Legerat huius Amor titulum nomenque libelli:
‘Bella mihi, video, bella parantur’ ait.
‘Parce tuum vatem sceleris damnare, Cupido,
tradita qui toties te duce signa tuli.
5 Non ego Tydides, a quo tua saucia mater
in liquidum rediit aethera Martis equis.
Saepe tepent alii iuvenes; ego semper amavi,
et si, quid faciam nunc quoque, quaeris, amo.
Quin etiam docui qua possis arte parari,
10 et, quod nunc ratio est, impetus ante fuit.
Nec te, blande puer, nec nostras prodimus artes,
nec nova praeteritum Musa retexit opus.
Si quis amat quod amare iuvat, feliciter ardens
gaudeat et vento naviget ille suo;
15 at si quis male fert indignae regna puellae,
ne pereat, nostrae sentiat artis opem.
Cur aliquis laqueo collum nodatus amator
a trabe sublimi triste pependit onus?
Cur aliquis rigido fodit sua pectora ferro?
20 Invidiam caedis pacis amator habes.
Qui, nisi desierit, misero periturus amore est,
desinat, et nulli funeris auctor eris.
Et puer es, nec te quicquam nisi ludere oportet:
lude; decent annos mollia regna tuos.
25 Nam poteras uti nudis ad bella sagittis,
sed tua mortifero sanguine tela carent.
Vitricus et gladiis et acuta dimicet hasta
et victor multa caede cruentus eat;
tu cole maternas, tuto quibus utimur, artes
30 et quarum vitio nulla fit orba parens.
Effice, nocturna frangatur ianua rixa
et tegat ornatas multa corona fores;
fac coeant furtim iuvenes timidaeque puellae
verbaque dent cauto qualibet arte viro,
35 et modo blanditias rigido, modo iurgia, posti
dicat et exclusus flebile cantet amans.
His lacrimis contentus eris sine crimine mortis:
non tua fax avidos digna subire rogos.’
Haec ego; movit Amor gemmatas aureus alas
40 et mihi ‘Propositum perfice’ dixit ‘opus’.
Ad mea, decepti iuvenes, praecepta venite,
quos suus ex omni parte fefellit amor.
Discite sanari per quem didicistis amare;
una manus vobis vulnus opemque feret.
45 Terra salutares herbas eademque nocentes
nutrit, et urticae proxima saepe rosa est;
vulnus in Herculeo quae quondam fecerat hoste,
vulneris auxilium Pelias hasta tulit.
Sed quaecumque viris, vobis quoque dicta, puellae,
50 credite: diversis partibus arma damus.
E quibus ad vestros si quid non pertinet usus,
at tamen exemplo multa docere potest.
Utile propositum est saevas exstinguere flammas
nec servum vitii pectus habere sui.
55 Vixisset Phyllis, si me foret usa magistro,
et per quod novies, saepius isset iter,
nec moriens Dido summa vidisset ab arce
Dardanias vento vela dedisse rates,
nec dolor armasset contra sua viscera matrem,
60 quae socii damno sanguinis ulta virumst.
Arte mea Tereus, quamvis Philomela placeret,
per facinus fieri non meruisset avis.
Da mihi Pasiphaen, iam tauri ponet amorem;
da Phaedram, Phaedrae turpis abibit amor.
65 Redde Parin nobis, Helenen Menelaus habebit
nec manibus Danais Pergama victa cadent.
Impia si nostros legisset Scylla libellos,
haesisset capiti purpura, Nise, tuo.
Me duce damnosas, homines, compescite curas,
70 rectaque cum sociis me duce navis eat.
Naso legendus erat tum cum didicistis amare;
idem nunc vobis Naso legendus erit.
Publicus assertor dominis suppressa levabo
pectora: vindictae quisque favete suae.
75 Te precor incipiens; adsit tua laurea nobis,
carminis et medicae Phoebe repertor opis;
tu pariter vati, pariter succurre medenti:
utraque tutelae subdita cura tuaest.
Dum licet et modici tangunt praecordia motus,
80 si piget, in primo limine siste pedem;
opprime, dum nova sunt, subiti mala semina morbi
et tuus incipiens ire resistat equus.
Nam mora dat vires: teneras mora percoquit uvas
et validas segetes, quae fuit herba, facit.
85 Quae praebet latas arbor spatiantibus umbras,
quo posita est primum tempore, virga fuit;
tum poterat manibus summa tellure revelli;
nunc stat in immensum viribus aucta suis.[1]
Quale sit id quod amas, celeri circumspice mente,
90 et tua laesuro subtrahe colla iugo.
Principiis obsta: sero medicina paratur,
cum mala per longas convaluere moras.
Sed propera nec te venturas differ in horas:
qui non est hodie, cras minus aptus erit.
95 Verba dat omnis amor reperitque alimenta morando;
optima vindictae proxima quaeque dies.
Flumina pauca vides de magnis fontibus orta;
plurima collectis multiplicantur aquis.
Si cito sensisses quantum peccare parares,
100 non tegeres vultus cortice, Myrrha, tuos.
[1] aucta=acta
小爱神读到这本小书的名字,评论:[1] 序 诗
“我看到战争,你针对我的战争。”
“丘比特,别急于以罪名指控你的先知,
我常追随你,擎起你给我的旗帜。
5 我并非狄俄墨得斯,你母亲被他所伤,[2]
乘战神车骑逃回清澈的穹苍。
其他年轻人常失去激情,我始终爱恋,
你若问我此刻做什么,仍是爱恋。
而且,我还向人们传授赢得你的秘籍,
10 昔日的冲动如今已蔚然成体系。
我没背叛你,温柔的男孩,或我的技艺,
我的新诗也不曾拆毁旧诗。
如果谁爱着他甘愿爱的人,就让他热烈地
沉醉其中,借风势飞驰于碧波;
15 但他若难忍女友无端的暴政,何不
体验我这番本领,以求得活路?
为何会有恋爱者用绳套勒住颈项,
从高高的屋梁悬挂悲伤的重量?
为何还有人将坚硬的剑埋进胸膛?
20 和平的爱好者,死亡给你招讪谤!
谁若不放弃,就会因可怜的恋情殒灭,
让他放,你就不为葬礼遭斥责。
而且你只是小孩,游戏才是你正业,
游戏吧,柔软的统治与年纪相合。
25 你的确可以弯弓搭箭,参加战争,
但你的武器不沾染致命的血腥。
让继父马尔斯拿起锋利的刀枪搏斗,[3]
让他去征服,身上被血污浸透;
你去学母亲的艺术,它们可安全修习,
30 没有母亲因它们而失去孩子。
请你让大门在夜晚的争吵中被人撞破,
让许多花环把宅邸的入口覆遮;
让青年男子和胆怯的女人秘密相聚,
随便用什么伎俩欺骗其丈夫;
35 让情人有时讨好,有时怒骂顽固的
门柱,让被拒的他唱起哀歌。
满足于这些眼泪吧,别蒙上谋杀的罪:
你的火把不该点饕餮的柴堆。”
我说完,金色丘比特舞动缀宝石的翅膀,
40 吩咐我:“完成你计划之中的诗章。”
来吧,听我的箴言,所有被骗的青年,
在一切方面被爱辜负的可怜汉。
你们向我学恋爱,也应向我学治愈,
这只手既伤过你们,又提供帮助。
45 大地产健康的草卉,也产有害的植物,
荨麻经常与玫瑰比邻而居;
阿喀琉斯的长矛曾扎伤泰勒颇斯,
他的敌人,但后来也为他疗治。[4]
但无论我对男人说什么,也都适用于
50 女人:我给双方都送上战具。
如果某些话对你们的情形并不合适,
作为样例仍然有丰富的教益。
我的用意是帮你们熄灭狂野的爱欲,
不许心成为自身缺陷的奴仆。
55 菲丽丝倘若拜我为师父,本可以幸存,
走过九回的那条路,可走得更勤;[5]
临死的狄多也不会从城堡之巅望见
达尔达尼亚的航船乘风扬起帆;[6]
痛苦也不会让母亲以武器对付亲骨肉,
60 以共同孩子的鲜血向丈夫报仇。[7]
有我的艺术,即使为菲洛墨拉倾倒,
特柔斯也不会因为犯罪变成鸟。[8]
我来教帕西法厄,她立刻摒弃公牛;[9]
若教淮德拉,可耻的欲念不再留。[10]
65 带回帕里斯,海伦仍属于墨涅拉俄斯,
特洛伊不会被希腊人夷为平地。[11]
不孝的斯库拉如果曾读过我的这些诗,
那绺紫发仍长在你头上,尼索斯。[12]
众人啊,以我为导师,抑制害人的相思,
70 在我引领下,让船载你们飞驰。
在你们学习恋爱时,纳索非读不可;
如今,你们仍需要研习纳索。
我是公共解放者,将拯救被暴君压迫的
胸膛,木杖该接受每人的感谢。[13]
75 在作品开篇,我向你祷告,福玻斯,愿你的
月桂降临,诗歌与医术的发明者;
请你同等地赐予诗人和医者以帮助,
两种角色都需要你的守护。
趁还有机会,趁胸中的情感尚可约束, 及时止步
80 你若后悔,赶紧在门槛处停步。
趁它们新生,碾碎突发疾病的恶种,
让你的马刚开始就拒绝前行。
时间会滋长力量,时间使嫩葡萄熟透,
茁壮的庄稼脱胎于幼小的秧苗。
85 为徜徉行人提供宽阔绿荫的大树,
最初种下时只是枝柯一株;
昔日你用手就能将它从地表拔起,
如今它添加了劲道,巍然耸立。
以敏锐的心智察看,你爱的对象如何,
90 让脖颈远离注定伤害你的轭。
阻止起始的攻势:否则施药会太迟,
当疾病在漫长耽搁中积聚煞气。
所以要抓紧,切勿推延到未来的时辰——
谁今天不肯行动,明天就更不肯。
95 每种爱都会欺骗,在踌躇中发现营养,
每个明天都最应争取解放。
你很少看见河流诞生于伟大的源头,
大多数依靠把沿途的支脉吸收。
倘若你迅速意识到你犯的罪有多大,
100 穆拉,你的脸就不会埋在树皮下。[14]
[1] Stroth(1969)提到,德国古典学者Platen(1818)在日记里记下了一点困惑:《爱的疗治》宣称要教会读者如何摆脱爱,然而它迷人的语调却可能起到相反的作用。Brunelle(2000)也指出,这首诗的内容和形式是矛盾的,奥维德曾把哀歌体称为维纳斯的“淫媒”,用这种体裁来反对情爱是无效的。诗人在《爱的疗治》757-758行特别警告容易陷入情网的读者不要碰任何情爱诗(从体裁上说自然也包括《爱的疗治》),就是一种狡黠的自我拆台行为。Davisson(1996)认为,这首诗的一个核心悖论是:爱的痛苦是无法疗治的,疗治的建议实施起来往往比爱的痛苦更痛苦。关于这首诗的创作时间,Murgia(1986)提出了一个新颖的观点:《爱的疗治》创作于《爱的艺术》第二卷之后、第三卷之前,所以措辞上的相似性不是《爱的疗治》在呼应《爱的艺术》第三卷,而是前者反过来影响了后者。
[2] “狄俄墨得斯”对应的原文是Tydides(堤丢斯之子),他击伤维纳斯和马尔斯的事可参考《情诗集》第1部第7首第31行的注释。
[3] “继父”影射维纳斯和马尔斯的奸情。
[4] 此事参考《情诗集》第2部第9首第8行的注释,“阿喀琉斯”对应的原文是Pelias(佩琉斯之子)。
[5] 参考《爱的艺术》第3卷第38行的注释。
[6] 达尔达尼亚(Darnania)即特洛伊,名称来自特洛伊先祖达尔达诺斯(Dardanus)。关于狄多,参考《情诗集》第2部第18首第25行的注释。
[7] “母亲”和“丈夫”分别指美狄亚和伊阿宋。
[8] 关于菲洛墨拉和特柔斯,参考《情诗集》第2部第6首第7行的注释。
[9] 关于帕西法厄,参考《爱的艺术》第1卷289-326行。
[10] 关于淮德拉,参考《情诗集》第2部第4首第32行的注释。
[11] “特洛伊”对应的原文是Pergama(佩尔加蒙)。
[12] 关于斯库拉和尼索斯,参考《情诗集》第3部第12首第22行的注释。
[13] 关于木杖(vindicta),参考《爱的艺术》第3卷第615行的注释。
[14] 关于穆拉变树,参考《爱的艺术》第1卷第288行的注释。