《女傑書簡》第11首



Siqua tamen caecis errabunt scripta lituris,[1]
oblitus a dominae caede libellus erit.
Dextra tenet calamum, strictum tenet altera ferrum,
et iacet in gremio charta soluta meo.
5 Haec est Aeolidos fratri scribentis imago;
sic videor duro posse placere patri.
Ipse necis cuperem nostrae spectator adesset
auctorisque oculis exigeretur opus.
Ut ferus est multoque suis truculentior Euris,
10 spectasset siccis vulnera nostra genis.
Scilicet est aliquid cum saevis vivere ventis;
ingenio populi convenit ille sui.
Ille Noto Zephyroque et Sithonio Aquiloni
imperat et pinnis, Eure proterve, tuis.
15 Imperat heu! ventis, tumidae non imperat irae,
possidet et vitiis regna minora suis.
Quid iuvat admotam per avorum nomina caelo
inter cognatos posse referre Iovem?
Num minus infestum, funebria munera, ferrum
20 feminea teneo, non mea tela, manu?
O utinam, Macareu, quae nos commisit in unum,
venisset leto serior hora meo!
Cur umquam plus me, frater, quam frater amasti,
et tibi, non debet quod soror esse, fui?
25 Ipsa quoque incalvi, qualemque audire solebam,
nescio quem sensi corde tepente deum.
Fugerat ore color, macies adduxerat artus,
sumebant minimos ora coacta cibos;
nec somni faciles et nox erat annua nobis,
30 et gemitum nullo laesa dolore dabam;
nec, cur haec facerem, poteram mihi reddere causam
nec noram quid amans esset; at illud erat.
Prima malum nutrix animo praesensit anili,
prima mihi nutrix ‘Aeoli,’ dixit, ‘amas.’
35 Erubui gremioque pudor deiecit ocellos;
haec satis in tacita signa fatentis erant.
Iamque tumescebant vitiati pondera ventris
aegraque furtivum membra gravabat onus.
Quas mihi non herbas, quae non medicamina nutrix
40 attulit audaci supposuitque manu,
ut penitus nostris (hoc te celavimus unum)
visceribus crescens excuteretur onus!
A! Nimium vivax admotis restitit infans
artibus et tecto tutus ab hoste fuit.[2]
45 Iam noviens erat orta soror pulcherrima Phoebi,
denaque luciferos Luna movebat equos.[3]
Nescia quae faceret subitos mihi causa dolores,
et rudis ad partus et nova miles eram;
nec tenui vocem. ‘Quid’ ait ‘tua crimina prodis?’
50 oraque clamantis conscia pressit anus.
Quid faciam infelix? Gemitus dolor edere cogit,
sed timor et nutrix et pudor ipse vetant.
Contineo gemitus elapsaque verba reprendo
et cogor lacrimas combibere ipsa meas.
55 Mors erat ante oculos et opem Lucina negabat
et grave, si moriar, mors quoque crimen erat.
Cum super incumbens scissa tunicaque comaque
pressa refovisti pectora nostra tuis
et mihi: ‘Vive, soror, soror o carissima,’ aisti,
60 ‘Vive nec unius corpore perde duos!
Spes bona det vires; fratri es nam nupta futura;[4]
illius, de quo mater, et uxor eris.’
Mortua, crede mihi, tamen ad tua verba revixi,
et positum est uteri crimen onusque mei.
65 Quid tibi grataris? Media sedet Aeolus aula;
crimina sunt oculis surripienda patris.
Frugibus infantem ramisque albentis olivae[5]
et levibus vittis sedula celat anus
fictaque sacra facit dicitque precantia verba;
70 dat populus sacris, dat pater ipse viam.
Iam prope limen erat; patrias vagitus ad auris
venit et indicio proditur ille suo.
Eripit infantem mentitaque sacra revelat
Aeolus; insana regia voce sonat.
75 Ut mare fit tremulum, tenui cum stringitur aura
ut quatitur tepido fraxinus acta Noto,[6]
sic mea vibrari pallentia membra videres;
quassus ab imposito corpore lectus erat.
Irruit et nostrum vulgat clamore pudorem
80 et vix a misero continet ore manus;
ipsa nihil praeter lacrimas pudibunda profudi;
torpuerat gelido lingua retenta metu.
Iamque dari parvum canibusque avibusque nepotem
iusserat in solis destituique locis.
85 Vagitus dedit ille miser (sensisse putares)
quaque suum poterat voce rogabat avum.
Quid mihi tunc animi credis, germane, fuisse
(nam potes ex animo colligere ipse tuo),
cum mea me coram silvas inimicus in altas
90 viscera montanis ferret edenda lupis?
Exierat thalamo; tunc demum pectora plangi
contigit inque meas unguibus ire genas.
Interea patrius vultu maerente satelles
venit et indignos edidit ore sonos:
95 ‘Aeolus hunc ensem mittit tibi (tradidit ensem)
et iubet ex merito scire quid iste velit.’
Scimus et utemur violento fortiter ense;
pectoribus condam dona paterna meis.
His mea muneribus, genitor, conubia donas?
100 hac tua dote, pater, filia dives erit!
Tolle procul de caede faces, Hymenaee, maritas[7]
et fuge turbato tecta nefanda pede.
Ferte faces in me, quas fertis, Erinyes atrae,
et meus ex isto luceat igne rogus.
105 Nubite felices Parca meliore sorores,
amissae memores sed tamen este mei.
Quid puer admisit tam paucis editus horis?
Quo laesit facto vix bene natus avum?
Si potuit meruisse necem, meruisse putetur.
110 A! Miser admisso plectitur ille meo.
Nate, dolor matris, rapidarum praeda ferarum,[8]
Ei mihi! natali dilacerate tuo,
nate, parum fausti miserabile pignus amoris,
haec tibi prima dies, haec tibi summa fuit.
115 Non mihi te licuit lacrimis perfundere iustis,
in tua non tonsas ferre sepulcra comas,
non super incubui, non oscula frigida carpsi.
Diripiunt avidae viscera nostra ferae.
Ipsa quoque infantis cum vulnere prosequar umbras
120 nec mater fuero dicta nec orba diu.
Tu tamen, o frustra miserae sperate sorori,
sparsa, precor, nati collige membra tui
et refer ad matrem socioque impone sepulcro,
urnaque nos habeat quamlibet arta duos.
125 Vive memor nostri lacrimasque in vulnere funde[9]
neve reformida corpus amantis amans;
tu, rogo, dilectae nimium mandata sororis[10]
perfer; mandatum persequar ipsa patris.[11]
[1] 在某些抄本中,這首詩開頭還有兩行(Aeolis Aeolidae quam non habet ipsa salutem / mittit et armata verba notata manu),但學界一般認為不是奧維德所作。
[2] denaque=nonaque=penaque
[4] fratri es nam nupta futura=fratri nam nupta futura es=fratri es nam nuptura=germano nupta futura
[5] frugibus=frondibus
[6] acta=virga=icta
[7] de caede=decepte
[8] rapidarum=rabidarum
[9] vulnere=funere=vulnera=fulnere
[10] tu=te=et; dilectae=placitae
[11] perfer=perfice; mandatum=mandatis

(卡那刻致瑪卡柔斯)[1]
 
但若某些文字因污漬而難以辨認,
你當知道,信沾上了作者的血痕。
我右手握着筆,左手抓着出鞘的劍,[2]
攤開的紙草躺在我的雙膝間。[3]
5 這是卡那刻給兄長寫信的真實圖景,
如此我似乎能打動心狠的父親。
我夢想他能親自到場,觀賞我自殺,
親自監督他一手製造的懲罰。
既然他殘忍,兇狠也勝過他管轄的東風,
10 就會不流一滴淚,看着我喪命。
與野蠻的諸風相伴相處,當然不輕鬆,[4]
他倒是適應了手下臣民的天性。[5]
他統治南風、西風和錫托尼亞的北風,[6]
還有你,長着翅膀的暴烈東風。
15 唉,控制各種風,控制不了膨脹的怒火,
疆域還沒有錯誤那般遼闊。
通過祖先的名字,我沾上天國的光榮,
可以稱朱庇特為親族,但有何用?[7]
難道這陰森的禮物,女人手中的利劍,
20 不該我使的武器,會因此變安全?
瑪卡柔斯啊,真希望讓我們結合的時辰
能夠比我的夭亡晚一些降臨!
你為何要愛我,給我超越兄長的愛,[8]
我對你為何要逾越妹妹所應該?[9]
25 我自己也被火點着,心生出暖意,感覺
某位神的力量與素來所聞相合。[10]
血色逃離了雙頰,肢體消瘦下去,
即使遭強迫,嘴也不肯碰食物;
我難以入睡,難捱的夜晚長如一年,
30 沒有病痛的困擾也嘆息連連;
無法讓自己明白,自己為何會如此,
不知曉何為相思人,但我已是。[11]
憑她的閱歷,乳娘最先猜透我的病,
最先對我說:“卡那刻,你有心上人。”
35 我的臉紅了,羞澀的目光盯着前襟,
沒有出聲,但沉默即是承認。
被玷污的子宮日益顯出它的負擔,
秘密的重量已讓我步履蹣跚。
有什麼藥草、什麼偏方乳娘不曾
40 帶給我,並且莽撞地逼我使用,
好打掉我肚腹深處不斷生長的東西
(這是我向你隱藏的唯一秘密)!
可嘆!那嬰兒生命太頑強,所有手段
都失敗,敵人暗中的算計已流產。
45 新月(日神綽約的妹妹)已九次升起,
第十輪月亮的光駿正馳過天際。
不知為什麼自己突然被陣痛侵襲,
我是生手,對分娩一無所知,
忍不住叫喊。乳母說,“你何必泄露罪證?”
50 共謀者捂住我的嘴,不讓我發聲。
悲慘的我能如何?疼痛命令我呻吟,
但恐懼、老嫗和羞恥本身卻不準。
我強忍聲音,竭力攔住逃逸的話語,
被迫將自己的淚水生生咽回去。
55 死就在眼前晃動,盧契娜拒絕救援,[12]
倘若我死了,大罪也會被揭穿。
當你俯身靠近我,扯亂了頭髮和衣裳,
用你的胸膛溫暖我的胸膛,
你對我說:“妹妹,親愛的妹妹,活下去,
60 別讓兩條命死於同一具身軀!
讓憧憬賜予你力量,你將進哥哥的洞房;
你因他成母親,也將做他的新娘。”
相信我,我雖已死,聽見你的話卻復活,
子宮的罪證和重負也終於墜落。
65 你為何慶賀?埃俄洛斯坐在宮殿里,[13]
罪證需躲過他的眼,趕緊藏匿。
謹慎的老婦將嬰兒放在蔬果、白橄欖
枝條和一些輕巧的束帶下面,
裝作在舉行儀式,說著祝禱的套語,
70 人們都為她讓路,父親也讓路。
已接近門檻,卻有啼哭聲突然傳來,
父親聽見了,孩子被證據出賣。
埃俄洛斯抓起嬰兒,祭祀的假象
被戳破,憤怒的咆哮在大廳回蕩。
75 就像微風刮過,海面泛起了漣漪,
或煦暖的南風搖晃白蠟樹枝,
你會看見我蒼白的肢體也不停哆嗦,
床也隨我的身體上下顛簸。
他衝進房間,叱罵聲傳揚我的羞恥,
80 我可憐的臉頰都險些被他掌擊。
而我,只能默默地流淚,滿心屈辱;
舌頭木然,被寒冷的恐懼禁錮。
他已經頒下命令,將自己的孫子曝露於[14]
荒涼的郊原,做野狗和猛禽的食物。
85 悲慘的孩子大哭(彷彿明白了處境),
盡其所能地乞求祖父的憐憫。
你覺得,哥哥,我那時會是怎樣的感受
(我的心能從你自己的心推求),
當敵人當著我的面,把我的親骨肉帶進[15]
90 幽暗的密林,任山間的狼蹂躪?
他走出卧房,我終於能夠捶打胸膛,
用鋒利的指甲抓破自己的臉龐。
這時,父親的一位侍從來到我身邊,
神情黯然地傳達可恥的宣判:
95 “埃俄洛斯讓我把這柄劍交給你,還說,
根據你所為,你知道它意味什麼。”
我知道,我也會勇敢使用這柄利劍,
我會將父親的禮物埋入心間。
你可是用這樣的禮物慶賀我的婚配,
100 父親,用這樣的嫁妝保女兒富貴?
許墨奈伊斯,讓你的婚禮火炬遠離
血腥,飛速逃離這遭詛咒的宅邸![16]
陰森的復仇神,沖我揮舞你們的火把,
讓它們的火焰點燃我葬禮的柴架!
105 姐妹們,祝你們比我幸運,有更好的歸宿,
但你們仍務必牢記我的錯誤。
我的孩子有何辜,只活了數個小時?
幾乎未誕生,如何對祖父不利?
非認為他罪有應得,就讓人如此認為!
110 可憐的他受難,是因為我的罪!
兒子啊,母親的傷痛,猛獸口中的血食,
不敢想,你出生之日就被分屍!
兒子啊,我這段不祥愛情的悲慘紀念,
你的第一天竟成了最後一天!
115 他們不許我用眼淚獻上正當的祭奠,
也不許我剪下頭髮,置於你墳前;[17]
我沒能伏在你身上,親吻冰涼的嘴唇,
貪婪的野獸卻撕咬着我的親人!
我也會帶着傷口,追隨你嬰兒的靈魂,
120 很快我就不再是喪子的母親。
可是你,徒然被可憐妹妹奢望的哥哥,
我求你收殮好兒子散落的骨骼,
還給他母親,和我躺在同一座墓里,
讓兩人共享一個瓮,無論多擁擠。
125 好好活下去,念着我,在我的傷口灑淚,
既愛我,便不要恐懼愛人的屍骸。[18]
求你務必遵從你深愛的妹妹的遺願,[19]
我自己則會執行父親的宣判。


[1] 卡那刻(Canace)和瑪卡柔斯(Macareus)分別是風神埃俄洛斯的女兒和兒子,兄妹倆有亂倫關係。卡那刻懷孕產子,被父親發現,埃俄洛斯命令手下處死嬰兒,並派人給她送來一把劍,讓她自殺。在動手之前,卡那刻給正在阿波羅神廟避難的瑪卡柔斯送去這封信。後來在瑪卡柔斯苦勸下,埃俄洛斯決定赦免女兒,但為時已晚,瑪卡柔斯趕到時,妹妹已經自殺。許多學者意識到,這首詩受到了歐里庇得斯悲劇《埃俄洛斯》(Aeolus)的影響。Verducci(1985)和Spoth(1992)等人認為,這首詩的主題就是亂倫,是一篇探討“亂倫病理學”的作品。但Philippides(1996)相信,這樣的理解不是基於文本本身,而是源於文本之外的評論家自身的倫理預設。他指出,在這首詩里,奧維德是將卡那刻和瑪卡柔斯的戀情當作普通愛情悲劇、而非偏離倫理的“變態”故事來處理的。在對比了這首詩和奧維德作品中其他三個亂倫故事——淮德拉與希波呂托斯(本書第4首)、畢布利絲與卡烏諾斯(《變形記》第九卷)、穆拉與喀倪剌斯(《變形記》第十卷)之後,Philippides發現,在那些故事中存在的與亂倫相關的文本要素和主題要素全然不見於此詩。甚至埃俄洛斯對卡那刻母子的懲罰也並非基於這段關係的亂倫性質(他自己就曾讓自己的六個兒子娶六個女兒),而是因為卡那刻私定終身,未婚先孕。在發現嬰兒的時候,埃俄洛斯甚至都不知道孩子的父親是誰。在128行的篇幅里,卡那刻沒有用一個詞來污名化自己和兄長的關係。Williams(1992)指出,在分析《女傑書簡》的詩作時,我們不要忘了戲劇情境和人物動機這兩個要素。在這首詩里,讀者對信寫完之後情節走向的知識給了他們一個“特權視角”,讓他們更深刻地感受到一種戲劇反諷——卡那刻只要再有一點耐心,就可以不死。卡那刻之所以不知道父親可能赦免自己,是因為情節的關鍵人物瑪卡柔斯在她寫信時不在現場,卻即將達到現場,並帶來好消息,致命的時間差強化了這首詩的悲劇感。
[2] 這裡的筆是calamus,一種蘆葦管做的書寫工具。
[3] 紙草(papyrus)是產於埃及的類似紙的材料。
[4] 各位風神都以脾氣暴烈著稱,參考《變形記》(Metemorphoses)第一卷59-60行。
[5] Williams指出,埃俄洛斯和諸風神的相似隱藏着卡那刻忽視的一層反諷:她只看到“凶暴”這個共同點,所以決意自殺,卻未看到“無常”這個共同點,她如果預料到父親和諸風神一樣反覆無常,或許就會多等待一會兒再決定。
[6] 錫托尼亞(Sithonia)指色雷斯,這個名字源於色雷斯北部的錫托尼斯山(Sithonis)。
[7] 事實上,埃俄洛斯家族的世系並不顯赫,神話中也沒有統一的說法,只有少數人說他是朱庇特之子,從其他文獻中很難推導出他與朱庇特的關係。
[8] 據說埃俄洛斯有六個兒子,他安排他們娶了自己的姐妹。奧維德筆下的畢布利絲(Byblis)就曾在《變形記》第九卷第506行提及此事,作為亂倫的先例。
[9] Verducci(1985)和Labate(1977)等人認為23-24行可以作為卡那刻譴責這場不倫之戀的證據。然而,放在上下文里,卡那刻的悲傷、憤懣與絕望並非指向瑪卡柔斯,而是指向父親埃俄洛斯。如Jacobson(1974)所言,這封信彷彿就是寫給埃俄洛斯,而非瑪卡柔斯的。這裡表達的即使是譴責,也是從埃俄洛斯的角度發出的。而在奧維德的其他亂倫故事裡,牽扯的雙方都有一方對另一方深感憤怒。
[10] “某位神”指小愛神。
[11] Casali(1998)評論道,乍看這些都是相思的癥狀,但從下文讀者卻得知,這是懷孕初期的癥狀。他據此懷疑,卡那刻是誤把生理表現當做了心理表現,她並非真正愛上了自己的兄長。在歐里庇得斯的《埃俄洛斯》(Aeolus)里,卡那刻用裝病來遮掩自己的懷孕和分娩後的卧床。
[12] 盧契娜(Lucina)是掌管分娩的女神,經常與朱諾或狄安娜等同。
[13] “你”指卡那刻自己。
[14] 由於瑪卡柔斯和卡那刻是親兄妹,他們的孩子既是埃俄洛斯的孫子,也是外孫。
[15] “敵人”(inimicus)指埃俄洛斯。
[16] “詛咒”並非因為亂倫,而是因為埃俄洛斯殺害親人。
[17] 古代西方的風俗。
[18] Philippides(1996)指出,這行的拉丁文neve reformida corpus amantis amans充分體現了兄妹二人的深摯愛情。首先,五音步格律的節奏間隔突出了amantis amans這個單元;其次,“愛人”這個詞的兩種形態(主格amans和屬格amantis)並置,彷彿戀人緊緊偎依;再次,從語法上說,位於中心的詞corpus(屍骸)既是reformida(恐懼)的賓語,也可作amans(也是“愛”的現在分詞,因而有動詞意味)的賓語,此外它也受到屬格amantis(愛人的)管轄。
[19] 許多評註者認為127-128行不是奧維德所作。