《女傑書簡》第13首



Mittit et optat amans, quo mittitur, ire salutem
Haemonis Haemonio Laodamia viro.
Aulide te fama est vento retinente morari;
a me cum fugeres, hic ubi ventus erat?
5 Tum freta debuerant vestris obsistere remis;
illud erat saevis utile tempus aquis.
Oscula plura viro mandataque plura dedissem,
et sunt quae volui dicere multa tibi.
Raptus es hinc praeceps, et qui tua vela vocaret,
10 quem cuperent nautae, non ego, ventus erat.
Ventus erat nautis aptus, non aptus amanti.
Soluor ab amplexu, Protesilae, tuo,
linguaque mandantis verba imperfecta reliquit;
vix illud potui dicere triste ‘vale’ .
15 Incubuit Boreas abreptaque vela tetendit,
iamque meus longe Protesilaus erat.
Dum potui spectare virum, spectare iuvabat
sumque tuos oculos usque secuta meis.
Ut te non poteram, poteram tua vela videre,
20 vela diu vultus detinuere meos.
At postquam nec te nec vela fugacia vidi,
et quod spectarem, nil nisi pontus erat,
lux quoque tecum abiit, tenebrisque exsanguis obortis
succiduo dicor procubuisse genu.
25 Vix socer Iphiclus, vix me grandaevus Acastus,
vix mater gelida maesta refecit aqua;
officium fecere pium, sed inutile nobis;
indignor miserae non licuisse mori.
Ut rediit animus, pariter rediere dolores;
30 pectora legitimus casta momordit amor.
Nec mihi pectendos cura est praebere capillos,
nec libet aurata corpora veste tegi.
Ut quas pampinea tetigisse Bicorniger hasta
creditur, huc illuc, qua furor egit, eo.
35 Conveniunt matres Phylleides et mihi clamant:[1]
‘Indue regales, Laodamia, sinus.’
Scilicet ipsa geram saturatas murice vestes,
bella sub Iliacis moenibus ille geret;
Ipsa comas pectar, galea caput ille prematur;
40 ipsa novas vestes, dura vir arma feret?
Qua possum, squalore tuos imitata labores[2]
dicar et haec belli tempora tristis agam.
Dyspari Priamide, damno formose tuorum,[3]
tam sis hostis iners quam malus hospes eras.
45 Aut te Taenariae faciem culpasse maritae,
aut illi uellem displicuisse tuam.
Tu, qui pro rapta nimium, Menelae, laboras,
ei mihi! Quam multis flebilis ultor eris!
Di, precor, a nobis omen removete sinistrum
50 et sua det reduci vir meus arma Iovi.
Sed timeo, quotiens subiit miserabile bellum;
more nivis lacrimae sole madentis eunt.
Ilion et Tenedos Simoisque et Xanthus et Ide
nomina sunt ipso paene timenda sono.
55 Nec rapere ausurus, nisi si defendere posset,
hospes erat; vires noverat ille suas.
Venerat, ut fama est, multo spectabilis auro
quique suo Phrygias corpore ferret opes,
classe virisque potens, per quae fera bella geruntur—
60 et sequitur regni pars quotacumque sui?
His ego te, victam, consors Ledaea gemellis,
suspicor; haec Danais posse nocere puto.
Hectora nescio quem timeo; Paris Hectora dixit
ferrea sanguinea bella movere manu.[4]
65 Hectora, quisquis is est, si sum tibi cara, caveto;
signatum memori pectore nomen habe.
Hunc ubi vitaris, alios vitare memento
et multos illic Hectoras esse puta
et facito ut dicas, quotiens pugnare parabis:
70 ‘Parcere me iussit Laodamia sibi.’
Si cadere Argolico fas est sub milite Troiam,
te quoque non ullum vulnus habente cadat.
Pugnet et adversos tendat Menelaus in hostis;[5]
76 hostibus e mediis nupta petenda viro est.
Causa tua est dispar; tu tantum vivere pugna
inque pios dominae posse redire sinus.
Parcite, Dardanidae, de tot, precor, hostibus uni,
80 ne meus ex illo corpore sanguis eat.
Non est quem deceat nudo concurrere ferro;
saevaque in oppositos pectora ferre viros;
fortius ille potest multo, quam pugnat, amare;
bella gerant alii, Protesilaus amet.
85 Nunc fateor; volui revocare animusque ferebat;
substitit auspicii lingua timore mali.
Cum foribus velles ad Troiam exire paternis,
pes tuus offenso limine signa dedit;
ut vidi, ingemui tacitoque in pectore dixi:
90 ‘Signa reversuri sint, precor, ista viri!’
Haec tibi nunc refero, ne sis animosus in armis.
Fac meus in ventos hic timor omnis eat.
Sors quoque nescio quem fato designat iniquo,
qui primus Danaum Troada tangat humum;
95 infelix, quae prima virum lugebit ademptum!
Di faciant ne tu strenuus esse velis.
Inter mille rates tua sit millensima puppis
iamque fatigatas ultima verset aquas.
Hoc quoque praemoneo, de nave novissimus exi.
100 Non est, quo properes, terra paterna tibi.
Cum venies, remoque move veloque carinam
inque tuo celerem litore siste gradum.
Sive latet Phoebus seu terris altior exstat,
tu mihi luce dolor, tu mihi nocte venis,
105 nocte tamen quam luce magis; nox grata puellis
quarum suppositus colla lacertus habet.
Aucupor in lecto mendaces caelibe somnos;
dum careo veris, gaudia falsa iuvant.
Sed tua cur nobis pallens occurrit imago?
110 Cur venit a labris multa querela tuis?
Excutior somno simulacraque noctis adoro;
nulla caret fumo Thessalis ara meo;
tura damus lacrimamque super, qua sparsa relucet,
ut solet affuso surgere flamma mero.
115 Quando ego, te reducem cupidis amplexa lacertis,
languida laetitia soluar ab ipsa mea?
Quando erit ut lecto mecum bene iunctus in uno
militiae referas splendida facta tuae?
Quae mihi dum referes, quamvis audire iuvabit,
120 multa tamen capies oscula, multa dabis;
semper in his apte narrantia verba resistunt;
promptior est dulci lingua refecta mora.
Sed cum Troia subit, subeunt ventique fretumque,
spes bona sollicito victa timore cadit.
125 Hoc quoque, quod venti prohibent exire carinas,
me movet; invitis ire paratis aquis.
Quis velit in patriam vento prohibente reverti?
A patria pelago vela vetante datis!
Ipse suam non praebet iter Neptunus ad urbem.
130 Quo ruitis? Vestras quisque redite domos.
Quo ruitis, Danai? Ventos audite vetantis.
Non subiti casus, numinis ista mora est.
Quid petitur tanto nisi turpis adultera bello?
Dum licet, Inachiae vertite vela rates.
135 Sed quid ago? Revoco? Revocaminis omen abesto,
blandaque compositas aura secundet aquas!
Troasin invideo, quae si lacrimosa suorum
funera conspicient, nec procul hostis erit;
ipsa suis manibus forti nova nupta marito
140 imponet galeam Dardanaque arma dabit;
arma dabit, dumque arma dabit, simul oscula sumet
(hoc genus officii dulce duobus erit).
Producetque virum, dabit et mandata reverti
et dicet ‘Referas ista fac arma Iovi!’
145 Ille ferens dominae mandata recentia secum
pugnabit caute respicietque domum.
Exuet haec reduci clipeum galeamque resoluet
excipietque suo corpora lassa sinu.
Nos sumus incertae, nos anxius omnia cogit,
150 quae possunt fieri, facta putare timor.
Dum tamen arma geres diverso miles in orbe,
quae referat vultus est mihi cera tuos;
illi blanditias, illi tibi debita verba
dicimus, amplexus accipit illa meos.
155 Crede mihi, plus est quam quod videatur, imago;
adde sonum cerae, Protesilaus erit.
Hanc specto teneoque sinu pro coniuge vero
et, tamquam possit verba referre, queror.
Per reditus corpusque tuum, mea numina, iuro
160 perque pares animi coniugiique faces
perque, quod ut videam canis albere capillis,
mox tutum possis ipse referre, caput,[6]
me tibi venturam comitem, quocumque vocaris,
sive—quod heu! timeo, sive superstes eris.
165 Ultima mandato claudetur epistula parvo:
si tibi cura mei, sit tibi cura tui.
[1] Phylleides=Phyleides=Phylaceides
[2] qua=quo
[3] Dyspari=dux Pari
[4] 部分學者認為63-64行不是奧維德所作。
[5] 在某些抄本中,有74-75行(ut rapiat Paridi quam Paris ante sibi / inruat et causa quern vicit, vincat et armis),但學界一般認為不是奧維德所作。
[6] 部分學者認為161-162行不是奧維德所作。

拉俄達彌婭致普羅特西拉俄斯[1]
 
海摩尼亞的拉俄達彌婭向夫君問安,[2]
痴情地祝願問候能抵達終點。
傳言因風的羈絆,你仍滯留奧利斯,
可你離開我之時,這風在哪裡?
5 那時波浪就應該阻攔你們的船槳,
那時我才真歡迎大海逞狂。
我為何沒給丈夫更多吻,更多叮嚀?
我原想傾吐的話排成了長龍。
驟然間你已遠去,召喚你布帆的風
10 是那些水手而非我自己所憧憬。
那種風適合遠航的勇士,不適合情痴。
你鬆開了擁抱,普羅特西拉俄斯,
我的舌頭來不及完成最後的囑咐,
悲傷的“再見”險些沒機會說出。
15 北風突然降臨,揪住帆,猛力張開,[3]
轉眼普羅特西拉俄斯已不在。
當我還能夠看見丈夫,看就是快樂,
我的眼緊盯你的眼,一刻不舍。
已經望不見你了,但還能望見你的帆,
20 那帆就長久地鎖住我的視線。
可等到你和逃逸的船帆都消失無影,
除了海,就沒有什麼映入眼睛,
光隨你遁去,失血的我被黑暗籠罩,
別人說,我雙膝一沉,便已癱倒。
25 我的公公、年邁的父親和傷心的母親[4]
趕緊喂冷水,才勉強讓我蘇醒。
他們盡了親人的職責,對我卻無益,
我怨恨他們不許傷心人去死。
當神志返回,痛苦也返回,理所應當的
30 思念將我貞潔的靈魂咬嚙。
我沒有心情讓丫鬟梳理頭髮,給身軀
套上鑲金的衣裳也毫無樂趣。
就像傳說中那些被雙角巴克斯的藤杖[5]
觸碰的女人,我也瘋狂地遊盪。
35 菲羅斯的貴婦聚在一起,對我大叫:[6]
“拉俄達彌婭,穿上王家的長袍!”
難道要我自己披着紫液染過的華裳,
而他卻要在伊利昂城下打仗?
我頂着漂亮的髮型,他頭上卻銅盔重壓,
40 我炫耀新衣,丈夫卻身負鎧甲?
世人可以說,我放棄打扮,是效仿你的
艱辛,想凄然捱過戰爭的歲月。
天譴的帕里斯,你俊美卻是家族的冤孽,[7]
做客你險詐,願你作戰也拙劣!
45 真希望你當日曾經挑剔海倫的容顏,[8]
或者反過來,她厭惡你的那張臉。
墨涅拉俄斯,為被搶的女人你太遭罪!
你一旦復仇,多少人將會落淚!
眾神啊,挪走我身邊的可怕徵兆,讓夫君
50 向佑他歸來的朱庇特獻武器感恩![9]
可是我害怕,每當我想起這悲慘的戰爭,
眼淚就猶如陽光下的融雪奔涌。
忒涅多斯島、西摩伊斯河、克珊托斯河……[10]
這些名字的聲音就叫人哆嗦。
55 若沒有抵抗的能力,那位異鄉人膽敢[11]
劫奪她?他深諳自己擁有的資源。
據說他來時,綴滿黃金,甚是風光,
佛里吉亞的財富全掛在他身上,
艦隻和兵士雲集——殘酷廝殺的資本,
60 但跟隨他的是王國的多小部分?
麗達之女,我懷疑你是被這些征服,[12]
這些我料想也會讓希臘人受苦。
我害怕某位赫克托耳,帕里斯說過,
他足以攪動戰局,手沾滿鮮血。
65 無論他是誰,提防他,如果你還珍惜我!
將他的名字印在你心裡,別忘了!
即使已經避開他,你也需避開其他人,
想象有許多位赫克托耳,小心!
每次投入戰鬥前,務必重複這一句:
70 “拉俄達彌婭命令我為她活下去。”
如果希臘的軍隊註定要攻陷伊利昂,
願它陷落時你不曾受過一處傷。
讓墨涅拉俄斯戰鬥,讓他沖向敵陣,
76 從敵營奪回妻子是丈夫的本分。
你的情形不一樣,你戰鬥只為不死,
只為回到愛侶深情的懷裡。
特洛伊將士,眾多敵人中請你們單饒他,[13]
80 別讓我的血從他的身體淌下!
他本不適合拿着出鞘的鐵劍交鋒,
向對峙的兵卒奉上無畏的胸膛——
比起戰場,他在情場上遠更悍猛,
讓別人去戰場,讓他留在情場。
85 我坦白,我想喚你回來,心也在催促,[14]
但凶兆令我不安,舌頭已凝固。
當你準備離開父親的房子,去特洛伊,
你的腳撞上了門檻,彷彿在暗示。[15]
看見這一幕,我嘆了口氣,在心裡默禱:
90 “我祈求,這是丈夫返歸的徵兆!”
現在告訴你這些,是怕你作戰太勇敢,
心頭所有的憂慮,請為我驅散!
命運也為第一位(我不知是誰)登陸
特洛伊的希臘人安排了不幸的結局。[16]
95 第一位失去丈夫的女人會多麼哀痛!
願眾神保佑你絕不肯如此拚命!
願你的船排在千艘船的第一千位,
慢慢划過已然疲憊的大海![17]
我還告誡你這一條:最後一個下船!
100 你趕去的地方並非祖輩的家園。
當你返程時,卻要讓帆和槳為船助力,
一刻不耽擱,早踏上自己的土地。
無論太陽正隱藏,還是高掛在天空,
你都要日夜向苦盼你的我靠攏,
105 夜晚比白天更需要趕路,頸項枕着
戀人手臂的女孩都分外喜歡夜。
我在凄涼的床上追逐着會撒謊的夢,
沒有真實的快樂,虛幻的也成。
可是為什麼你蒼白的身形浮現在眼前?
110 你的唇為何吐出如此多的哀言?
我猛然驚醒,敬拜暗夜送來的影像,
帖撒利亞的祭壇都有我上香。
我倒入沾着眼淚的乳香,焰苗立刻
變明亮,正如澆了酒,它也跳躍。
115 何時我才能貪婪地抱住歸來的你,
虛弱的我甚至因幸福而昏迷?
何時你才能與我在一張床榻偎依,
講述你軍旅生活的輝煌記憶?
當你回憶這些時,雖然我樂於傾聽,
120 但你會收到許多吻,也還許多吻。
敘述的語流總是被親密的動作打斷,
甜美的停頓反而令舌頭更雄辯。
然而,一旦重新想起特洛伊、海和風,
揪心的恐懼就擊落貼心的憧憬。
125 這一點也讓我擔憂——風禁止船隊離開,
你們做好了準備,海卻要阻礙。
風作對之時,誰會想返歸自己的故鄉?
如今海攔截,你卻從故鄉遠航!
涅普頓自己建的城,他都不敞開通途。[18]
130 你們去哪裡?每一位都應該回府!
你們去哪裡,希臘人?請聽風的異議。
這滯留並非偶然,而是天意。
如此的大戰為什麼,除了為可恥的淫娃?[19]
趁還有機會,希臘船,掉頭返家!
135 但我竟喚你回來?這不是吉兆,我取消,[20]
願好風送你走,平息海面的波濤!
我羨慕特洛伊女人,雖然會目睹親人[21]
悲傷的葬禮,敵軍也如影隨形,
剛嫁的新娘卻可以親手為勇敢的新郎
140 戴頭盔,遞給他達爾達尼亞的刀槍。[22]
與此同時,她也會得到丈夫的親吻
(這種職司雙方都欣然履行)。
她會挽着他向前,囑咐他平安歸來:
“為了朱庇特,一定將武器帶回!”
145 他清晰地記得妻子新近對自己的叮嚀,
戰鬥時會更顧念家,也更謹慎。
返家時她會替他卸下盾牌和頭盔,
將疲憊的身體摟入自己的胸懷。
我們卻終日忐忑,焦慮與恐懼迫使
150 一切可能都成為想象的現實。
然而,當你在遙遠的天涯揮劍奮戰,
有一尊你的蠟像陪在我身邊,
我向它傾吐本該對你絮叨的情話,
渴望擁抱你的時候,我就擁抱它。
155 相信我,蠟像遠遠不是看上去的樣子——
添上聲,它就是普羅特西拉俄斯。
看着它,摟着它,似乎它就是真的丈夫,
我也會埋怨,彷彿它也能回復。
以你的歸來、以你的人(我的神),我發誓,
160 以愛與婚姻的火炬(熾烈如你),
以你很快能完整帶回的生命(好讓我
親眼看見你滿頭閃爍的霜雪)——
無論你喚我去何處,我都甘願去陪伴,
無論你(我害怕那個字)還是平安。
165 信的末了我給你一條簡短的指示:
你若在乎我,就請在乎你自己。


[1] 拉俄達彌婭(Laodamia)是普羅特西拉俄斯(Protesilaus)的妻子。當希臘聯軍準備攻打特洛伊時,普羅特西拉俄斯也率領四十艘戰船加入。希臘艦隊試圖從奧利斯(Aulis)出發時,一直因為無風而受阻。諮詢神諭得知,阿伽門農此前殺死了狄安娜的聖鹿,冒犯了這位女神,只有獻祭他的女兒才能平復神的憤怒。阿伽門農決定犧牲伊菲革涅婭,但在最後關頭,女神用一隻鹿換下了她(這是多數古代作家的說法,但維吉爾和普羅佩提烏斯說她真的被殺了)。拉俄達彌婭聽說艦隊在奧利斯滯留,給自己丈夫寫了這封信。希臘人曾聽說一個神諭,最先在特洛伊登陸的人必定會死,所以拉俄達彌婭勸丈夫不要急於到達目的地。我們從荷馬史詩得知,普羅特西拉俄斯就是希臘軍隊中第一位登陸特洛伊的人,他也果然戰死。
[2] 海摩尼亞即帖撒利亞。
[3] 北風此時是順風。
[4] 她的公公是伊菲克羅斯(Iphiclus),父親是阿卡斯托斯(Acastus)。
[5] 詩人描繪的酒神巴克斯通常長着一對角,藤杖(thyrsus)是他攜帶的手杖,頂端覆蓋著松果或葡萄葉子。
[6] 菲羅斯(Phyllus)是帖撒利亞的一個城鎮。
[7] “天譴的帕里斯”對應的拉丁文原詞是Dyspari,這個詞是希臘語的轉寫,意為“悲慘的帕里斯”,出自《伊利亞特》(Iliad 3.39)。這一行原文的Priamide(普里阿摩斯之子)也是指帕里斯。
[8] “海倫”對應的拉丁文原詞是Taenariae maritae(泰那羅的妻子),泰那羅代指斯巴達,參考本書第8首第72行的注釋。
[9] 這是對未來的祈願。
[10] 忒涅多斯島(Tenedos)、西摩伊斯河和克珊托斯河都在特洛伊附近。因為節奏的關係,這行原文的Ilion(伊利昂)和Ide(伊達山)未譯。
[11] “異鄉人”指帕里斯。
[12] 本行原文中海倫還被稱為consors gemellis(孿生兄弟的同伴),孿生兄弟指卡斯托爾和珀魯克斯。
[13] “特洛伊將士”對應的拉丁文原詞是Dardanidae(達爾達諾斯人)。
[14] 古代西方人認為,在人出發時喚他回來是不吉利的。
[15] 這也是不祥的徵兆。
[16] 許基努斯《故事集》(Fabulae 103)講述了普羅特西拉俄斯的故事。
[17] 因為前面已經有九百九十九艘船划過大海,所以它“已然疲憊”。
[18] “城”指特洛伊。
[19] “淫娃”指海倫。
[20] 但在《歲時記》里(Fasti 1.561),海格力斯曾把牛群喚他回去的聲音理解為吉兆。
[21] “特洛伊女人”對應的拉丁文原詞是Troasin,這其實是希臘語複數與格形式的轉寫。
[22] 達爾達尼亞即特洛伊,名稱來自特洛伊先祖達爾達諾斯(Dardanus)。