卷,而是前者反過來影響了後者。
[2] “狄俄墨得斯”對應的原文是Tydides(堤丟斯之子),他擊傷維納斯和馬爾斯的事可參考《情詩集》第1部第7首第31行的注釋。
[3] “繼父”影射維納斯和馬爾斯的姦情。
[4] 此事參考《情詩集》第2部第9首第8行的注釋,“阿喀琉斯”對應的原文是Pelias(佩琉斯之子)。
[5] 參考《愛的藝術》第3卷第38行的注釋。
[6] 達爾達尼亞(Darnania)即特洛伊,名稱來自特洛伊先祖達爾達諾斯(Dardanus)。關於狄多,參考《情詩集》第2部第18首第25行的注釋。
[7] “母親”和“丈夫”分別指美狄亞和伊阿宋。
[8] 關於菲洛墨拉和特柔斯,參考《情詩集》第2部第6首第7行的注釋。
[9] 關於帕西法厄,參考《愛的藝術》第1卷289-326行。
[10] 關於淮德拉,參考《情詩集》第2部第4首第32行的注釋。
[11] “特洛伊”對應的原文是Pergama(佩爾加蒙)。
[12] 關於斯庫拉和尼索斯,參考《情詩集》第3部第12首第22行的注釋。
[13] 關於木杖(vindicta),參考《愛的藝術》第3卷第615行的注釋。
[14] 關於穆拉變樹,參考《愛的藝術》第1卷第288行的注釋。