Pertimui scriptumque tuum sine murmure legi,[1]
iuraret ne quos inscia lingua deos;
et, puto, captasses iterum, nisi, ut ipse fateris,
promissam scires me satis esse semel.
5 Nec lectura fui, sed, si tibi dura fuissem,
aucta foret saevae forsitan ira deae.
Omnia cum faciam, cum dem pia tura Dianae,
illa tamen iusta plus tibi parte favet.
Utque cupis credi, memori te vindicat ira;
10 talis in Hippolyto vix fuit illa suo.
At melius virgo favisset virginis annis,
quos vereor paucos ne velit esse mihi.
Languor enim causis non apparentibus haeret,
adiuvor et nulla fessa medentis ope.
15 Quam tibi nunc gracilem vix haec rescribere quamque
pallida vix cubito membra levare putas?
Huc timor accedit, ne quis nisi conscia nutrix
colloquii nobis sentiat esse vices.
Ante fores sedet haec quid agamque rogantibus intus,
20 ut possim tuto scribere, ‘Dormit’ ait;
mox, ubi, secreti longi causa optima, somnus
credibilis tarda desinit esse mora,
iamque venire videt quos non admittere durum est,
exscreat et pacta dat mihi signa nota.
25 Sicut erant, properans verba imperfecta relinquo,[2]
et tegitur trepido littera coepta sinu.[3]
Inde meos digitos iterum repetita fatigat.
Quantus sit nobis aspicis ipse labor!
Quo peream, si dignus eras, ut vera loquamur;
30 sed melior iusto quamque mereris ego.
Ergo te propter totiens incerta salutis
commentis poenas doque dedique tuis?
Haec nobis formae te laudatore superbae
contingit merces et placuisse nocet?
35 Si, tibi deformis, quod mallem, visa fuissem,
culpatum nulla corpus egeret ope;
nunc laudata gemo, nunc me certamine vestro
perditis et proprio vulneror ipsa bono.
Dum neque tu cedis, nec se putat ille secundum,
40 tu votis obstas illius, ille tuis.
Ipsa velut navis iactor, quam certus in altum
propellit Boreas, aestus et unda refert,
cumque dies caris optata parentibus instat,
immodicus pariter corporis ardor inest.
45 Ei mihi! Coniugii tempus crudelis ad ipsum
Persephone nostras pulsat acerba fores.
Iam pudet, et timeo, quamvis mihi conscia non sim,
offensos videar ne meruisse deos.
Accidere haec aliquis casu contendit, at alter
50 acceptum superis hunc negat esse virum,
neve nihil credas in te quoque dicere famam,
facta veneficiis pars putat ista tuis.
Causa latet, mala nostra patent; vos pace movetis
aspera summota proelia, plector ego.
55 Dic mihi nunc solitoque tibi ne decipe more:[4]
quid facies odio, sic ubi amore noces?
Si laedis quod amas, hostem sapienter amabis;
me, precor, ut serves, perdere, dure, velis![5]
Aut tibi iam nulla est speratae cura puellae,
60 quam ferus indigna tabe perire sinis,
aut, dea si frustra pro me tibi saeva rogatur,
qua mihi te iactes, gratia nulla tua est.
Elige quid fingas: non vis placare Dianam;
immemor es nostris. Non potes; illa tuist.[6]
65 Vel numquam mallem vel non mihi tempore in illo
esset in Aegaeis cognita Delos aquis.
Tunc mea difficili deducta est aequore navis
et fuit ad coeptas hora sinistra vias.
Quo pede processi? Quo me pede limine movi?
70 Picta citae tetigi quo pede texta ratis?
Bis tamen adverso redierunt carbasa vento.
Mentior a demens! Ille secundus erat;
ille secundus erat, qui me referebat euntem
quique parum felix impediebat iter.
75 Atque utinam constans contra mea vela fuisset!
Sed stultum est venti de levitate queri.
Mota loci fama properabam visere Delon
et facere ignava puppe videbar iter;
quam saepe ut tardis feci convicia remis
80 questaque sum vento lintea parca dari.
Et iam transieram Myconon, iam Tenon et Andron,
inque meis oculis candida Delos erat;
quam procul ut vidi: ‘Quid me fugis, insula,’ dixi?
“Laberis in magno numquid, ut ante, mari?’
85 Institeram terrae, cum iam prope luce peracta
demere purpureis Sol iuga vellet equis;
quos idem solitos postquam revocavit ad ortus,
comuntur nostrae matre iubente comae;
ipsa dedit gemmas digitis et crinibus aurum
90 et vestes umeris induit ipsa meis.
Protinus egressae superis, quibus insula sacra est,[7]
flava salutatis tura merumque damus,
dumque parens aras votivo sanguine tingit
sectaque fumosis ingerit exta focis,[8]
95 sedula me nutrix alias quoque ducit in aedes,
erramusque vago per loca sacra pede.
Et modo porticibus spatior, modo munera regum
miror et in cunctis stantia signa locis;
miror et innumeris structam de cornibus aram
100 et de qua pariens arbore nixa dea est,
et quae praeterea (neque enim meminive libetve
quidquid ibi vidi dicere) Delos habet.
Forsitan haec spectans a te spectabar, Aconti,
visaque simplicitas est mea posse capi.
105 In templum redeo gradibus sublime Dianae;
tutior hoc ecquis debuit esse locus?
Mittitur ante pedes malum cum carmine tali.
Ei mihi, iuravi nunc quoque paene tibi.
Sustulit hoc nutrix mirataque, ‘Perlege’ dixit.
110 Insidias legi, magne poeta, tuas.
Nomine coniugii dicto confusa pudore
sensi me totis erubuisse genis
luminaque in gremio veluti defixa tenebam,
lumina propositi facta ministra tui.
115 Improbe, quid gaudes aut quae tibi gloria parta est,
quidve vir elusa virgine laudis habes?
Non ego constiteram sumpta peltata securi,
qualis in Iliaco Penthesilea solo;
nullus Amazonio caelatus balteus auro,
120 sicut ab Hippolyte, praeda relata tibi est.
[1] 在少数抄本中,本诗最开头还有两行(Litera pervenit tua, quo consuevit, Aconti, / et pene est oculis insidiata meis),但研究者普遍认为,这两行不是奥维德写的。
[2] erant=eram
[3] coepta=cauta
[4] Dic mihi=dic a=dicam
[5] dure=velle
[6] tuist=tui est
[7] sacra=grata
[8] secta=festa
(库迪佩致阿孔提俄斯)[1]
我很害怕,一声不吭地看完每个词,
以免无意中以神灵的名义发誓;
我以为你又会设套,除非如你所说,
你知道自己只需要我一次承诺。
5 本来我不想看,但我如果对你太强硬,
或许会惹得残忍的女神更恼恨。
尽管我什么都做了,也给狄安娜献了香,
她对你的偏袒仍然非比寻常;
如你愿意我相信的那样,她执著地为你
10 复仇,甚至超过为希波吕托斯。[2]
作为处女神,她本该钟爱处女的年华——
但我怕她不想我继续拥有年华。[3]
因为这病黏在我身上,根由却隐匿,
我元气大伤,医生也无计可施。
15 你能想象我多憔悴,几乎没法拿起笔
写信,多苍白,肘部难撑起手臂?
此外我还得担心,除了乳娘已知情,
别人也可能察觉我们在通信。
她守在门口,谁问我在屋里干什么,
20 都回答“睡觉”,好让我安全地写。
后来,因为我耽搁太久,睡觉这条
长时间私密的最佳借口已失效,
当她看见某人来,又不能阻挡其进门,
就会按约定的信号,咳嗽提醒。
25 我只好立刻搁笔,顾不得文字被打断,
把未写完的信藏在颤抖的胸前。
等重新取出,我的手指又疲惫不堪,
你能看出我忍受怎样的艰难!
说实话,我宁愿死去,若你配得上这结局,
30 但我太仁慈,给你太好的待遇。
所以是因为你,我才经常命悬一线,
我一直受惩罚,也是受了你的骗?
我太美,你太恋慕我,就是这样的报偿?
容貌太动人,我就必须被你伤?
35 倘若你觉得我很丑(恰是我所愿),反倒
是好事,身体被挑剔,却无需治疗;
如今我被盛赞,却呻吟,你俩的拉锯
正在摧毁我,我为我的美受苦。
你不肯退让,他也不觉得自己逊于你,
40 你阻止他如愿,他也同样如此。
我像船飘来荡去,被执拗的北风驱赶
入海,又被潮水和波浪往回卷:
当我迎来亲爱的父母盼望的日子,
火烧般的热病也侵袭我身体;
45 可悲!冷酷的珀耳塞福涅在婚礼良辰
却提早出现,猛敲我的房门。[4]
虽然我自认无辜,却已觉羞耻,害怕
人们以为我触怒神,活该受罚。
有人争辩说此事纯属偶然,有人
50 却断定这位新郎不取悦神灵,
别以为传言没有对你不利的猜测,
部分人相信是你在施法咒我。
原因隐晦,我的灾显明;你俩放逐了
和平,凶狠争斗,我却受折磨。
55 现在告诉我(惯常的欺骗手段抛一旁):
你爱时都如此伤人,恨时会怎样?
如果你伤害所爱,你爱敌人就明智——
狠心人,若救我,求你存心让我死!
要么你已不在乎你曾渴盼的姑娘,
60 残忍地允许她枯萎,无辜地消亡;
要么你丝毫不能影响那位冷酷的女神
(如你所吹嘘),徒然为我求情。
你选吧,哪种说法:你无意讨女神欢喜,
或是忘了我——你不能,是她忘了你。
65 我希望自己从来没去过(至少不要
在那个节点)爱琴海上的提洛岛,
那日,我的船驶入充满险阻的水中,
在不祥的时辰开始我的旅程。
我最先迈的哪只脚?哪只脚先离开门槛?[5]
70 哪只脚先踏上快船彩绘的甲板?
可是逆风两次顶着帆,将我们逐回——
我疯了,我说得不对,那风多顺遂!
它才是吉祥风,迫使出发的我返港,
不许我驶向注定有祸的方向。
75 真希望那风一直刮,固执地抵抗我的帆!
但只有蠢人才哀叹风无常变幻。
被岛的名气吸引,我只想早些登陆,
一路都觉得这艘船行如龟速,
多少次我斥责木桨,嫌它们动作迟钝,
80 埋怨帆张得不够,捕获不了风。
驶过密科诺斯、特诺斯和安德罗斯,[6]
明丽的提洛岛已浮现在我眼里。
从远处望见它,我说:“岛啊,为何躲避我?
难道你还如往昔在大海漂泊?”
85 我登岛之时,白昼已接近消逝,日神
正欲卸下紫骏身上的缰绳。
待到他召回它们,如平日一般升空,
母亲便吩咐女仆为我梳妆;
她亲自为我戴好宝石,佩好金冠,
90 又给我穿上长裙,整理双肩。
我们立刻出了门,向此岛供奉的神像
致敬,奉献美酒和黄灿灿的乳香。
当母亲用牺牲的血涂抹祭坛,并将
切细的脏腑摆放在冒烟的炉火上,
95 殷勤照拂的乳娘领着我去其他庙宇,
在各处圣所随意浏览漫步。
我时而在柱廊徜徉,时而欣赏国王
留下的礼物和遍布神祠的雕像;
我也瞻仰了用无数野兽角筑成的祭坛、[7]
100 女神分娩时曾经倚靠的树干[8]
以及提洛岛的其他东西——我已经不太
记得,也没有心思在此啰嗦。
阿孔提俄斯,或许你就是在这时瞅见我,
觉得我天真,能够被诡计俘获。
105 我回到高踞石阶之上的狄安娜神殿——
难道它不应比任何地方都安全?
一枚苹果滚到我脚前,印着这文字——
哎呀,我差点再一次对你发誓。
乳娘惊讶地拾起它,说道,“你念给我听。”
110 高明的诗人,我念的是你的陷阱!
提到“结婚”这个词,我顿时窘迫无措,
只觉双颊全部蔓延着羞色,
我不敢抬眼,仿佛它们已钉入前襟,
我的眼竟成实施你阴谋的仆人。
115 恶棍,你为何得意?你获得了什么光荣?
男人欺骗少女,有什么好名声?
我并未拿着盾牌和战斧来与你对抗,
像特洛伊海岸的彭忒西勒亚一样;[9]
也没有希波吕塔那种雕镂着亚马逊
120 金徽的腰带被你抢作战利品。[10]
[1] 这首诗的背景可参考上一首的第一个注释。
[2] 关于希波吕托斯,参考本书第4首诗的注释。淮德拉向他求爱遭拒后,向忒修斯指控他企图强奸自己。忒修斯将儿子放逐后又发出诅咒,最终造成了儿子的惨死。由于希波吕托斯是狄安娜的忠实追随者,女神让医神埃斯库拉庇乌斯(Aesculapius)救活了他,并变易了他的容貌,将他藏在罗马附近的一处圣林中,为他改名维尔比乌斯(Virbius)。关于他复活的事,参考《岁时记》(Fasti 6.737-760)。
[3] 意为狄安娜希望她死。
[4] 珀耳塞福涅(Persephone)也叫普洛塞庇娜(Proserpina),是冥王普鲁托的妻子,这里象征着死亡。
[5] 根据古代西方的迷信,出门时先迈左脚是凶兆。
[6] 密科诺斯(Myconos)是爱琴海上环形岛(Cyclades)中的一个;特诺斯(Tenos)也是爱琴海上的一个岛;安德罗斯(Andros)也是爱琴海的岛,在欧卑亚(Euboea)海岸对面。
[7] 根据亚历山大诗人卡利马科斯(Callimachus)的说法,这个祭坛是阿波罗所建,所用材料是妹妹狄安娜打猎得来的野兽角。
[8] 女神指拉托娜,她在分娩时靠着提洛岛上的一棵橄榄树和一棵棕榈树。参考《变形记》(Metamorphoses)第六卷第335行。
[9] 彭忒西勒亚(Penthesilea)是亚马逊部族的女王,在特洛伊战争中支援普里阿摩斯,被阿喀琉斯杀死。战斧是亚马逊女战士的典型武器。
[10] 希波吕塔(Hippolyta)也是亚马逊女王。欧律斯托斯要求海格力斯完成的一项任务是抢夺她的腰带。