《女傑書簡》第15首



Ecquid, ut inspecta est studiosae litera dextrae,
protinus est oculis cognita nostra tuis?
An, nisi legisses auctoris nomina Sapphus,
hoc breve nescires unde veniret opus?
5 Forsitan et quare mea sint alterna requiras
carmina, cum lyricis sim magis apta modis.
Flendus amor meus est; elegia flebile carmen;[1]
non facit ad lacrimas barbitos ulla meas.
Uror, ut, indomitis ignem exercentibus Euris,
10 fertilis accensis messibus ardet ager.
Arva Phaon celebrat diversa Typhoidos Aetnae;
me calor Aetnaeo non minor igne tenet.
Nec mihi dispositis quae iungam carmina nervis
proveniunt; vacuae carmina mentis opus.
15 Nec me Pyrrhiades Methymniadesue puellae,
nec me Lesbiadum cetera turba iuvant.
Vilis Anactorie, vilis mihi candida Cydro;
non oculis grata est Atthis, ut ante, meis,
atque aliae centum quas non sine crimine amavi.[2]
20 Improbe, multarum quod fuit, unus habes.
Est in te facies, sunt apti lusibus anni.
O facies oculis insidiosa meis!
Sume fidem et pharetram, fies manifestus Apollo.
Accedant capiti cornua, Bacchus eris.
25 Et Phoebus Daphnen, et Gnosida Bacchus amavit,
nec norat lyricos illa vel illa modos.
At mihi Pegasides blandissima carmina dictant;
iam canitur toto nomen in orbe meum.
Nec plus Alcaeus, consors patriaeque lyraeque,
30 laudis habet, quamvis grandius ille sonet.
Si mihi difficilis formam natura negavit,
ingenio formae damna rependo meae.[3]
Sum brevis; at nomen quod terras impleat omnes
est mihi; mensuram nominis ipsa fero.
35 Candida si non sum, placuit Cepheia Perseo
Andromede, patriae fusca colore suae.
Et variis albae iunguntur saepe columbae;
et niger a viridi turtur amatur ave.
Si, nisi quae facie poterit te digna videri,
40 nulla futura tua est, nulla futura tua est.
At, mea cum legerem, tibi iam formosa videbar;[4]
unam iurabas usque decere loqui.
Cantabam, memini (meminerunt omnia amantes);
oscula cantanti tu mihi rapta dabas.
45 Haec quoque laudabas; omnique a parte placebam,
sed tunc praecipue, cum fit amoris opus.
Tunc te plus solito lascivia nostra iuvabat,
crebraque mobilitas, aptaque verba ioco,
et quod, ubi amborum fuerat confusa voluptas,
50 plurimus in lasso corpore languor erat.
Nunc tibi Sicelides veniunt, nova praeda, puellae.
Quid mihi cum Lesbo? Sicelis esse volo,
aut vos erronem tellure remittite vestra,[5]
Nesiades matres Nesiadesque nurus.[6]
55 Nec vos decipiant blandae mendacia linguae;
quae dicit vobis, dixerat ante mihi.
Tu quoque, quae montes celebras, Erycina, Sicanos,
(nam tua sum) vati consule, diva, tuae.
An gravis inceptum peragit Fortuna tenorem
60 et manet in cursu semper acerba suo?
Sex mihi natales ierant, cum lecta parentis
ante diem lacrimas ossa bibere meas.
Arsit post frater, victus meretricis amore[7]
mixtaque cum turpi damna pudore tulit.
65 Factus inops agili peragit freta caerula remo,
quasque male amisit, nunc male quaerit opes.
Me quoque, quod monui bene multa fideliter, odit;
hoc mihi libertas, hoc pia lingua dedit,
et tamquam desint quae me sine fine fatigent,
70 accumulat curas filia parva meas.
Ultima tu nostris accedis causa querelis.
Non agitur vento nostra carina suo.
Ecce iacent collo positi sine lege capilli;
nec premit articulos lucida gemma meos.
75 Veste tegor vili; nullum est in crinibus aurum;
non Arabum noster dona capillus habet.
Cui colar infelix, aut cui placuisse laborem?
Ille mei cultus unicus auctor abest.
Molle meum levibusque cor est violabile telis,
80 et semper causa est cur ego semper amem—
sive ita nascenti legem dixere Sorores,
nec data sunt vitae fila severa meae,
sive abeunt studia in mores artisque magistra
ingenium nobis molle Thalia facit.
85 Quid mirum si me primae lanuginis aetas
abstulit, atque anni quos vir amare potest?
Hunc ne pro Cephalo raperes, Aurora, timebam,
et faceres, sed te prima rapina tenet.
Hunc si conspicias, quae conspicis omnia Phoebe,
90 iussus erit somnos continuare Phaon.
Hunc Venus in caelum curru vexisset eburno;
sed videt et Marti posse placere suo.
O nec adhuc iuvenis, nec iam puer, utilis aetas,
o decus atque aevi gloria magna tui,
95 huc ades, inque sinus, formose, relabere nostros;
non ut ames, oro, verum ut amare sinas.
Scribimus et lacrimis oculi rorantur obortis.
Aspice quam sit in hoc multa litura loco.
Si tam certus eras hinc ire, modestius isses
100 et mihi dixisses: ‘Lesbi puella, vale.’[8]
Non tecum lacrimas, non oscula summa tulisti;
denique non timui quod dolitura fui.
Nil de te mecum est, nisi tantum iniuria, nec tu
admoneat quod te, pignus amantis habes.
105 Non mandata dedi, neque enim mandata dedissem
ulla, nisi ut nolles immemor esse mei.
Per tibi, qui numquam longe discedat, Amorem,
perque novem iuro, numina nostra, deas,
cum mihi nescio quis ‘Fugiunt tua gaudia’ dixit,
110 nec me flere diu nec potuisse loqui.
Et lacrimae deerant oculis et lingua palato;
astrictum gelido frigore pectus erat.
Postquam se dolor invenit, nec pectora plangi
nec puduit scissis exululare comis,
115 non aliter quam si nati pia mater adempti
portet ad exstructos corpus inane rogos.
Gaudet et e nostro crescit maerore Charaxus
frater et ante oculos itque reditque meos
utque pudenda mei videatur causa doloris:
120 ‘Quid dolet haec? Certe filia vivit’ ait.
Non veniunt in idem pudor atque amor; omne videbat
vulgus; eram lacero pectus aperta sinu.
Tu mihi cura, Phaon; te somnia nostra reducunt,
somnia formoso candidiora die.
125 Illic te invenio, quamquam regionibus absis;
sed non longa satis gaudia somnus habet.
Saepe tuos nostra cervice onerare lacertos,
saepe tuae videor supposuisse meos.
Oscula cognosco, quae tu committere linguae
130 aptaque consueras accipere, apta dare.
Blandior interdum, verisque simillima verba
eloquor, et vigilant sensibus ora meis.
Ulteriora pudet narrare, sed omnia fiunt,
et iuvat, et siccae non licet esse mihi.[9]
135 At cum se Titan ostendit et omnia secum,
tam cito me somnos destituisse queror.
Antra nemusque peto tamquam nemus antraque prosint;
conscia deliciis illa fuere meis.
Illuc mentis inops, ut quam furialis Enyo[10]
140 attigit, in collo crine iacente, feror.
Antra vident oculi scabro pendentia topho,
quae mihi Mygdonii marmoris instar erant.
Invenio silvam, quae saepe cubilia nobis
praebuit et multa texit opaca coma.
145 At non invenio dominum silvaeque meumque:
vile solum locus est; dos erat ille loci.
Agnovi pressas noti mihi caespitis herbas;
de nostro curvum pondere gramen erat.
Incubui, tetigique locum qua parte fuisti;
150 grata prius lacrimas combibit herba meas;
quin etiam rami positis lugere videntur
frondibus, et nullae dulce queruntur aves.
Sola virum non ulta pie maestissima mater
concinit Ismarium Daulias ales Ityn.
155 Ales Ityn, Sappho desertos cantat amores.
Hactenus ut media cetera nocte silent.
Est nitidus vitreoque magis perlucidus amni.
fons sacer; hunc multi numen habere putant.
Quem supra ramos expandit aquatica lotos,
160 una nemus. Tenero caespite terra viret.
Hic ego cum lassos posuissem flebilis artus,[11]
constitit ante oculos Naias una meos;
Constitit et dixit: ‘Quoniam non ignibus aequis
ureris, Ambracias est terra petenda tibi.
165 Phoebus ab excelso, quantum patet, aspicit aequor;
Actiacum populi Leucadiumque vocant.
Hinc se Deucalion, Pyrrhae succensus amore,
misit, et illaeso corpore pressit aquas.
Nec mora, versus amor fugit lentissima Pyrrhae[12]
170 pectora; Deucalion igne levatus abit.
Hanc legem locus ille tenet. Pete protinus altam
Leucada, nec saxo desiluisse time.’
Ut monuit, cum voce abiit. Ego frigida surgo;
nec lacrimas oculi continuere mei.[13]
175 Ibimus, o nymphe, monstrataque saxa petemus.
Sit procul insano victus amore timor.
Quicquid erit, melius quam nunc erit. Aura, subito!
Haec mea non magnum corpora pondus habent.
Tu quoque, mollis Amor, pennas suppone cadenti,
180 ne sim Leucadiae mortua crimen aquae.
Inde chelyn Phoebo, communia munera, ponam,
et sub ea versus unus et alter erunt:
‘Grata lyram posui tibi, Phoebe, poetria Sappho;
convenit illa mihi, convenit illa tibi.’
185 Cur tamen Actiacas miseram me mittis ad oras,
cum profugum possis ipse referre pedem?
Tu mihi Leucadia potes esse salubrior unda;
et forma et meritis tu mihi Phoebus eris.
An potes, o scopulis undaque ferocior omni,[14]
190 si moriar, titulum mortis habere meae?
At quanto melius iungi mea pectora tecum,
quam poterant saxis praecipitanda dari!
Haec sunt illa, Phaon, quae tu laudare solebas,
visaque sunt totiens ingeniosa tibi.
195 Nunc vellem facunda forem! Dolor artibus obstat,
ingeniumque meis substitit omne malis.
Non mihi respondent veteres in carmina vires;
plectra dolore iacent, muta dolore lyra est.[15]
Lesbides aequoreae, nupturaque nuptaque proles,
200 Lesbides, Aeolia nomina dicta lyra,
Lesbides, infamem quae me fecistis amatae,[16]
desinite ad citharas turba venire mea.[17]
Abstulit omne Phaon, quod vobis ante placebat.
Me miseram! Dixi quam modo paene meus.
205 Efficite ut redeat, vates quoque vestra redibit;
ingenio vires ille dat, ille rapit.
Ecquid ago precibus? Pectusne agreste movetur?
An riget? Et Zephyri verba caduca ferunt?[18]
Qui mea verba ferunt, vellem tua vela referrent.
210 Hoc te, si saperes, lente, decebat opus.
Sive redis, puppique tuae votiva parantur[19]
munera, quid laceras pectora nostra mora?
Solve ratem! Venus, orta mari, mare praestat amanti.
Aura dabit cursum; tu modo solve ratem.
215 Ipse gubernabit residens in puppe Cupido;
ipse dabit tenera vela legetque manu.
Sive iuvat longe fugisse Pelasgida Sapphon—[20]
nec tamen invenies cur ego digna fuga—[21]
hoc saltem miserae crudelis epistula dicat,[22]
220 ut mihi Leucadiae fata petantur aquae.
[1] elegia=elegiae
[2] non=hic=iam=nec
[3] rependo=repende
[4] legerem=legeres;tibi iam=etiam=sat iam
[5] aut=o=nec=neu=at
[6] Nesiades=Nisiades
[7] post=iners=inops
[8] et=si; mihi=modo
[9] siccae=sine te
[10] Enyo=Erictho=Erinnis
[11] flebilis=fletibus
[12] fugit=figit=tetigit
[13] lacrimas oculi continuere mei=gravidae lacrimas continuere genae
[14] omni=illa
[15] iacent=tacent; lyra est=lyra
[16] amatae=amare=amore
[17] citharas turba=citharae verba
[18] An=a; riget=piget
[19] parantur=paramus
[20] Sapphon=Sappho
[21] fuga=fugi
[22] hoc=o

(薩福致法昂)[1]
 
當你讀到我急切寫就的文字,你究竟
有沒有立刻認出這是我的信?
如果你不曾看見作者薩福的簽名,
短箋的來源是否就無從弄清?
5 或許你會問,我為何選擇哀歌的體裁——
抒情的格律是我的才華所在。[2]
我必須為愛悲悼,哀歌是悲悼的歌,[3]
豎琴之詩與我的眼淚不相合。[4]
我燃燒,就像富饒的田畝上,東風
10 狂暴地煽動,莊稼的火焰熊熊。
法昂居住在堤豐頭頂的埃特納附近,[5]
我被不亞於埃特納的熱火焚身。
沒有詩歌的靈感可以配精緻的豎琴,
悠閑的心才能寫那樣的作品。
15 我不再喜歡庇拉、梅圖姆涅和島上[6]
其他任何地方的任何姑娘;[7]
阿納克托利婭、庫德洛已不值一提,
阿蒂斯也不再是我眼睛的美食,[8]
另外一百位給我惹非議的女孩也如此。
20 惡棍,你獨佔了我給眾人的愛意。
你那麼俊美,論年紀正好尋歡作樂——
你的容貌對我充滿了誘惑!
拿起豎琴和箭囊,你就成阿波羅化身;
戴上一雙角,巴克斯就可顯形。[9]
25 日神愛過達芙妮,酒神愛阿里阿德涅,[10]
她們卻都不知曉里拉琴的歌。
可是諸繆斯教會我吟唱最甜美的詩篇,[11]
我的名字在整個世界已傳遍。
阿爾凱奧斯,我的同鄉和同行,雖然[12]
30 風格更高貴,名聲卻比我黯淡。
如果說難取悅的自然拒絕給我好形象,
她卻給了我天賦作為補償。
我身材矮小,但名聲填滿所有國度,
我自己拓展了屬於個人的領土。
35 如果說我不夠白皙,安德洛墨達來自
黑膚的地域,仍迷住珀爾修斯。[13]
純白的鴿子也常以雜色的同類為配偶,
青綠的鸚鵡愛追求黑色的斑鳩。
倘若你斷定容貌難與你匹配的女子
40 都不能嫁你,你就沒機會娶妻。
但當我讀自己的詩,你卻覺得我嫵媚,
發誓只有我說話時總是很美。
我記得我總為你唱歌(戀人們記得
一切),我唱,你見縫插針地吻我。
45 你也誇讚我的吻,愛我的方方面面,
但尤其享受與我的雲雨纏綿。
那時,你分外欣賞我的縱情歡悅、
靈巧的挑逗和言辭的無拘戲謔,
還有我們雙方都盡興之後,從疲倦
50 肢體緩緩漫過的那種慵懶。[14]
如今西西里少女成了你的新獵物。
萊斯博斯島有何益?我寧願遠赴
西西里,或者你們,尼薩的少女、婦人,[15]
從你們的土地遣返我浪遊的郎君。
55 別讓他善造甜言的舌頭誆騙了你們,
他對你們所說的,我素已聽聞。
還有你,居於西西里山間的愛神維納斯,[16]
請庇佑屬於你的詩人和先知。
難道冷酷的時運仍堅持最初的軌道,
60 永遠不改向,敵意永遠不肯消?
我年方六歲,當父親驟然早逝,骨骸
收殮入土,浸透了我的淚水。
後來,我哥哥愛上一位妓女,迷了魂,
承受了損失,也留下狼藉的名聲。[17]
65 窮困潦倒,他被迫操起船槳出海,
可恥失去的財富,又卑賤地掙回。[18]
他也憎恨我,因為我苦苦地反覆告誡,
坦誠和忠心的話就換來這些。
彷彿怕折磨我的事情終於會到頭,
70 一位小女兒又給我添加了煩憂。[19]
最後輪到你——又多了一條痛苦的理由。
我的船總是沒有好風在身後。
你看,我的頭髮凌亂地披垂在頸上,
我的手指間也沒有寶石閃光。
75 身裹廉價的衣服,拒絕戴黃金的頭飾,
阿拉伯的異國香氣從鬢邊消失。[20]
我這個可憐人為誰打扮,費心討好誰?
唯一促使我梳妝的人已離開。
我的心很軟,容易被輕浮的武器傷害,
80 身邊總不乏刺激,催促我去愛——
無論是因為出生時命運已如此規定,[21]
我的每一根紗線都糾纏痴情,
還是因為嗜好滲進了品格,塔利婭[22]
傳授技藝時已將我本性軟化。
85 有何奇怪,如果初長絨毛的美少年
俘虜我,連男子都被他們點燃?[23]
奧羅拉,我怕你搶走他,以為是刻帕羅斯,[24]
若非前一位迷住你,你已經如此。[25]
俯瞰世間的福柏,倘若你瞥見法昂,[26]
90 就會命令他繼續滯留於睡鄉。[27]
維納斯本想用象牙戰車載他去天庭,
卻發現她的馬爾斯也可能動情。[28]
青年未至,童年已逝,最合適的年紀!
你為這年紀添了榮光和美麗!
95 快過來,美人,重新滑進我的胸懷,
我不求你愛我,只求你允許我愛。
我一邊寫信,一邊淚濕眼眶,你看,
這一處有多少印痕,斑斑點點!
當時你如果決意要走,溫柔些有何難?
100 對我說:“萊斯博斯的姑娘,再見!”
你沒帶走我的淚,沒帶走我告別的吻,
我也沒害怕將要降臨的傷心。
你什麼都不留給我,除了傷害,而你
也不要我的信物,愛的記憶。
105 我沒機會叮囑你,我也沒什麼可叮囑,
除了你切莫將我從心底放逐。
我發誓,以丘比特的名義(願他永不離身),
以九位繆斯的名義(屬於我的神),
當某位旁人對我說,“你的情人已逃走”,
110 我沒哭,也沒答話,怔住很久。
眼裡的淚水藏匿了,舌頭找不到言語,
胸膛在一種透骨的寒意中凝固。
終於感覺痛苦後,我不再顧體面,猛叩
胸膛,抓扯頭髮,一聲聲嘶吼,
115 就像一位深情的母親失去了兒子,
正往火葬的柴堆抱僵硬的屍體。
看見我受苦,哥哥卡拉克索斯忍不住
慶祝,在我的眼前晃來晃去,
為了讓我悲傷的理由顯得更可恥,
120 他說,“她為何哀悼?女兒還沒死。”
羞恥和愛從來不並存,所有人都在
圍觀,我撕破衣襟,袒胸露懷。
我在乎的是你,法昂。我的夢將你帶回,
夢啊,它們比美麗的白天更美。
125 在夢裡我能見到你,儘管你遠在異鄉,
可是睡眠送來的歡樂不夠長:
我的頭時常枕着你的臂膀,時常
我的手臂緊摟着你的頸項;
我記得那些吻,你的舌頭纏着我的
130 舌頭,我溫柔吻你,你也吻我;
偶爾我還會說出甜蜜的夢囈,與醒着
無異,警覺的嘴與感情配合。
其餘的我羞於描述,但我們什麼都做,
樂在其中,我沒法忍住愛液。[29]
135 然而當太陽露面,照亮地上的一切,
我只能抱怨睡眠太快拋棄我。
我搜尋洞穴和密林,彷彿它們有幫助,
因為曾見證我昔日秘密的歡愉。
神志不清地飄向那裡,像受了癲狂
140 厄倪俄的感染,亂髮披散於肩上。[30]
我的眼看見懸掛嶙峋鐘乳石的岩洞,
它們對於我就是大理石行宮;[31]
我看見那片森林,它常為我們奉獻
軟床,密枝遮出一片幽暗;
145 可是我看不見樹林和我共同的主人,
它只是賤土,你才是它的靈魂。
我認出那處熟悉的草坪,那些壓低的
葉刃,它們因我們的重量而彎折。
我躺下,輕輕觸碰你昔日停留的位置,
150 浸滿淚的碧草曾讓我多麼愜意。
甚至落盡樹葉的枝條也似乎在哀悼,
不再有鳥兒漾出甜美的小調。
唯余夜鶯——最悲傷的母親,向丈夫殘酷[32]
復仇的女人——為伊堤斯唱着哀曲。[33]
155 它吟詠伊堤斯,薩福吟詠被棄的愛情。
除此以外,這半夜一片寂靜。
有一處晶瑩的聖泉,比玻璃般的清溪
還透明,許多人相信神靈居於此。
上方伸展着一株喜水的蓮樹,枝條[34]
160 單獨成林,地面覆滿了綠草。
當我躺在這裡,流着淚,全身睏倦,
一位仙女突然出現在眼前,
站着對我說:“既然你的愛火無應答,
傷你心,你就該去安布拉奇亞。[35]
165 福玻斯從高處俯瞰那一片闊海,人們[36]
稱之為阿克提昂或琉卡迪恩。[37]
丟卡利昂愛庇拉發了狂,從那裡的崖上
跳海,砰然入水卻沒有受傷。[38]
轉瞬,對庇拉的熱情已變,逃離執拗的
170 胸膛,丟卡利昂擺脫了愛火。
那地方有此奇效。趕緊去高峻的琉卡斯,[39]
不要害怕,勇敢地躍下絕壁。”
說完,她和聲音一起消失了。我驚駭起身,
淚水情不自禁地湧出眼睛。
175 我要去,寧芙,我要遠赴你告知的巉岩。
被瘋愛征服的恐懼,閃到一邊!
無論結局會怎樣,總比現在強。風,
升起吧,這具身體的重量很輕!
溫柔的小愛神,也請你用翅膀托住墜落者,[40]
180 別讓我的死成為這片海的罪過。[41]
然後我將把豎琴(我和神共享的寶物)[42]
獻給阿波羅,並附上這樣的詩句:[43]
“詩人薩福以豎琴向你致謝,福玻斯;
這份禮不僅適合我,它也適合你。”
185 可是你為什麼打發可憐的我去天涯,[44]
既然你自己能掉轉遠行的步伐?
比起琉卡斯的海水,你更能康復我身心,
容貌與關愛也可以不輸於日神。
冷酷賽過岩石與波浪的人啊,難道你
190 能容忍人們說,我是因為你而死?
讓我的胸膛與你的胸膛緊緊偎依,
豈不遠勝將它從高崖上拋擲?
這是你一貫讚美的地方,法昂,你曾
多少次感覺它充滿天生的才能。
195 真希望此刻口若懸河!痛苦堵塞了
技藝,才能受阻於我的災厄。
往日的力量已無法回應今日的詩歌,
琴撥因傷痛而荒置,琴音已沉默。
你們——萊斯博斯島已嫁與未嫁的姑娘,
200 艾奧里亞豎琴吟唱過的姑娘,[45]
所有被我不顧惜名聲熱戀過的姑娘,
別再來聽我彈奏,聚在我身旁!
給你們快樂的一切都已被法昂(可憐!
我差點說“我的法昂”)卷到天邊。
205 讓他回來吧!你們的詩人也就會回返:
他給我靈感,他也劫奪靈感。
祈求可有用?他那顆野蠻的心是否
被打動?徒勞的話被西風吹走?
我只願吹走話的風也能吹回你的帆——
210 你若通情理,便當如此,哪怕晚。
還是你已決定返家,正準備謝神的供品——
那為何如此耽擱,撕扯我的心?
鬆開纜!海中誕生的維納斯為戀人鋪展
水路,風將助你飛馳,只要你鬆開纜。
215 丘比特將親自掌舵,引導你的船向前,
用他的嫩手張開和收攏布帆。
但你若欣然遠離萊斯博斯的薩福——[46]
可你找不到我活該被棄的理據——
至少寄一封殘忍的信告知此決心,
220 我好去琉卡斯海岸尋我的命運!


[1] 薩福(Sappho)是生活在萊斯博斯島(Lesbos)的詩人,她愛上了英俊非凡的青年法昂(Phaon)。最開始兩情相悅,情意繾綣,但後來法昂厭倦了這段感情,乘船去了西西里。薩福難以忍受他的離去,給他寫了這封信。較早的學者曾對這首詩的作者有爭議,但當代學者已基本認定這首詩是奧維德所作。Baca(1971)則認為,它雖是奧維德作品,卻不屬於《女傑書簡》,他的理由有二:(1)這是《女傑書簡》中唯一沒有取材於神話的作品:(2)作品中毫無顧忌的性描寫與《情詩集》(Amores)更接近。
[2] 這首詩和《女傑書簡》其他所有作品一樣,都是用奧維德擅長的哀歌體寫的,而薩福是抒情詩(原意是“里拉琴之詩”)聖手。
[3] 按照賀拉斯《詩藝》(Ars Poetica)第75行的說法,哀歌體最早的功能便是“抒發哀傷”。
[4] “豎琴之詩”即抒情詩。
[5] 堤豐(Typhoeus或Typhon)是企圖推翻朱庇特統治的巨人,戰敗後被壓在埃特納火山下。
[6] 庇拉(Pyrrha)和梅圖姆涅(Methymne)都是萊斯博斯島上的城市。
[7] 薩福以同性戀詩歌聞名。
[8] 這裡,奧維德舉出了三位薩福曾愛戀過的姑娘:阿納克托利婭(Anactorie)、庫德洛(Cydro)和阿蒂斯(Atthis)。
[9] 阿波羅和巴克斯都是以俊美著稱的神。
[10] 關於日神對達芙妮(Daphne)的追求,參考《變形記》(Metamorphoses)第一卷452-567行;關於酒神和阿里阿德涅的愛情,參考《歲時記》(Fasti)第三卷461-516行。“阿里阿德涅”對應的拉丁文原詞是Gnosida,意為“克諾索斯(克里特首都)的女孩”。
[11] “諸繆斯”對應的拉丁文原詞是Pegasides,這個詞源於在赫利孔山上踩出泉水的飛馬帕加索斯(Pegasus)。
[12] 阿爾凱奧斯(Alcaeus)也是生於萊斯博斯島的著名抒情詩人,賀拉斯尤其崇拜他。
[13] 安德洛墨達(Andromeda)是埃塞俄比亞國王刻甫斯(Cepheus)的女兒,在獻祭海怪時被珀爾修斯(Perseus)拯救,後來兩人成婚。埃塞俄比亞人都是黑皮膚。故事見《變形記》第四卷和第五卷。
[14] Gruppe(1885)和Lieger(1902)等老派學者不相信45-50行和後面的127-134行是奧維德所寫,認為這兩處性描寫過於露骨。
[15] 尼薩(Nisa)是西西里名都敘拉古(Syracusae)附近的城市。
[16] “維納斯”對應的拉丁文原詞是Erycina,意為“埃盧克斯神”,維納斯之子、西西里早期國王埃盧克斯(Eryx)在西海岸的埃盧克斯山為維納斯建了一座輝煌的神廟。
[17] 薩福有三位哥哥,都愛上了妓女羅多彼(Rhodope),這裡指的是她的三哥卡拉克索斯(Charaxus)。根據希羅多德的說法,羅多彼原是與寓言作者伊索相識的奴隸,卡拉克索斯花了很大一筆錢才贖回了她的自由。
[18] 據羅馬作家佩特羅尼烏斯(Petronius)說,他做了海盜。
[19] 薩福女兒的名字叫克勒伊絲(Cleis)。
[20] 阿拉伯盛產沒藥——一種常用於頭髮的香料。
[21] “命運”對應的拉丁文原詞是Sorores(姐妹們,指命運三姐妹)。
[22] 塔利婭(Thalia)是九繆斯之一,掌管喜劇和田園詩。
[23] 西方古代男子同性戀的對象一般都是十來歲的少年。
[24] 關於刻帕羅斯,參考本書第4首詩第93行和第95行的注釋。
[25] “前一位”指真的刻帕羅斯,而不是被誤認為是刻帕羅斯的法昂。
[26] 福柏即月神狄安娜。
[27] 影射月神與美少年恩迪米昂(Endymion)的情事。
[28] 維納斯和馬爾斯偷情的事見《變形記》(Metamorphoses)第四卷167-192行。
[29] 這裡奧維德毫不忌諱地提及女性性高潮的反應,類似的描寫在他的《情詩集》(Amores 3.7.7-12)也有,但在《女傑書簡》中這是僅有的一處。
[30] 厄倪俄(Enyo)是古希臘神話中的女戰神,常與古羅馬神話中的貝羅娜(Bellona)混同。
[31] 這行原文中用Mygdoni修飾marmoris(大理石),因為密格多尼亞(Mygdonia)的大理石質量最好。
[32] 這裡影射普洛克涅(Procne或Progne)和菲洛墨拉(Philomela)的故事。菲洛墨拉是雅典國王潘迪翁(Pandion)之女,普洛克涅之妹,被姐夫、色雷斯國王特柔斯(Tereus)強姦並割舌。她在囚禁中以織物向姐姐秘密求救,普洛克涅救她之後,殺死了自己和特柔斯的兒子,做成菜肴給他吃。他得知真相後怒不可遏地追殺姐妹倆,最後神把三個人都變成了鳥。按照通行的說法,菲洛墨拉變成了夜鶯,普洛克涅變成了燕子,特柔斯變成了戴勝。詳情見《變形記》(Metamorphoses)第六卷412-676行。但這裡顯然奧維德採用了另一種版本,認為夜鶯是普洛克涅變的。“夜鶯”對應的拉丁文原詞是Daulias ales(道里斯的鳥),因為普洛克涅住在道里斯(Daulis)。“丈夫”指特柔斯。
[33] 伊堤斯(Itys)即是特柔斯和普洛克涅的兒子。這行原文中的Ismarium意為“伊斯馬洛斯的”,即“色雷斯的”,因為伊斯馬洛斯山在色雷斯。
[34] 蓮樹(lotus)是西方古代詩歌中經常提到的植物,它的果實可以讓人忘記故鄉。但它不同於蓮花,雖然也在多水的環境生長,但不是草本植物,而是一種樹。
[35] 安布拉奇亞(Ambracia)是厄庇羅斯的一座名城(今天希臘的阿爾塔),曾是阿波羅、狄安娜和海格力斯爭奪的對象。
[36] 當地有阿波羅神廟。
[37] “阿克提昂”(Actiacum)是阿克提翁(Actium)的形容詞,屋大維在公元前31年的阿克提翁海戰中決定性地擊敗安東尼後,在岸上建造了一座阿波羅神廟。“琉卡迪恩”(Leucadium)是琉卡斯(Leucas)的形容詞,琉卡斯(希臘語意為“白島”)是希臘西海岸的一座島。
[38] 根據奧維德《變形記》第一卷313-415行的記述,丟卡利昂(Deucalion)和庇拉(Pyrrha)夫婦是大洪水後僅存的人,他們用石頭造了第二代人類。但此處所說的故事不多見。
[39] 在古代作家的記述中,有很多戀愛者從此處跳崖,按照古希臘喜劇家米南德(Menander)的說法,薩福是第一個。
[40] 在據說是薩福跳崖的地方,後來形成了一個避邪儀式,就是將罪犯從崖頂扔下去,但周圍會掛上各種鳥類的翅膀來阻止他下墜,參考斯特拉波(Strabo)的《地理志》(Geographica 10.2.9)。
[41] “這片海”對應的拉丁文原詞是Leucadiae aquae(琉卡斯的水域)。
[42] “豎琴”對應的拉丁文原詞是chelyn(主格chelys),這是古希臘語的轉寫,意為“烏龜”,據說第一把里拉琴的共鳴板是用龜甲做的,所以烏龜代指里拉琴或與之相似的豎琴。
[43] 因為阿波羅發明了里拉琴,而薩福則是“里拉琴詩”(抒情詩)的作者,所以奧維德用了“共享”(communia)這個詞。
[44] 這裡的“你”已經轉回到法昂。“天涯”對應的拉丁文原詞是Actiacas oras(阿克提翁的海岸)。
[45] 艾奧里亞(Aeolia)在小亞細亞西部沿海,萊斯博斯是其中最重要的城邦之一。艾奧里亞方言是古希臘語的重要一支,以抒情詩的成就(薩福和阿爾凱奧斯)聞名。
[46] 在這行的原文中,薩福被稱為Pelasgida(珀拉斯吉人)。按照古代地理學家斯特拉波的說法,珀拉斯吉人的足跡遍及希臘,所以在這裡它基本上等價於“萊斯博斯人”,因為萊斯博斯也是他們定居建國的地方。