At tibi Colchorum, memini, regina vacavi,[1]
ars mea cum peteres ut tibi ferret opem.
Tunc, quae dispensant mortalia fata, sorores[2]
debuerant fusos evoluisse meos.
5 Tum potui Medea mori bene. Quidquid ab illo
produxi vitam tempore, poena fuit.[3]
Ei mihi! Cur umquam iuvenalibus acta lacertis
Phrixeam petiit Pelias arbor ovem?
Cur umquam Colchi Magnetida vidimus Argon
10 turbaque Phasiacam Graia bibistis aquam?
Cur mihi plus aequo flavi placuere capilli
et decor et linguae gratia ficta tuae?
Aut, semel in nostras quoniam nova puppis harenas
venerat audacis attuleratque viros,
15 isset anhelatos non praemedicatus in ignes
inmemor Aesonides oraque adusta boum;[4]
semina iecisset, totidem quot severat hostes,[5]
ut caderet cultu cultor ab ipse suo.
Quantum perfidiae tecum, scelerate, perisset!
20 Dempta forent capiti quam mala multa meo!
Est aliqua ingrato meritum exprobrare voluptas;
hac fruar, haec de te gaudia sola feram.
Iussus inexpertam Colchos advertere puppim
intrasti patriae regna beata meae.
25 Hoc illic Medea fui nova nupta quod hic est;
quam pater est illi, tam mihi dives erat;
hic Ephyren bimarem, Scythia tenus ille nivosa
omne tenet, Ponti qua plaga laeva iacet.
Accipit hospitio iuvenes Aeeta Pelasgos,
30 et premitis pictos, corpora Graia, toros.
Tunc ego te vidi; tunc coepi scire quis esses;
illa fuit mentis prima ruina meae.
Et vidi et perii nec notis ignibus arsi,
ardet ut ad magnos pinea taeda deos.
35 Et formosus eras et me mea fata trahebant;
abstulerant oculi lumina nostra tui.
Perfide, sensisti. Quis enim bene celat amorem?
eminet indicio prodita flamma suo.
Dicitur interea tibi lex, ut dura ferorum
40 insolito premeres vomere colla boum.
Martis erant tauri plus quam per cornua saevi,
quorum terribilis spiritus ignis erat,
aere pedes solidi praetentaque naribus aera,
nigra per adflatus haec quoque facta suos.
45 Semina praeterea populos genitura iuberis
spargere devota lata per arva manu,
qui peterent natis secum tua corpora telis;
illa est agricolae messis iniqua suo.
Lumina custodis succumbere nescia somno
50 ultimus est aliqua decipere arte labor.
Dixerat Aeetes; maesti consurgitis omnes,
mensaque purpureos deserit alta toros.
Quam tibi tunc longe regnum dotale Creusae
et socer et magni nata Creontis erat?
55 Tristis abis; oculis abeuntem prosequor udis,
et dixit tenui murmure lingua ‘vale.’
Ut positum tetigi thalamo male saucia lectum,
acta est per lacrimas nox mihi, quanta fuit.
Ante oculos taurique meos segetesque nefandae,
60 ante meos oculos pervigil anguis erat.
Hinc amor, hinc timor est; ipsum timor auget amorem.
Mane erat et thalamo cara recepta soror
disiectamque comas aversaque in ora iacentem[6]
invenit et lacrimis omnia plena meis.
65 Orat opem Minyis. Petit altera, et altera habebat: [7]
Aesonio iuveni, quod rogat illa, damus.
Est nemus et piceis et frondibus ilicis atrum;
vix illuc radiis solis adire licet.
Sunt in eo (fuerant certe) delubra Dianae;
70 aurea barbarica stat dea facta manu.
Noscis an exciderunt mecum loca? Venimus illuc;
orsus es infido sic prior ore loqui:
‘Ius tibi et arbitrium nostrae fortuna salutis
tradidit inque tua est vitaque morsque manu.
75 Perdere posse sat est, siquem iuvet ista potestas:
sed tibi servatus gloria maior ero.
Per mala nostra precor, quorum potes esse levamen,
per genus et numen cuncta videntis avi,
per triplicis vultus arcanaque sacra Dianae
80 et si forte aequos gens habet ista deos,
o virgo, miserere mei, miserere meorum;
effice me meritis tempus in omne tuum.
Quodsi forte virum non dedignare Pelasgum
(sed mihi tam faciles unde meosque deos?),
85 spiritus ante meus tenues vanescet in auras
quam thalamo nisi tu nupta sit ulla meo.
Conscia sit Iuno sacris praefecta maritis
et dea, marmorea cuius in aede sumus.’
Haec animum (et quota pars haec sunt?) movere puellae
90 simplicis et dextrae dextera iuncta meae.
Vidi etiam lacrimas (an et ars est fraudis in illis?);[8]
sic cito cum verbis capta puella tuis.
Iungis et aeripedes inadusto corpore tauros
et solidam iusso vomere findis humum.
95 Arva venenatis pro semine dentibus imples;
nascitur et gladios scutaque miles habet;
ipsa ego, quae dederam medicamina, pallida sedi,
cum vidi subitos arma tenere viros,
donec terrigenae, facinus mirabile, fratres
100 inter se strictas conseruere manus.
Pervigil ecce draco squamis crepitantibus horrens[9]
sibilat et torto pectore verrit humum.
Dotis opes ubi erant? Ubi erat tibi regia coniunx
quique maris gemini distinet Isthmos aquas?
105 Illa ego, quae tibi sum nunc denique barbara facta,
nunc tibi sum pauper, nunc tibi visa nocens,
flammea subduxi medicato lumina somno
et tibi, quae raperes, vellera tuta dedi.
Proditus est genitor, regnum patriamque reliqui;
110 munus, in exilio quodlibet esse, tuli! [10]
Virginitas facta est peregrini praeda latronis;
optima cum cara matre relicta soror.
At non te fugiens sine me, germane, reliqui;
deficit hoc uno littera nostra loco;
115 quod facere ausa mea est, non audet scribere dextra;
sic ego, sed tecum, dilaceranda fui.
Nec tamen extimui (quid enim post illa timerem?)
credere me pelago, femina iamque nocens.
Numen ubi est? Ubi di? Meritas subeamus in alto,
120 tu fraudis poenas, credulitatis ego.
Complexos utinam Symplegades elisissent
nostraque adhaererent ossibus ossa tuis,
aut nos Scylla rapax canibus misisset edendos[11]
(debuit ingratis Scylla nocere viris),
125 quaeque vomit totidem fluctus totidemque resorbet,
nos quoque Trinacriae supposuisset aquae!
Sospes ad Haemonias victorque reverteris urbes;
ponitur ad patrios aurea lana deos.
Quid referam Pellae natas pietate nocentes
130 caesaque virginea membra paterna manu?
Ut culpent alii, tibi me laudare necesse est,
pro quo sum totiens esse coacta nocens.
Ausus es (o! Iusto desunt sua verba dolori),
ausus es ‘Aesonia,’ dicere, ‘cede domo.’
135 Iussa domo cessi natis comitata duobus
et, qui me sequitur semper, amore tui.
Ut subito nostras Hymen cantatus ad aures
venit et accenso lampades igne micant
tibiaque effundit socialia carmina vobis,
140 ei mihi funerea flebiliora tuba,
pertimui nec adhuc tantum scelus esse putabam;
sed tamen in toto pectore frigus erat.
Turba ruunt et ‘Hymen’ clamant ‘Hymenaee’ frequenter;
quo propior vox haec, hoc mihi peius erat.
145 Diversi flebant servi lacrimasque tegebant
(quis vellet tanti nuntius esse mali?);
me quoque, quidquid erat, potius nescire iuvabat,
sed tamquam scirem, mens mea tristis erat.
Cum minor e pueris casu studiove videndi[12]
150 adstitit ad geminae limina prima foris:
‘Huc mihi, mater, adi! Pompam pater,’ inquit, ‘Iason[13]
ducit et adiunctos aureus urget equos.’
Protinus abscissa planxi mea pectora veste
tuta nec a digitis ora fuere meis.
155 Ire animus mediae suadebat in agmina turbae
sertaque compositis demere rapta comis;
vix me continui quin sic laniata capillos
clamarem ‘Meus est’ iniceremque manus.
Laese pater, gaude; Colchi gaudete relicti;
160 inferias umbrae fratris habete mei;
deseror amissis regno patriaque domoque
coniuge, qui nobis omnia solus erat.
Serpentis igitur potui taurosque furentes,
unum non potui perdomuisse, virum;
165 quaeque feros pepuli doctis medicatibus ignes,
non valeo flammas effugere ipsa meas.
Ipsi me cantus herbaeque artesque relinquunt;
nil dea, nil Hecates sacra potentis agunt.
Non mihi grata dies; noctes vigilantur amarae,
170 et tener a misero pectore somnus abit;[14]
quae me non possum, potui sopire draconem;
utilior cuius quam mihi cura mea est.
Quos ego servavi, paelex amplectitur artus
et nostri fructus illa laboris habet.
175 Forsitan et, stultae dum te iactare maritae
quaeris et infestis auribus apta loqui,
in faciem moresque meos nova crimina fingas.
Rideat et vitiis laeta sit illa meis;
rideat et Tyrio iaceat sublimis in ostro.
180 Flebit et ardores vincet adusta meos.
Dum ferrum flammaeque aderunt sucusque veneni,
hostis Medeae nullus inultus erit.
Quodsi forte preces praecordia ferrea tangunt,
nunc animis audi verba minora meis.
185 Tam tibi sum supplex quam tu mihi saepe fuisti,
nec moror ante tuos procubuisse pedes.
Si tibi sum vilis, communis respice natos:
saeviet in partus dira noverca meos.
Et nimium similes tibi sunt et imagine tangor
190 et quotiens video lumina nostra madent.
Per superos oro, per avitae lumina flammae,
per meritum et natos, pignora nostra, duos,
redde torum, pro quo tot res insana reliqui.
Adde fidem dictis auxiliumque refer.
195 Non ego te imploro contra taurosque virosque,
utque tua serpens victa quiescat ope.
Te peto, quem merui, quem nobis ipse dedisti,
cum quo sum pariter facta parente parens.
Dos ubi sit, quaeris? Campo numeravimus illo
200 qui tibi laturo vellus arandus erat;
aureus ille aries villo spectabilis alto[15]
dos mea, quam, dicam si tibi ‘Redde’, neges.
Dos mea tu sospes, dos est mea Graia iuventus.
I nunc, Sisyphias, improbe, confer opes.
205 Quod vivis, quod habes nuptam socerumque potentis,
hoc ipsum, ingratus quod potes esse, meum est.
Quos equidem actutum … sed quid praedicere poenam
attinet? Ingentis parturit ira minas.
Quo feret ira, sequar. Facti fortasse pigebit;
210 et piget infido consuluisse viro.
Viderit ista deus, qui nunc mea pectora versat.
Nescio quid certe mens mea maius agit.
[1] 在某些抄本中,這首詩開頭還有兩行(Exult, inops, contempta novo Medea marito / dicit an a regnis tempora nulla vacant?),但學界一般認為不是奧維德所作。
[2] fata=facta=fila
[3] vitam=vitae
[4] oraque adusta=aeraque adunca
[5] totidem quot severat=totidemque et semina et
[6] aversaque=adversaque
[7] et=at; altera habebat=altera habebit=alter habebit; Petit altera, et altera habebat=Alter petit alter habebit
[8] et ars=pars
[9] Pervigil ecce draco=insopor ecce draco=insuper ecce vigil=insopor ecce vigil
[10] quodlibet=quod licet
[11] misisset=mersisset
[12] casu studiove=iussus studioque
[13] Huc=hinc=hic; adi=abi
[14] et=nec
[15] aureus=arduus; alto=auro=aureo
(美狄亞致伊阿宋)[1]
我記得在科爾基斯,我這位公主曾不吝[2]
時間,當你求助於我的本領。
分發凡人命運的三姐妹,你們在那時[3]
就應該卸下我的紗線,讓我死。
5 那時美狄亞能幸福地死去,以此為界,
苟延的每一段生命都是折磨。
被年輕臂膀驅動的那艘佩里昂木船[4]
為何非來取佛里克索斯的遺產?[5]
我為何在科爾基斯看見希臘的阿爾戈,[6]
10 異國的群雄為何啜飲帕西斯河?
你的金髮為什麼出奇地讓我喜歡,
還有你的美和故作優雅的言談?
若非如此,當怪異的大舟初次進抵[7]
我們的沙灘,運來亡命的猛士,
15 忘恩負義的伊阿宋無魔葯護身,已經
遭遇公牛的烈焰和熾熱的鼻孔,
已經撒下龍牙種,一顆變一個敵人,
耕作者已經被自己的作物殺身。[8]
多少欺詐已與你,惡棍,一起入土!
20 多少災難已從我頭頂挪去!
叱責不知感恩者的確是一種快樂,
我會享受它——你給我的唯一快樂。
你受命乘未經考驗的大船到科爾基斯,
進入我祖國的這片幸福土地。
25 那裡的美狄亞與這裡你新娶的妻子相當:[9]
她有豪奢的父王,我也一樣;[10]
這位統治雙海的科林斯,那位擁有[11]
斯基泰雪野以南的黑海西頭。
埃厄忒斯盛情款待了希臘眾青年,
30 你們的身體躺上了精緻的綉墊。[12]
我就是在那時初次看見你並且結識你,
那也是我的心走向崩潰的開始。
一眼就致命,我在陌生的火中燃燒,
像大神祭壇上的松木一樣燃燒。
35 你本就俊秀,我的命運也暗中引牽,
我的眼在你的眼裡徹底淪陷。
惡徒,你覺察到了。誰能完美地隱藏愛?
火焰太明顯,只能被自己出賣。
條件已為你設定,公牛剛硬的脖子
40 必須通過你第一次接受耕犁。
這些是戰神的聖牛,不僅因尖角而兇猛,
它們噴出的烈火更令人驚恐,
蹄子以堅銅做成,且一直延伸到鼻子——
因為遭火熏,其色已經黑如漆。[13]
45 你還需用那隻遭詛咒的手在廣闊田野
播下許多種子,最終的收穫
是一個民族,他們用天生的武器攻擊你:
這種莊稼不會對農夫仁慈。[14]
最後的任務是使計騙過從未臣服於
50 睡眠的守護者,讓它徒有雙目。[15]
埃厄忒斯說完,你們都表情沉鬱地
離開筵席,只留下一片落寞。
那一刻,克魯薩陪嫁的王國離你多遠?
還有岳父和克瑞翁女兒的姻緣?[16]
55 你凄哀地離開,我以婆娑的淚眼相送,
舌頭喃喃地向你低語:“保重!”
如受重傷,我摸索着走到卧室的床榻,
只覺得長夜隨淚水無盡地往前爬。
公牛和邪惡莊稼的畫面在眼前縈繞,
60 還有那條龍,從來都不曾睡覺。
這邊是愛,那邊是恐懼,愛煽動恐懼。
晨光已至,親愛的姐姐進了屋,[17]
發現我頭髮蓬亂,躺在床上,埋着臉,
身邊的一切都被我的淚浸滿。
65 她為希臘人求助。她求,我自然答應:[18]
她所求的,我都給了伊阿宋。
有一片樹林,長滿茂盛的杉樹和櫟樹,
這裡連日光都難透下一縷。
裡面有(至少曾經有)一座狄安娜神祠,
70 蠻族製作的金神像巍然屹立。[19]
你記得(還是連同我都忘了?)我們曾到此,
你首先開口,說出欺騙的言辭:
“時運已將我生命的支配權和安全都交託
於你,我是生是死,都憑你裁決。
75 如果這權力給人快樂,毀滅已足夠;
但我能增你的榮耀,若蒙你拯救。
看在我各種不幸(你可以減輕)的份上,
看在你家族和祖父太陽神份上,[20]
看在三種臉孔的狄安娜和密儀份上[21]
80 (若還有其他神被這個民族信仰)——
少女啊,憐憫我,憐憫隨我而來的眾人!
用你的善行換我一生的忠誠!
但如果你碰巧不嫌棄來自希臘的丈夫
(可是我哪有福讓諸神這般呵護?),
85 我寧願讓自己的魂魄先散入縹緲的空氣,
也不讓任何女人進洞房,除了你。
請掌管神聖婚禮的朱諾為你我作證,
還有這大理石廟宇供奉的神!”
天真姑娘的心被你的這些話(還有
90 多少話?)感動,右手攥緊了右手。
我甚至看見了淚水(難道它也是騙術?)!
女孩如此快就被你的話俘虜。
你沒受絲毫灼傷,就降伏了銅蹄的公牛,
它們馴順地在地里划出犁溝。
95 你也在土中播下了浸過毒液的牙齒,
它們變成手執劍盾的兵士;
就連給你施法的我自己都臉色慘淡,
當這支武裝的軍隊驟然出現,
直到地生的兄弟犯下神奇的罪行,
100 以出鞘的武器奪取彼此的性命。
看啊,永遠不眠的凶龍正搖晃鱗片,
嘶鳴着,扭曲的胸膛掃過地面。
嫁妝和財富何在?公主新娘在哪裡?
還有分開雙海的狹長科林斯?
105 是我,終於被當作野蠻人拋棄的我,
你眼中已是窮鬼和罪犯的我,
用藥草的催眠關閉了那雙噴火的眼睛,
給了你金羊毛,讓你平安返程。
我背叛了父親,拋棄了我的王國和故土,
110 得到的報答只是各式的放逐!
我的貞操竟成了外國強盜的戰利品,
還被迫離開親愛的姐姐和母親。[22]
但我逃跑時沒有忘記帶上你,弟弟——[23]
我的信只在這裡有所猶疑。
115 我的手曾經敢做的事情,它卻不敢寫,
我真該(但與你一道)片片撕裂!
然而我不怕(經歷了那些,我有何畏?)
把自己,一位有罪的女人,交給海。
天意在哪裡?神何在?讓你我在海中受懲,
120 活該!你因為欺詐,我因為輕信。
真希望漂移島已經把我們擠得粉碎,[24]
我的骨已經與你的骨緊緊依偎;
真希望貪婪的斯庫拉已讓狗吃掉我們
(她必定熱衷於殘害負心的男人);[25]
125 真希望無數次吞吐波浪的卡律布狄斯
已將你和我埋葬在西西里海底![26]
你平安返回海摩尼亞的城市,儼然[27]
凱旋者,金羊毛也獻於故鄉的神壇。
為何提珀利阿斯的女兒們,孝順的罪犯,
130 父親的軀體被處女的手亂砍?[28]
別人雖需指責我,你卻應當稱讚我,
多少次,我都是為你才被迫作惡。
你竟敢(天哪!義憤尋不到合適的話)……
竟敢對我說,“離開伊阿宋的家!”[29]
135 遵你的命令,我帶着兩個孩子離開,
還帶着一直陪伴我的對你的愛。
當許門的名字突然傳進我的耳朵,[30]
點燃的火炬在遠處明亮地閃爍,
笛孔為你和她二人流出婚禮的音樂,
140 (在我聽來比喪禮的喇叭更凄切),
我大驚,尚不相信存在如此的罪孽,
但整個胸膛全都被寒意淹沒。
人群向前走,一遍遍吟唱“許墨奈伊斯”,[31]
這嗓音離我越近,我越感怵惕。
145 奴僕們隱藏着眼淚,在角落偷偷哭泣,
誰願意宣告如此可怕的消息?
無論是什麼,不知道反而對我更有利;
但我彷彿已知道,心塞滿悲戚。
當我的小兒子出於好奇心或者偶然
150 站在兩扇摺疊門的入口處觀看,
“快來,媽媽!”他說,“爸爸穿金裝,領着
遊行隊伍,還駕着一輛戰車。”
我立刻撕開衣襟,捶打自己的胸膛,
手指也狠狠地抓破我的臉龐。
155 彷彿着了魔一般,我衝進人群中間,
扯下套在精緻頭髮上的花環,
我控制不住自己,一邊抓頭髮,一邊嚷,
“他是我的!”,還用手揪住你不放。
受傷的父親,慶祝吧!被棄的同胞,慶祝吧![32]
160 弟弟的鬼魂,這份祭禮請收下!
我失了王國、故土和家園,又被丈夫
拋卻(他一人對於我就是這全部)!
如此看,我能制伏大龍和發瘋的公牛,
卻唯有這位男人讓我束手;
165 肆虐的火焰我都能以高深的法術驅散,
我卻逃脫不了自己的火焰。
我的咒語、藥草和技藝都舍我而去,
強大的赫卡忒和她的儀式也無助。
白晝於我太可憎,痛苦的夜晚也難熬,
170 溫柔的睡眠已遠離凄慘的懷抱——
我能讓大龍入眠,卻不能為自己催眠,
除了我,任何人都享受我的成全。
我拯救的身體卻被情敵摟在胸前,
諸般辛勞的果實也被她霸佔。
175 或許,當你竭力向愚蠢的新娘吹噓,
說著敵意的耳朵適合聽的話語,
你會有詆毀我容貌和品行的嶄新靈感!
讓她笑,讓她欣喜於我的缺陷;
讓她笑,讓她躺在推羅紫床上撒歡——[33]
180 她會痛哭的,會燒得比我還慘!
只要世上還存在刀劍、火焰和毒藥,
美狄亞的敵人就必定遭到惡報。
但如果呼籲竟可以打動鐵石心腸,
現在就請聽我說(憤怒擱一旁)。
185 你過去時常哀求我,我也不妨哀求你,
卑賤地趴伏你腳下,我並不介意。
若你鄙視我,想想我們共同的孩子:
因為我,殘忍的後母對他倆會仁慈?
而且,他倆太像你,我都被這種相似
190 感染,每次看見,眼眶都會濕。
憑天神,憑我祖父的光芒,憑我的功績
和一對兒子——我們的結晶,我求你
回頭,瘋狂中我為愛失去的實在太多!
兌現承諾吧,現在輪到你幫我!
195 我沒有求你去對抗公牛和兇悍的軍隊,
或施法降伏大龍,引誘它入睡——
我只要我掙來的你,自己獻給我的你,
和我一起變成了父母的你。
嫁妝何在,你問?我給了,在那片拿走
200 金羊毛之前你必須耕作的田疇。
長着金羊毛的美麗金羊就是我的
嫁妝,我若說“還我”,你會拒絕。
我的嫁妝就是你和希臘眾青年的平安。
拿它和西西弗的財富比吧,壞蛋![34]
205 你能活着,娶妻,有顯赫的岳父支持你,
甚至能無情地對我,都是我所賜!
很快你們都……何必預告懲罰的內容?
憤怒在分娩,將誕出巨大的禍殃。
憤怒去哪裡,我就去哪裡。我或許會懊悔,
210 但幫了負心的男人,我已經懊悔!
且留給攪動我胸中風暴的那位神去決定。[35]
我的心醞釀著難以想象的奇景。[36]
[1] 伊阿宋在科爾基斯求取金羊毛期間,美狄亞的巫術對他幫助甚大。伊阿宋返回希臘之時,美狄亞也一同返回。她為伊阿宋的父親埃宋恢復了青春,也用計殺死了篡奪其王位的珀利阿斯。但後來,伊阿宋卻不守諾言,與科林斯公主克魯薩(Creusa)結婚。被無情背叛的美狄亞決心報復,但在動手之前,她給伊阿宋寫了這封信。
[2] 這一行原文中的regina不是“女王”而是“公主”的意思。
[3] “三姐妹”指命運三女神,名字分別是克洛托(Clotho,羅馬名字Nona)、拉刻西斯(Lachesis,羅馬名字Decima)和Atropos(阿特洛波斯,羅馬名字Morta)。
[4] 關於佩里昂,參考本書第3首第126行的注釋。
[5] “佛里克索斯的遺產”即金羊毛。
[6] 即伊阿宋等人乘坐的阿爾戈號船。“希臘的”對應的拉丁文原詞是Magnetida,該詞源於Magnesia(馬格尼西亞,希臘帖撒利亞的一個地區)。
[7] 因為傳說阿爾戈號是世界上第一艘航海的大船,所以奧維德用“怪異的”形容。
[8] 參考本書第6首第10行和第12行的注釋。
[9] “這裡”指科林斯,“妻子”指克魯薩。
[10] “父王”指科林斯國王克瑞翁。
[11] “科林斯”對應的拉丁文原詞是Ephyren(厄菲勒,科林斯古名)。“那位”指美狄亞的父親、科爾基斯國王埃厄忒斯。
[12] 在奧維德的想象中,科爾基斯人和古羅馬人一樣卧在長椅上吃飯。綉墊鋪在長椅上,讓身體更舒適。
[13] 參考本書第6首第10行的注釋。
[14] 參考本書第6首第12行的注釋。
[15] 參考本書第6首第14行的注釋。
[16] “克瑞翁女兒”仍指克魯薩。
[17] 美狄亞的姐姐是卡爾基俄佩(Chalciope),她和逃到科爾基斯的佛里克索斯結了婚。按照許基努斯的說法,她之所以擔心阿爾戈號眾青年的安危,是因為她和佛里克索斯所生的四個兒子也在其中。
[18] 伊阿宋曾經救過她的幾個兒子。“希臘人”對應的拉丁文原詞是Minyis(閔亞斯人)。
[19] 雖然按照希臘人的標準,美狄亞所屬的科爾基斯人是蠻族,但這裡的“蠻族”更像是指某個東方民族(比如佛里吉亞人)。
[20] “太陽神”對應的拉丁文原詞是cuncta videntis(看見一切的神),美狄亞父親埃厄忒斯是太陽神赫利俄斯(Helios)的兒子。
[21] “三種臉孔的狄安娜”常與赫卡忒(Hecate)混同,三種臉孔指天上的盧娜(Luna,月神)、地上的狄安娜(獵神、林神、婦女的守護神)和地府的赫卡忒(魔法神)。
[22] 美狄亞的母親叫許普塞婭(Hypsea,一說Idyia)。
[23] “弟弟”指阿布緒托斯(Absyrtus),參考本書第6首第129行的注釋。
[24] 漂移島名叫庫阿奈(Cyaneae)或辛普列加達(Symplegadae),是黑海入口兩處相對的巨岩,傳說會移動位置,擠碎經過的船隻。
[25] 奧維德在此處混淆了兩個斯庫拉(Scylla):威脅水手性命的斯庫拉是被格勞科斯(Glaucus)追求的寧芙,被情敵喀耳刻(Circe)變成惡犬纏腰的怪物;另一個斯庫拉是墨伽拉國王尼索斯(Nisus)之女,因為迷戀米諾斯背叛祖國,最後變成鳥,她為米諾斯失去了一切,卻不被米諾斯接受,所以她“必定熱衷於殘害負心的男人”。
[26] 卡律布狄斯(Charybdis)是古希臘神話中的海妖,住在西西里海域,據說一天三次吸入再吐出大量海水,無數水手葬身她口中。
[27] 海摩尼亞(Haemonia)是希臘帖撒利亞的別稱,因古代國王海蒙(Haemon)而得名。
[28] 讓埃宋返老還童後,美狄亞假意與珀利阿斯的女兒們為友,她們求她幫父親恢復青春,美狄亞假意答應,卻騙她們說,必須先殺死珀利阿斯,才能施法。結果珀利阿斯被女兒們亂劍砍成重傷,並最終死於美狄亞之手。詳情見《變形記》(Metamorphoses)第七卷297-349行。
[29] “離開家”(Cede domo)是古羅馬丈夫休妻的標準說法。
[30] 古羅馬的婚禮遊行會吟唱婚神許門的名字。
[31] 許門的別名。
[32] “同胞”指遭她背叛的科爾基斯人。
[33] 地中海東岸城市推羅以出產紫色染料聞名。
[34] 科林斯國王克瑞翁是西西弗(Sisyphus)的兒子。
[35] 美狄亞寫完信後潛入王宮,用喀耳刻調製的魔葯製造了一場無法撲滅的火災,克瑞翁和克魯薩都喪生。此外,她還殺死了自己和伊阿宋生的兩個兒子。
[36] Barchiesi(1993)認為,這個結尾已經蘊含著悲劇的動能,但仍運行在愛情哀歌的層次上。