Phryx erat Aurorae coniunx; tamen abstulit illum
extremum Noctis quae dea finit iter.
Phryx etiam Anchises, volucrum cui mater Amorum
gaudet in Idaeis concubuisse iugis.
205 Nec, puto, collatis forma Menelaus et annis[1]
iudice te nobis anteferendus erit.
Non dabimus certe socerum tibi clara fugantem
lumina, qui trepidos a dape vertat equos,
nec Priamo pater est soceri de caede cruentus
210 et qui Myrtoas crimine signat aquas,
nec proavo Stygia nostro captantur in unda
poma nec in mediis quaeritur umor aquis.
Quid tamen hoc refert, si te tenet ortus ab illis,
cogitur huic domui Iuppiter esse soccer?
215 Heu facinus! Totis indignus noctibus ille
te tenet amplexu perfruiturque tuo;
at mihi conspiceris posita vix denique mensa,
multaque, quae laedant, hoc quoque tempus habet.
Hostibus eveniant convivia talia nostris,
220 experior posito qualia saepe mero.
Paenitet hospitii, cum me spectante lacertos
imponit collo rusticus iste tuo.
Rumpor et invideo (quidni tandem omnia narrem?)[2]
membra superiecta cum tua veste fovet.
225 Oscula cum vero coram non dura daretis,
ante oculos posui pocula sumpta meos;
lumina demitto, cum te tenet artius ille,
crescit et invito lentus in ore cibus.
Saepe dedi gemitus et te, lasciva, notavi
230 in gemitu risum non tenuisse meo;
saepe mero volui flammam compescere, at illa
crevit et ebrietas ignis in igne fuit,
multaque ne videam, versa cervice recumbo,
sed revocas oculos protinus ipsa meos.
235 Quid faciam, dubito; dolor est meus illa videre
sed dolor a facie maior abesse tua.
Qua licet et possum, luctor celare furorem,
sed tamen apparet dissimulatus amor.
Nec tibi verba damus; sentis mea vulnera, sentis!
240 Atque utinam soli sint ea nota tibi!
A! Quotiens lacrimis venientibus ora reflexi,
ne causam fletus quaereret ille mei.
A! Quotiens aliquem narravi potus amorem,
ad vultus referens singula verba tuos,
245 indiciumque mei ficto sub nomine feci!
Ille ego, si nescis, verus amator eram.
Quin etiam, ut possem verbis petulantius uti,
non semel ebrietas est simulata mihi.
Prodita sunt, memini, tunica tua pectora laxa
250 atque oculis aditum nuda dedere meis,
pectora vel puris nivibus vel lacte tuamque
complexo matrem candidiora Iove.
Dum stupeo visis (nam pocula forte tenebam),
tortilis a digitis excidit ansa meis.
255 Oscula si natae dederas, ego protinus illa
Hermiones tenero laetus ab ore tuli.
Et modo cantabam veteres resupinus amores,
et modo per nutum signa tegenda dabam;
et comitum primas, Clymenen Aethramque, tuarum
260 ausus sum blandis nuper adire sonis,
quae mihi non aliud quam formidare locutae
orantis medias deseruere preces.
Di facerent pretium magni certaminis esses,
teque suo posset victor habere toro,
265 ut tulit Hippomenes Schoeneida praemia cursus,
venit ut in Phrygios Hippodamia sinus,
ut ferus Alcides Acheloia cornua fregit,
dum petit amplexus, Deianira, tuos;
nostra per has leges audacia fortior isset,
270 teque mei scires esse laboris opus.
Nunc mihi nil superest, nisi te, formosa, precari
amplectique tuos, si patiare, pedes.
O decus, o praesens geminorum gloria fratrum,
o Iove digna viro, ni Iove nata fores,
275 aut ego Sigeos repetam te coniuge portus,
aut hic Taenaria contegar exul humo.
Non mea sunt summa leviter districta sagitta[3]
pectora; descendit vulnus ad ossa meum.
Hoc mihi (nam repeto) fore ut a caeleste sagitta
280 figar, erat verax vaticinata soror.
Parce datum fatis, Helene, contemnere amorem.
Sic habeas faciles in tua vota deos!
Multa quidem subeunt, sed coram ut plura loquamur,
excipe me lecto nocte silente tuo.
285 An pudet et metuis Venerem temerare maritam
castaque legitimi fallere iura tori?
A! Nimium simplex Helene, ne rustica dicam,
hanc faciem culpa posse carere putas?
Aut faciem mutes aut sis non dura necesse est;
290 Lis est cum forma magna pudicitiae.
Iuppiter his gaudet, gaudet Venus aurea furtis;
haec tibi nempe patrem furta dedere Iovem.
Vix fieri, si sunt vires in semine avorum,[4]
et Iovis et Ledae filia, casta potes.
295 Casta tamen tum sis, cum te mea Troia tenebit,
et tua sim, quaeso, crimina solus ego;
nunc ea peccemus, quae corriget hora iugalis,
si modo promisit non mihi vana Venus.
Sed tibi et hoc suadet rebus, non voce maritus,[5]
300 neve sui furtis hospitis obstet, abest.
Non habuit tempus, quo Cresia regna videret,
aptius (o mira calliditate virum!)
cessit et ‘Idaei mando tibi,’ dixit iturus,[6]
‘curam pro nobis hospitis, uxor, agas.’
305 Neclegis absentis, testor, mandata mariti;
cura tibi non est hospitis ulla tui.
Huncine tu speras hominem sine pectore dotes
posse satis formae, Tyndari, nosse tuae?
Falleris; ignorat, nec si bona magna putaret,
310 quae tenet, externo crederet illa viro.
Ut te nec mea vox nec te meus incitet ardor,
cogimur ipsius commoditate frui,
aut erimus stulti, sic ut superemus et ipsum,
si tam securum tempus abibit iners.
315 Paene suis ad te manibus deducit amantem;
utere mandatis simplicitate viri.
Sola iaces viduo tam longa nocte cubili,
in viduo iaceo solus et ipse toro:
te mihi meque tibi communia gaudia iungant,
320 candidior medio nox erit illa die.
Tunc ego iurabo quaevis tibi numina meque
astringam verbis in sacra iura tuis;[7]
tunc ego, si non est fallax fiducia nostra,
efficiam praesens ut mea regna petas.
325 Si pudet et metuis ne me videare secuta,
ipse reus sine te criminis huius ero.
Nam sequar Aegidae factum fratrumque tuorum;
exemplo tangi non propiore potes.
Te rapuit Theseus, geminas Leucippidas illi;
330 quartus in exemplis adnumerabor ego.
Troia classis adest armis instructa virisque;
iam facient celeres remus et aura vias.
Ibis Dardanias ingens regina per urbes,
teque novam credet vulgus adesse deam,
335 quaque feres gressus, adolebunt cinnama flammae,
caesaque sanguineam victima planget humum.
Dona pater fratresque et cum genetrice sorores
Iliadesque omnes totaque Troia dabit.
Ei mihi! Pars a me vix dicitur ulla futuri;
340 plura feres quam quae littera nostra refert.
Nec tu rapta time ne nos fera bella sequantur,
concitet et vires Graecia magna suas.
Tot prius abductis ecqua est repetita per arma?
Crede mihi, vanos res habet ista metus.
345 Nomine ceperunt Aquilonis Erechthida Thraces,
et tuta a bello Bistonis ora fuit;
Phasida puppe nova vexit Pagasaeus Iason,
laesa neque est Colcha Thessala terra manu;
te quoque qui rapuit, rapuit Minoida Theseus;
350 nulla tamen Minos Cretas ad arma vocat.
Terror in his ipso maior solet esse periclo;
quaeque timere licet pertimuisse pudet.
Finge tamen, si vis, ingens consurgere bellum;
et mihi sunt vires, et mea tela nocent.
355 Nec minor est Asiae quam vestrae copia terrae;
illa viris dives, dives abundat equis.
Nec plus Atrides animi Menelaus habebit
quam Paris, aut armis anteferendus erit.
Paene puer caesis abducta armenta recepi
360 hostibus et causam nominis inde tuli;
paene puer iuvenes vario certamine vici,
in quibus Ilioneus Deiphobusque fuit.
Neve putes non me nisi comminus esse timendum,
figitur in iusso nostra sagitta loco.
365 Non potes haec illi primae dare facta iuventae;
instruere Atriden non potes arte mea.
Omnia si dederis, numquid dabis Hectora fratrem?
Unus is innumeri militis instar erit.
Quid valeam nescis, et te mea robora fallunt;
370 ignoras cui sis nupta futura viro.
Aut igitur nullo belli repetere tumultu,
aut cedent Marti Dorica castra meo.
Nec tamen indigner pro tanta sumere ferrum
coniuge; certamen praemia magna movent.
375 Tu quoque, si de te totus contenderit orbis,
nomen ab aeterna posteritate feres.
Spe modo non timida dis hinc egressa secundis
exige cum plena munera pacta fide.
[1] annis=armis
[2] invideo=invidia
[3] districta=destricta
[4] avorum=morum
[5] Sed tibi et=sed tibi=ipse tibi
[6] cessit et=haesit et=esset et=esset ut=ivit et=ivit ut=ipse abit=sed cum etiam=risit et=is ‘sed et…’=‘res, et ut…’=‘restat ut Idaei mandem…’
[7] iura tuis=vestra meis
奧羅拉的夫君也來自佛里吉亞,但是[1]
終結長夜的女神仍將他帶離;
安喀塞斯也一樣,飛翔小愛神的母親[2]
欣然在伊達山上與他共枕。
205 如果你將我與墨涅拉俄斯相比,無論
外形還是年齡,我都不輸半分。
至少,我父親不曾驅走日神的光華,
以一場宴席嚇退驚愕的駟馬;[3]
普里阿摩斯的父親也不曾謀殺岳丈,
210 讓米爾托翁海因罪行而惡名遠揚;[4]
我曾祖也不在斯堤克斯水波里抓蘋果,
身處水中卻永遠忍受焦渴。[5]
說這些又有何用,如果此家族的某人[6]
佔有你,並與朱庇特攀上姻親?[7]
215 可恨的罪孽!他與你相差何止雲泥,
卻整夜摟你在懷,恣意狎昵;
而我呢?只在菜肴擺好時才能見到你,
還得忍受讓我痛苦的許多事。
願我的敵人也經歷這樣的宴席,像我
220 一樣,面對美酒卻心如刀割!
真懊悔在此地做客,當那位野人無視
我目光,用手臂纏着你的脖子。
我爆炸,我嫉妒(為何我不能坦承一切?),
當他把你衣服下的肢體撫摸。[8]
225 然而當你們兩人公然交換着柔吻,
我只好拿起酒杯,擋住眼睛;
當他緊緊摟住你,我就盯着地面,
任食物在我不情願的嘴裡積攢。
我時常嘆息,並且發現,輕佻的你
230 竟朝着嘆息的我拋來笑意;
我時常希望用酒澆滅這欲焰,可是
它越燒越旺,酩酊反添了火力。
為了不看見太多,我扭頭倚在座位上,
但你立刻又喚回了我的目光。
235 我不知該如何,看見這些讓我痛苦,
看不見你的臉卻是更大的痛苦。
竭力掙扎,我盡量隱藏自己的瘋癲,
可是掩飾的激情仍然太顯眼。
我沒有騙你,你知道我的傷,你肯定知道!
240 但我多希望只有你一人知道!
多少次,當淚水湧起,我都轉過臉去,
生怕他來盤問我哭泣的緣故;
多少次,我喝醉之後講着別人的情事,
卻故意對着你的臉說出每個詞,
245 用虛構的名字暗示我的這番心意![9]
我就是相思之人,若你還不知。
而且,為了說話時毫無顧忌,我不止
一次裝醉,彷彿迷失了神志。
我記得,你的長袍曾鬆開,露出乳房,
250 給了我機會看它們赤裸的模樣——
皎潔勝過牛奶,勝過最純凈的白雪
和與你母親擁抱的朱庇特天鵝。[10]
我目瞪口呆(當時碰巧正握着酒杯),
弧形的手柄從我指間滑下來。
255 如果你剛吻過女兒,我就滿心歡喜地
從赫爾密俄涅柔嫩的唇上搶奪。[11]
有時我仰面躺着,吟唱古人的愛情,
有時點着頭向你暗送音訊。
最近,我開始冒險去討好你最親密的
260 兩位侍女埃特拉和克呂墨涅,
但她們只是告訴我,自己害怕受懲罰,
我還來不及說完懇求的話。
真希望眾神能讓你做某種大賽的獎賞,
獲得桂冠者就有權與你同床,
265 如希波墨涅斯以速度贏得阿塔蘭忒,[12]
希波達米婭是佩洛普斯的收穫,[13]
如兇狠的海格力斯折斷河神的雙角,[14]
當他追求德伊阿尼拉的懷抱。
面對這樣的挑戰,我的勇氣將倍增,
270 你也會知曉我為你付出的艱辛。
美人,如今我無計可施,只求你允許
我如哀告者抱住你的雙足。
風華絕代的人啊,孿生兄弟的榮光,[15]
若不是女兒,你完全配得上神王![16]
275 我要麼帶着你這位新娘回到特洛伊,[17]
要麼終生流亡,埋葬在這裡。[18]
丘比特利箭在我胸膛留下的傷口
實在太深,一直扎到了骨頭。
我記起靈驗的先知妹妹曾經預言,[19]
280 我將被來自天上的飛矢射穿。
海倫,千萬別藐視命運賜下的情緣,
如此神才會滿足你的心愿!
我想到許多事情,但為了當面細說,
請在深夜用你的床榻接納我。[20]
285 你害羞還是害怕玷污婚姻的床笫,
欺騙合法盟約的純潔權利?
你太天真,海倫,且不說缺乏眼界,
你以為如此的容顏能免於淫邪?
若不能換掉這張臉,就必須放棄矜持,
290 貞節與美貌是不共戴天的仇敵。
朱庇特和金色維納斯都喜好這樣的偷情——
若無偷情,朱庇特怎成為你父親?
如果血液中有祖先的半點影響,朱庇特
和麗達的女兒就幾乎不可能純潔。
295 但我仍希望回特洛伊之後你不再犯罪,
求你一生只與我犯這樣的罪。
現在讓我們失足,婚禮會糾正錯誤,
只要維納斯給我的承諾非虛。
甚至你丈夫都在用行動而不是言語
300 勸誘你,他離家就是為客人讓路。
他選擇拜訪克里特王國的時機簡直[21]
太合適(這樣的睿智令人驚奇!),
臨別之時他說道:“賢妻,請你代替我
好好照看來自伊達山的遠客。”
305 我作證,你沒聽從丈夫當日的囑託,
自始至終都沒有好好照看我。
海倫,你指望這樣的無腦之人能知曉
你身上所有的美、所有的珍寶?
你錯了,他不知曉,倘若他真正相信
310 你無價,怎能交給外國的男人?
即使你毫不感動於我的言語、我的愛,
我也必須抓住他製造的機會,
否則我就是蠢貨,甚至比他還草包,
讓如此安全的時間白白溜掉。
315 你丈夫幾乎親手送給你一位情人,
我倆怎可辜負他淳樸的用心?
長夜漫漫,你獨自躺在荒涼的床上,
我也獨自躺在凄苦的床上,
如果共同的快樂將你我連在一起,
320 半夜將比正午更光彩四溢。
那時,我將以任何神靈的名義向你
發誓,遵從你確定的言辭和儀式;[22]
那時,如果我的自信心沒有犯錯,
我必親身說服你遠赴我的國。
325 你若害羞,唯恐人以為你隨我私奔,
我願意保護你,獨自承擔罪名,
我將會仿效忒修斯和你的兩位兄弟,[23]
如此近的例子對你最有說服力。
忒修斯劫走你,琉基玻斯的孿生女被他們
330 搶奪,我將做這個序列的第四人。[24]
特洛伊艦隊在近旁,武器和士兵都不缺,
槳與風很快就能將我們送回國。
你會成顯赫的王妃,巡視亞細亞諸城,
民眾會相信迎來了新的女神。
335 無論你走到哪裡,都有人點燃桂皮,
宰殺祭祀的牛羊,鮮血滿地。
我的父親、母親、兄弟、姐妹、特洛伊
所有貴婦和整座城都會獻禮。
關於將來,我簡直無法用言語形容,
340 總之你會享受數不盡的尊榮。
無需害怕你被劫將引發殘酷的大戰,
強大的希臘將動員所有的資源。
以前那麼多女人遭搶,可有誰靠兵戎
奪回?相信我,這是虛幻的驚恐。[25]
345 色雷斯人以北風名義俘獲俄瑞堤伊婭,[26]
卻沒有戰爭滋擾比斯托尼亞;[27]
伊阿宋乘第一艘海船擄走帕西斯公主,
帖撒利亞也沒被科爾基斯侵入;[28]
搶奪你的忒修斯也搶奪米諾斯之女,
350 米諾斯卻未命令克里特動武。[29]
這樣的情形下恐慌總是超過危險,
喜歡害怕的人事後會羞慚。
如果你執意想象一場大戰將爆發,
我也有力量,我也能兇悍殺伐。
355 亞細亞的力量絕不遜於你們的國家,
它人口眾多,也有充足的良馬。
墨涅拉俄斯不會比帕里斯更加勇敢,
論武藝,他也不會排在我之前。
幾乎還是小孩時,我就曾殺死敵人,
360 奪回羊群,贏得“保護者”之名;[30]
那時我就在各種競技中力壓眾男子,
包括伊利俄紐斯和德伊福玻斯。[31]
你切勿以為我只有近戰才叫人害怕,
若需要,我的飛箭也從不虛發。
365 他的少年時代可曾有這樣的戰績?
你無法如此誇耀墨涅拉俄斯。[32]
即使有,赫克托耳也不是他的兄弟,
這一人足以抵擋百萬雄師。
你不知道我多強,我向你隱藏了力量,
370 你未意識到我是怎樣的寶藏!
所以,要麼他們不敢以戰爭索要你,
要麼希臘軍隊會一敗塗地。[33]
不過,我甘願為你這樣的佳偶拿起
武器,重賞在召喚,拚命也值。
375 而且,如果整個世界都為你而戰,
你的美名將永遠在世間流傳。
只求你別膽怯,離開這裡,借神的庇護,
滿懷信心地接受我承諾的禮物。
[1] “奧羅拉的夫君”指提托諾斯,他是特洛伊國王拉俄墨冬之子。
[2] 安喀塞斯(Anchises)和維納斯是埃涅阿斯的父母。
[3] 影射墨涅拉俄斯和阿伽門農的父親阿特柔斯的暴行。圖埃斯特(Thyestes)和阿特柔斯都是佩洛普斯的兒子。圖埃斯特與嫂嫂埃羅佩(Aerope)通姦,阿特柔斯為了報復,將圖埃斯特的兒子做成菜肴給弟弟吃,日神見到這一幕,難以忍受,讓馬車倒行。
[4] 影射墨涅拉俄斯的祖父佩洛普斯的醜事,參考本書第8首詩第70行的注釋。佩洛普斯搶到公主希波達米婭和皮薩國的王位後食言,不僅沒將王國分一半給前國王的馬車手米爾提羅斯(Myrtilus),反而將他推入海中淹死,這片海因而得名“米爾托翁海”(Myrtoum)。
[5] 影射墨涅拉俄斯的曾祖坦塔羅斯在冥府所受的懲罰。他因為殺死兒子佩洛普斯讓眾神吃,被罰入地府,水永遠在他邊上,他卻永遠喝不到水。斯堤克斯(Styx)是冥府的著名河流之一。
[6] “某人”指墨涅拉俄斯。
[7] 因為朱庇特是海倫的父親。
[8] 帕里斯在這裡也違背了奧維德在《愛的藝術》(Ars Amatoria 2.538-598)的勸誡:不要讓嫉妒心奪去理智。
[9] Kenney(1996)指出,帕里斯雖然遵循《愛的藝術》(Ars Amatoria 1.597-600)的建議裝醉,卻沒有膽量公開說出自己的愛。
[10] 指朱庇特化身天鵝誘姦麗達的事。
[11] 赫爾密俄涅是海倫的女兒,此時還年幼。帕里斯以間接接吻的把戲表達對海倫的愛慕,但不幸的是,海倫的母性之吻與帕里斯期待的情人之吻不可能等同,旁人甚至會懷疑帕里斯有戀童癖。
[12] 這位阿塔蘭忒(Atalante)不是墨勒阿革洛斯愛上的那位女子(雅西俄斯之女),而是博奧蒂亞國王斯科俄紐斯之女,她擅長奔跑,但不願結婚,就立下規矩,求婚者都需與自己賽跑,敗者被處死,勝者可娶自己。希波墨涅斯(Hippomenes,一說Melanion)在維納斯幫助下,依靠三隻金蘋果讓她分神,贏得比賽,並與她結婚。詳情參考《變形記》(Metamorphoses)第十卷560-707行。
[13] 參考本書第8首詩第70行的注釋。
[14] “河神”指阿刻羅俄斯(Achelous),“海格力斯”對應的拉丁文原詞是Alcides(阿爾凱俄斯的後裔)。此事可參考本書第9首詩第140行的注釋。
[15] “孿生兄弟”指她的弟弟卡斯托爾和珀魯克斯。
[16] 海倫是朱庇特的女兒。
[17] “特洛伊”對應的拉丁文原詞是Sigeos portus(希蓋文的港口)。
[18] “這裡”對應的拉丁文原詞是Taenaria humo(泰那羅的土地,指斯巴達)。
[19] “先知妹妹”指卡珊德拉。
[20] Drinkwater(2013)認為,283-284行尤其體現了帕里斯手腕的低劣。
[21] 墨涅拉俄斯去克里特是為了繼承一位舅舅的遺產。
[22] 也即是說:“誓言內容和發誓的方式由你定”。
[23] “忒修斯”對應的拉丁文原詞是Aegidae(埃勾斯之子)。
[24] 琉基玻斯(Leucippus)的兩位女兒遭到卡斯托爾和珀魯克斯劫奪,成為畫家魯本斯一幅名畫的題材。
[25] 如Kenney(1996)所說,帕里斯在這裡的論證毫無說服力,只能起到反作用。
[26] 俄瑞堤伊婭(Orithyia)是雅典國王厄瑞克透斯之女,被北風神玻瑞阿斯(Boreas)劫走,為他生下了卡萊斯(Calais)和澤特斯(Zetes)兄弟。這行原文的Erechthida意為“厄瑞克透斯(Erechtheus)之女”。詳情可參考《變形記》(Metamorphoses)第六卷677-720行。
[27] 比斯托尼亞(Bistonia)位於色雷斯境內,代指色雷斯。
[28] 伊阿宋在拉丁語原文中還被稱為Pagasaeus(帕加塞人),帕加塞是帖撒利亞的港口。“第一艘海船”指阿爾戈號,“帕西斯公主”指美狄亞。美狄亞逃跑後,科爾基斯軍隊並非沒有追趕,只是美狄亞殘忍殺害弟弟,才讓國王因為傷心而無心繼續跟蹤,而且美狄亞並不是一個好例子,她後來給伊阿宋造成了巨大的災難。
[29] “米諾斯之女”指阿里阿德涅。她也不是好例子,因為她很快就被忒修斯拋棄。如Michalopoulos(2006)所言,帕里斯引用的美狄亞和阿里阿德涅的故事恰好是西方神話中體現男人無信的經典例子。
[30] 根據阿波羅多若斯的說法,帕里斯的別名是Alexander,意為“保護者”,因為他為伊達山的牧人提供了保護。
[31] 伊利俄紐斯(Ilioneus)是福爾巴斯(Phorbas)之子,德伊福玻斯是帕里斯的弟弟。
[32] “墨涅拉俄斯”對應的拉丁文原詞是Atriden(阿特柔斯之子)。
[33] “希臘軍隊”對應的拉丁文原詞是Dorica castra(多羅斯族的軍營),多羅斯族是希臘民族的主要分支之一,源於希臘祖先希倫(Hellēn)的兒子多羅斯(Dorus)。