Mittit et optat amans, quo mittitur, ire salutem
Haemonis Haemonio Laodamia viro.
Aulide te fama est vento retinente morari;
a me cum fugeres, hic ubi ventus erat?
5 Tum freta debuerant vestris obsistere remis;
illud erat saevis utile tempus aquis.
Oscula plura viro mandataque plura dedissem,
et sunt quae volui dicere multa tibi.
Raptus es hinc praeceps, et qui tua vela vocaret,
10 quem cuperent nautae, non ego, ventus erat.
Ventus erat nautis aptus, non aptus amanti.
Soluor ab amplexu, Protesilae, tuo,
linguaque mandantis verba imperfecta reliquit;
vix illud potui dicere triste ‘vale’ .
15 Incubuit Boreas abreptaque vela tetendit,
iamque meus longe Protesilaus erat.
Dum potui spectare virum, spectare iuvabat
sumque tuos oculos usque secuta meis.
Ut te non poteram, poteram tua vela videre,
20 vela diu vultus detinuere meos.
At postquam nec te nec vela fugacia vidi,
et quod spectarem, nil nisi pontus erat,
lux quoque tecum abiit, tenebrisque exsanguis obortis
succiduo dicor procubuisse genu.
25 Vix socer Iphiclus, vix me grandaevus Acastus,
vix mater gelida maesta refecit aqua;
officium fecere pium, sed inutile nobis;
indignor miserae non licuisse mori.
Ut rediit animus, pariter rediere dolores;
30 pectora legitimus casta momordit amor.
Nec mihi pectendos cura est praebere capillos,
nec libet aurata corpora veste tegi.
Ut quas pampinea tetigisse Bicorniger hasta
creditur, huc illuc, qua furor egit, eo.
35 Conveniunt matres Phylleides et mihi clamant:[1]
‘Indue regales, Laodamia, sinus.’
Scilicet ipsa geram saturatas murice vestes,
bella sub Iliacis moenibus ille geret;
Ipsa comas pectar, galea caput ille prematur;
40 ipsa novas vestes, dura vir arma feret?
Qua possum, squalore tuos imitata labores[2]
dicar et haec belli tempora tristis agam.
Dyspari Priamide, damno formose tuorum,[3]
tam sis hostis iners quam malus hospes eras.
45 Aut te Taenariae faciem culpasse maritae,
aut illi uellem displicuisse tuam.
Tu, qui pro rapta nimium, Menelae, laboras,
ei mihi! Quam multis flebilis ultor eris!
Di, precor, a nobis omen removete sinistrum
50 et sua det reduci vir meus arma Iovi.
Sed timeo, quotiens subiit miserabile bellum;
more nivis lacrimae sole madentis eunt.
Ilion et Tenedos Simoisque et Xanthus et Ide
nomina sunt ipso paene timenda sono.
55 Nec rapere ausurus, nisi si defendere posset,
hospes erat; vires noverat ille suas.
Venerat, ut fama est, multo spectabilis auro
quique suo Phrygias corpore ferret opes,
classe virisque potens, per quae fera bella geruntur—
60 et sequitur regni pars quotacumque sui?
His ego te, victam, consors Ledaea gemellis,
suspicor; haec Danais posse nocere puto.
Hectora nescio quem timeo; Paris Hectora dixit
ferrea sanguinea bella movere manu.[4]
65 Hectora, quisquis is est, si sum tibi cara, caveto;
signatum memori pectore nomen habe.
Hunc ubi vitaris, alios vitare memento
et multos illic Hectoras esse puta
et facito ut dicas, quotiens pugnare parabis:
70 ‘Parcere me iussit Laodamia sibi.’
Si cadere Argolico fas est sub milite Troiam,
te quoque non ullum vulnus habente cadat.
Pugnet et adversos tendat Menelaus in hostis;[5]
76 hostibus e mediis nupta petenda viro est.
Causa tua est dispar; tu tantum vivere pugna
inque pios dominae posse redire sinus.
Parcite, Dardanidae, de tot, precor, hostibus uni,
80 ne meus ex illo corpore sanguis eat.
Non est quem deceat nudo concurrere ferro;
saevaque in oppositos pectora ferre viros;
fortius ille potest multo, quam pugnat, amare;
bella gerant alii, Protesilaus amet.
85 Nunc fateor; volui revocare animusque ferebat;
substitit auspicii lingua timore mali.
Cum foribus velles ad Troiam exire paternis,
pes tuus offenso limine signa dedit;
ut vidi, ingemui tacitoque in pectore dixi:
90 ‘Signa reversuri sint, precor, ista viri!’
Haec tibi nunc refero, ne sis animosus in armis.
Fac meus in ventos hic timor omnis eat.
Sors quoque nescio quem fato designat iniquo,
qui primus Danaum Troada tangat humum;
95 infelix, quae prima virum lugebit ademptum!
Di faciant ne tu strenuus esse velis.
Inter mille rates tua sit millensima puppis
iamque fatigatas ultima verset aquas.
Hoc quoque praemoneo, de nave novissimus exi.
100 Non est, quo properes, terra paterna tibi.
Cum venies, remoque move veloque carinam
inque tuo celerem litore siste gradum.
Sive latet Phoebus seu terris altior exstat,
tu mihi luce dolor, tu mihi nocte venis,
105 nocte tamen quam luce magis; nox grata puellis
quarum suppositus colla lacertus habet.
Aucupor in lecto mendaces caelibe somnos;
dum careo veris, gaudia falsa iuvant.
Sed tua cur nobis pallens occurrit imago?
110 Cur venit a labris multa querela tuis?
Excutior somno simulacraque noctis adoro;
nulla caret fumo Thessalis ara meo;
tura damus lacrimamque super, qua sparsa relucet,
ut solet affuso surgere flamma mero.
115 Quando ego, te reducem cupidis amplexa lacertis,
languida laetitia soluar ab ipsa mea?
Quando erit ut lecto mecum bene iunctus in uno
militiae referas splendida facta tuae?
Quae mihi dum referes, quamvis audire iuvabit,
120 multa tamen capies oscula, multa dabis;
semper in his apte narrantia verba resistunt;
promptior est dulci lingua refecta mora.
Sed cum Troia subit, subeunt ventique fretumque,
spes bona sollicito victa timore cadit.
125 Hoc quoque, quod venti prohibent exire carinas,
me movet; invitis ire paratis aquis.
Quis velit in patriam vento prohibente reverti?
A patria pelago vela vetante datis!
Ipse suam non praebet iter Neptunus ad urbem.
130 Quo ruitis? Vestras quisque redite domos.
Quo ruitis, Danai? Ventos audite vetantis.
Non subiti casus, numinis ista mora est.
Quid petitur tanto nisi turpis adultera bello?
Dum licet, Inachiae vertite vela rates.
135 Sed quid ago? Revoco? Revocaminis omen abesto,
blandaque compositas aura secundet aquas!
Troasin invideo, quae si lacrimosa suorum
funera conspicient, nec procul hostis erit;
ipsa suis manibus forti nova nupta marito
140 imponet galeam Dardanaque arma dabit;
arma dabit, dumque arma dabit, simul oscula sumet
(hoc genus officii dulce duobus erit).
Producetque virum, dabit et mandata reverti
et dicet ‘Referas ista fac arma Iovi!’
145 Ille ferens dominae mandata recentia secum
pugnabit caute respicietque domum.
Exuet haec reduci clipeum galeamque resoluet
excipietque suo corpora lassa sinu.
Nos sumus incertae, nos anxius omnia cogit,
150 quae possunt fieri, facta putare timor.
Dum tamen arma geres diverso miles in orbe,
quae referat vultus est mihi cera tuos;
illi blanditias, illi tibi debita verba
dicimus, amplexus accipit illa meos.
155 Crede mihi, plus est quam quod videatur, imago;
adde sonum cerae, Protesilaus erit.
Hanc specto teneoque sinu pro coniuge vero
et, tamquam possit verba referre, queror.
Per reditus corpusque tuum, mea numina, iuro
160 perque pares animi coniugiique faces
perque, quod ut videam canis albere capillis,
mox tutum possis ipse referre, caput,[6]
me tibi venturam comitem, quocumque vocaris,
sive—quod heu! timeo, sive superstes eris.
165 Ultima mandato claudetur epistula parvo:
si tibi cura mei, sit tibi cura tui.
[1] Phylleides=Phyleides=Phylaceides
[2] qua=quo
[3] Dyspari=dux Pari
[4] 部分学者认为63-64行不是奥维德所作。
[5] 在某些抄本中,有74-75行(ut rapiat Paridi quam Paris ante sibi / inruat et causa quern vicit, vincat et armis),但学界一般认为不是奥维德所作。
[6] 部分学者认为161-162行不是奥维德所作。
(拉俄达弥娅致普罗特西拉俄斯)[1]
海摩尼亚的拉俄达弥娅向夫君问安,[2]
痴情地祝愿问候能抵达终点。
传言因风的羁绊,你仍滞留奥利斯,
可你离开我之时,这风在哪里?
5 那时波浪就应该阻拦你们的船桨,
那时我才真欢迎大海逞狂。
我为何没给丈夫更多吻,更多叮咛?
我原想倾吐的话排成了长龙。
骤然间你已远去,召唤你布帆的风
10 是那些水手而非我自己所憧憬。
那种风适合远航的勇士,不适合情痴。
你松开了拥抱,普罗特西拉俄斯,
我的舌头来不及完成最后的嘱咐,
悲伤的“再见”险些没机会说出。
15 北风突然降临,揪住帆,猛力张开,[3]
转眼普罗特西拉俄斯已不在。
当我还能够看见丈夫,看就是快乐,
我的眼紧盯你的眼,一刻不舍。
已经望不见你了,但还能望见你的帆,
20 那帆就长久地锁住我的视线。
可等到你和逃逸的船帆都消失无影,
除了海,就没有什么映入眼睛,
光随你遁去,失血的我被黑暗笼罩,
别人说,我双膝一沉,便已瘫倒。
25 我的公公、年迈的父亲和伤心的母亲[4]
赶紧喂冷水,才勉强让我苏醒。
他们尽了亲人的职责,对我却无益,
我怨恨他们不许伤心人去死。
当神志返回,痛苦也返回,理所应当的
30 思念将我贞洁的灵魂咬啮。
我没有心情让丫鬟梳理头发,给身躯
套上镶金的衣裳也毫无乐趣。
就像传说中那些被双角巴克斯的藤杖[5]
触碰的女人,我也疯狂地游荡。
35 菲罗斯的贵妇聚在一起,对我大叫:[6]
“拉俄达弥娅,穿上王家的长袍!”
难道要我自己披着紫液染过的华裳,
而他却要在伊利昂城下打仗?
我顶着漂亮的发型,他头上却铜盔重压,
40 我炫耀新衣,丈夫却身负铠甲?
世人可以说,我放弃打扮,是效仿你的
艰辛,想凄然捱过战争的岁月。
天谴的帕里斯,你俊美却是家族的冤孽,[7]
做客你险诈,愿你作战也拙劣!
45 真希望你当日曾经挑剔海伦的容颜,[8]
或者反过来,她厌恶你的那张脸。
墨涅拉俄斯,为被抢的女人你太遭罪!
你一旦复仇,多少人将会落泪!
众神啊,挪走我身边的可怕征兆,让夫君
50 向佑他归来的朱庇特献武器感恩![9]
可是我害怕,每当我想起这悲惨的战争,
眼泪就犹如阳光下的融雪奔涌。
忒涅多斯岛、西摩伊斯河、克珊托斯河……[10]
这些名字的声音就叫人哆嗦。
55 若没有抵抗的能力,那位异乡人胆敢[11]
劫夺她?他深谙自己拥有的资源。
据说他来时,缀满黄金,甚是风光,
佛里吉亚的财富全挂在他身上,
舰只和兵士云集——残酷厮杀的资本,
60 但跟随他的是王国的多小部分?
丽达之女,我怀疑你是被这些征服,[12]
这些我料想也会让希腊人受苦。
我害怕某位赫克托耳,帕里斯说过,
他足以搅动战局,手沾满鲜血。
65 无论他是谁,提防他,如果你还珍惜我!
将他的名字印在你心里,别忘了!
即使已经避开他,你也需避开其他人,
想象有许多位赫克托耳,小心!
每次投入战斗前,务必重复这一句:
70 “拉俄达弥娅命令我为她活下去。”
如果希腊的军队注定要攻陷伊利昂,
愿它陷落时你不曾受过一处伤。
让墨涅拉俄斯战斗,让他冲向敌阵,
76 从敌营夺回妻子是丈夫的本分。
你的情形不一样,你战斗只为不死,
只为回到爱侣深情的怀里。
特洛伊将士,众多敌人中请你们单饶他,[13]
80 别让我的血从他的身体淌下!
他本不适合拿着出鞘的铁剑交锋,
向对峙的兵卒奉上无畏的胸膛——
比起战场,他在情场上远更悍猛,
让别人去战场,让他留在情场。
85 我坦白,我想唤你回来,心也在催促,[14]
但凶兆令我不安,舌头已凝固。
当你准备离开父亲的房子,去特洛伊,
你的脚撞上了门槛,仿佛在暗示。[15]
看见这一幕,我叹了口气,在心里默祷:
90 “我祈求,这是丈夫返归的征兆!”
现在告诉你这些,是怕你作战太勇敢,
心头所有的忧虑,请为我驱散!
命运也为第一位(我不知是谁)登陆
特洛伊的希腊人安排了不幸的结局。[16]
95 第一位失去丈夫的女人会多么哀痛!
愿众神保佑你绝不肯如此拼命!
愿你的船排在千艘船的第一千位,
慢慢划过已然疲惫的大海![17]
我还告诫你这一条:最后一个下船!
100 你赶去的地方并非祖辈的家园。
当你返程时,却要让帆和桨为船助力,
一刻不耽搁,早踏上自己的土地。
无论太阳正隐藏,还是高挂在天空,
你都要日夜向苦盼你的我靠拢,
105 夜晚比白天更需要赶路,颈项枕着
恋人手臂的女孩都分外喜欢夜。
我在凄凉的床上追逐着会撒谎的梦,
没有真实的快乐,虚幻的也成。
可是为什么你苍白的身形浮现在眼前?
110 你的唇为何吐出如此多的哀言?
我猛然惊醒,敬拜暗夜送来的影像,
帖撒利亚的祭坛都有我上香。
我倒入沾着眼泪的乳香,焰苗立刻
变明亮,正如浇了酒,它也跳跃。
115 何时我才能贪婪地抱住归来的你,
虚弱的我甚至因幸福而昏迷?
何时你才能与我在一张床榻偎依,
讲述你军旅生活的辉煌记忆?
当你回忆这些时,虽然我乐于倾听,
120 但你会收到许多吻,也还许多吻。
叙述的语流总是被亲密的动作打断,
甜美的停顿反而令舌头更雄辩。
然而,一旦重新想起特洛伊、海和风,
揪心的恐惧就击落贴心的憧憬。
125 这一点也让我担忧——风禁止船队离开,
你们做好了准备,海却要阻碍。
风作对之时,谁会想返归自己的故乡?
如今海拦截,你却从故乡远航!
涅普顿自己建的城,他都不敞开通途。[18]
130 你们去哪里?每一位都应该回府!
你们去哪里,希腊人?请听风的异议。
这滞留并非偶然,而是天意。
如此的大战为什么,除了为可耻的淫娃?[19]
趁还有机会,希腊船,掉头返家!
135 但我竟唤你回来?这不是吉兆,我取消,[20]
愿好风送你走,平息海面的波涛!
我羡慕特洛伊女人,虽然会目睹亲人[21]
悲伤的葬礼,敌军也如影随形,
刚嫁的新娘却可以亲手为勇敢的新郎
140 戴头盔,递给他达尔达尼亚的刀枪。[22]
与此同时,她也会得到丈夫的亲吻
(这种职司双方都欣然履行)。
她会挽着他向前,嘱咐他平安归来:
“为了朱庇特,一定将武器带回!”
145 他清晰地记得妻子新近对自己的叮咛,
战斗时会更顾念家,也更谨慎。
返家时她会替他卸下盾牌和头盔,
将疲惫的身体搂入自己的胸怀。
我们却终日忐忑,焦虑与恐惧迫使
150 一切可能都成为想象的现实。
然而,当你在遥远的天涯挥剑奋战,
有一尊你的蜡像陪在我身边,
我向它倾吐本该对你絮叨的情话,
渴望拥抱你的时候,我就拥抱它。
155 相信我,蜡像远远不是看上去的样子——
添上声,它就是普罗特西拉俄斯。
看着它,搂着它,似乎它就是真的丈夫,
我也会埋怨,仿佛它也能回复。
以你的归来、以你的人(我的神),我发誓,
160 以爱与婚姻的火炬(炽烈如你),
以你很快能完整带回的生命(好让我
亲眼看见你满头闪烁的霜雪)——
无论你唤我去何处,我都甘愿去陪伴,
无论你(我害怕那个字)还是平安。
165 信的末了我给你一条简短的指示:
你若在乎我,就请在乎你自己。
[1] 拉俄达弥娅(Laodamia)是普罗特西拉俄斯(Protesilaus)的妻子。当希腊联军准备攻打特洛伊时,普罗特西拉俄斯也率领四十艘战船加入。希腊舰队试图从奥利斯(Aulis)出发时,一直因为无风而受阻。咨询神谕得知,阿伽门农此前杀死了狄安娜的圣鹿,冒犯了这位女神,只有献祭他的女儿才能平复神的愤怒。阿伽门农决定牺牲伊菲革涅娅,但在最后关头,女神用一只鹿换下了她(这是多数古代作家的说法,但维吉尔和普罗佩提乌斯说她真的被杀了)。拉俄达弥娅听说舰队在奥利斯滞留,给自己丈夫写了这封信。希腊人曾听说一个神谕,最先在特洛伊登陆的人必定会死,所以拉俄达弥娅劝丈夫不要急于到达目的地。我们从荷马史诗得知,普罗特西拉俄斯就是希腊军队中第一位登陆特洛伊的人,他也果然战死。
[2] 海摩尼亚即帖撒利亚。
[3] 北风此时是顺风。
[4] 她的公公是伊菲克罗斯(Iphiclus),父亲是阿卡斯托斯(Acastus)。
[5] 诗人描绘的酒神巴克斯通常长着一对角,藤杖(thyrsus)是他携带的手杖,顶端覆盖着松果或葡萄叶子。
[6] 菲罗斯(Phyllus)是帖撒利亚的一个城镇。
[7] “天谴的帕里斯”对应的拉丁文原词是Dyspari,这个词是希腊语的转写,意为“悲惨的帕里斯”,出自《伊利亚特》(Iliad 3.39)。这一行原文的Priamide(普里阿摩斯之子)也是指帕里斯。
[8] “海伦”对应的拉丁文原词是Taenariae maritae(泰那罗的妻子),泰那罗代指斯巴达,参考本书第8首第72行的注释。
[9] 这是对未来的祈愿。
[10] 忒涅多斯岛(Tenedos)、西摩伊斯河和克珊托斯河都在特洛伊附近。因为节奏的关系,这行原文的Ilion(伊利昂)和Ide(伊达山)未译。
[11] “异乡人”指帕里斯。
[12] 本行原文中海伦还被称为consors gemellis(孪生兄弟的同伴),孪生兄弟指卡斯托尔和珀鲁克斯。
[13] “特洛伊将士”对应的拉丁文原词是Dardanidae(达尔达诺斯人)。
[14] 古代西方人认为,在人出发时唤他回来是不吉利的。
[15] 这也是不祥的征兆。
[16] 许基努斯《故事集》(Fabulae 103)讲述了普罗特西拉俄斯的故事。
[17] 因为前面已经有九百九十九艘船划过大海,所以它“已然疲惫”。
[18] “城”指特洛伊。
[19] “淫娃”指海伦。
[20] 但在《岁时记》里(Fasti 1.561),海格力斯曾把牛群唤他回去的声音理解为吉兆。
[21] “特洛伊女人”对应的拉丁文原词是Troasin,这其实是希腊语复数与格形式的转写。
[22] 达尔达尼亚即特洛伊,名称来自特洛伊先祖达尔达诺斯(Dardanus)。