Phryx erat Aurorae coniunx; tamen abstulit illum
extremum Noctis quae dea finit iter.
Phryx etiam Anchises, volucrum cui mater Amorum
gaudet in Idaeis concubuisse iugis.
205 Nec, puto, collatis forma Menelaus et annis[1]
iudice te nobis anteferendus erit.
Non dabimus certe socerum tibi clara fugantem
lumina, qui trepidos a dape vertat equos,
nec Priamo pater est soceri de caede cruentus
210 et qui Myrtoas crimine signat aquas,
nec proavo Stygia nostro captantur in unda
poma nec in mediis quaeritur umor aquis.
Quid tamen hoc refert, si te tenet ortus ab illis,
cogitur huic domui Iuppiter esse soccer?
215 Heu facinus! Totis indignus noctibus ille
te tenet amplexu perfruiturque tuo;
at mihi conspiceris posita vix denique mensa,
multaque, quae laedant, hoc quoque tempus habet.
Hostibus eveniant convivia talia nostris,
220 experior posito qualia saepe mero.
Paenitet hospitii, cum me spectante lacertos
imponit collo rusticus iste tuo.
Rumpor et invideo (quidni tandem omnia narrem?)[2]
membra superiecta cum tua veste fovet.
225 Oscula cum vero coram non dura daretis,
ante oculos posui pocula sumpta meos;
lumina demitto, cum te tenet artius ille,
crescit et invito lentus in ore cibus.
Saepe dedi gemitus et te, lasciva, notavi
230 in gemitu risum non tenuisse meo;
saepe mero volui flammam compescere, at illa
crevit et ebrietas ignis in igne fuit,
multaque ne videam, versa cervice recumbo,
sed revocas oculos protinus ipsa meos.
235 Quid faciam, dubito; dolor est meus illa videre
sed dolor a facie maior abesse tua.
Qua licet et possum, luctor celare furorem,
sed tamen apparet dissimulatus amor.
Nec tibi verba damus; sentis mea vulnera, sentis!
240 Atque utinam soli sint ea nota tibi!
A! Quotiens lacrimis venientibus ora reflexi,
ne causam fletus quaereret ille mei.
A! Quotiens aliquem narravi potus amorem,
ad vultus referens singula verba tuos,
245 indiciumque mei ficto sub nomine feci!
Ille ego, si nescis, verus amator eram.
Quin etiam, ut possem verbis petulantius uti,
non semel ebrietas est simulata mihi.
Prodita sunt, memini, tunica tua pectora laxa
250 atque oculis aditum nuda dedere meis,
pectora vel puris nivibus vel lacte tuamque
complexo matrem candidiora Iove.
Dum stupeo visis (nam pocula forte tenebam),
tortilis a digitis excidit ansa meis.
255 Oscula si natae dederas, ego protinus illa
Hermiones tenero laetus ab ore tuli.
Et modo cantabam veteres resupinus amores,
et modo per nutum signa tegenda dabam;
et comitum primas, Clymenen Aethramque, tuarum
260 ausus sum blandis nuper adire sonis,
quae mihi non aliud quam formidare locutae
orantis medias deseruere preces.
Di facerent pretium magni certaminis esses,
teque suo posset victor habere toro,
265 ut tulit Hippomenes Schoeneida praemia cursus,
venit ut in Phrygios Hippodamia sinus,
ut ferus Alcides Acheloia cornua fregit,
dum petit amplexus, Deianira, tuos;
nostra per has leges audacia fortior isset,
270 teque mei scires esse laboris opus.
Nunc mihi nil superest, nisi te, formosa, precari
amplectique tuos, si patiare, pedes.
O decus, o praesens geminorum gloria fratrum,
o Iove digna viro, ni Iove nata fores,
275 aut ego Sigeos repetam te coniuge portus,
aut hic Taenaria contegar exul humo.
Non mea sunt summa leviter districta sagitta[3]
pectora; descendit vulnus ad ossa meum.
Hoc mihi (nam repeto) fore ut a caeleste sagitta
280 figar, erat verax vaticinata soror.
Parce datum fatis, Helene, contemnere amorem.
Sic habeas faciles in tua vota deos!
Multa quidem subeunt, sed coram ut plura loquamur,
excipe me lecto nocte silente tuo.
285 An pudet et metuis Venerem temerare maritam
castaque legitimi fallere iura tori?
A! Nimium simplex Helene, ne rustica dicam,
hanc faciem culpa posse carere putas?
Aut faciem mutes aut sis non dura necesse est;
290 Lis est cum forma magna pudicitiae.
Iuppiter his gaudet, gaudet Venus aurea furtis;
haec tibi nempe patrem furta dedere Iovem.
Vix fieri, si sunt vires in semine avorum,[4]
et Iovis et Ledae filia, casta potes.
295 Casta tamen tum sis, cum te mea Troia tenebit,
et tua sim, quaeso, crimina solus ego;
nunc ea peccemus, quae corriget hora iugalis,
si modo promisit non mihi vana Venus.
Sed tibi et hoc suadet rebus, non voce maritus,[5]
300 neve sui furtis hospitis obstet, abest.
Non habuit tempus, quo Cresia regna videret,
aptius (o mira calliditate virum!)
cessit et ‘Idaei mando tibi,’ dixit iturus,[6]
‘curam pro nobis hospitis, uxor, agas.’
305 Neclegis absentis, testor, mandata mariti;
cura tibi non est hospitis ulla tui.
Huncine tu speras hominem sine pectore dotes
posse satis formae, Tyndari, nosse tuae?
Falleris; ignorat, nec si bona magna putaret,
310 quae tenet, externo crederet illa viro.
Ut te nec mea vox nec te meus incitet ardor,
cogimur ipsius commoditate frui,
aut erimus stulti, sic ut superemus et ipsum,
si tam securum tempus abibit iners.
315 Paene suis ad te manibus deducit amantem;
utere mandatis simplicitate viri.
Sola iaces viduo tam longa nocte cubili,
in viduo iaceo solus et ipse toro:
te mihi meque tibi communia gaudia iungant,
320 candidior medio nox erit illa die.
Tunc ego iurabo quaevis tibi numina meque
astringam verbis in sacra iura tuis;[7]
tunc ego, si non est fallax fiducia nostra,
efficiam praesens ut mea regna petas.
325 Si pudet et metuis ne me videare secuta,
ipse reus sine te criminis huius ero.
Nam sequar Aegidae factum fratrumque tuorum;
exemplo tangi non propiore potes.
Te rapuit Theseus, geminas Leucippidas illi;
330 quartus in exemplis adnumerabor ego.
Troia classis adest armis instructa virisque;
iam facient celeres remus et aura vias.
Ibis Dardanias ingens regina per urbes,
teque novam credet vulgus adesse deam,
335 quaque feres gressus, adolebunt cinnama flammae,
caesaque sanguineam victima planget humum.
Dona pater fratresque et cum genetrice sorores
Iliadesque omnes totaque Troia dabit.
Ei mihi! Pars a me vix dicitur ulla futuri;
340 plura feres quam quae littera nostra refert.
Nec tu rapta time ne nos fera bella sequantur,
concitet et vires Graecia magna suas.
Tot prius abductis ecqua est repetita per arma?
Crede mihi, vanos res habet ista metus.
345 Nomine ceperunt Aquilonis Erechthida Thraces,
et tuta a bello Bistonis ora fuit;
Phasida puppe nova vexit Pagasaeus Iason,
laesa neque est Colcha Thessala terra manu;
te quoque qui rapuit, rapuit Minoida Theseus;
350 nulla tamen Minos Cretas ad arma vocat.
Terror in his ipso maior solet esse periclo;
quaeque timere licet pertimuisse pudet.
Finge tamen, si vis, ingens consurgere bellum;
et mihi sunt vires, et mea tela nocent.
355 Nec minor est Asiae quam vestrae copia terrae;
illa viris dives, dives abundat equis.
Nec plus Atrides animi Menelaus habebit
quam Paris, aut armis anteferendus erit.
Paene puer caesis abducta armenta recepi
360 hostibus et causam nominis inde tuli;
paene puer iuvenes vario certamine vici,
in quibus Ilioneus Deiphobusque fuit.
Neve putes non me nisi comminus esse timendum,
figitur in iusso nostra sagitta loco.
365 Non potes haec illi primae dare facta iuventae;
instruere Atriden non potes arte mea.
Omnia si dederis, numquid dabis Hectora fratrem?
Unus is innumeri militis instar erit.
Quid valeam nescis, et te mea robora fallunt;
370 ignoras cui sis nupta futura viro.
Aut igitur nullo belli repetere tumultu,
aut cedent Marti Dorica castra meo.
Nec tamen indigner pro tanta sumere ferrum
coniuge; certamen praemia magna movent.
375 Tu quoque, si de te totus contenderit orbis,
nomen ab aeterna posteritate feres.
Spe modo non timida dis hinc egressa secundis
exige cum plena munera pacta fide.
[1] annis=armis
[2] invideo=invidia
[3] districta=destricta
[4] avorum=morum
[5] Sed tibi et=sed tibi=ipse tibi
[6] cessit et=haesit et=esset et=esset ut=ivit et=ivit ut=ipse abit=sed cum etiam=risit et=is ‘sed et…’=‘res, et ut…’=‘restat ut Idaei mandem…’
[7] iura tuis=vestra meis
奥罗拉的夫君也来自佛里吉亚,但是[1]
终结长夜的女神仍将他带离;
安喀塞斯也一样,飞翔小爱神的母亲[2]
欣然在伊达山上与他共枕。
205 如果你将我与墨涅拉俄斯相比,无论
外形还是年龄,我都不输半分。
至少,我父亲不曾驱走日神的光华,
以一场宴席吓退惊愕的驷马;[3]
普里阿摩斯的父亲也不曾谋杀岳丈,
210 让米尔托翁海因罪行而恶名远扬;[4]
我曾祖也不在斯堤克斯水波里抓苹果,
身处水中却永远忍受焦渴。[5]
说这些又有何用,如果此家族的某人[6]
占有你,并与朱庇特攀上姻亲?[7]
215 可恨的罪孽!他与你相差何止云泥,
却整夜搂你在怀,恣意狎昵;
而我呢?只在菜肴摆好时才能见到你,
还得忍受让我痛苦的许多事。
愿我的敌人也经历这样的宴席,像我
220 一样,面对美酒却心如刀割!
真懊悔在此地做客,当那位野人无视
我目光,用手臂缠着你的脖子。
我爆炸,我嫉妒(为何我不能坦承一切?),
当他把你衣服下的肢体抚摸。[8]
225 然而当你们两人公然交换着柔吻,
我只好拿起酒杯,挡住眼睛;
当他紧紧搂住你,我就盯着地面,
任食物在我不情愿的嘴里积攒。
我时常叹息,并且发现,轻佻的你
230 竟朝着叹息的我抛来笑意;
我时常希望用酒浇灭这欲焰,可是
它越烧越旺,酩酊反添了火力。
为了不看见太多,我扭头倚在座位上,
但你立刻又唤回了我的目光。
235 我不知该如何,看见这些让我痛苦,
看不见你的脸却是更大的痛苦。
竭力挣扎,我尽量隐藏自己的疯癫,
可是掩饰的激情仍然太显眼。
我没有骗你,你知道我的伤,你肯定知道!
240 但我多希望只有你一人知道!
多少次,当泪水涌起,我都转过脸去,
生怕他来盘问我哭泣的缘故;
多少次,我喝醉之后讲着别人的情事,
却故意对着你的脸说出每个词,
245 用虚构的名字暗示我的这番心意![9]
我就是相思之人,若你还不知。
而且,为了说话时毫无顾忌,我不止
一次装醉,仿佛迷失了神志。
我记得,你的长袍曾松开,露出乳房,
250 给了我机会看它们赤裸的模样——
皎洁胜过牛奶,胜过最纯净的白雪
和与你母亲拥抱的朱庇特天鹅。[10]
我目瞪口呆(当时碰巧正握着酒杯),
弧形的手柄从我指间滑下来。
255 如果你刚吻过女儿,我就满心欢喜地
从赫尔密俄涅柔嫩的唇上抢夺。[11]
有时我仰面躺着,吟唱古人的爱情,
有时点着头向你暗送音讯。
最近,我开始冒险去讨好你最亲密的
260 两位侍女埃特拉和克吕墨涅,
但她们只是告诉我,自己害怕受惩罚,
我还来不及说完恳求的话。
真希望众神能让你做某种大赛的奖赏,
获得桂冠者就有权与你同床,
265 如希波墨涅斯以速度赢得阿塔兰忒,[12]
希波达米娅是佩洛普斯的收获,[13]
如凶狠的海格力斯折断河神的双角,[14]
当他追求德伊阿尼拉的怀抱。
面对这样的挑战,我的勇气将倍增,
270 你也会知晓我为你付出的艰辛。
美人,如今我无计可施,只求你允许
我如哀告者抱住你的双足。
风华绝代的人啊,孪生兄弟的荣光,[15]
若不是女儿,你完全配得上神王![16]
275 我要么带着你这位新娘回到特洛伊,[17]
要么终生流亡,埋葬在这里。[18]
丘比特利箭在我胸膛留下的伤口
实在太深,一直扎到了骨头。
我记起灵验的先知妹妹曾经预言,[19]
280 我将被来自天上的飞矢射穿。
海伦,千万别藐视命运赐下的情缘,
如此神才会满足你的心愿!
我想到许多事情,但为了当面细说,
请在深夜用你的床榻接纳我。[20]
285 你害羞还是害怕玷污婚姻的床笫,
欺骗合法盟约的纯洁权利?
你太天真,海伦,且不说缺乏眼界,
你以为如此的容颜能免于淫邪?
若不能换掉这张脸,就必须放弃矜持,
290 贞节与美貌是不共戴天的仇敌。
朱庇特和金色维纳斯都喜好这样的偷情——
若无偷情,朱庇特怎成为你父亲?
如果血液中有祖先的半点影响,朱庇特
和丽达的女儿就几乎不可能纯洁。
295 但我仍希望回特洛伊之后你不再犯罪,
求你一生只与我犯这样的罪。
现在让我们失足,婚礼会纠正错误,
只要维纳斯给我的承诺非虚。
甚至你丈夫都在用行动而不是言语
300 劝诱你,他离家就是为客人让路。
他选择拜访克里特王国的时机简直[21]
太合适(这样的睿智令人惊奇!),
临别之时他说道:“贤妻,请你代替我
好好照看来自伊达山的远客。”
305 我作证,你没听从丈夫当日的嘱托,
自始至终都没有好好照看我。
海伦,你指望这样的无脑之人能知晓
你身上所有的美、所有的珍宝?
你错了,他不知晓,倘若他真正相信
310 你无价,怎能交给外国的男人?
即使你毫不感动于我的言语、我的爱,
我也必须抓住他制造的机会,
否则我就是蠢货,甚至比他还草包,
让如此安全的时间白白溜掉。
315 你丈夫几乎亲手送给你一位情人,
我俩怎可辜负他淳朴的用心?
长夜漫漫,你独自躺在荒凉的床上,
我也独自躺在凄苦的床上,
如果共同的快乐将你我连在一起,
320 半夜将比正午更光彩四溢。
那时,我将以任何神灵的名义向你
发誓,遵从你确定的言辞和仪式;[22]
那时,如果我的自信心没有犯错,
我必亲身说服你远赴我的国。
325 你若害羞,唯恐人以为你随我私奔,
我愿意保护你,独自承担罪名,
我将会仿效忒修斯和你的两位兄弟,[23]
如此近的例子对你最有说服力。
忒修斯劫走你,琉基玻斯的孪生女被他们
330 抢夺,我将做这个序列的第四人。[24]
特洛伊舰队在近旁,武器和士兵都不缺,
桨与风很快就能将我们送回国。
你会成显赫的王妃,巡视亚细亚诸城,
民众会相信迎来了新的女神。
335 无论你走到哪里,都有人点燃桂皮,
宰杀祭祀的牛羊,鲜血满地。
我的父亲、母亲、兄弟、姐妹、特洛伊
所有贵妇和整座城都会献礼。
关于将来,我简直无法用言语形容,
340 总之你会享受数不尽的尊荣。
无需害怕你被劫将引发残酷的大战,
强大的希腊将动员所有的资源。
以前那么多女人遭抢,可有谁靠兵戎
夺回?相信我,这是虚幻的惊恐。[25]
345 色雷斯人以北风名义俘获俄瑞堤伊娅,[26]
却没有战争滋扰比斯托尼亚;[27]
伊阿宋乘第一艘海船掳走帕西斯公主,
帖撒利亚也没被科尔基斯侵入;[28]
抢夺你的忒修斯也抢夺米诺斯之女,
350 米诺斯却未命令克里特动武。[29]
这样的情形下恐慌总是超过危险,
喜欢害怕的人事后会羞惭。
如果你执意想象一场大战将爆发,
我也有力量,我也能凶悍杀伐。
355 亚细亚的力量绝不逊于你们的国家,
它人口众多,也有充足的良马。
墨涅拉俄斯不会比帕里斯更加勇敢,
论武艺,他也不会排在我之前。
几乎还是小孩时,我就曾杀死敌人,
360 夺回羊群,赢得“保护者”之名;[30]
那时我就在各种竞技中力压众男子,
包括伊利俄纽斯和德伊福玻斯。[31]
你切勿以为我只有近战才叫人害怕,
若需要,我的飞箭也从不虚发。
365 他的少年时代可曾有这样的战绩?
你无法如此夸耀墨涅拉俄斯。[32]
即使有,赫克托耳也不是他的兄弟,
这一人足以抵挡百万雄师。
你不知道我多强,我向你隐藏了力量,
370 你未意识到我是怎样的宝藏!
所以,要么他们不敢以战争索要你,
要么希腊军队会一败涂地。[33]
不过,我甘愿为你这样的佳偶拿起
武器,重赏在召唤,拼命也值。
375 而且,如果整个世界都为你而战,
你的美名将永远在世间流传。
只求你别胆怯,离开这里,借神的庇护,
满怀信心地接受我承诺的礼物。
[1] “奥罗拉的夫君”指提托诺斯,他是特洛伊国王拉俄墨冬之子。
[2] 安喀塞斯(Anchises)和维纳斯是埃涅阿斯的父母。
[3] 影射墨涅拉俄斯和阿伽门农的父亲阿特柔斯的暴行。图埃斯特(Thyestes)和阿特柔斯都是佩洛普斯的儿子。图埃斯特与嫂嫂埃罗佩(Aerope)通奸,阿特柔斯为了报复,将图埃斯特的儿子做成菜肴给弟弟吃,日神见到这一幕,难以忍受,让马车倒行。
[4] 影射墨涅拉俄斯的祖父佩洛普斯的丑事,参考本书第8首诗第70行的注释。佩洛普斯抢到公主希波达米娅和皮萨国的王位后食言,不仅没将王国分一半给前国王的马车手米尔提罗斯(Myrtilus),反而将他推入海中淹死,这片海因而得名“米尔托翁海”(Myrtoum)。
[5] 影射墨涅拉俄斯的曾祖坦塔罗斯在冥府所受的惩罚。他因为杀死儿子佩洛普斯让众神吃,被罚入地府,水永远在他边上,他却永远喝不到水。斯堤克斯(Styx)是冥府的著名河流之一。
[6] “某人”指墨涅拉俄斯。
[7] 因为朱庇特是海伦的父亲。
[8] 帕里斯在这里也违背了奥维德在《爱的艺术》(Ars Amatoria 2.538-598)的劝诫:不要让嫉妒心夺去理智。
[9] Kenney(1996)指出,帕里斯虽然遵循《爱的艺术》(Ars Amatoria 1.597-600)的建议装醉,却没有胆量公开说出自己的爱。
[10] 指朱庇特化身天鹅诱奸丽达的事。
[11] 赫尔密俄涅是海伦的女儿,此时还年幼。帕里斯以间接接吻的把戏表达对海伦的爱慕,但不幸的是,海伦的母性之吻与帕里斯期待的情人之吻不可能等同,旁人甚至会怀疑帕里斯有恋童癖。
[12] 这位阿塔兰忒(Atalante)不是墨勒阿革洛斯爱上的那位女子(雅西俄斯之女),而是博奥蒂亚国王斯科俄纽斯之女,她擅长奔跑,但不愿结婚,就立下规矩,求婚者都需与自己赛跑,败者被处死,胜者可娶自己。希波墨涅斯(Hippomenes,一说Melanion)在维纳斯帮助下,依靠三只金苹果让她分神,赢得比赛,并与她结婚。详情参考《变形记》(Metamorphoses)第十卷560-707行。
[13] 参考本书第8首诗第70行的注释。
[14] “河神”指阿刻罗俄斯(Achelous),“海格力斯”对应的拉丁文原词是Alcides(阿尔凯俄斯的后裔)。此事可参考本书第9首诗第140行的注释。
[15] “孪生兄弟”指她的弟弟卡斯托尔和珀鲁克斯。
[16] 海伦是朱庇特的女儿。
[17] “特洛伊”对应的拉丁文原词是Sigeos portus(希盖文的港口)。
[18] “这里”对应的拉丁文原词是Taenaria humo(泰那罗的土地,指斯巴达)。
[19] “先知妹妹”指卡珊德拉。
[20] Drinkwater(2013)认为,283-284行尤其体现了帕里斯手腕的低劣。
[21] 墨涅拉俄斯去克里特是为了继承一位舅舅的遗产。
[22] 也即是说:“誓言内容和发誓的方式由你定”。
[23] “忒修斯”对应的拉丁文原词是Aegidae(埃勾斯之子)。
[24] 琉基玻斯(Leucippus)的两位女儿遭到卡斯托尔和珀鲁克斯劫夺,成为画家鲁本斯一幅名画的题材。
[25] 如Kenney(1996)所说,帕里斯在这里的论证毫无说服力,只能起到反作用。
[26] 俄瑞堤伊娅(Orithyia)是雅典国王厄瑞克透斯之女,被北风神玻瑞阿斯(Boreas)劫走,为他生下了卡莱斯(Calais)和泽特斯(Zetes)兄弟。这行原文的Erechthida意为“厄瑞克透斯(Erechtheus)之女”。详情可参考《变形记》(Metamorphoses)第六卷677-720行。
[27] 比斯托尼亚(Bistonia)位于色雷斯境内,代指色雷斯。
[28] 伊阿宋在拉丁语原文中还被称为Pagasaeus(帕加塞人),帕加塞是帖撒利亚的港口。“第一艘海船”指阿尔戈号,“帕西斯公主”指美狄亚。美狄亚逃跑后,科尔基斯军队并非没有追赶,只是美狄亚残忍杀害弟弟,才让国王因为伤心而无心继续跟踪,而且美狄亚并不是一个好例子,她后来给伊阿宋造成了巨大的灾难。
[29] “米诺斯之女”指阿里阿德涅。她也不是好例子,因为她很快就被忒修斯抛弃。如Michalopoulos(2006)所言,帕里斯引用的美狄亚和阿里阿德涅的故事恰好是西方神话中体现男人无信的经典例子。
[30] 根据阿波罗多若斯的说法,帕里斯的别名是Alexander,意为“保护者”,因为他为伊达山的牧人提供了保护。
[31] 伊利俄纽斯(Ilioneus)是福尔巴斯(Phorbas)之子,德伊福玻斯是帕里斯的弟弟。
[32] “墨涅拉俄斯”对应的拉丁文原词是Atriden(阿特柔斯之子)。
[33] “希腊军队”对应的拉丁文原词是Dorica castra(多罗斯族的军营),多罗斯族是希腊民族的主要分支之一,源于希腊祖先希伦(Hellēn)的儿子多罗斯(Dorus)。