Siqua tamen caecis errabunt scripta lituris,[1]
oblitus a dominae caede libellus erit.
Dextra tenet calamum, strictum tenet altera ferrum,
et iacet in gremio charta soluta meo.
5 Haec est Aeolidos fratri scribentis imago;
sic videor duro posse placere patri.
Ipse necis cuperem nostrae spectator adesset
auctorisque oculis exigeretur opus.
Ut ferus est multoque suis truculentior Euris,
10 spectasset siccis vulnera nostra genis.
Scilicet est aliquid cum saevis vivere ventis;
ingenio populi convenit ille sui.
Ille Noto Zephyroque et Sithonio Aquiloni
imperat et pinnis, Eure proterve, tuis.
15 Imperat heu! ventis, tumidae non imperat irae,
possidet et vitiis regna minora suis.
Quid iuvat admotam per avorum nomina caelo
inter cognatos posse referre Iovem?
Num minus infestum, funebria munera, ferrum
20 feminea teneo, non mea tela, manu?
O utinam, Macareu, quae nos commisit in unum,
venisset leto serior hora meo!
Cur umquam plus me, frater, quam frater amasti,
et tibi, non debet quod soror esse, fui?
25 Ipsa quoque incalvi, qualemque audire solebam,
nescio quem sensi corde tepente deum.
Fugerat ore color, macies adduxerat artus,
sumebant minimos ora coacta cibos;
nec somni faciles et nox erat annua nobis,
30 et gemitum nullo laesa dolore dabam;
nec, cur haec facerem, poteram mihi reddere causam
nec noram quid amans esset; at illud erat.
Prima malum nutrix animo praesensit anili,
prima mihi nutrix ‘Aeoli,’ dixit, ‘amas.’
35 Erubui gremioque pudor deiecit ocellos;
haec satis in tacita signa fatentis erant.
Iamque tumescebant vitiati pondera ventris
aegraque furtivum membra gravabat onus.
Quas mihi non herbas, quae non medicamina nutrix
40 attulit audaci supposuitque manu,
ut penitus nostris (hoc te celavimus unum)
visceribus crescens excuteretur onus!
A! Nimium vivax admotis restitit infans
artibus et tecto tutus ab hoste fuit.[2]
45 Iam noviens erat orta soror pulcherrima Phoebi,
denaque luciferos Luna movebat equos.[3]
Nescia quae faceret subitos mihi causa dolores,
et rudis ad partus et nova miles eram;
nec tenui vocem. ‘Quid’ ait ‘tua crimina prodis?’
50 oraque clamantis conscia pressit anus.
Quid faciam infelix? Gemitus dolor edere cogit,
sed timor et nutrix et pudor ipse vetant.
Contineo gemitus elapsaque verba reprendo
et cogor lacrimas combibere ipsa meas.
55 Mors erat ante oculos et opem Lucina negabat
et grave, si moriar, mors quoque crimen erat.
Cum super incumbens scissa tunicaque comaque
pressa refovisti pectora nostra tuis
et mihi: ‘Vive, soror, soror o carissima,’ aisti,
60 ‘Vive nec unius corpore perde duos!
Spes bona det vires; fratri es nam nupta futura;[4]
illius, de quo mater, et uxor eris.’
Mortua, crede mihi, tamen ad tua verba revixi,
et positum est uteri crimen onusque mei.
65 Quid tibi grataris? Media sedet Aeolus aula;
crimina sunt oculis surripienda patris.
Frugibus infantem ramisque albentis olivae[5]
et levibus vittis sedula celat anus
fictaque sacra facit dicitque precantia verba;
70 dat populus sacris, dat pater ipse viam.
Iam prope limen erat; patrias vagitus ad auris
venit et indicio proditur ille suo.
Eripit infantem mentitaque sacra revelat
Aeolus; insana regia voce sonat.
75 Ut mare fit tremulum, tenui cum stringitur aura
ut quatitur tepido fraxinus acta Noto,[6]
sic mea vibrari pallentia membra videres;
quassus ab imposito corpore lectus erat.
Irruit et nostrum vulgat clamore pudorem
80 et vix a misero continet ore manus;
ipsa nihil praeter lacrimas pudibunda profudi;
torpuerat gelido lingua retenta metu.
Iamque dari parvum canibusque avibusque nepotem
iusserat in solis destituique locis.
85 Vagitus dedit ille miser (sensisse putares)
quaque suum poterat voce rogabat avum.
Quid mihi tunc animi credis, germane, fuisse
(nam potes ex animo colligere ipse tuo),
cum mea me coram silvas inimicus in altas
90 viscera montanis ferret edenda lupis?
Exierat thalamo; tunc demum pectora plangi
contigit inque meas unguibus ire genas.
Interea patrius vultu maerente satelles
venit et indignos edidit ore sonos:
95 ‘Aeolus hunc ensem mittit tibi (tradidit ensem)
et iubet ex merito scire quid iste velit.’
Scimus et utemur violento fortiter ense;
pectoribus condam dona paterna meis.
His mea muneribus, genitor, conubia donas?
100 hac tua dote, pater, filia dives erit!
Tolle procul de caede faces, Hymenaee, maritas[7]
et fuge turbato tecta nefanda pede.
Ferte faces in me, quas fertis, Erinyes atrae,
et meus ex isto luceat igne rogus.
105 Nubite felices Parca meliore sorores,
amissae memores sed tamen este mei.
Quid puer admisit tam paucis editus horis?
Quo laesit facto vix bene natus avum?
Si potuit meruisse necem, meruisse putetur.
110 A! Miser admisso plectitur ille meo.
Nate, dolor matris, rapidarum praeda ferarum,[8]
Ei mihi! natali dilacerate tuo,
nate, parum fausti miserabile pignus amoris,
haec tibi prima dies, haec tibi summa fuit.
115 Non mihi te licuit lacrimis perfundere iustis,
in tua non tonsas ferre sepulcra comas,
non super incubui, non oscula frigida carpsi.
Diripiunt avidae viscera nostra ferae.
Ipsa quoque infantis cum vulnere prosequar umbras
120 nec mater fuero dicta nec orba diu.
Tu tamen, o frustra miserae sperate sorori,
sparsa, precor, nati collige membra tui
et refer ad matrem socioque impone sepulcro,
urnaque nos habeat quamlibet arta duos.
125 Vive memor nostri lacrimasque in vulnere funde[9]
neve reformida corpus amantis amans;
tu, rogo, dilectae nimium mandata sororis[10]
perfer; mandatum persequar ipsa patris.[11]
[1] 在某些抄本中,这首诗开头还有两行(Aeolis Aeolidae quam non habet ipsa salutem / mittit et armata verba notata manu),但学界一般认为不是奥维德所作。
[2] denaque=nonaque=penaque
[4] fratri es nam nupta futura=fratri nam nupta futura es=fratri es nam nuptura=germano nupta futura
[5] frugibus=frondibus
[6] acta=virga=icta
[7] de caede=decepte
[8] rapidarum=rabidarum
[9] vulnere=funere=vulnera=fulnere
[10] tu=te=et; dilectae=placitae
[11] perfer=perfice; mandatum=mandatis
(卡那刻致玛卡柔斯)[1]
但若某些文字因污渍而难以辨认,
你当知道,信沾上了作者的血痕。
我右手握着笔,左手抓着出鞘的剑,[2]
摊开的纸草躺在我的双膝间。[3]
5 这是卡那刻给兄长写信的真实图景,
如此我似乎能打动心狠的父亲。
我梦想他能亲自到场,观赏我自杀,
亲自监督他一手制造的惩罚。
既然他残忍,凶狠也胜过他管辖的东风,
10 就会不流一滴泪,看着我丧命。
与野蛮的诸风相伴相处,当然不轻松,[4]
他倒是适应了手下臣民的天性。[5]
他统治南风、西风和锡托尼亚的北风,[6]
还有你,长着翅膀的暴烈东风。
15 唉,控制各种风,控制不了膨胀的怒火,
疆域还没有错误那般辽阔。
通过祖先的名字,我沾上天国的光荣,
可以称朱庇特为亲族,但有何用?[7]
难道这阴森的礼物,女人手中的利剑,
20 不该我使的武器,会因此变安全?
玛卡柔斯啊,真希望让我们结合的时辰
能够比我的夭亡晚一些降临!
你为何要爱我,给我超越兄长的爱,[8]
我对你为何要逾越妹妹所应该?[9]
25 我自己也被火点着,心生出暖意,感觉
某位神的力量与素来所闻相合。[10]
血色逃离了双颊,肢体消瘦下去,
即使遭强迫,嘴也不肯碰食物;
我难以入睡,难捱的夜晚长如一年,
30 没有病痛的困扰也叹息连连;
无法让自己明白,自己为何会如此,
不知晓何为相思人,但我已是。[11]
凭她的阅历,乳娘最先猜透我的病,
最先对我说:“卡那刻,你有心上人。”
35 我的脸红了,羞涩的目光盯着前襟,
没有出声,但沉默即是承认。
被玷污的子宫日益显出它的负担,
秘密的重量已让我步履蹒跚。
有什么药草、什么偏方乳娘不曾
40 带给我,并且莽撞地逼我使用,
好打掉我肚腹深处不断生长的东西
(这是我向你隐藏的唯一秘密)!
可叹!那婴儿生命太顽强,所有手段
都失败,敌人暗中的算计已流产。
45 新月(日神绰约的妹妹)已九次升起,
第十轮月亮的光骏正驰过天际。
不知为什么自己突然被阵痛侵袭,
我是生手,对分娩一无所知,
忍不住叫喊。乳母说,“你何必泄露罪证?”
50 共谋者捂住我的嘴,不让我发声。
悲惨的我能如何?疼痛命令我呻吟,
但恐惧、老妪和羞耻本身却不准。
我强忍声音,竭力拦住逃逸的话语,
被迫将自己的泪水生生咽回去。
55 死就在眼前晃动,卢契娜拒绝救援,[12]
倘若我死了,大罪也会被揭穿。
当你俯身靠近我,扯乱了头发和衣裳,
用你的胸膛温暖我的胸膛,
你对我说:“妹妹,亲爱的妹妹,活下去,
60 别让两条命死于同一具身躯!
让憧憬赐予你力量,你将进哥哥的洞房;
你因他成母亲,也将做他的新娘。”
相信我,我虽已死,听见你的话却复活,
子宫的罪证和重负也终于坠落。
65 你为何庆贺?埃俄洛斯坐在宫殿里,[13]
罪证需躲过他的眼,赶紧藏匿。
谨慎的老妇将婴儿放在蔬果、白橄榄
枝条和一些轻巧的束带下面,
装作在举行仪式,说着祝祷的套语,
70 人们都为她让路,父亲也让路。
已接近门槛,却有啼哭声突然传来,
父亲听见了,孩子被证据出卖。
埃俄洛斯抓起婴儿,祭祀的假象
被戳破,愤怒的咆哮在大厅回荡。
75 就像微风刮过,海面泛起了涟漪,
或煦暖的南风摇晃白蜡树枝,
你会看见我苍白的肢体也不停哆嗦,
床也随我的身体上下颠簸。
他冲进房间,叱骂声传扬我的羞耻,
80 我可怜的脸颊都险些被他掌击。
而我,只能默默地流泪,满心屈辱;
舌头木然,被寒冷的恐惧禁锢。
他已经颁下命令,将自己的孙子曝露于[14]
荒凉的郊原,做野狗和猛禽的食物。
85 悲惨的孩子大哭(仿佛明白了处境),
尽其所能地乞求祖父的怜悯。
你觉得,哥哥,我那时会是怎样的感受
(我的心能从你自己的心推求),
当敌人当着我的面,把我的亲骨肉带进[15]
90 幽暗的密林,任山间的狼蹂躏?
他走出卧房,我终于能够捶打胸膛,
用锋利的指甲抓破自己的脸庞。
这时,父亲的一位侍从来到我身边,
神情黯然地传达可耻的宣判:
95 “埃俄洛斯让我把这柄剑交给你,还说,
根据你所为,你知道它意味什么。”
我知道,我也会勇敢使用这柄利剑,
我会将父亲的礼物埋入心间。
你可是用这样的礼物庆贺我的婚配,
100 父亲,用这样的嫁妆保女儿富贵?
许墨奈伊斯,让你的婚礼火炬远离
血腥,飞速逃离这遭诅咒的宅邸![16]
阴森的复仇神,冲我挥舞你们的火把,
让它们的火焰点燃我葬礼的柴架!
105 姐妹们,祝你们比我幸运,有更好的归宿,
但你们仍务必牢记我的错误。
我的孩子有何辜,只活了数个小时?
几乎未诞生,如何对祖父不利?
非认为他罪有应得,就让人如此认为!
110 可怜的他受难,是因为我的罪!
儿子啊,母亲的伤痛,猛兽口中的血食,
不敢想,你出生之日就被分尸!
儿子啊,我这段不祥爱情的悲惨纪念,
你的第一天竟成了最后一天!
115 他们不许我用眼泪献上正当的祭奠,
也不许我剪下头发,置于你坟前;[17]
我没能伏在你身上,亲吻冰凉的嘴唇,
贪婪的野兽却撕咬着我的亲人!
我也会带着伤口,追随你婴儿的灵魂,
120 很快我就不再是丧子的母亲。
可是你,徒然被可怜妹妹奢望的哥哥,
我求你收殓好儿子散落的骨骼,
还给他母亲,和我躺在同一座墓里,
让两人共享一个瓮,无论多拥挤。
125 好好活下去,念着我,在我的伤口洒泪,
既爱我,便不要恐惧爱人的尸骸。[18]
求你务必遵从你深爱的妹妹的遗愿,[19]
我自己则会执行父亲的宣判。
[1] 卡那刻(Canace)和玛卡柔斯(Macareus)分别是风神埃俄洛斯的女儿和儿子,兄妹俩有乱伦关系。卡那刻怀孕产子,被父亲发现,埃俄洛斯命令手下处死婴儿,并派人给她送来一把剑,让她自杀。在动手之前,卡那刻给正在阿波罗神庙避难的玛卡柔斯送去这封信。后来在玛卡柔斯苦劝下,埃俄洛斯决定赦免女儿,但为时已晚,玛卡柔斯赶到时,妹妹已经自杀。许多学者意识到,这首诗受到了欧里庇得斯悲剧《埃俄洛斯》(Aeolus)的影响。Verducci(1985)和Spoth(1992)等人认为,这首诗的主题就是乱伦,是一篇探讨“乱伦病理学”的作品。但Philippides(1996)相信,这样的理解不是基于文本本身,而是源于文本之外的评论家自身的伦理预设。他指出,在这首诗里,奥维德是将卡那刻和玛卡柔斯的恋情当作普通爱情悲剧、而非偏离伦理的“变态”故事来处理的。在对比了这首诗和奥维德作品中其他三个乱伦故事——淮德拉与希波吕托斯(本书第4首)、毕布利丝与卡乌诺斯(《变形记》第九卷)、穆拉与喀倪剌斯(《变形记》第十卷)之后,Philippides发现,在那些故事中存在的与乱伦相关的文本要素和主题要素全然不见于此诗。甚至埃俄洛斯对卡那刻母子的惩罚也并非基于这段关系的乱伦性质(他自己就曾让自己的六个儿子娶六个女儿),而是因为卡那刻私定终身,未婚先孕。在发现婴儿的时候,埃俄洛斯甚至都不知道孩子的父亲是谁。在128行的篇幅里,卡那刻没有用一个词来污名化自己和兄长的关系。Williams(1992)指出,在分析《女杰书简》的诗作时,我们不要忘了戏剧情境和人物动机这两个要素。在这首诗里,读者对信写完之后情节走向的知识给了他们一个“特权视角”,让他们更深刻地感受到一种戏剧反讽——卡那刻只要再有一点耐心,就可以不死。卡那刻之所以不知道父亲可能赦免自己,是因为情节的关键人物玛卡柔斯在她写信时不在现场,却即将达到现场,并带来好消息,致命的时间差强化了这首诗的悲剧感。
[2] 这里的笔是calamus,一种芦苇管做的书写工具。
[3] 纸草(papyrus)是产于埃及的类似纸的材料。
[4] 各位风神都以脾气暴烈著称,参考《变形记》(Metemorphoses)第一卷59-60行。
[5] Williams指出,埃俄洛斯和诸风神的相似隐藏着卡那刻忽视的一层反讽:她只看到“凶暴”这个共同点,所以决意自杀,却未看到“无常”这个共同点,她如果预料到父亲和诸风神一样反复无常,或许就会多等待一会儿再决定。
[6] 锡托尼亚(Sithonia)指色雷斯,这个名字源于色雷斯北部的锡托尼斯山(Sithonis)。
[7] 事实上,埃俄洛斯家族的世系并不显赫,神话中也没有统一的说法,只有少数人说他是朱庇特之子,从其他文献中很难推导出他与朱庇特的关系。
[8] 据说埃俄洛斯有六个儿子,他安排他们娶了自己的姐妹。奥维德笔下的毕布利丝(Byblis)就曾在《变形记》第九卷第506行提及此事,作为乱伦的先例。
[9] Verducci(1985)和Labate(1977)等人认为23-24行可以作为卡那刻谴责这场不伦之恋的证据。然而,放在上下文里,卡那刻的悲伤、愤懑与绝望并非指向玛卡柔斯,而是指向父亲埃俄洛斯。如Jacobson(1974)所言,这封信仿佛就是写给埃俄洛斯,而非玛卡柔斯的。这里表达的即使是谴责,也是从埃俄洛斯的角度发出的。而在奥维德的其他乱伦故事里,牵扯的双方都有一方对另一方深感愤怒。
[10] “某位神”指小爱神。
[11] Casali(1998)评论道,乍看这些都是相思的症状,但从下文读者却得知,这是怀孕初期的症状。他据此怀疑,卡那刻是误把生理表现当做了心理表现,她并非真正爱上了自己的兄长。在欧里庇得斯的《埃俄洛斯》(Aeolus)里,卡那刻用装病来遮掩自己的怀孕和分娩后的卧床。
[12] 卢契娜(Lucina)是掌管分娩的女神,经常与朱诺或狄安娜等同。
[13] “你”指卡那刻自己。
[14] 由于玛卡柔斯和卡那刻是亲兄妹,他们的孩子既是埃俄洛斯的孙子,也是外孙。
[15] “敌人”(inimicus)指埃俄洛斯。
[16] “诅咒”并非因为乱伦,而是因为埃俄洛斯杀害亲人。
[17] 古代西方的风俗。
[18] Philippides(1996)指出,这行的拉丁文neve reformida corpus amantis amans充分体现了兄妹二人的深挚爱情。首先,五音步格律的节奏间隔突出了amantis amans这个单元;其次,“爱人”这个词的两种形态(主格amans和属格amantis)并置,仿佛恋人紧紧偎依;再次,从语法上说,位于中心的词corpus(尸骸)既是reformida(恐惧)的宾语,也可作amans(也是“爱”的现在分词,因而有动词意味)的宾语,此外它也受到属格amantis(爱人的)管辖。
[19] 许多评注者认为127-128行不是奥维德所作。