Pone metum; nihil hic iterum iurabis amanti;[1]
promissam satis est te semel esse mihi.
Perlege. Discedat sic corpore languor ab isto,
quod meus est ulla parte dolere dolor.
5 Quid pudor ora subit? Nam, sicut in aede Dianae,
suspicor ingenuas erubuisse genas.
Coniugium pactamque fidem, non crimina posco;
debitus ut coniunx, non ut adulter amo.
Verba licet repetas, quae demptus ab arbore fetus
10 pertulit ad castas me iaciente manus;
invenies illic id te spondere quod opto[2]
te potius, virgo, quam meminisse deam.
Nunc quoque idem studeo; studium tamen acrius illud[3]
adsumpsit vires auctaque flamma mora est,
15 quique fuit numquam parvus, nunc tempore longo
et spe, quam dederas tu mihi, crevit amor.
Spem mihi tu dederas; meus hic tibi credidit ardor;
non potes hoc factum teste negare dea.
Affuit et, praesens, ut erant, tua verba notavit
20 et visa est mota dicta probasse coma.[4]
Deceptam dicas nostra te fraude licebit,
dum fraudis nostrae causa feratur amor.
Fraus mea quid petiit, nisi uti tibi iungerer uni?
id te, quod quereris, conciliare potest.
25 Non ego natura nec sum tam callidus usu;
sollertem tu me, crede, puella, facis.
Te mihi compositis, siquid tamen egimus, a me
astrinxit verbis ingeniosus Amor;
dictatis ab eo feci sponsalia verbis
30 consultoque fui iuris Amore vafer.
Sit fraus huic facto nomen dicarque dolosus,
si tamen est, quod ames, velle tenere dolus.
En, iterum scribo mittoque rogantia verba;
altera fraus haec est, quodque queraris habes.
35 Si noceo quod amo, fateor, sine fine nocebo
teque petam; caveas tu licet, usque petam.[5]
Per gladios alii placitas rapuere puellas;
scripta mihi caute littera crimen erit?[6]
Di faciant possim plures imponere nodos,
40 ut tua sit nulla libera parte fides.
Mille doli restant; clivo sudamus in imo;
ardor inexpertum nil sinet esse meus.
Sit dubium, possisne capi, captabere certe;
exitus in dis est, sed capiere tamen.
45 Ut partem effugias, non omnia retia falles,
quae tibi, quam credis, plura tetendit Amor.
Si non proficient artes, veniemus ad arma,
vique tui cupido rapta ferere sinu.[7]
Non sum, qui soleam Paridis reprehendere factum,
50 nec quemquam, qui vir, posset ut esse, fuit;
nos quoque—sed taceo. Mors huius poena rapinae
ut sit, erit, quam te non habuisse, minor.
Aut esses formosa minus, peterere modeste;[8]
audaces facie cogimur esse tua.
55 Tu facis hoc oculique tui, quibus ignea cedunt
sidera, qui flammae causa fuere meae;
hoc faciunt flavi crines et eburnea cervix,
quaeque, precor, veniant in mea colla manus,
et decor et vultus sine rusticitate pudentes,[9]
60 et, Thetidis qualis vix rear esse, pedes.
Cetera si possem laudare, beatior essem,
nec dubito totum quin sibi par sit opus.
Hac ego compulsus, non est mirabile, forma
si pignus volui vocis habere tuae.
65 Denique, dum captam tu te cogare fateri,
insidiis esto capta puella meis.
Invidiam patiar; passo sua praemia dentur.
Cur suus a tanto crimine fructus abest?
Hesionen Telamon, Briseida cepit Achilles;
70 utraque victorem nempe secuta virum.
Quamlibet accuses et sis irata licebit,
irata liceat dum mihi posse frui.
Idem, qui facimus, factam tenuabimus iram,
copia placandi sit modo parta tui.
75 Ante tuos liceat flentem consistere vultus[10]
et liceat lacrimis addere verba sua,
utque solent famuli, cum verbera saeva verentur,
tendere summissas ad tua crura manus.
Ignoras tua iura; voca. Cur arguor absens?
80 Iamdudum dominae more venire iube.
Ipsa meos scindas licet imperiosa capillos,
oraque sint digitis livida nostra tuis,
omnia perpetiar; tantum fortasse timebo
corpore laedatur ne manus ista meo.
85 Sed neque compedibus nec me compesce catenis;
servabor firmo vinctus amore tui.
Cum bene se quantumque volet satiaverit ira,
ipsa tibi dices: ‘Quam patienter amat!’
Ipsa tibi dices, ubi videris omnia ferre:
90 ‘Tam bene qui servit, serviat iste mihi!’
Nunc reus infelix absens agor, et mea, cum sit
optima, non ullo causa tuente perit.
Hoc quoque quamtumvis sit scriptum iniuria nostrum,[11]
quod de me solo nempe queraris, habes;
95 non meruit falli mecum quoque Delia; si non
vis mihi promissum reddere, redde deae.
Affuit et vidit, cum tu decepta rubebas
et vocem memori condidit aure tuam.
Omina re careant; nihil est violentius illa,
100 cum sua, quod nolim, numina laesa videt.
Testis erit Calydonis aper, sic saevus, ut illo
sit magis in natum saeva reperta parens;
testis et Actaeon, quondam fera creditus illis,
ipse dedit leto cum quibus ante feras,
105 quaeque superba parens saxo per corpus oborto
nunc quoque Mygdonia flebilis astat humo.
Ei mihi! Cydippe, timeo tibi dicere verum,
ne videar causa falsa monere mea;
dicendum tamen est. Hoc, tu, mihi crede, quod aegra[12]
110 ipso nubendi tempore saepe iaces.
Consulit ipsa tibi, neu sis periura laborat
et salvam salva te cupit esse fide.
Inde fit ut, quotiens exsistere perfida temptas,
peccatum totiens corrigat illa tuum.
115 Parce movere feros animosae virginis arcus;
mitis adhuc fieri, si patiare, potest;
parce, precor, teneros corrumpere febribus artus;
servetur facies ista fruenda mihi;
serventur vultus ad nostra incendia nati,
120 quique subest niveo levis in ore rubor.[13]
[1] 在少數抄本中,本詩最開頭還有兩行(Accipe, Cydippe, despecti nomen Aconti, / illius, in pomo qui tibi verba dedit),但研究者普遍認為,這兩行不是奧維德寫的。
[2] 在一些抄本中,這行後面還有兩行(Ni tibi cum verbis excidit ilia fides. / Id metui, ut Divae diffusa est ira; decebat)。
[3] studeo=timeo
[4] probasse=tulisse
[5] usque=ipse=ipsa
[6] caute=astute
[7] vique=inque
[8] Aut=aut si
[9] vultus=motus
[10] flentem=flentes
[11] quamtumvis=quod tu vis
[12] Hoc, tu=hoc est
[13] levis=lenis
(阿孔提俄斯致庫迪佩)[1]
別怕,你不會在信中再次向戀慕者發誓,[2]
你對我的承諾只需要說一次。
從頭讀到尾,願病症離開你的身軀,
它感覺任何痛苦,我都會痛苦。
5 你為何害羞?正如在狄安娜神廟,我曾經
覺察你無邪的臉頰上泛起的紅暈。
我所求與罪無涉,而是你確認的婚盟,
我以丈夫的身份愛,而非情人。
你如果回憶蘋果上的文字(當我在那日
10 從樹上摘取,擲進你純潔的手裡),
就會發現,少女,你所應許的乃是
我希望你而非狄安娜記住的事。
我仍然渴盼它能成,但我的渴盼已變得
更強烈,耽擱反而催旺了這團火。
15 我的情原本就熾熱,如今,長久的醞釀、
你給我的希望更添了它的力量。
你確實賜予我希望,我滾燙的心信任你,
女神作證,你無法否認這事實。
她當時就在場,並親耳聽到你的話語,
20 搖動頭髮,她似乎表達了讚許。
你盡可聲言你是被我的詭計欺騙,
只要你承認那詭計從愛發源。
我使詐的用意不就是與你一人成婚?
你抱怨之事卻能讓我倆更親。
25 並非天性或習慣使得我如此狡猾,
相信我,姑娘,靈感是受你激發。
若說我有份,我不過刻寫詞句而已,
是聰明的小愛神將你我綁在一起;
婚約的文字都蒙他親自向我傳授,
30 我精通法律,全因他做了參謀。
就將這稱作欺誑,就將我呼為騙子——
如果想擁有自己所愛是詭計。
你看,我又動筆了,又送來請求的話,
你又可抱怨,這是第二次欺詐。
35 如果愛是傷害,我承認,我會永遠傷害你,
永遠追逐你,任憑你如何躲避。
別人都依靠利劍搶走心儀的女孩,
我小心寫信懇求倒成了大罪?
願神保佑,我能繫上更多的繩結,
40 讓你絕對無法逃脫這承諾。
還有千條計策呢,我不過在山麓流汗,[3]
我的愛決心把每條都試驗一遍。
我不知能否得到你,但絕對堅持到底,
結果由神定,但我最終會勝利。
45 你可以躲開一些,卻不能騙過所有網——
丘比特布網之多,超過你想象。
如果奇謀不奏效,我還會訴諸武力,
被劫時你將與熱切的胸膛偎依。
我可不喜歡譴責帕里斯所為,或批評
50 以丈夫手段成為丈夫的任何人,[4]
我也會——打住。即使我因為這種暴力
被處死,那也勝過不能擁有你。
倘若你沒有這麼美,我追你就會更溫和;
我瘋狂,是受你絕世容顏逼迫。
55 罪魁是你,還有你的眼——它們讓星辰
遜色,也是我心中之火的肇因;
還有你金黃的髮捲、象牙一般的脖子
和我渴望緊摟我頸項的手臂;
還有你的優雅,你羞澀卻淡定的神情,
60 還有那雙足(忒提斯也未必能勝)。[5]
我若能讚美其餘部分,就是有福氣,
我毫不懷疑,你全身一樣美麗。
被這樣的容貌迷住,如果我希望你親口
說出嫁給我,有什麼難以接受?
65 只要你被迫承認已被我俘虜,就請
證明你自己受困於我的陷阱。
我願意忍受敵意,但最終該給我報償——
如此的重罪怎可以白忙一場?
特拉蒙搶了赫西俄涅,阿喀琉斯搶了[6]
70 布里塞伊絲,征服者各有所得。
隨便你如何生氣,隨便你如何詛咒,
只要憤怒的你仍歸我享受。
恨意由我引發,也將由我來平息,
但請給我些許機會撫慰你,
75 允許我流着淚站在你的面前,允許
我為淚水添上恰當的言語,
讓我像奴隸一樣,害怕遭皮鞭猛抽,
趴在你腳下,伸出哀告的手。
你不知自己的權利。傳喚我!何必缺席
80 審判?現在就拿出女主人的樣子!
你可以如暴君一般撕扯我的頭髮,
用手指狠命掐青我的臉頰,
我都將默默忍受,或許我只會擔心
你的手反而被我的身體弄疼。
85 但你不要用鐐銬或鎖鏈來把我禁錮,
我對你堅定的愛已經是束縛。
等你的怒氣恣了意,已經發泄了十分,
你會自語道:“他的愛多麼堅忍!”
當你目睹我經受這一切,你還會念叨:
90 “他真是好奴隸,我就讓他伺候!”
如今我卻很悲慘,被缺席審判,原本
占理,卻敗訴,因為沒有辯護人。
還有,無論我寫的那些話如何傷害你,
你都只有指責我一人的口實,
95 而不應同時辜負狄安娜;你如果不能
為了我守約,至少應尊重女神。
她在場,看見上當的你面露羞色,
也將你的話存進了不忘的耳朵。
願凶兆不要應驗!神威倘若遭藐視
100 (千萬別如此),她就會狂暴無比。
卡呂冬野豬為證,它殘忍,那位母親[7]
對待自己的兒子卻比它更殘忍;
阿克泰昂也為證,曾與他一起屠戮[8]
野獸的獵犬卻將他當作獵物;
105 還有高傲的尼俄柏,全身變成岩石,[9]
仍站在密格多尼亞的土地上哭泣。[10]
庫迪佩,我怕告訴你真相,以免你認定
我是為自己的利益拿謊話嚇唬人,
但我必須說。就是因為此事,相信我,
110 你才會在婚禮前夕經常病卧。
女神在意你,竭力阻止你違背誓言,
她希望你信用無傷,自己也平安。
所以,每當你試圖犯下偽誓的大罪,
她都會將你從錯誤的軌道拉回。
115 千萬別挑釁易怒處女神的殘忍弓箭,[11]
只要你允許,她仍會對你心軟。
我求你別再發燒,傷害你柔弱之身,
守護你的美,好讓我將來細品;
守護你的容顏,它為我的慾望而生,
120 還有你雪白臉頰透出的紅暈。
[1] 提洛島上有一座狄安娜神廟,一位叫阿孔提俄斯(Acontius)的青年在那裡看見參加敬拜的少女庫迪佩(Cydippe),一見鍾情,想向她求愛,卻害怕遭拒,於是在一枚蘋果上刻寫兩行詩——“Iuro tibi sanctae per mystica sacra Dianae / Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.”(我以神聖狄安娜的神聖儀式發誓 / 我將做你的同伴,與你相守一世)——然後將蘋果扔到她前面,她撿起來大聲讀,便不自覺發了一個必須遵守的重誓。然而她父親不知情,將她許配給另一位青年。婚禮即將舉行之時,庫迪佩得了一場重病。阿孔提俄斯聽聞此事,給她寫了這封信。
[2] 阿孔提俄斯保證在信中不會再玩讓對方無意中發誓的把戲。
[3] “在山麓流汗”是古羅馬的諺語,形容將要做的事極其艱巨。
[4] 奧維德在這行里玩了一個文字遊戲,用了vir這個詞的兩個意思:“女子的丈夫”和“有男子氣概,像大丈夫一樣行事的人”。
[5] 忒提斯是佩琉斯之妻,阿喀琉斯之母,以美貌著稱的海神。
[6] 赫西俄涅(Hesione)是拉俄墨冬的女兒,普里阿摩斯(Priamus)的妹妹,薩拉米斯(Salamis)國王特拉蒙的後妻。特拉蒙追隨海格力斯攻陷了特洛伊,搶走了她。關於阿喀琉斯和布里塞伊絲,參考本書第3首詩。
[7] “母親”指阿爾泰婭,她為兩位兄弟復仇,忍痛害死了兒子墨勒阿格洛斯。參考本書第9首第156行的注釋。
[8] 阿克泰昂(Actaeon)是忒拜國王卡德摩斯(Cadmus)外孫,奧托諾厄(Autonoe)之子,因為狩獵時偶然撞見沐浴的狄安娜,被女神變作一隻鹿,被自己的獵犬活活咬死。詳情見《變形記》(Metamorphoses)第三卷131-252行。
[9] 尼俄柏(Niobe)是坦塔羅斯之女,忒拜國王安菲翁之妻,生有七男七女,因為誇耀自己比拉托娜(Latona)幸福,所有孩子都被女神的兒女阿波羅和狄安娜殺死,丈夫自殺,她自己也變成石頭。詳情見《變形記》第六卷146-312行。
[10] 密格多尼亞(Mygdonia)是佛里吉亞的一個地區,居民以色雷斯人為主。
[11] “處女神”指狄安娜。