Ecquid, ut inspecta est studiosae litera dextrae,
protinus est oculis cognita nostra tuis?
An, nisi legisses auctoris nomina Sapphus,
hoc breve nescires unde veniret opus?
5 Forsitan et quare mea sint alterna requiras
carmina, cum lyricis sim magis apta modis.
Flendus amor meus est; elegia flebile carmen;[1]
non facit ad lacrimas barbitos ulla meas.
Uror, ut, indomitis ignem exercentibus Euris,
10 fertilis accensis messibus ardet ager.
Arva Phaon celebrat diversa Typhoidos Aetnae;
me calor Aetnaeo non minor igne tenet.
Nec mihi dispositis quae iungam carmina nervis
proveniunt; vacuae carmina mentis opus.
15 Nec me Pyrrhiades Methymniadesue puellae,
nec me Lesbiadum cetera turba iuvant.
Vilis Anactorie, vilis mihi candida Cydro;
non oculis grata est Atthis, ut ante, meis,
atque aliae centum quas non sine crimine amavi.[2]
20 Improbe, multarum quod fuit, unus habes.
Est in te facies, sunt apti lusibus anni.
O facies oculis insidiosa meis!
Sume fidem et pharetram, fies manifestus Apollo.
Accedant capiti cornua, Bacchus eris.
25 Et Phoebus Daphnen, et Gnosida Bacchus amavit,
nec norat lyricos illa vel illa modos.
At mihi Pegasides blandissima carmina dictant;
iam canitur toto nomen in orbe meum.
Nec plus Alcaeus, consors patriaeque lyraeque,
30 laudis habet, quamvis grandius ille sonet.
Si mihi difficilis formam natura negavit,
ingenio formae damna rependo meae.[3]
Sum brevis; at nomen quod terras impleat omnes
est mihi; mensuram nominis ipsa fero.
35 Candida si non sum, placuit Cepheia Perseo
Andromede, patriae fusca colore suae.
Et variis albae iunguntur saepe columbae;
et niger a viridi turtur amatur ave.
Si, nisi quae facie poterit te digna videri,
40 nulla futura tua est, nulla futura tua est.
At, mea cum legerem, tibi iam formosa videbar;[4]
unam iurabas usque decere loqui.
Cantabam, memini (meminerunt omnia amantes);
oscula cantanti tu mihi rapta dabas.
45 Haec quoque laudabas; omnique a parte placebam,
sed tunc praecipue, cum fit amoris opus.
Tunc te plus solito lascivia nostra iuvabat,
crebraque mobilitas, aptaque verba ioco,
et quod, ubi amborum fuerat confusa voluptas,
50 plurimus in lasso corpore languor erat.
Nunc tibi Sicelides veniunt, nova praeda, puellae.
Quid mihi cum Lesbo? Sicelis esse volo,
aut vos erronem tellure remittite vestra,[5]
Nesiades matres Nesiadesque nurus.[6]
55 Nec vos decipiant blandae mendacia linguae;
quae dicit vobis, dixerat ante mihi.
Tu quoque, quae montes celebras, Erycina, Sicanos,
(nam tua sum) vati consule, diva, tuae.
An gravis inceptum peragit Fortuna tenorem
60 et manet in cursu semper acerba suo?
Sex mihi natales ierant, cum lecta parentis
ante diem lacrimas ossa bibere meas.
Arsit post frater, victus meretricis amore[7]
mixtaque cum turpi damna pudore tulit.
65 Factus inops agili peragit freta caerula remo,
quasque male amisit, nunc male quaerit opes.
Me quoque, quod monui bene multa fideliter, odit;
hoc mihi libertas, hoc pia lingua dedit,
et tamquam desint quae me sine fine fatigent,
70 accumulat curas filia parva meas.
Ultima tu nostris accedis causa querelis.
Non agitur vento nostra carina suo.
Ecce iacent collo positi sine lege capilli;
nec premit articulos lucida gemma meos.
75 Veste tegor vili; nullum est in crinibus aurum;
non Arabum noster dona capillus habet.
Cui colar infelix, aut cui placuisse laborem?
Ille mei cultus unicus auctor abest.
Molle meum levibusque cor est violabile telis,
80 et semper causa est cur ego semper amem—
sive ita nascenti legem dixere Sorores,
nec data sunt vitae fila severa meae,
sive abeunt studia in mores artisque magistra
ingenium nobis molle Thalia facit.
85 Quid mirum si me primae lanuginis aetas
abstulit, atque anni quos vir amare potest?
Hunc ne pro Cephalo raperes, Aurora, timebam,
et faceres, sed te prima rapina tenet.
Hunc si conspicias, quae conspicis omnia Phoebe,
90 iussus erit somnos continuare Phaon.
Hunc Venus in caelum curru vexisset eburno;
sed videt et Marti posse placere suo.
O nec adhuc iuvenis, nec iam puer, utilis aetas,
o decus atque aevi gloria magna tui,
95 huc ades, inque sinus, formose, relabere nostros;
non ut ames, oro, verum ut amare sinas.
Scribimus et lacrimis oculi rorantur obortis.
Aspice quam sit in hoc multa litura loco.
Si tam certus eras hinc ire, modestius isses
100 et mihi dixisses: ‘Lesbi puella, vale.’[8]
Non tecum lacrimas, non oscula summa tulisti;
denique non timui quod dolitura fui.
Nil de te mecum est, nisi tantum iniuria, nec tu
admoneat quod te, pignus amantis habes.
105 Non mandata dedi, neque enim mandata dedissem
ulla, nisi ut nolles immemor esse mei.
Per tibi, qui numquam longe discedat, Amorem,
perque novem iuro, numina nostra, deas,
cum mihi nescio quis ‘Fugiunt tua gaudia’ dixit,
110 nec me flere diu nec potuisse loqui.
Et lacrimae deerant oculis et lingua palato;
astrictum gelido frigore pectus erat.
Postquam se dolor invenit, nec pectora plangi
nec puduit scissis exululare comis,
115 non aliter quam si nati pia mater adempti
portet ad exstructos corpus inane rogos.
Gaudet et e nostro crescit maerore Charaxus
frater et ante oculos itque reditque meos
utque pudenda mei videatur causa doloris:
120 ‘Quid dolet haec? Certe filia vivit’ ait.
Non veniunt in idem pudor atque amor; omne videbat
vulgus; eram lacero pectus aperta sinu.
Tu mihi cura, Phaon; te somnia nostra reducunt,
somnia formoso candidiora die.
125 Illic te invenio, quamquam regionibus absis;
sed non longa satis gaudia somnus habet.
Saepe tuos nostra cervice onerare lacertos,
saepe tuae videor supposuisse meos.
Oscula cognosco, quae tu committere linguae
130 aptaque consueras accipere, apta dare.
Blandior interdum, verisque simillima verba
eloquor, et vigilant sensibus ora meis.
Ulteriora pudet narrare, sed omnia fiunt,
et iuvat, et siccae non licet esse mihi.[9]
135 At cum se Titan ostendit et omnia secum,
tam cito me somnos destituisse queror.
Antra nemusque peto tamquam nemus antraque prosint;
conscia deliciis illa fuere meis.
Illuc mentis inops, ut quam furialis Enyo[10]
140 attigit, in collo crine iacente, feror.
Antra vident oculi scabro pendentia topho,
quae mihi Mygdonii marmoris instar erant.
Invenio silvam, quae saepe cubilia nobis
praebuit et multa texit opaca coma.
145 At non invenio dominum silvaeque meumque:
vile solum locus est; dos erat ille loci.
Agnovi pressas noti mihi caespitis herbas;
de nostro curvum pondere gramen erat.
Incubui, tetigique locum qua parte fuisti;
150 grata prius lacrimas combibit herba meas;
quin etiam rami positis lugere videntur
frondibus, et nullae dulce queruntur aves.
Sola virum non ulta pie maestissima mater
concinit Ismarium Daulias ales Ityn.
155 Ales Ityn, Sappho desertos cantat amores.
Hactenus ut media cetera nocte silent.
Est nitidus vitreoque magis perlucidus amni.
fons sacer; hunc multi numen habere putant.
Quem supra ramos expandit aquatica lotos,
160 una nemus. Tenero caespite terra viret.
Hic ego cum lassos posuissem flebilis artus,[11]
constitit ante oculos Naias una meos;
Constitit et dixit: ‘Quoniam non ignibus aequis
ureris, Ambracias est terra petenda tibi.
165 Phoebus ab excelso, quantum patet, aspicit aequor;
Actiacum populi Leucadiumque vocant.
Hinc se Deucalion, Pyrrhae succensus amore,
misit, et illaeso corpore pressit aquas.
Nec mora, versus amor fugit lentissima Pyrrhae[12]
170 pectora; Deucalion igne levatus abit.
Hanc legem locus ille tenet. Pete protinus altam
Leucada, nec saxo desiluisse time.’
Ut monuit, cum voce abiit. Ego frigida surgo;
nec lacrimas oculi continuere mei.[13]
175 Ibimus, o nymphe, monstrataque saxa petemus.
Sit procul insano victus amore timor.
Quicquid erit, melius quam nunc erit. Aura, subito!
Haec mea non magnum corpora pondus habent.
Tu quoque, mollis Amor, pennas suppone cadenti,
180 ne sim Leucadiae mortua crimen aquae.
Inde chelyn Phoebo, communia munera, ponam,
et sub ea versus unus et alter erunt:
‘Grata lyram posui tibi, Phoebe, poetria Sappho;
convenit illa mihi, convenit illa tibi.’
185 Cur tamen Actiacas miseram me mittis ad oras,
cum profugum possis ipse referre pedem?
Tu mihi Leucadia potes esse salubrior unda;
et forma et meritis tu mihi Phoebus eris.
An potes, o scopulis undaque ferocior omni,[14]
190 si moriar, titulum mortis habere meae?
At quanto melius iungi mea pectora tecum,
quam poterant saxis praecipitanda dari!
Haec sunt illa, Phaon, quae tu laudare solebas,
visaque sunt totiens ingeniosa tibi.
195 Nunc vellem facunda forem! Dolor artibus obstat,
ingeniumque meis substitit omne malis.
Non mihi respondent veteres in carmina vires;
plectra dolore iacent, muta dolore lyra est.[15]
Lesbides aequoreae, nupturaque nuptaque proles,
200 Lesbides, Aeolia nomina dicta lyra,
Lesbides, infamem quae me fecistis amatae,[16]
desinite ad citharas turba venire mea.[17]
Abstulit omne Phaon, quod vobis ante placebat.
Me miseram! Dixi quam modo paene meus.
205 Efficite ut redeat, vates quoque vestra redibit;
ingenio vires ille dat, ille rapit.
Ecquid ago precibus? Pectusne agreste movetur?
An riget? Et Zephyri verba caduca ferunt?[18]
Qui mea verba ferunt, vellem tua vela referrent.
210 Hoc te, si saperes, lente, decebat opus.
Sive redis, puppique tuae votiva parantur[19]
munera, quid laceras pectora nostra mora?
Solve ratem! Venus, orta mari, mare praestat amanti.
Aura dabit cursum; tu modo solve ratem.
215 Ipse gubernabit residens in puppe Cupido;
ipse dabit tenera vela legetque manu.
Sive iuvat longe fugisse Pelasgida Sapphon—[20]
nec tamen invenies cur ego digna fuga—[21]
hoc saltem miserae crudelis epistula dicat,[22]
220 ut mihi Leucadiae fata petantur aquae.
[1] elegia=elegiae
[2] non=hic=iam=nec
[3] rependo=repende
[4] legerem=legeres;tibi iam=etiam=sat iam
[5] aut=o=nec=neu=at
[6] Nesiades=Nisiades
[7] post=iners=inops
[8] et=si; mihi=modo
[9] siccae=sine te
[10] Enyo=Erictho=Erinnis
[11] flebilis=fletibus
[12] fugit=figit=tetigit
[13] lacrimas oculi continuere mei=gravidae lacrimas continuere genae
[14] omni=illa
[15] iacent=tacent; lyra est=lyra
[16] amatae=amare=amore
[17] citharas turba=citharae verba
[18] An=a; riget=piget
[19] parantur=paramus
[20] Sapphon=Sappho
[21] fuga=fugi
[22] hoc=o
(萨福致法昂)[1]
当你读到我急切写就的文字,你究竟
有没有立刻认出这是我的信?
如果你不曾看见作者萨福的签名,
短笺的来源是否就无从弄清?
5 或许你会问,我为何选择哀歌的体裁——
抒情的格律是我的才华所在。[2]
我必须为爱悲悼,哀歌是悲悼的歌,[3]
竖琴之诗与我的眼泪不相合。[4]
我燃烧,就像富饶的田亩上,东风
10 狂暴地煽动,庄稼的火焰熊熊。
法昂居住在堤丰头顶的埃特纳附近,[5]
我被不亚于埃特纳的热火焚身。
没有诗歌的灵感可以配精致的竖琴,
悠闲的心才能写那样的作品。
15 我不再喜欢庇拉、梅图姆涅和岛上[6]
其他任何地方的任何姑娘;[7]
阿纳克托利娅、库德洛已不值一提,
阿蒂斯也不再是我眼睛的美食,[8]
另外一百位给我惹非议的女孩也如此。
20 恶棍,你独占了我给众人的爱意。
你那么俊美,论年纪正好寻欢作乐——
你的容貌对我充满了诱惑!
拿起竖琴和箭囊,你就成阿波罗化身;
戴上一双角,巴克斯就可显形。[9]
25 日神爱过达芙妮,酒神爱阿里阿德涅,[10]
她们却都不知晓里拉琴的歌。
可是诸缪斯教会我吟唱最甜美的诗篇,[11]
我的名字在整个世界已传遍。
阿尔凯奥斯,我的同乡和同行,虽然[12]
30 风格更高贵,名声却比我黯淡。
如果说难取悦的自然拒绝给我好形象,
她却给了我天赋作为补偿。
我身材矮小,但名声填满所有国度,
我自己拓展了属于个人的领土。
35 如果说我不够白皙,安德洛墨达来自
黑肤的地域,仍迷住珀尔修斯。[13]
纯白的鸽子也常以杂色的同类为配偶,
青绿的鹦鹉爱追求黑色的斑鸠。
倘若你断定容貌难与你匹配的女子
40 都不能嫁你,你就没机会娶妻。
但当我读自己的诗,你却觉得我妩媚,
发誓只有我说话时总是很美。
我记得我总为你唱歌(恋人们记得
一切),我唱,你见缝插针地吻我。
45 你也夸赞我的吻,爱我的方方面面,
但尤其享受与我的云雨缠绵。
那时,你分外欣赏我的纵情欢悦、
灵巧的挑逗和言辞的无拘戏谑,
还有我们双方都尽兴之后,从疲倦
50 肢体缓缓漫过的那种慵懒。[14]
如今西西里少女成了你的新猎物。
莱斯博斯岛有何益?我宁愿远赴
西西里,或者你们,尼萨的少女、妇人,[15]
从你们的土地遣返我浪游的郎君。
55 别让他善造甜言的舌头诓骗了你们,
他对你们所说的,我素已听闻。
还有你,居于西西里山间的爱神维纳斯,[16]
请庇佑属于你的诗人和先知。
难道冷酷的时运仍坚持最初的轨道,
60 永远不改向,敌意永远不肯消?
我年方六岁,当父亲骤然早逝,骨骸
收殓入土,浸透了我的泪水。
后来,我哥哥爱上一位妓女,迷了魂,
承受了损失,也留下狼藉的名声。[17]
65 穷困潦倒,他被迫操起船桨出海,
可耻失去的财富,又卑贱地挣回。[18]
他也憎恨我,因为我苦苦地反复告诫,
坦诚和忠心的话就换来这些。
仿佛怕折磨我的事情终于会到头,
70 一位小女儿又给我添加了烦忧。[19]
最后轮到你——又多了一条痛苦的理由。
我的船总是没有好风在身后。
你看,我的头发凌乱地披垂在颈上,
我的手指间也没有宝石闪光。
75 身裹廉价的衣服,拒绝戴黄金的头饰,
阿拉伯的异国香气从鬓边消失。[20]
我这个可怜人为谁打扮,费心讨好谁?
唯一促使我梳妆的人已离开。
我的心很软,容易被轻浮的武器伤害,
80 身边总不乏刺激,催促我去爱——
无论是因为出生时命运已如此规定,[21]
我的每一根纱线都纠缠痴情,
还是因为嗜好渗进了品格,塔利娅[22]
传授技艺时已将我本性软化。
85 有何奇怪,如果初长绒毛的美少年
俘虏我,连男子都被他们点燃?[23]
奥罗拉,我怕你抢走他,以为是刻帕罗斯,[24]
若非前一位迷住你,你已经如此。[25]
俯瞰世间的福柏,倘若你瞥见法昂,[26]
90 就会命令他继续滞留于睡乡。[27]
维纳斯本想用象牙战车载他去天庭,
却发现她的马尔斯也可能动情。[28]
青年未至,童年已逝,最合适的年纪!
你为这年纪添了荣光和美丽!
95 快过来,美人,重新滑进我的胸怀,
我不求你爱我,只求你允许我爱。
我一边写信,一边泪湿眼眶,你看,
这一处有多少印痕,斑斑点点!
当时你如果决意要走,温柔些有何难?
100 对我说:“莱斯博斯的姑娘,再见!”
你没带走我的泪,没带走我告别的吻,
我也没害怕将要降临的伤心。
你什么都不留给我,除了伤害,而你
也不要我的信物,爱的记忆。
105 我没机会叮嘱你,我也没什么可叮嘱,
除了你切莫将我从心底放逐。
我发誓,以丘比特的名义(愿他永不离身),
以九位缪斯的名义(属于我的神),
当某位旁人对我说,“你的情人已逃走”,
110 我没哭,也没答话,怔住很久。
眼里的泪水藏匿了,舌头找不到言语,
胸膛在一种透骨的寒意中凝固。
终于感觉痛苦后,我不再顾体面,猛叩
胸膛,抓扯头发,一声声嘶吼,
115 就像一位深情的母亲失去了儿子,
正往火葬的柴堆抱僵硬的尸体。
看见我受苦,哥哥卡拉克索斯忍不住
庆祝,在我的眼前晃来晃去,
为了让我悲伤的理由显得更可耻,
120 他说,“她为何哀悼?女儿还没死。”
羞耻和爱从来不并存,所有人都在
围观,我撕破衣襟,袒胸露怀。
我在乎的是你,法昂。我的梦将你带回,
梦啊,它们比美丽的白天更美。
125 在梦里我能见到你,尽管你远在异乡,
可是睡眠送来的欢乐不够长:
我的头时常枕着你的臂膀,时常
我的手臂紧搂着你的颈项;
我记得那些吻,你的舌头缠着我的
130 舌头,我温柔吻你,你也吻我;
偶尔我还会说出甜蜜的梦呓,与醒着
无异,警觉的嘴与感情配合。
其余的我羞于描述,但我们什么都做,
乐在其中,我没法忍住爱液。[29]
135 然而当太阳露面,照亮地上的一切,
我只能抱怨睡眠太快抛弃我。
我搜寻洞穴和密林,仿佛它们有帮助,
因为曾见证我昔日秘密的欢愉。
神志不清地飘向那里,像受了癫狂
140 厄倪俄的感染,乱发披散于肩上。[30]
我的眼看见悬挂嶙峋钟乳石的岩洞,
它们对于我就是大理石行宫;[31]
我看见那片森林,它常为我们奉献
软床,密枝遮出一片幽暗;
145 可是我看不见树林和我共同的主人,
它只是贱土,你才是它的灵魂。
我认出那处熟悉的草坪,那些压低的
叶刃,它们因我们的重量而弯折。
我躺下,轻轻触碰你昔日停留的位置,
150 浸满泪的碧草曾让我多么惬意。
甚至落尽树叶的枝条也似乎在哀悼,
不再有鸟儿漾出甜美的小调。
唯余夜莺——最悲伤的母亲,向丈夫残酷[32]
复仇的女人——为伊堤斯唱着哀曲。[33]
155 它吟咏伊堤斯,萨福吟咏被弃的爱情。
除此以外,这半夜一片寂静。
有一处晶莹的圣泉,比玻璃般的清溪
还透明,许多人相信神灵居于此。
上方伸展着一株喜水的莲树,枝条[34]
160 单独成林,地面覆满了绿草。
当我躺在这里,流着泪,全身困倦,
一位仙女突然出现在眼前,
站着对我说:“既然你的爱火无应答,
伤你心,你就该去安布拉奇亚。[35]
165 福玻斯从高处俯瞰那一片阔海,人们[36]
称之为阿克提昂或琉卡迪恩。[37]
丢卡利昂爱庇拉发了狂,从那里的崖上
跳海,砰然入水却没有受伤。[38]
转瞬,对庇拉的热情已变,逃离执拗的
170 胸膛,丢卡利昂摆脱了爱火。
那地方有此奇效。赶紧去高峻的琉卡斯,[39]
不要害怕,勇敢地跃下绝壁。”
说完,她和声音一起消失了。我惊骇起身,
泪水情不自禁地涌出眼睛。
175 我要去,宁芙,我要远赴你告知的巉岩。
被疯爱征服的恐惧,闪到一边!
无论结局会怎样,总比现在强。风,
升起吧,这具身体的重量很轻!
温柔的小爱神,也请你用翅膀托住坠落者,[40]
180 别让我的死成为这片海的罪过。[41]
然后我将把竖琴(我和神共享的宝物)[42]
献给阿波罗,并附上这样的诗句:[43]
“诗人萨福以竖琴向你致谢,福玻斯;
这份礼不仅适合我,它也适合你。”
185 可是你为什么打发可怜的我去天涯,[44]
既然你自己能掉转远行的步伐?
比起琉卡斯的海水,你更能康复我身心,
容貌与关爱也可以不输于日神。
冷酷赛过岩石与波浪的人啊,难道你
190 能容忍人们说,我是因为你而死?
让我的胸膛与你的胸膛紧紧偎依,
岂不远胜将它从高崖上抛掷?
这是你一贯赞美的地方,法昂,你曾
多少次感觉它充满天生的才能。
195 真希望此刻口若悬河!痛苦堵塞了
技艺,才能受阻于我的灾厄。
往日的力量已无法回应今日的诗歌,
琴拨因伤痛而荒置,琴音已沉默。
你们——莱斯博斯岛已嫁与未嫁的姑娘,
200 艾奥里亚竖琴吟唱过的姑娘,[45]
所有被我不顾惜名声热恋过的姑娘,
别再来听我弹奏,聚在我身旁!
给你们快乐的一切都已被法昂(可怜!
我差点说“我的法昂”)卷到天边。
205 让他回来吧!你们的诗人也就会回返:
他给我灵感,他也劫夺灵感。
祈求可有用?他那颗野蛮的心是否
被打动?徒劳的话被西风吹走?
我只愿吹走话的风也能吹回你的帆——
210 你若通情理,便当如此,哪怕晚。
还是你已决定返家,正准备谢神的供品——
那为何如此耽搁,撕扯我的心?
松开缆!海中诞生的维纳斯为恋人铺展
水路,风将助你飞驰,只要你松开缆。
215 丘比特将亲自掌舵,引导你的船向前,
用他的嫩手张开和收拢布帆。
但你若欣然远离莱斯博斯的萨福——[46]
可你找不到我活该被弃的理据——
至少寄一封残忍的信告知此决心,
220 我好去琉卡斯海岸寻我的命运!
[1] 萨福(Sappho)是生活在莱斯博斯岛(Lesbos)的诗人,她爱上了英俊非凡的青年法昂(Phaon)。最开始两情相悦,情意缱绻,但后来法昂厌倦了这段感情,乘船去了西西里。萨福难以忍受他的离去,给他写了这封信。较早的学者曾对这首诗的作者有争议,但当代学者已基本认定这首诗是奥维德所作。Baca(1971)则认为,它虽是奥维德作品,却不属于《女杰书简》,他的理由有二:(1)这是《女杰书简》中唯一没有取材于神话的作品:(2)作品中毫无顾忌的性描写与《情诗集》(Amores)更接近。
[2] 这首诗和《女杰书简》其他所有作品一样,都是用奥维德擅长的哀歌体写的,而萨福是抒情诗(原意是“里拉琴之诗”)圣手。
[3] 按照贺拉斯《诗艺》(Ars Poetica)第75行的说法,哀歌体最早的功能便是“抒发哀伤”。
[4] “竖琴之诗”即抒情诗。
[5] 堤丰(Typhoeus或Typhon)是企图推翻朱庇特统治的巨人,战败后被压在埃特纳火山下。
[6] 庇拉(Pyrrha)和梅图姆涅(Methymne)都是莱斯博斯岛上的城市。
[7] 萨福以同性恋诗歌闻名。
[8] 这里,奥维德举出了三位萨福曾爱恋过的姑娘:阿纳克托利娅(Anactorie)、库德洛(Cydro)和阿蒂斯(Atthis)。
[9] 阿波罗和巴克斯都是以俊美著称的神。
[10] 关于日神对达芙妮(Daphne)的追求,参考《变形记》(Metamorphoses)第一卷452-567行;关于酒神和阿里阿德涅的爱情,参考《岁时记》(Fasti)第三卷461-516行。“阿里阿德涅”对应的拉丁文原词是Gnosida,意为“克诺索斯(克里特首都)的女孩”。
[11] “诸缪斯”对应的拉丁文原词是Pegasides,这个词源于在赫利孔山上踩出泉水的飞马帕加索斯(Pegasus)。
[12] 阿尔凯奥斯(Alcaeus)也是生于莱斯博斯岛的著名抒情诗人,贺拉斯尤其崇拜他。
[13] 安德洛墨达(Andromeda)是埃塞俄比亚国王刻甫斯(Cepheus)的女儿,在献祭海怪时被珀尔修斯(Perseus)拯救,后来两人成婚。埃塞俄比亚人都是黑皮肤。故事见《变形记》第四卷和第五卷。
[14] Gruppe(1885)和Lieger(1902)等老派学者不相信45-50行和后面的127-134行是奥维德所写,认为这两处性描写过于露骨。
[15] 尼萨(Nisa)是西西里名都叙拉古(Syracusae)附近的城市。
[16] “维纳斯”对应的拉丁文原词是Erycina,意为“埃卢克斯神”,维纳斯之子、西西里早期国王埃卢克斯(Eryx)在西海岸的埃卢克斯山为维纳斯建了一座辉煌的神庙。
[17] 萨福有三位哥哥,都爱上了妓女罗多彼(Rhodope),这里指的是她的三哥卡拉克索斯(Charaxus)。根据希罗多德的说法,罗多彼原是与寓言作者伊索相识的奴隶,卡拉克索斯花了很大一笔钱才赎回了她的自由。
[18] 据罗马作家佩特罗尼乌斯(Petronius)说,他做了海盗。
[19] 萨福女儿的名字叫克勒伊丝(Cleis)。
[20] 阿拉伯盛产没药——一种常用于头发的香料。
[21] “命运”对应的拉丁文原词是Sorores(姐妹们,指命运三姐妹)。
[22] 塔利娅(Thalia)是九缪斯之一,掌管喜剧和田园诗。
[23] 西方古代男子同性恋的对象一般都是十来岁的少年。
[24] 关于刻帕罗斯,参考本书第4首诗第93行和第95行的注释。
[25] “前一位”指真的刻帕罗斯,而不是被误认为是刻帕罗斯的法昂。
[26] 福柏即月神狄安娜。
[27] 影射月神与美少年恩迪米昂(Endymion)的情事。
[28] 维纳斯和马尔斯偷情的事见《变形记》(Metamorphoses)第四卷167-192行。
[29] 这里奥维德毫不忌讳地提及女性性高潮的反应,类似的描写在他的《情诗集》(Amores 3.7.7-12)也有,但在《女杰书简》中这是仅有的一处。
[30] 厄倪俄(Enyo)是古希腊神话中的女战神,常与古罗马神话中的贝罗娜(Bellona)混同。
[31] 这行原文中用Mygdoni修饰marmoris(大理石),因为密格多尼亚(Mygdonia)的大理石质量最好。
[32] 这里影射普洛克涅(Procne或Progne)和菲洛墨拉(Philomela)的故事。菲洛墨拉是雅典国王潘迪翁(Pandion)之女,普洛克涅之妹,被姐夫、色雷斯国王特柔斯(Tereus)强奸并割舌。她在囚禁中以织物向姐姐秘密求救,普洛克涅救她之后,杀死了自己和特柔斯的儿子,做成菜肴给他吃。他得知真相后怒不可遏地追杀姐妹俩,最后神把三个人都变成了鸟。按照通行的说法,菲洛墨拉变成了夜莺,普洛克涅变成了燕子,特柔斯变成了戴胜。详情见《变形记》(Metamorphoses)第六卷412-676行。但这里显然奥维德采用了另一种版本,认为夜莺是普洛克涅变的。“夜莺”对应的拉丁文原词是Daulias ales(道里斯的鸟),因为普洛克涅住在道里斯(Daulis)。“丈夫”指特柔斯。
[33] 伊堤斯(Itys)即是特柔斯和普洛克涅的儿子。这行原文中的Ismarium意为“伊斯马洛斯的”,即“色雷斯的”,因为伊斯马洛斯山在色雷斯。
[34] 莲树(lotus)是西方古代诗歌中经常提到的植物,它的果实可以让人忘记故乡。但它不同于莲花,虽然也在多水的环境生长,但不是草本植物,而是一种树。
[35] 安布拉奇亚(Ambracia)是厄庇罗斯的一座名城(今天希腊的阿尔塔),曾是阿波罗、狄安娜和海格力斯争夺的对象。
[36] 当地有阿波罗神庙。
[37] “阿克提昂”(Actiacum)是阿克提翁(Actium)的形容词,屋大维在公元前31年的阿克提翁海战中决定性地击败安东尼后,在岸上建造了一座阿波罗神庙。“琉卡迪恩”(Leucadium)是琉卡斯(Leucas)的形容词,琉卡斯(希腊语意为“白岛”)是希腊西海岸的一座岛。
[38] 根据奥维德《变形记》第一卷313-415行的记述,丢卡利昂(Deucalion)和庇拉(Pyrrha)夫妇是大洪水后仅存的人,他们用石头造了第二代人类。但此处所说的故事不多见。
[39] 在古代作家的记述中,有很多恋爱者从此处跳崖,按照古希腊喜剧家米南德(Menander)的说法,萨福是第一个。
[40] 在据说是萨福跳崖的地方,后来形成了一个避邪仪式,就是将罪犯从崖顶扔下去,但周围会挂上各种鸟类的翅膀来阻止他下坠,参考斯特拉波(Strabo)的《地理志》(Geographica 10.2.9)。
[41] “这片海”对应的拉丁文原词是Leucadiae aquae(琉卡斯的水域)。
[42] “竖琴”对应的拉丁文原词是chelyn(主格chelys),这是古希腊语的转写,意为“乌龟”,据说第一把里拉琴的共鸣板是用龟甲做的,所以乌龟代指里拉琴或与之相似的竖琴。
[43] 因为阿波罗发明了里拉琴,而萨福则是“里拉琴诗”(抒情诗)的作者,所以奥维德用了“共享”(communia)这个词。
[44] 这里的“你”已经转回到法昂。“天涯”对应的拉丁文原词是Actiacas oras(阿克提翁的海岸)。
[45] 艾奥里亚(Aeolia)在小亚细亚西部沿海,莱斯博斯是其中最重要的城邦之一。艾奥里亚方言是古希腊语的重要一支,以抒情诗的成就(萨福和阿尔凯奥斯)闻名。
[46] 在这行的原文中,萨福被称为Pelasgida(珀拉斯吉人)。按照古代地理学家斯特拉波的说法,珀拉斯吉人的足迹遍及希腊,所以在这里它基本上等价于“莱斯博斯人”,因为莱斯博斯也是他们定居建国的地方。