《女杰书简》第12首



At tibi Colchorum, memini, regina vacavi,[1]
ars mea cum peteres ut tibi ferret opem.
Tunc, quae dispensant mortalia fata, sorores[2]
debuerant fusos evoluisse meos.
5 Tum potui Medea mori bene. Quidquid ab illo
produxi vitam tempore, poena fuit.[3]
Ei mihi! Cur umquam iuvenalibus acta lacertis
Phrixeam petiit Pelias arbor ovem?
Cur umquam Colchi Magnetida vidimus Argon
10 turbaque Phasiacam Graia bibistis aquam?
Cur mihi plus aequo flavi placuere capilli
et decor et linguae gratia ficta tuae?
Aut, semel in nostras quoniam nova puppis harenas
venerat audacis attuleratque viros,
15 isset anhelatos non praemedicatus in ignes
inmemor Aesonides oraque adusta boum;[4]
semina iecisset, totidem quot severat hostes,[5]
ut caderet cultu cultor ab ipse suo.
Quantum perfidiae tecum, scelerate, perisset!
20 Dempta forent capiti quam mala multa meo!
Est aliqua ingrato meritum exprobrare voluptas;
hac fruar, haec de te gaudia sola feram.
Iussus inexpertam Colchos advertere puppim
intrasti patriae regna beata meae.
25 Hoc illic Medea fui nova nupta quod hic est;
quam pater est illi, tam mihi dives erat;
hic Ephyren bimarem, Scythia tenus ille nivosa
omne tenet, Ponti qua plaga laeva iacet.
Accipit hospitio iuvenes Aeeta Pelasgos,
30 et premitis pictos, corpora Graia, toros.
Tunc ego te vidi; tunc coepi scire quis esses;
illa fuit mentis prima ruina meae.
Et vidi et perii nec notis ignibus arsi,
ardet ut ad magnos pinea taeda deos.
35 Et formosus eras et me mea fata trahebant;
abstulerant oculi lumina nostra tui.
Perfide, sensisti. Quis enim bene celat amorem?
eminet indicio prodita flamma suo.
Dicitur interea tibi lex, ut dura ferorum
40 insolito premeres vomere colla boum.
Martis erant tauri plus quam per cornua saevi,
quorum terribilis spiritus ignis erat,
aere pedes solidi praetentaque naribus aera,
nigra per adflatus haec quoque facta suos.
45 Semina praeterea populos genitura iuberis
spargere devota lata per arva manu,
qui peterent natis secum tua corpora telis;
illa est agricolae messis iniqua suo.
Lumina custodis succumbere nescia somno
50 ultimus est aliqua decipere arte labor.
Dixerat Aeetes; maesti consurgitis omnes,
mensaque purpureos deserit alta toros.
Quam tibi tunc longe regnum dotale Creusae
et socer et magni nata Creontis erat?
55 Tristis abis; oculis abeuntem prosequor udis,
et dixit tenui murmure lingua ‘vale.’
Ut positum tetigi thalamo male saucia lectum,
acta est per lacrimas nox mihi, quanta fuit.
Ante oculos taurique meos segetesque nefandae,
60 ante meos oculos pervigil anguis erat.
Hinc amor, hinc timor est; ipsum timor auget amorem.
Mane erat et thalamo cara recepta soror
disiectamque comas aversaque in ora iacentem[6]
invenit et lacrimis omnia plena meis.
65 Orat opem Minyis. Petit altera, et altera habebat: [7]
Aesonio iuveni, quod rogat illa, damus.
Est nemus et piceis et frondibus ilicis atrum;
vix illuc radiis solis adire licet.
Sunt in eo (fuerant certe) delubra Dianae;
70 aurea barbarica stat dea facta manu.
Noscis an exciderunt mecum loca? Venimus illuc;
orsus es infido sic prior ore loqui:
‘Ius tibi et arbitrium nostrae fortuna salutis
tradidit inque tua est vitaque morsque manu.
75 Perdere posse sat est, siquem iuvet ista potestas:
sed tibi servatus gloria maior ero.
Per mala nostra precor, quorum potes esse levamen,
per genus et numen cuncta videntis avi,
per triplicis vultus arcanaque sacra Dianae
80 et si forte aequos gens habet ista deos,
o virgo, miserere mei, miserere meorum;
effice me meritis tempus in omne tuum.
Quodsi forte virum non dedignare Pelasgum
(sed mihi tam faciles unde meosque deos?),
85 spiritus ante meus tenues vanescet in auras
quam thalamo nisi tu nupta sit ulla meo.
Conscia sit Iuno sacris praefecta maritis
et dea, marmorea cuius in aede sumus.’
Haec animum (et quota pars haec sunt?) movere puellae
90 simplicis et dextrae dextera iuncta meae.
Vidi etiam lacrimas (an et ars est fraudis in illis?);[8]
sic cito cum verbis capta puella tuis.
Iungis et aeripedes inadusto corpore tauros
et solidam iusso vomere findis humum.
95 Arva venenatis pro semine dentibus imples;
nascitur et gladios scutaque miles habet;
ipsa ego, quae dederam medicamina, pallida sedi,
cum vidi subitos arma tenere viros,
donec terrigenae, facinus mirabile, fratres
100 inter se strictas conseruere manus.
Pervigil ecce draco squamis crepitantibus horrens[9]
sibilat et torto pectore verrit humum.
Dotis opes ubi erant? Ubi erat tibi regia coniunx
quique maris gemini distinet Isthmos aquas?
105 Illa ego, quae tibi sum nunc denique barbara facta,
nunc tibi sum pauper, nunc tibi visa nocens,
flammea subduxi medicato lumina somno
et tibi, quae raperes, vellera tuta dedi.
Proditus est genitor, regnum patriamque reliqui;
110 munus, in exilio quodlibet esse, tuli! [10]
Virginitas facta est peregrini praeda latronis;
optima cum cara matre relicta soror.
At non te fugiens sine me, germane, reliqui;
deficit hoc uno littera nostra loco;
115 quod facere ausa mea est, non audet scribere dextra;
sic ego, sed tecum, dilaceranda fui.
Nec tamen extimui (quid enim post illa timerem?)
credere me pelago, femina iamque nocens.
Numen ubi est? Ubi di? Meritas subeamus in alto,
120 tu fraudis poenas, credulitatis ego.
Complexos utinam Symplegades elisissent
nostraque adhaererent ossibus ossa tuis,
aut nos Scylla rapax canibus misisset edendos[11]
(debuit ingratis Scylla nocere viris),
125 quaeque vomit totidem fluctus totidemque resorbet,
nos quoque Trinacriae supposuisset aquae!
Sospes ad Haemonias victorque reverteris urbes;
ponitur ad patrios aurea lana deos.
Quid referam Pellae natas pietate nocentes
130 caesaque virginea membra paterna manu?
Ut culpent alii, tibi me laudare necesse est,
pro quo sum totiens esse coacta nocens.
Ausus es (o! Iusto desunt sua verba dolori),
ausus es ‘Aesonia,’ dicere, ‘cede domo.’
135 Iussa domo cessi natis comitata duobus
et, qui me sequitur semper, amore tui.
Ut subito nostras Hymen cantatus ad aures
venit et accenso lampades igne micant
tibiaque effundit socialia carmina vobis,
140 ei mihi funerea flebiliora tuba,
pertimui nec adhuc tantum scelus esse putabam;
sed tamen in toto pectore frigus erat.
Turba ruunt et ‘Hymen’ clamant ‘Hymenaee’ frequenter;
quo propior vox haec, hoc mihi peius erat.
145 Diversi flebant servi lacrimasque tegebant
(quis vellet tanti nuntius esse mali?);
me quoque, quidquid erat, potius nescire iuvabat,
sed tamquam scirem, mens mea tristis erat.
Cum minor e pueris casu studiove videndi[12]
150 adstitit ad geminae limina prima foris:
‘Huc mihi, mater, adi! Pompam pater,’ inquit, ‘Iason[13]
ducit et adiunctos aureus urget equos.’
Protinus abscissa planxi mea pectora veste
tuta nec a digitis ora fuere meis.
155 Ire animus mediae suadebat in agmina turbae
sertaque compositis demere rapta comis;
vix me continui quin sic laniata capillos
clamarem ‘Meus est’ iniceremque manus.
Laese pater, gaude; Colchi gaudete relicti;
160 inferias umbrae fratris habete mei;
deseror amissis regno patriaque domoque
coniuge, qui nobis omnia solus erat.
Serpentis igitur potui taurosque furentes,
unum non potui perdomuisse, virum;
165 quaeque feros pepuli doctis medicatibus ignes,
non valeo flammas effugere ipsa meas.
Ipsi me cantus herbaeque artesque relinquunt;
nil dea, nil Hecates sacra potentis agunt.
Non mihi grata dies; noctes vigilantur amarae,
170 et tener a misero pectore somnus abit;[14]
quae me non possum, potui sopire draconem;
utilior cuius quam mihi cura mea est.
Quos ego servavi, paelex amplectitur artus
et nostri fructus illa laboris habet.
175 Forsitan et, stultae dum te iactare maritae
quaeris et infestis auribus apta loqui,
in faciem moresque meos nova crimina fingas.
Rideat et vitiis laeta sit illa meis;
rideat et Tyrio iaceat sublimis in ostro.
180 Flebit et ardores vincet adusta meos.
Dum ferrum flammaeque aderunt sucusque veneni,
hostis Medeae nullus inultus erit.
Quodsi forte preces praecordia ferrea tangunt,
nunc animis audi verba minora meis.
185 Tam tibi sum supplex quam tu mihi saepe fuisti,
nec moror ante tuos procubuisse pedes.
Si tibi sum vilis, communis respice natos:
saeviet in partus dira noverca meos.
Et nimium similes tibi sunt et imagine tangor
190 et quotiens video lumina nostra madent.
Per superos oro, per avitae lumina flammae,
per meritum et natos, pignora nostra, duos,
redde torum, pro quo tot res insana reliqui.
Adde fidem dictis auxiliumque refer.
195 Non ego te imploro contra taurosque virosque,
utque tua serpens victa quiescat ope.
Te peto, quem merui, quem nobis ipse dedisti,
cum quo sum pariter facta parente parens.
Dos ubi sit, quaeris? Campo numeravimus illo
200 qui tibi laturo vellus arandus erat;
aureus ille aries villo spectabilis alto[15]
dos mea, quam, dicam si tibi ‘Redde’, neges.
Dos mea tu sospes, dos est mea Graia iuventus.
I nunc, Sisyphias, improbe, confer opes.
205 Quod vivis, quod habes nuptam socerumque potentis,
hoc ipsum, ingratus quod potes esse, meum est.
Quos equidem actutum … sed quid praedicere poenam
attinet? Ingentis parturit ira minas.
Quo feret ira, sequar. Facti fortasse pigebit;
210 et piget infido consuluisse viro.
Viderit ista deus, qui nunc mea pectora versat.
Nescio quid certe mens mea maius agit.
[1] 在某些抄本中,这首诗开头还有两行(Exult, inops, contempta novo Medea marito / dicit an a regnis tempora nulla vacant?),但学界一般认为不是奥维德所作。
[2] fata=facta=fila
[3] vitam=vitae
[4] oraque adusta=aeraque adunca
[5] totidem quot severat=totidemque et semina et
[6] aversaque=adversaque
[7] et=at; altera habebat=altera habebit=alter habebit; Petit altera, et altera habebat=Alter petit alter habebit
[8] et ars=pars
[9] Pervigil ecce draco=insopor ecce draco=insuper ecce vigil=insopor ecce vigil
[10] quodlibet=quod licet
[11] misisset=mersisset
[12] casu studiove=iussus studioque
[13] Huc=hinc=hic; adi=abi
[14] et=nec
[15] aureus=arduus; alto=auro=aureo

(美狄亚致伊阿宋)[1]
 
我记得在科尔基斯,我这位公主曾不吝[2]
时间,当你求助于我的本领。
分发凡人命运的三姐妹,你们在那时[3]
就应该卸下我的纱线,让我死。
5 那时美狄亚能幸福地死去,以此为界,
苟延的每一段生命都是折磨。
被年轻臂膀驱动的那艘佩里昂木船[4]
为何非来取佛里克索斯的遗产?[5]
我为何在科尔基斯看见希腊的阿尔戈,[6]
10 异国的群雄为何啜饮帕西斯河?
你的金发为什么出奇地让我喜欢,
还有你的美和故作优雅的言谈?
若非如此,当怪异的大舟初次进抵[7]
我们的沙滩,运来亡命的猛士,
15 忘恩负义的伊阿宋无魔药护身,已经
遭遇公牛的烈焰和炽热的鼻孔,
已经撒下龙牙种,一颗变一个敌人,
耕作者已经被自己的作物杀身。[8]
多少欺诈已与你,恶棍,一起入土!
20 多少灾难已从我头顶挪去!
叱责不知感恩者的确是一种快乐,
我会享受它——你给我的唯一快乐。
你受命乘未经考验的大船到科尔基斯,
进入我祖国的这片幸福土地。
25 那里的美狄亚与这里你新娶的妻子相当:[9]
她有豪奢的父王,我也一样;[10]
这位统治双海的科林斯,那位拥有[11]
斯基泰雪野以南的黑海西头。
埃厄忒斯盛情款待了希腊众青年,
30 你们的身体躺上了精致的绣垫。[12]
我就是在那时初次看见你并且结识你,
那也是我的心走向崩溃的开始。
一眼就致命,我在陌生的火中燃烧,
像大神祭坛上的松木一样燃烧。
35 你本就俊秀,我的命运也暗中引牵,
我的眼在你的眼里彻底沦陷。
恶徒,你觉察到了。谁能完美地隐藏爱?
火焰太明显,只能被自己出卖。
条件已为你设定,公牛刚硬的脖子
40 必须通过你第一次接受耕犁。
这些是战神的圣牛,不仅因尖角而凶猛,
它们喷出的烈火更令人惊恐,
蹄子以坚铜做成,且一直延伸到鼻子——
因为遭火熏,其色已经黑如漆。[13]
45 你还需用那只遭诅咒的手在广阔田野
播下许多种子,最终的收获
是一个民族,他们用天生的武器攻击你:
这种庄稼不会对农夫仁慈。[14]
最后的任务是使计骗过从未臣服于
50 睡眠的守护者,让它徒有双目。[15]
埃厄忒斯说完,你们都表情沉郁地
离开筵席,只留下一片落寞。
那一刻,克鲁萨陪嫁的王国离你多远?
还有岳父和克瑞翁女儿的姻缘?[16]
55 你凄哀地离开,我以婆娑的泪眼相送,
舌头喃喃地向你低语:“保重!”
如受重伤,我摸索着走到卧室的床榻,
只觉得长夜随泪水无尽地往前爬。
公牛和邪恶庄稼的画面在眼前萦绕,
60 还有那条龙,从来都不曾睡觉。
这边是爱,那边是恐惧,爱煽动恐惧。
晨光已至,亲爱的姐姐进了屋,[17]
发现我头发蓬乱,躺在床上,埋着脸,
身边的一切都被我的泪浸满。
65 她为希腊人求助。她求,我自然答应:[18]
她所求的,我都给了伊阿宋。
有一片树林,长满茂盛的杉树和栎树,
这里连日光都难透下一缕。
里面有(至少曾经有)一座狄安娜神祠,
70 蛮族制作的金神像巍然屹立。[19]
你记得(还是连同我都忘了?)我们曾到此,
你首先开口,说出欺骗的言辞:
“时运已将我生命的支配权和安全都交托
于你,我是生是死,都凭你裁决。
75 如果这权力给人快乐,毁灭已足够;
但我能增你的荣耀,若蒙你拯救。
看在我各种不幸(你可以减轻)的份上,
看在你家族和祖父太阳神份上,[20]
看在三种脸孔的狄安娜和密仪份上[21]
80 (若还有其他神被这个民族信仰)——
少女啊,怜悯我,怜悯随我而来的众人!
用你的善行换我一生的忠诚!
但如果你碰巧不嫌弃来自希腊的丈夫
(可是我哪有福让诸神这般呵护?),
85 我宁愿让自己的魂魄先散入缥缈的空气,
也不让任何女人进洞房,除了你。
请掌管神圣婚礼的朱诺为你我作证,
还有这大理石庙宇供奉的神!”
天真姑娘的心被你的这些话(还有
90 多少话?)感动,右手攥紧了右手。
我甚至看见了泪水(难道它也是骗术?)!
女孩如此快就被你的话俘虏。
你没受丝毫灼伤,就降伏了铜蹄的公牛,
它们驯顺地在地里划出犁沟。
95 你也在土中播下了浸过毒液的牙齿,
它们变成手执剑盾的兵士;
就连给你施法的我自己都脸色惨淡,
当这支武装的军队骤然出现,
直到地生的兄弟犯下神奇的罪行,
100 以出鞘的武器夺取彼此的性命。
看啊,永远不眠的凶龙正摇晃鳞片,
嘶鸣着,扭曲的胸膛扫过地面。
嫁妆和财富何在?公主新娘在哪里?
还有分开双海的狭长科林斯?
105 是我,终于被当作野蛮人抛弃的我,
你眼中已是穷鬼和罪犯的我,
用药草的催眠关闭了那双喷火的眼睛,
给了你金羊毛,让你平安返程。
我背叛了父亲,抛弃了我的王国和故土,
110 得到的报答只是各式的放逐!
我的贞操竟成了外国强盗的战利品,
还被迫离开亲爱的姐姐和母亲。[22]
但我逃跑时没有忘记带上你,弟弟——[23]
我的信只在这里有所犹疑。
115 我的手曾经敢做的事情,它却不敢写,
我真该(但与你一道)片片撕裂!
然而我不怕(经历了那些,我有何畏?)
把自己,一位有罪的女人,交给海。
天意在哪里?神何在?让你我在海中受惩,
120 活该!你因为欺诈,我因为轻信。
真希望漂移岛已经把我们挤得粉碎,[24]
我的骨已经与你的骨紧紧依偎;
真希望贪婪的斯库拉已让狗吃掉我们
(她必定热衷于残害负心的男人);[25]
125 真希望无数次吞吐波浪的卡律布狄斯
已将你和我埋葬在西西里海底![26]
你平安返回海摩尼亚的城市,俨然[27]
凯旋者,金羊毛也献于故乡的神坛。
为何提珀利阿斯的女儿们,孝顺的罪犯,
130 父亲的躯体被处女的手乱砍?[28]
别人虽需指责我,你却应当称赞我,
多少次,我都是为你才被迫作恶。
你竟敢(天哪!义愤寻不到合适的话)……
竟敢对我说,“离开伊阿宋的家!”[29]
135 遵你的命令,我带着两个孩子离开,
还带着一直陪伴我的对你的爱。
当许门的名字突然传进我的耳朵,[30]
点燃的火炬在远处明亮地闪烁,
笛孔为你和她二人流出婚礼的音乐,
140 (在我听来比丧礼的喇叭更凄切),
我大惊,尚不相信存在如此的罪孽,
但整个胸膛全都被寒意淹没。
人群向前走,一遍遍吟唱“许墨奈伊斯”,[31]
这嗓音离我越近,我越感怵惕。
145 奴仆们隐藏着眼泪,在角落偷偷哭泣,
谁愿意宣告如此可怕的消息?
无论是什么,不知道反而对我更有利;
但我仿佛已知道,心塞满悲戚。
当我的小儿子出于好奇心或者偶然
150 站在两扇折叠门的入口处观看,
“快来,妈妈!”他说,“爸爸穿金装,领着
游行队伍,还驾着一辆战车。”
我立刻撕开衣襟,捶打自己的胸膛,
手指也狠狠地抓破我的脸庞。
155 仿佛着了魔一般,我冲进人群中间,
扯下套在精致头发上的花环,
我控制不住自己,一边抓头发,一边嚷,
“他是我的!”,还用手揪住你不放。
受伤的父亲,庆祝吧!被弃的同胞,庆祝吧![32]
160 弟弟的鬼魂,这份祭礼请收下!
我失了王国、故土和家园,又被丈夫
抛却(他一人对于我就是这全部)!
如此看,我能制伏大龙和发疯的公牛,
却唯有这位男人让我束手;
165 肆虐的火焰我都能以高深的法术驱散,
我却逃脱不了自己的火焰。
我的咒语、药草和技艺都舍我而去,
强大的赫卡忒和她的仪式也无助。
白昼于我太可憎,痛苦的夜晚也难熬,
170 温柔的睡眠已远离凄惨的怀抱——
我能让大龙入眠,却不能为自己催眠,
除了我,任何人都享受我的成全。
我拯救的身体却被情敌搂在胸前,
诸般辛劳的果实也被她霸占。
175 或许,当你竭力向愚蠢的新娘吹嘘,
说着敌意的耳朵适合听的话语,
你会有诋毁我容貌和品行的崭新灵感!
让她笑,让她欣喜于我的缺陷;
让她笑,让她躺在推罗紫床上撒欢——[33]
180 她会痛哭的,会烧得比我还惨!
只要世上还存在刀剑、火焰和毒药,
美狄亚的敌人就必定遭到恶报。
但如果呼吁竟可以打动铁石心肠,
现在就请听我说(愤怒搁一旁)。
185 你过去时常哀求我,我也不妨哀求你,
卑贱地趴伏你脚下,我并不介意。
若你鄙视我,想想我们共同的孩子:
因为我,残忍的后母对他俩会仁慈?
而且,他俩太像你,我都被这种相似
190 感染,每次看见,眼眶都会湿。
凭天神,凭我祖父的光芒,凭我的功绩
和一对儿子——我们的结晶,我求你
回头,疯狂中我为爱失去的实在太多!
兑现承诺吧,现在轮到你帮我!
195 我没有求你去对抗公牛和凶悍的军队,
或施法降伏大龙,引诱它入睡——
我只要我挣来的你,自己献给我的你,
和我一起变成了父母的你。
嫁妆何在,你问?我给了,在那片拿走
200 金羊毛之前你必须耕作的田畴。
长着金羊毛的美丽金羊就是我的
嫁妆,我若说“还我”,你会拒绝。
我的嫁妆就是你和希腊众青年的平安。
拿它和西西弗的财富比吧,坏蛋![34]
205 你能活着,娶妻,有显赫的岳父支持你,
甚至能无情地对我,都是我所赐!
很快你们都……何必预告惩罚的内容?
愤怒在分娩,将诞出巨大的祸殃。
愤怒去哪里,我就去哪里。我或许会懊悔,
210 但帮了负心的男人,我已经懊悔!
且留给搅动我胸中风暴的那位神去决定。[35]
我的心酝酿着难以想象的奇景。[36]


[1] 伊阿宋在科尔基斯求取金羊毛期间,美狄亚的巫术对他帮助甚大。伊阿宋返回希腊之时,美狄亚也一同返回。她为伊阿宋的父亲埃宋恢复了青春,也用计杀死了篡夺其王位的珀利阿斯。但后来,伊阿宋却不守诺言,与科林斯公主克鲁萨(Creusa)结婚。被无情背叛的美狄亚决心报复,但在动手之前,她给伊阿宋写了这封信。
[2] 这一行原文中的regina不是“女王”而是“公主”的意思。
[3] “三姐妹”指命运三女神,名字分别是克洛托(Clotho,罗马名字Nona)、拉刻西斯(Lachesis,罗马名字Decima)和Atropos(阿特洛波斯,罗马名字Morta)。
[4] 关于佩里昂,参考本书第3首第126行的注释。
[5] “佛里克索斯的遗产”即金羊毛。
[6] 即伊阿宋等人乘坐的阿尔戈号船。“希腊的”对应的拉丁文原词是Magnetida,该词源于Magnesia(马格尼西亚,希腊帖撒利亚的一个地区)。
[7] 因为传说阿尔戈号是世界上第一艘航海的大船,所以奥维德用“怪异的”形容。
[8] 参考本书第6首第10行和第12行的注释。
[9] “这里”指科林斯,“妻子”指克鲁萨。
[10] “父王”指科林斯国王克瑞翁。
[11] “科林斯”对应的拉丁文原词是Ephyren(厄菲勒,科林斯古名)。“那位”指美狄亚的父亲、科尔基斯国王埃厄忒斯。
[12] 在奥维德的想象中,科尔基斯人和古罗马人一样卧在长椅上吃饭。绣垫铺在长椅上,让身体更舒适。
[13] 参考本书第6首第10行的注释。
[14] 参考本书第6首第12行的注释。
[15] 参考本书第6首第14行的注释。
[16] “克瑞翁女儿”仍指克鲁萨。
[17] 美狄亚的姐姐是卡尔基俄佩(Chalciope),她和逃到科尔基斯的佛里克索斯结了婚。按照许基努斯的说法,她之所以担心阿尔戈号众青年的安危,是因为她和佛里克索斯所生的四个儿子也在其中。
[18] 伊阿宋曾经救过她的几个儿子。“希腊人”对应的拉丁文原词是Minyis(闵亚斯人)。
[19] 虽然按照希腊人的标准,美狄亚所属的科尔基斯人是蛮族,但这里的“蛮族”更像是指某个东方民族(比如佛里吉亚人)。
[20] “太阳神”对应的拉丁文原词是cuncta videntis(看见一切的神),美狄亚父亲埃厄忒斯是太阳神赫利俄斯(Helios)的儿子。
[21] “三种脸孔的狄安娜”常与赫卡忒(Hecate)混同,三种脸孔指天上的卢娜(Luna,月神)、地上的狄安娜(猎神、林神、妇女的守护神)和地府的赫卡忒(魔法神)。
[22] 美狄亚的母亲叫许普塞娅(Hypsea,一说Idyia)。
[23] “弟弟”指阿布绪托斯(Absyrtus),参考本书第6首第129行的注释。
[24] 漂移岛名叫库阿奈(Cyaneae)或辛普列加达(Symplegadae),是黑海入口两处相对的巨岩,传说会移动位置,挤碎经过的船只。
[25] 奥维德在此处混淆了两个斯库拉(Scylla):威胁水手性命的斯库拉是被格劳科斯(Glaucus)追求的宁芙,被情敌喀耳刻(Circe)变成恶犬缠腰的怪物;另一个斯库拉是墨伽拉国王尼索斯(Nisus)之女,因为迷恋米诺斯背叛祖国,最后变成鸟,她为米诺斯失去了一切,却不被米诺斯接受,所以她“必定热衷于残害负心的男人”。
[26] 卡律布狄斯(Charybdis)是古希腊神话中的海妖,住在西西里海域,据说一天三次吸入再吐出大量海水,无数水手葬身她口中。
[27] 海摩尼亚(Haemonia)是希腊帖撒利亚的别称,因古代国王海蒙(Haemon)而得名。
[28] 让埃宋返老还童后,美狄亚假意与珀利阿斯的女儿们为友,她们求她帮父亲恢复青春,美狄亚假意答应,却骗她们说,必须先杀死珀利阿斯,才能施法。结果珀利阿斯被女儿们乱剑砍成重伤,并最终死于美狄亚之手。详情见《变形记》(Metamorphoses)第七卷297-349行。
[29] “离开家”(Cede domo)是古罗马丈夫休妻的标准说法。
[30] 古罗马的婚礼游行会吟唱婚神许门的名字。
[31] 许门的别名。
[32] “同胞”指遭她背叛的科尔基斯人。
[33] 地中海东岸城市推罗以出产紫色染料闻名。
[34] 科林斯国王克瑞翁是西西弗(Sisyphus)的儿子。
[35] 美狄亚写完信后潜入王宫,用喀耳刻调制的魔药制造了一场无法扑灭的火灾,克瑞翁和克鲁萨都丧生。此外,她还杀死了自己和伊阿宋生的两个儿子。
[36] Barchiesi(1993)认为,这个结尾已经蕴含着悲剧的动能,但仍运行在爱情哀歌的层次上。