《女杰书简》第16首1-200行



Hanc tibi Priamides mitto, Ledaea, salutem,
quae tribui sola te mihi dante potest.
Eloquar an flammae non est opus indice notae
et plus quam vellem iam meus exstat amor?
5 Ille quidem lateat malim, dum tempora dentur
laetitiae mixtos non habitura metus.
Sed male dissimulo; quis enim celaverit ignem,
lumine qui semper proditur ipse suo?
Si tamen expectas vocem quoque rebus ut addam,
10 uror; habes animi nuntia verba mei.
Parce, precor, fasso nec vultu cetera duro
perlege sed formae conveniente tuae.
Iamque illud gratum est, quod epistula nostra recepta
spem facit hoc recipi me quoque posse modo.
15 Quae rata sit, nec te frustra promiserit, opto,
hoc mihi quae suasit, mater Amoris, iter.
Namque ego divino monitu (ne nescia pecces)
advehor et coepto non leve numen adest.
Praemia magna quidem sed non indebita posco;
20 pollicita est thalamo te Cytherea meo.
Hac duce Sigeo dubias a litore feci
longa Phereclea per freta puppe vias;
illa dedit faciles auras ventosque secundos;
in mare nimirum ius habet orta mari.
25 Perstet et ut pelagi, sic pectoris adiuvet aestum;
deferat in portus et mea vota suos.
Attulimus flammas, non hic invenimus, illas;
hae mihi tam longae causa fuere viae.
Nam neque tristis hiemps neque nos huc appulit error;
30 Taenaris est classi terra petita meae.
Nec me crede fretum merces portante carina
findere (quas habeo, di tueantur opes!)
nec venio Graias veluti spectator ad urbes
(oppida sunt regni divitiora mei);
35 te peto, quam pepigit lecto Venus aurea nostro;
te prius optavi quam mihi nota fores;
ante tuos animo vidi quam lumine vultus;
prima fuit vultus nuntia fama tui.[1]
Nec tamen est mirum, si, sicut oportet, ab arcu
40 mssilibus telis eminus ictus amo;
sic placuit fatis; quae ne convellere temptes,
accipe cum vera dicta relata fide.
Matris adhuc utero partu remorante tenebar
(iam gravidus iusto pondere venter erat);
45 illa sibi ingentem visa est sub imagine somni[2]
flammiferam pleno reddere ventre facem.
Territa consurgit metuendaque noctis opacae
visa seni Priamo, vatibus ille refert;
arsurum Paridis vates canit Ilion igni;
50 pectoris, ut nunc est, fax fuit illa mei.
Forma vigorque animi, quamvis de plebe videbar,
indicium tectae nobilitatis erat.
Est locus in mediis nemorosae vallibus Idae
devius et piceis ilicibusque frequens,
55 qui nec ovis placidae nec amantis saxa capellae,
nec patulo tardae carpitur ore bovis.
Hinc ego Dardaniae muros excelsaque tecta
et freta prospiciens arbore nixus eram.
Ecce pedum pulsu visa est mihi terra moveri
60 (vera loquar veri vix habitura fidem);
constitit ante oculos actus velocibus alis
Atlantis magni Pleionesque nepos
(fas vidisse fuit, fas sit mihi visa referre)
inque dei digitis aurea virga fuit,
65 tresque simul divae, Venus et cum Pallade Iuno,
graminibus teneros imposuere pedes.
Obstupui, gelidusque comas erexerat horror,
cum mihi: ‘Pone metum,’ nuntius ales ait,
‘Arbiter es formae; certamina siste dearum,
70 vincere quae forma digna sit una duas!’
Neve recusarem, verbis Iovis imperat et se
protinus aetheria tollit in astra via.
Mens mea convaluit subitoque audacia venit
nec timui vultu quamque notare meo.
75 Vincere erant omnes dignae iudexque querebar
non omnes causam vincere posse suam;
sed tamen ex illis iam tunc magis una placebat,
hanc esse ut scires, unde movetur amor.
Tantaque vincendi cura est; ingentibus ardent
80 iudicium donis sollicitare meum.
Regna Iovis coniunx, virtutem filia iactat:
ipse potens dubito fortis an esse velim.
Dulce Venus risit: ‘Ne te, Pari, munera tangant[3]
utraque suspensi plena timoris,’ ait,
85 ‘Nos dabimus quod ames et pulchrae filia Ledae
ibit in amplexus pulchrior illa tuos.’
Dixit et ex aequo donis formaque probata
victorem caelo rettulit illa pedem.
Interea, sero versis ad prospera fatis, [4]
90 regius adgnoscor per rata signa puer.
Laeta domus nato post tempora longa recepto est,
addit et ad festos hunc quoque Troia diem;
utque ego te cupio, sic me cupiere puellae;
multarum votum sola tenere potes.
95 Nec tantum regum natae petiere ducumque,
sed nymphis etiam curaque amorque fui.
Quam super Oenones faciem mirarer? In orbe[5]
nec Priamo est a te dignior ulla nurus.
Sed mihi cunctarum subeunt fastidia, postquam
100 coniugii spes est, Tyndari, facta tui.
Te vigilans oculis, animo te nocte videbam,
lumina cum placido victa sopore iacent.
Quid facies praesens quae nondum visa placebas?
Ardebam, quamvis hinc procul ignis erat.
105 Nec potui debere mihi spem longius istam,
caerulea peterem quin mea vota via.
Troia caeduntur Phrygia pineta securi
quaeque erat aequoreis utilis arbor aquis;
ardua proceris spoliantur Gargara silvis
110 innumerasque mihi longa dat Ida trabes.
Fundatura citas flectuntur robora naves,
texitur et costis panda carina suis;
addimus antennas et vela sequentia malis,[6]
accipit et pictos puppis adunca deos;
115 qua tamen ipse vehor, comitata Cupidine parvo
sponsor coniugii stat dea picta sui.[7]
Imposita est factae postquam manus ultima classi
protinus Aegaeis ire lubebat aquis.[8]
At pater et genetrix inhibent mea vota rogando
120 propositumque pia voce morantur iter,[9]
et soror, effusis ut erat, Cassandra, capillis,
cum vellent nostrae iam dare vela rates:
‘Quo ruis?’ exclamat; ‘Referes incendia tecum.
Quanta per has nescis flamma petatur aquas!’
125 Vera fuit vates; dictos invenimus ignes,
et ferus in molli pectore flagrat amor!
Portubus egredior ventisque ferentibus usus
applicor in terras, Oebali nympha, tuas.
Excipit hospitio vir me tuus; hoc quoque factum
130 non sine consilio numinibusque deum.
Ille quidem ostendit quidquid Lacedaemone tota
ostendi dignum conspicuumque fuit,
sed mihi laudatam cupienti cernere formam
lumina nil aliud quo caperentur erat.
135 Ut vidi, obstupui praecordiaque intima sensi
attonitus curis intumuisse novis.
His similes vultus, quantum reminiscor, habebat
venit in arbitrium cum Cytherea meum;
si tu venisses pariter certamen in illud,
140 in dubium Veneris palma futura fuit.
Magna quidem de te rumor praeconia fecit,
nullaque de facie nescia terra tua est
nec tibi par usquam Phrygia nec solis ab ortu
inter formosas altera nomen habet.
145 Credis et hoc nobis, minor est tua gloria vero,[10]
famaque de forma paene maligna tua est;
plus hic invenio quam quod promiserat illa
et tua materia gloria victa sua est.
Ergo arsit merito, qui noverat omnia, Theseus,
150 et visa es tanto digna rapina viro,
more tuae gentis nitida dum nuda palaestra
ludis et es nudis femina mixta viris.
Quod rapuit, laudo; miror quod reddidit umquam;
tam bona constanter praeda tenenda fuit.
155 Ante recessisset caput hoc cervice cruenta
quam tu de thalamis abstraherere meis.
Tene manus umquam nostrae dimittere vellent?
Tene meo paterer vivus abire sinu?
Si reddenda fores, aliquid tamen ante tulissem,
160 nec Venus ex toto nostra fuisset iners;
vel mihi virginitas esset libata vel illud
quod poterat salva virginitate rapi.
Da modo te; quae sit Paridi constantia nosces;
flamma rogi flammas finiet una meas.
165 Praeposui regnis ego te, quae maxima quondam
pollicita est nobis nupta sororque Iovis,
dumque tuo possem circumdare bracchia collo,
contempta est virtus Pallade dante mihi.
Nec piget aut umquam stulte legisse videbor;
170 permanet in voto mens mea firma suo.
Spem modo ne nostram fieri patiare caducam,
deprecor, o tanto digna labore peti!
Non ego coniugium generosae degener opto,
nec mea, crede mihi, turpiter uxor eris:
175 Pliada, si quaeres, in nostra gente Iovemque
invenies, medios ut taceamus avos.
Sceptra parens Asiae, qua nulla beatior ora est,
finibus immensis vix obeunda tenet.[11]
Innumeras urbes atque aurea tecta videbis
180 quaeque suos dices templa decere deos.
Ilion aspicies firmataque turribus altis
moenia, Phoebeae structa canore lyrae.
Quid tibi de turba narrem numeroque virorum?
Vix populum tellus sustinet illa suum.
185 Occurrent denso tibi Troades agmine matres
nec capient Phrygias atria nostra nurus.
O quotiens dices ‘Quam pauper Achaia nostra est!
Una domus quaevis urbis habebit opes.’
Nec mihi fas fuerit Sparten contemnere vestram;
190 in qua tu nata es, terra beata mihi est.
Parca sed est Sparte, tu cultu divite digna;
ad talem formam non facit iste locus;
hanc faciem largis sine fine paratibus uti
deliciisque decet luxuriare novis.
195 Cum videas cultus nostra de gente virorum,
qualem Dardanias credis habere nurus?
Da modo te facilem nec dedignare maritum,
rure Therapnaeo nata puella, Phrygem.
Phryx erat et nostro genitus de sanguine, qui nunc
200 cum dis potando nectare miscet aquas.
[1] fuit vultus=tulit vulnus=mihi vulnus
[2] ingentem=partu=urgentis
[3] Ne=nec
[4] sero=credo
[5] quam=quas; Oenones=Oenonen; faciem=facies; mirarer=mirabar=mutarer=imitarer
[6] malis=malo=malos
[7] sui=tui
[8] lubebat=iubebat=iubebar
[9] pia=viae
[10] Credis et hoc=crede sed hoc
[11] obeunda=sceptra=regna

(帕里斯致海伦)[1]
 
普里阿摩斯之子问丽达之女安康——[2]
至于我的安康,只有你能赐赏。
该说还是无需说你已经知晓的爱情——
那火焰比我所希望的更加显明?
5 我宁可隐藏它,直到将来的某个时刻,
直到欢乐不再与恐惧混合。
可是我太难掩饰,谁能藏匿这火焰,
既然它永远被自己的光芒背叛?
但你若希望我还给事实添上言语——
10 我就说“我爱”,这便是灵魂的凭据。
请原谅我的坦白,也别以严厉的表情
(而要与你的美相配)阅读这封信。
你收下我的情书,我已经觉得欣喜,
憧憬着自己也如此收进你心底。
15 愿梦想成真,维纳斯没徒然将你许给我[3]
(因为她劝诱,我才来到你的国)!
是神意将我送至你面前(别出于无知
而犯错),我有强大的神支持。
我求的奖赏确实太丰厚,却理所应当,
20 爱神曾允诺让你入我的洞房。[4]
是她指引我乘坐费瑞克罗斯造的船[5]
从希盖文出海,不惧重重风险;[6]
是她庇佑我,一路以好风相送,她在
海中诞生,自然能控制大海。
25 愿她继续发善心,平复我心里的波浪,
让我的欲望也能安然地入港。
这火种自远方带来,并非在这里迸生,
所以才有这一段漫长的航程。
并非被阴郁的风暴驱赶,或漂泊至此,
30 我的舰队始终朝斯巴达行驶;[7]
也别相信我穿越海洋是因为船载满
货物(我不缺财富,只求神照看!);
我来也不是为了赏鉴希腊的名都
(我故国的城市比它们还要富庶);
35 我只追求你,金色维纳斯赐我的妻子,
早在认识你之前我已经喜欢你。
眼还未领略你的面容,我的心已领略,
名声为你的美充任最初的使者。
但这有何奇怪,如果我被远处的箭矢[8]
40 射中而痴恋(难道不应该如此)?
这是命运的安排,试图抵抗全无益——
听我讲一个绝对真实的故事。
我困在母亲的腹中,她迟迟没有分娩,[9]
(拖延的时间为子宫加重了负担),
45 在恍惚的梦中,她似乎看见一支猛烈
燃烧的火炬从鼓胀的肚腹坠落。
她惊恐地跃起,将暗夜的可怖异象告知
年迈的国王,国王又告知占卜师。
先知预言,帕里斯之火将焚毁伊利昂,
50 那时如今日,火炬就在我胸膛。[10]
虽然我看似一介平民,但我的英俊
和聪慧却透露隐藏的高贵出身。
在林木葱茏的伊达山深谷之中,有一处
幽僻的地方,长满云杉和栎树,
55 温驯的绵羊、喜爱岩崖的山羊、动作
迟缓的阔嘴母牛都不曾出没。
某日,我倚着一棵树,从那里俯瞰
特洛伊的城墙、高楼和远方的海面。[11]
突然间感觉大地随异样的脚步剧震[12]
60 (我要说的是事实,却难以置信)——
扇动着迅疾的翅膀,伟大的阿特拉斯
和普勒俄涅的外孙在眼前站立[13]
(既然神允许我看见,也愿神允许我讲),
他的手指间握着一根金杖。[14]
65 与此同时,三位女神——维纳斯、帕拉斯
和朱诺——娇柔的足也落于草地。
我惊恐不已,浑身发冷,头发倒竖,
这时带翼的神使说:“放下恐惧,
你来做裁判,终止这场女神的竞赛,
70 选出三位中外貌最佳的一位。”
担心我会拒绝,他搬出朱庇特的命令,
然后沿星路立刻飞回了天穹。
我的心恢复了力量,勇气骤然涌起,
不再怕亲眼审视每一位的样子。
75 她们都配得上胜利,作为裁判,我叹息
无法让她们全都嬴得胜利;
但那时已经有一位格外打动我的心
(给你提示,就是搅动爱的女神)。
三位神都渴望胜利,都急于用各种厚礼
80 贿赂我,试图动摇我的意志。
朱诺以王国引诱,帕拉斯以勇武劝说,
我却在权力和战力间难于取舍。
甜美的维纳斯笑道:“别让任何一种
影响你,两种都充满忧虑和惶恐。
85 我给你值得爱的东西——美人丽达之女,
比母亲还美,她将做你的伴侣。”
她的礼物和她的美都得到我的认可,
凯旋的她转身飞回了天国。
此时我不幸的命运也开始(虽然晚)逆转,
90 无疑的证据确认了王族血缘。
宫廷为流离多年的子嗣归宗而欣喜,
特洛伊从此又新添一个节日。
正如你是我所恋,我也是群芳所恋,
唯有你能够实现她们的夙愿。
95 不只国王与贵胄的女儿追求我,就连
宁芙也为我犯相思,坐卧难安。[15]
谁的美能比俄诺涅更让我叹赏?除了你,
谁比她更配做普里阿摩斯的儿媳?
但自从有了与你海伦成婚的希望,[16]
100 所有这些女子我再也瞧不上。
白天在幻觉中端详,夜晚在梦里思念,
当宁谧的睡眠袭来,合上我眼睑。
还未见就让我痴迷,若亲见当会怎样?
我炽烈燃烧,虽与你相距遥远。
105 我不能忍受自己继续亏欠此念想,
为逐梦我只能穿越蓝色的海洋。
特洛伊的松树被佛里吉亚的斧钺砍斫,
每种可浮海的树都没能逃脱;
高峻加尔加拉山的乔木被洗劫一空,[17]
110 绵延伊达山的森林也尽为我所用。
橡木被压弯,用作疾行舰只的船体,
肋状的船架与伸展的龙骨交织;
我们添上桁端和附着于桅杆的布帆,
在弧形的船尾绘上神的图案——
115 载着我的那艘船画着保证你与我
结合的女神和一个小小的丘比特。[18]
待到所有舰船的细节都臻于完美,
我就想立刻出发,驶入爱琴海。
然而父亲和母亲不让我如愿,以亲情
120 苦苦劝说,阻止提议的旅程;
妹妹卡珊德拉如平素披散着头发,[19]
看见我的船准备把布帆高挂,
她大喊:“你要去哪里?火焰将随你返国。
你不知跨海而求的是多大的火!”
125 女祭司所言不虚,那火焰我已经找到,
爱火在我的柔心里狂野燃烧!
我的船开出港口,一路得顺风相助,
抵达你(俄巴罗斯后裔)的国度。[20]
你丈夫殷勤接待我,就连这一点也并非
130 没有诸神暗中的授意和安排。
他的确向我展示了斯巴达全境值得
展示和让人赏心悦目的一切,
可是我只渴盼见到你久负盛名的容颜,
其他俗物如何能吸引我的眼?
135 看见你,我如遭雷击,感觉胸膛深处
涌起一种从未体验过的爱欲。
在我记忆中,唯有降临我身边、等待
裁判的维纳斯女神堪与你媲美;
倘若当日你曾经与她站立在一起,
140 我不敢确定她是否能摘取胜利。[21]
你无与伦比的名声早已成为传奇,
没有邦国未听闻你的美丽,
佛里吉亚乃至世界的终极都没有
任何佳人的口碑可以比俦。
145 但请相信我,真实的你风采更卓越,
相对于你的美,名声过于吝啬。
我在这里发现了它不曾预示的宝藏,
你本人远远盖过了你的荣光。
所以,知晓一切的忒修斯理当为你疯,[22]
150 如此的战利品配得上如此的英雄——
当他看见你按斯巴达习俗,赤裸身体,
在闪亮的摔跤馆与赤裸的男子竞技。[23]
他将你抢夺,我称赞;将你送还,我惊异:
如此珍贵的收获永不该放弃。
155 我宁愿这颗头离开滴血的颈项,也不让
任何人将你劫出我们的洞房。
难道有一日我的手愿意松开,放你逃?
我有生之年会许你远离怀抱?
若必须归还,我也要先拿走某种东西,
160 不会让我的欲念落得空欢喜——
或者品尝你的处子身,或者虽保住
你的贞节,却采摘别的乐趣。
委身于我,你便将领教帕里斯的专一,
我的爱焰唯葬礼之火能终止。
165 我将你置于王国之前——那是朱庇特
显赫的妻子和姐姐对我的承诺;
只要我能紧搂着你的脖子,帕拉斯
赐给我的勇力也只会遭我鄙夷。
我不后悔,也永远不觉得做了愚蠢的
170 选择,我的心如当初一样坚决。
只求你别让这样的希望沦为空想,
追求你无论多艰辛,都是应当!
我并非企图以婚姻高攀贵族的贱民,
相信我,做我的妻子绝不丢人。
175 你若打听,会发现族谱中有昴星仙女[24]
和神王(且不提中间的那些先祖)。
父亲统治着亚细亚,世界最富庶的国度,[25]
几乎无人可踏遍它辽阔的疆域。
你会看见无数的城市、黄金的建筑
180 和完全无愧于所供神灵的庙宇;
你还会看见伊利昂和高塔拱卫的城堡,
那是福玻斯借竖琴的音乐所造。
何必向你提及他管理的无数人口?
如此广袤的土地都难以承受。
185 成群结队的特洛伊妇女会向你涌来,
众多的新娘挤满我们的住宅。
你会一再感慨:“我们的希腊真穷![26]
这里随便一家都抵得一座城!”
但我也不应蔑视你的斯巴达,既然你
190 在那里出生,它自然最有价值。
不过斯巴达实在俭省,你应该身披
华裳,这里配不上你的风姿;
如此的容貌应享有无限丰盛的装饰,
应尝试人间不曾出现的奢侈。
195 既然你见过我们民族男人的服装,
你猜特洛伊女子的衣物什么样?
特拉普奈乡间长大的女孩,你只需[27]
屈从我,甘愿以佛里吉亚人为夫。
如今与诸神相伴、调制琼浆的美少年[28]
200 曾是佛里吉亚人,与我共血缘;


[1] 这首诗的背景可参考本书第5首诗第一个注释。Drinkwater(2013)指出,由于奥维德在《爱的艺术》(Ars Amatoria 1.436-486, 3.467-498)中常以帕里斯和海伦为例,并要求罗马的男女以书信来勾引情人,学者们常将《女杰书简》第16首和第17首与《爱的艺术》相关段落对照阅读。他们普遍认为,这封信的帕里斯是奥维德的好学生。Anderson(1973)声称,帕里斯掌握了《爱的艺术》传授的技巧;Belfiore(1981)相信帕里斯遵循了奥维德在《爱的艺术》前两卷的建议;Kenney(1996)将帕里斯和海伦的这两封信视为《爱的艺术》的真人表演;Michalopoulos(2006)也觉得帕里斯是一流的雄辩术学生。但Drinkwater(2013)对这些意见表示怀疑,他的结论是,帕里斯绝非娴熟的求爱者,相比之下,海伦才真正掌握了调情艺术的精髓。在海伦面前,帕里斯只是一个幼稚而盲目自负的追求者。
[2] “普里阿摩斯之子”和“丽达之女”分别指帕里斯和海伦。
[3] “维纳斯”对应的拉丁文原词是mater Amoris(小爱神之母)。
[4] “爱神”对应的拉丁文原词是Cytherea,意为“库泰拉女神”,因为维纳斯出生在库泰拉岛附近。
[5] 按照荷马的说法,是费瑞克罗斯(Phereclus)为帕里斯造了去斯巴达的船。
[6] 希盖文(Sigeum)是特洛伊的城镇。
[7] “斯巴达”对应的拉丁文原词是Taenaris terra(泰那罗的土地)。
[8] 多数评注者认为39-142行都不是奥维德所作,它们也不见于多数较古老的抄本中。Scaliger则相信,只有39-42行是窜入的。
[9] “母亲”指特洛伊王后赫库芭。
[10] 帕里斯将先知所说的毁灭特洛伊的战火错误地理解为爱火。
[11] “特洛伊”对应的拉丁文原词是Dardaniae(达尔达尼亚,源于特洛伊先祖达尔达诺斯)。
[12] 这是神降临人间的效果。
[13] “外孙”指神使墨丘利,他是阿特拉斯(Atlas)和普勒俄涅(Pleione)的外孙。
[14] 墨丘利的典型装备。
[15] “宁芙”至少包括他的原配俄诺涅。
[16] “海伦”对应的拉丁文原词是Tyndari(廷达瑞俄斯之女)。
[17] 加尔加拉山(Gargara)是伊达山的一部分。
[18] “女神”指维纳斯。
[19] 参考本书第5首诗第113行的注释。
[20] 俄巴罗斯(Oebalus)是廷达瑞俄斯的父亲,海伦名义上的祖父。
[21] “胜利”对应的拉丁文原词是palma(棕榈树),因为在古代奥运会上,获胜者的奖品是棕榈叶冠。
[22] 忒修斯在帕里斯之前就曾劫走海伦。
[23] 古希腊人在摔跤时要在全身抹上橄榄油,所以摔跤馆(palaestra)常被形容为“闪亮的”(nitida)。
[24] “昴星仙女”(Pliada)指厄勒克特拉(Electra),她被朱庇特诱奸后生下了特洛伊先祖达尔达诺斯。达尔达诺斯和帕里斯之间隔了六代。
[25] “父亲”指普里阿摩斯。
[26] “希腊”对应的拉丁文原词是Achaia(亚该亚)。
[27] 忒拉普奈(Therapnae)是拉科尼亚的一个地区,离斯巴达不远。
[28] “美少年”指盖尼米得(Ganymede),他是特洛伊王子,以俊美著称,被朱庇特抢去做情人和斟酒者。