Hanc tibi Priamides mitto, Ledaea, salutem,
quae tribui sola te mihi dante potest.
Eloquar an flammae non est opus indice notae
et plus quam vellem iam meus exstat amor?
5 Ille quidem lateat malim, dum tempora dentur
laetitiae mixtos non habitura metus.
Sed male dissimulo; quis enim celaverit ignem,
lumine qui semper proditur ipse suo?
Si tamen expectas vocem quoque rebus ut addam,
10 uror; habes animi nuntia verba mei.
Parce, precor, fasso nec vultu cetera duro
perlege sed formae conveniente tuae.
Iamque illud gratum est, quod epistula nostra recepta
spem facit hoc recipi me quoque posse modo.
15 Quae rata sit, nec te frustra promiserit, opto,
hoc mihi quae suasit, mater Amoris, iter.
Namque ego divino monitu (ne nescia pecces)
advehor et coepto non leve numen adest.
Praemia magna quidem sed non indebita posco;
20 pollicita est thalamo te Cytherea meo.
Hac duce Sigeo dubias a litore feci
longa Phereclea per freta puppe vias;
illa dedit faciles auras ventosque secundos;
in mare nimirum ius habet orta mari.
25 Perstet et ut pelagi, sic pectoris adiuvet aestum;
deferat in portus et mea vota suos.
Attulimus flammas, non hic invenimus, illas;
hae mihi tam longae causa fuere viae.
Nam neque tristis hiemps neque nos huc appulit error;
30 Taenaris est classi terra petita meae.
Nec me crede fretum merces portante carina
findere (quas habeo, di tueantur opes!)
nec venio Graias veluti spectator ad urbes
(oppida sunt regni divitiora mei);
35 te peto, quam pepigit lecto Venus aurea nostro;
te prius optavi quam mihi nota fores;
ante tuos animo vidi quam lumine vultus;
prima fuit vultus nuntia fama tui.[1]
Nec tamen est mirum, si, sicut oportet, ab arcu
40 mssilibus telis eminus ictus amo;
sic placuit fatis; quae ne convellere temptes,
accipe cum vera dicta relata fide.
Matris adhuc utero partu remorante tenebar
(iam gravidus iusto pondere venter erat);
45 illa sibi ingentem visa est sub imagine somni[2]
flammiferam pleno reddere ventre facem.
Territa consurgit metuendaque noctis opacae
visa seni Priamo, vatibus ille refert;
arsurum Paridis vates canit Ilion igni;
50 pectoris, ut nunc est, fax fuit illa mei.
Forma vigorque animi, quamvis de plebe videbar,
indicium tectae nobilitatis erat.
Est locus in mediis nemorosae vallibus Idae
devius et piceis ilicibusque frequens,
55 qui nec ovis placidae nec amantis saxa capellae,
nec patulo tardae carpitur ore bovis.
Hinc ego Dardaniae muros excelsaque tecta
et freta prospiciens arbore nixus eram.
Ecce pedum pulsu visa est mihi terra moveri
60 (vera loquar veri vix habitura fidem);
constitit ante oculos actus velocibus alis
Atlantis magni Pleionesque nepos
(fas vidisse fuit, fas sit mihi visa referre)
inque dei digitis aurea virga fuit,
65 tresque simul divae, Venus et cum Pallade Iuno,
graminibus teneros imposuere pedes.
Obstupui, gelidusque comas erexerat horror,
cum mihi: ‘Pone metum,’ nuntius ales ait,
‘Arbiter es formae; certamina siste dearum,
70 vincere quae forma digna sit una duas!’
Neve recusarem, verbis Iovis imperat et se
protinus aetheria tollit in astra via.
Mens mea convaluit subitoque audacia venit
nec timui vultu quamque notare meo.
75 Vincere erant omnes dignae iudexque querebar
non omnes causam vincere posse suam;
sed tamen ex illis iam tunc magis una placebat,
hanc esse ut scires, unde movetur amor.
Tantaque vincendi cura est; ingentibus ardent
80 iudicium donis sollicitare meum.
Regna Iovis coniunx, virtutem filia iactat:
ipse potens dubito fortis an esse velim.
Dulce Venus risit: ‘Ne te, Pari, munera tangant[3]
utraque suspensi plena timoris,’ ait,
85 ‘Nos dabimus quod ames et pulchrae filia Ledae
ibit in amplexus pulchrior illa tuos.’
Dixit et ex aequo donis formaque probata
victorem caelo rettulit illa pedem.
Interea, sero versis ad prospera fatis, [4]
90 regius adgnoscor per rata signa puer.
Laeta domus nato post tempora longa recepto est,
addit et ad festos hunc quoque Troia diem;
utque ego te cupio, sic me cupiere puellae;
multarum votum sola tenere potes.
95 Nec tantum regum natae petiere ducumque,
sed nymphis etiam curaque amorque fui.
Quam super Oenones faciem mirarer? In orbe[5]
nec Priamo est a te dignior ulla nurus.
Sed mihi cunctarum subeunt fastidia, postquam
100 coniugii spes est, Tyndari, facta tui.
Te vigilans oculis, animo te nocte videbam,
lumina cum placido victa sopore iacent.
Quid facies praesens quae nondum visa placebas?
Ardebam, quamvis hinc procul ignis erat.
105 Nec potui debere mihi spem longius istam,
caerulea peterem quin mea vota via.
Troia caeduntur Phrygia pineta securi
quaeque erat aequoreis utilis arbor aquis;
ardua proceris spoliantur Gargara silvis
110 innumerasque mihi longa dat Ida trabes.
Fundatura citas flectuntur robora naves,
texitur et costis panda carina suis;
addimus antennas et vela sequentia malis,[6]
accipit et pictos puppis adunca deos;
115 qua tamen ipse vehor, comitata Cupidine parvo
sponsor coniugii stat dea picta sui.[7]
Imposita est factae postquam manus ultima classi
protinus Aegaeis ire lubebat aquis.[8]
At pater et genetrix inhibent mea vota rogando
120 propositumque pia voce morantur iter,[9]
et soror, effusis ut erat, Cassandra, capillis,
cum vellent nostrae iam dare vela rates:
‘Quo ruis?’ exclamat; ‘Referes incendia tecum.
Quanta per has nescis flamma petatur aquas!’
125 Vera fuit vates; dictos invenimus ignes,
et ferus in molli pectore flagrat amor!
Portubus egredior ventisque ferentibus usus
applicor in terras, Oebali nympha, tuas.
Excipit hospitio vir me tuus; hoc quoque factum
130 non sine consilio numinibusque deum.
Ille quidem ostendit quidquid Lacedaemone tota
ostendi dignum conspicuumque fuit,
sed mihi laudatam cupienti cernere formam
lumina nil aliud quo caperentur erat.
135 Ut vidi, obstupui praecordiaque intima sensi
attonitus curis intumuisse novis.
His similes vultus, quantum reminiscor, habebat
venit in arbitrium cum Cytherea meum;
si tu venisses pariter certamen in illud,
140 in dubium Veneris palma futura fuit.
Magna quidem de te rumor praeconia fecit,
nullaque de facie nescia terra tua est
nec tibi par usquam Phrygia nec solis ab ortu
inter formosas altera nomen habet.
145 Credis et hoc nobis, minor est tua gloria vero,[10]
famaque de forma paene maligna tua est;
plus hic invenio quam quod promiserat illa
et tua materia gloria victa sua est.
Ergo arsit merito, qui noverat omnia, Theseus,
150 et visa es tanto digna rapina viro,
more tuae gentis nitida dum nuda palaestra
ludis et es nudis femina mixta viris.
Quod rapuit, laudo; miror quod reddidit umquam;
tam bona constanter praeda tenenda fuit.
155 Ante recessisset caput hoc cervice cruenta
quam tu de thalamis abstraherere meis.
Tene manus umquam nostrae dimittere vellent?
Tene meo paterer vivus abire sinu?
Si reddenda fores, aliquid tamen ante tulissem,
160 nec Venus ex toto nostra fuisset iners;
vel mihi virginitas esset libata vel illud
quod poterat salva virginitate rapi.
Da modo te; quae sit Paridi constantia nosces;
flamma rogi flammas finiet una meas.
165 Praeposui regnis ego te, quae maxima quondam
pollicita est nobis nupta sororque Iovis,
dumque tuo possem circumdare bracchia collo,
contempta est virtus Pallade dante mihi.
Nec piget aut umquam stulte legisse videbor;
170 permanet in voto mens mea firma suo.
Spem modo ne nostram fieri patiare caducam,
deprecor, o tanto digna labore peti!
Non ego coniugium generosae degener opto,
nec mea, crede mihi, turpiter uxor eris:
175 Pliada, si quaeres, in nostra gente Iovemque
invenies, medios ut taceamus avos.
Sceptra parens Asiae, qua nulla beatior ora est,
finibus immensis vix obeunda tenet.[11]
Innumeras urbes atque aurea tecta videbis
180 quaeque suos dices templa decere deos.
Ilion aspicies firmataque turribus altis
moenia, Phoebeae structa canore lyrae.
Quid tibi de turba narrem numeroque virorum?
Vix populum tellus sustinet illa suum.
185 Occurrent denso tibi Troades agmine matres
nec capient Phrygias atria nostra nurus.
O quotiens dices ‘Quam pauper Achaia nostra est!
Una domus quaevis urbis habebit opes.’
Nec mihi fas fuerit Sparten contemnere vestram;
190 in qua tu nata es, terra beata mihi est.
Parca sed est Sparte, tu cultu divite digna;
ad talem formam non facit iste locus;
hanc faciem largis sine fine paratibus uti
deliciisque decet luxuriare novis.
195 Cum videas cultus nostra de gente virorum,
qualem Dardanias credis habere nurus?
Da modo te facilem nec dedignare maritum,
rure Therapnaeo nata puella, Phrygem.
Phryx erat et nostro genitus de sanguine, qui nunc
200 cum dis potando nectare miscet aquas.
[1] fuit vultus=tulit vulnus=mihi vulnus
[2] ingentem=partu=urgentis
[3] Ne=nec
[4] sero=credo
[5] quam=quas; Oenones=Oenonen; faciem=facies; mirarer=mirabar=mutarer=imitarer
[6] malis=malo=malos
[7] sui=tui
[8] lubebat=iubebat=iubebar
[9] pia=viae
[10] Credis et hoc=crede sed hoc
[11] obeunda=sceptra=regna
(帕里斯致海倫)[1]
普里阿摩斯之子問麗達之女安康——[2]
至於我的安康,只有你能賜賞。
該說還是無需說你已經知曉的愛情——
那火焰比我所希望的更加顯明?
5 我寧可隱藏它,直到將來的某個時刻,
直到歡樂不再與恐懼混合。
可是我太難掩飾,誰能藏匿這火焰,
既然它永遠被自己的光芒背叛?
但你若希望我還給事實添上言語——
10 我就說“我愛”,這便是靈魂的憑據。
請原諒我的坦白,也別以嚴厲的表情
(而要與你的美相配)閱讀這封信。
你收下我的情書,我已經覺得欣喜,
憧憬着自己也如此收進你心底。
15 願夢想成真,維納斯沒徒然將你許給我[3]
(因為她勸誘,我才來到你的國)!
是神意將我送至你面前(別出於無知
而犯錯),我有強大的神支持。
我求的獎賞確實太豐厚,卻理所應當,
20 愛神曾允諾讓你入我的洞房。[4]
是她指引我乘坐費瑞克羅斯造的船[5]
從希蓋文出海,不懼重重風險;[6]
是她庇佑我,一路以好風相送,她在
海中誕生,自然能控制大海。
25 願她繼續發善心,平復我心裡的波浪,
讓我的慾望也能安然地入港。
這火種自遠方帶來,並非在這裡迸生,
所以才有這一段漫長的航程。
並非被陰鬱的風暴驅趕,或漂泊至此,
30 我的艦隊始終朝斯巴達行駛;[7]
也別相信我穿越海洋是因為船載滿
貨物(我不缺財富,只求神照看!);
我來也不是為了賞鑒希臘的名都
(我故國的城市比它們還要富庶);
35 我只追求你,金色維納斯賜我的妻子,
早在認識你之前我已經喜歡你。
眼還未領略你的面容,我的心已領略,
名聲為你的美充任最初的使者。
但這有何奇怪,如果我被遠處的箭矢[8]
40 射中而痴戀(難道不應該如此)?
這是命運的安排,試圖抵抗全無益——
聽我講一個絕對真實的故事。
我困在母親的腹中,她遲遲沒有分娩,[9]
(拖延的時間為子宮加重了負擔),
45 在恍惚的夢中,她似乎看見一支猛烈
燃燒的火炬從鼓脹的肚腹墜落。
她驚恐地躍起,將暗夜的可怖異象告知
年邁的國王,國王又告知占卜師。
先知預言,帕里斯之火將焚毀伊利昂,
50 那時如今日,火炬就在我胸膛。[10]
雖然我看似一介平民,但我的英俊
和聰慧卻透露隱藏的高貴出身。
在林木蔥蘢的伊達山深谷之中,有一處
幽僻的地方,長滿雲杉和櫟樹,
55 溫馴的綿羊、喜愛岩崖的山羊、動作
遲緩的闊嘴母牛都不曾出沒。
某日,我倚着一棵樹,從那裡俯瞰
特洛伊的城牆、高樓和遠方的海面。[11]
突然間感覺大地隨異樣的腳步劇震[12]
60 (我要說的是事實,卻難以置信)——
扇動着迅疾的翅膀,偉大的阿特拉斯
和普勒俄涅的外孫在眼前站立[13]
(既然神允許我看見,也願神允許我講),
他的手指間握着一根金杖。[14]
65 與此同時,三位女神——維納斯、帕拉斯
和朱諾——嬌柔的足也落於草地。
我驚恐不已,渾身發冷,頭髮倒豎,
這時帶翼的神使說:“放下恐懼,
你來做裁判,終止這場女神的競賽,
70 選出三位中外貌最佳的一位。”
擔心我會拒絕,他搬出朱庇特的命令,
然後沿星路立刻飛回了天穹。
我的心恢復了力量,勇氣驟然湧起,
不再怕親眼審視每一位的樣子。
75 她們都配得上勝利,作為裁判,我嘆息
無法讓她們全都嬴得勝利;
但那時已經有一位格外打動我的心
(給你提示,就是攪動愛的女神)。
三位神都渴望勝利,都急於用各種厚禮
80 賄賂我,試圖動搖我的意志。
朱諾以王國引誘,帕拉斯以勇武勸說,
我卻在權力和戰力間難於取捨。
甜美的維納斯笑道:“別讓任何一種
影響你,兩種都充滿憂慮和惶恐。
85 我給你值得愛的東西——美人麗達之女,
比母親還美,她將做你的伴侶。”
她的禮物和她的美都得到我的認可,
凱旋的她轉身飛回了天國。
此時我不幸的命運也開始(雖然晚)逆轉,
90 無疑的證據確認了王族血緣。
宮廷為流離多年的子嗣歸宗而欣喜,
特洛伊從此又新添一個節日。
正如你是我所戀,我也是群芳所戀,
唯有你能夠實現她們的夙願。
95 不只國王與貴胄的女兒追求我,就連
寧芙也為我犯相思,坐卧難安。[15]
誰的美能比俄諾涅更讓我嘆賞?除了你,
誰比她更配做普里阿摩斯的兒媳?
但自從有了與你海倫成婚的希望,[16]
100 所有這些女子我再也瞧不上。
白天在幻覺中端詳,夜晚在夢裡思念,
當寧謐的睡眠襲來,合上我眼瞼。
還未見就讓我痴迷,若親見當會怎樣?
我熾烈燃燒,雖與你相距遙遠。
105 我不能忍受自己繼續虧欠此念想,
為逐夢我只能穿越藍色的海洋。
特洛伊的松樹被佛里吉亞的斧鉞砍斫,
每種可浮海的樹都沒能逃脫;
高峻加爾加拉山的喬木被洗劫一空,[17]
110 綿延伊達山的森林也盡為我所用。
橡木被壓彎,用作疾行艦隻的船體,
肋狀的船架與伸展的龍骨交織;
我們添上桁端和附着於桅杆的布帆,
在弧形的船尾繪上神的圖案——
115 載着我的那艘船畫著保證你與我
結合的女神和一個小小的丘比特。[18]
待到所有艦船的細節都臻於完美,
我就想立刻出發,駛入愛琴海。
然而父親和母親不讓我如願,以親情
120 苦苦勸說,阻止提議的旅程;
妹妹卡珊德拉如平素披散着頭髮,[19]
看見我的船準備把布帆高掛,
她大喊:“你要去哪裡?火焰將隨你返國。
你不知跨海而求的是多大的火!”
125 女祭司所言不虛,那火焰我已經找到,
愛火在我的柔心裡狂野燃燒!
我的船開出港口,一路得順風相助,
抵達你(俄巴羅斯後裔)的國度。[20]
你丈夫殷勤接待我,就連這一點也並非
130 沒有諸神暗中的授意和安排。
他的確向我展示了斯巴達全境值得
展示和讓人賞心悅目的一切,
可是我只渴盼見到你久負盛名的容顏,
其他俗物如何能吸引我的眼?
135 看見你,我如遭雷擊,感覺胸膛深處
湧起一種從未體驗過的愛欲。
在我記憶中,唯有降臨我身邊、等待
裁判的維納斯女神堪與你媲美;
倘若當日你曾經與她站立在一起,
140 我不敢確定她是否能摘取勝利。[21]
你無與倫比的名聲早已成為傳奇,
沒有邦國未聽聞你的美麗,
佛里吉亞乃至世界的終極都沒有
任何佳人的口碑可以比儔。
145 但請相信我,真實的你風采更卓越,
相對於你的美,名聲過於吝嗇。
我在這裡發現了它不曾預示的寶藏,
你本人遠遠蓋過了你的榮光。
所以,知曉一切的忒修斯理當為你瘋,[22]
150 如此的戰利品配得上如此的英雄——
當他看見你按斯巴達習俗,赤裸身體,
在閃亮的摔跤館與赤裸的男子競技。[23]
他將你搶奪,我稱讚;將你送還,我驚異:
如此珍貴的收穫永不該放棄。
155 我寧願這顆頭離開滴血的頸項,也不讓
任何人將你劫出我們的洞房。
難道有一日我的手願意鬆開,放你逃?
我有生之年會許你遠離懷抱?
若必須歸還,我也要先拿走某種東西,
160 不會讓我的慾念落得空歡喜——
或者品嘗你的處子身,或者雖保住
你的貞節,卻採摘別的樂趣。
委身於我,你便將領教帕里斯的專一,
我的愛焰唯葬禮之火能終止。
165 我將你置於王國之前——那是朱庇特
顯赫的妻子和姐姐對我的承諾;
只要我能緊摟着你的脖子,帕拉斯
賜給我的勇力也只會遭我鄙夷。
我不後悔,也永遠不覺得做了愚蠢的
170 選擇,我的心如當初一樣堅決。
只求你別讓這樣的希望淪為空想,
追求你無論多艱辛,都是應當!
我並非企圖以婚姻高攀貴族的賤民,
相信我,做我的妻子絕不丟人。
175 你若打聽,會發現族譜中有昴星仙女[24]
和神王(且不提中間的那些先祖)。
父親統治着亞細亞,世界最富庶的國度,[25]
幾乎無人可踏遍它遼闊的疆域。
你會看見無數的城市、黃金的建築
180 和完全無愧於所供神靈的廟宇;
你還會看見伊利昂和高塔拱衛的城堡,
那是福玻斯借豎琴的音樂所造。
何必向你提及他管理的無數人口?
如此廣袤的土地都難以承受。
185 成群結隊的特洛伊婦女會向你湧來,
眾多的新娘擠滿我們的住宅。
你會一再感慨:“我們的希臘真窮![26]
這裡隨便一家都抵得一座城!”
但我也不應蔑視你的斯巴達,既然你
190 在那裡出生,它自然最有價值。
不過斯巴達實在儉省,你應該身披
華裳,這裡配不上你的風姿;
如此的容貌應享有無限豐盛的裝飾,
應嘗試人間不曾出現的奢侈。
195 既然你見過我們民族男人的服裝,
你猜特洛伊女子的衣物什麼樣?
特拉普奈鄉間長大的女孩,你只需[27]
屈從我,甘願以佛里吉亞人為夫。
如今與諸神相伴、調製瓊漿的美少年[28]
200 曾是佛里吉亞人,與我共血緣;
[1] 這首詩的背景可參考本書第5首詩第一個注釋。Drinkwater(2013)指出,由於奧維德在《愛的藝術》(Ars Amatoria 1.436-486, 3.467-498)中常以帕里斯和海倫為例,並要求羅馬的男女以書信來勾引情人,學者們常將《女傑書簡》第16首和第17首與《愛的藝術》相關段落對照閱讀。他們普遍認為,這封信的帕里斯是奧維德的好學生。Anderson(1973)聲稱,帕里斯掌握了《愛的藝術》傳授的技巧;Belfiore(1981)相信帕里斯遵循了奧維德在《愛的藝術》前兩卷的建議;Kenney(1996)將帕里斯和海倫的這兩封信視為《愛的藝術》的真人表演;Michalopoulos(2006)也覺得帕里斯是一流的雄辯術學生。但Drinkwater(2013)對這些意見表示懷疑,他的結論是,帕里斯絕非嫻熟的求愛者,相比之下,海倫才真正掌握了調情藝術的精髓。在海倫面前,帕里斯只是一個幼稚而盲目自負的追求者。
[2] “普里阿摩斯之子”和“麗達之女”分別指帕里斯和海倫。
[3] “維納斯”對應的拉丁文原詞是mater Amoris(小愛神之母)。
[4] “愛神”對應的拉丁文原詞是Cytherea,意為“庫泰拉女神”,因為維納斯出生在庫泰拉島附近。
[5] 按照荷馬的說法,是費瑞克羅斯(Phereclus)為帕里斯造了去斯巴達的船。
[6] 希蓋文(Sigeum)是特洛伊的城鎮。
[7] “斯巴達”對應的拉丁文原詞是Taenaris terra(泰那羅的土地)。
[8] 多數評註者認為39-142行都不是奧維德所作,它們也不見於多數較古老的抄本中。Scaliger則相信,只有39-42行是竄入的。
[9] “母親”指特洛伊王后赫庫芭。
[10] 帕里斯將先知所說的毀滅特洛伊的戰火錯誤地理解為愛火。
[11] “特洛伊”對應的拉丁文原詞是Dardaniae(達爾達尼亞,源於特洛伊先祖達爾達諾斯)。
[12] 這是神降臨人間的效果。
[13] “外孫”指神使墨丘利,他是阿特拉斯(Atlas)和普勒俄涅(Pleione)的外孫。
[14] 墨丘利的典型裝備。
[15] “寧芙”至少包括他的原配俄諾涅。
[16] “海倫”對應的拉丁文原詞是Tyndari(廷達瑞俄斯之女)。
[17] 加爾加拉山(Gargara)是伊達山的一部分。
[18] “女神”指維納斯。
[19] 參考本書第5首詩第113行的注釋。
[20] 俄巴羅斯(Oebalus)是廷達瑞俄斯的父親,海倫名義上的祖父。
[21] “勝利”對應的拉丁文原詞是palma(棕櫚樹),因為在古代奧運會上,獲勝者的獎品是棕櫚葉冠。
[22] 忒修斯在帕里斯之前就曾劫走海倫。
[23] 古希臘人在摔跤時要在全身抹上橄欖油,所以摔跤館(palaestra)常被形容為“閃亮的”(nitida)。
[24] “昴星仙女”(Pliada)指厄勒克特拉(Electra),她被朱庇特誘姦後生下了特洛伊先祖達爾達諾斯。達爾達諾斯和帕里斯之間隔了六代。
[25] “父親”指普里阿摩斯。
[26] “希臘”對應的拉丁文原詞是Achaia(亞該亞)。
[27] 忒拉普奈(Therapnae)是拉科尼亞的一個地區,離斯巴達不遠。
[28] “美少年”指蓋尼米得(Ganymede),他是特洛伊王子,以俊美著稱,被朱庇特搶去做情人和斟酒者。