《女杰书简》第14首



Mittit Hypermestra de tot modo fratribus uni
(cetera nuptarum crimine turba iacet):
clausa domo teneor gravibusque coercita vinclis;
est mihi supplicii causa fuisse piam.
5 Quod manus extimuit iugulo demittere ferrum,
sum rea; laudarer, si scelus ausa forem.
Esse ream praestat quam sic placuisse parenti;
non piget immunes caedis habere manus.
Me pater igne licet, quem non violavimus, urat,
10 quaeque aderant sacris, tendat in ora faces
aut illo iugulet, quem non bene tradidit ensem,
ut, qua non cecidit vir nece, nupta cadam,
non tamen ut dicant morientia ‘paenitet’ ora
efficiet; non est quam piget esse piam.[1]
15 Paeniteat sceleris Danaum saevasque sorores;
hic solet eventus facta nefanda sequi.
Cor pavet admonitu temeratae sanguine noctis
et subitus dextrae praepedit ossa tremor;[2]
quam tu caede putes fungi potuisse mariti,
20 scribere de facta non sibi caede timet.
Sed tamen experiar. Modo facta crepuscula terris,
ultima pars lucis primaque noctis erat;
ducimur Inachides magni sub tecta Pelasgi,
et socer armatas accipit ipse nurus.
25 Undique collucent praecinctae lampades auro.
Dantur in invitos impia tura focos;
vulgus ‘Hymen, Hymenaee’ vocant; fugit ille vocantis;
ipsa Iovis coniunx cessit ab urbe sua.
Ecce, mero dubii, comitum clamore frequentes,
30 flore novo madidas impediente comas,
in thalamos laeti—thalamos, sua busta!—feruntur
strataque funeribus corpore dicta premunt.
Iamque cibo vinoque graves somnoque iacebant
securumque quies alta per Argos erat.
35 Circum me gemitus morientum audire videbar
et tamen audieram, quodque verebar erat.[3]
Sanguis abit, mentemque calor corpusque relinquit,
inque novo iacui frigida facta toro.
Ut leni Zephyro graciles vibrantur aristae,
40 frigida populeas ut quatit aura comas,
aut sic, aut etiam tremui magis; ipse iacebas,
quaeque tibi dederam causa soporis erant.[4]
Excussere metum violenti iussa parentis.
erigor et capio tela tremente manu.
45 Non ego falsa loquar; ter acutum sustulit ensem,
ter male sublato reccidit ense manus.
Admovi iugulo (sine me tibi vera fateri),
admovi iugulo tela paterna tuo,
et timor et pietas crudelibus obstitit ausis,
50 castaque mandatum dextra refugit opus.
Purpureos laniata sinus, laniata capillos,
exiguo dixi talia verba sono:
‘Saevus, Hypermestra, pater est tibi; iussa parentis
effice; germanis sit comes iste suis.
55 Femina sum et virgo, natura mitis et annis;
non facient molles ad fera tela manus.
Quin age, dumque iacet, fortis imitare sorores.
Credibile est caesos omnibus esse viros.
Si manus haec aliquam posset committere caedem,
60 morte foret dominae sanguinulenta suae.
At meruere necem patruelia regna petendo,[5]
quae tamen externis danda forent generis.
Finge viros meruisse mori; quid fecimus ipsae?
Quo mihi commisso non licet esse piae?
65 Quid mihi cum ferro? Quo bellica tela puellae?
Aptior est digitis lana colusque meis.’
Haec ego; dumque queror, lacrimae sua verba sequuntur
deque meis oculis in tua membra cadunt.
Dum petis amplexus sopitaque bracchia iactas,
70 paene manus telo saucia facta tua est.
Iamque patrem famulosque patris lucemque timebam;
expulerunt somnos haec mea dicta tuos:
‘Surge age, Belide, de tot modo fratribus unus.
Nox tibi, ni properas, ista perennis erit.’[6]
75 Territus exsurgis; fugit omnis inertia somni;
aspicis in timida fortia tela manu.
Quaerenti causam ‘Dum nox sinit, effuge!’ dixi,
‘Dum nox atra sinit, tu fugis, ipsa moror.’
Mane erat et Danaus generos ex caede iacentis
80 dinumerat; summae criminis unus abes;
fert male cognatae iacturam mortis in uno
et queritur facti sanguinis esse parum.
Abstrahor a patriis pedibus raptamque capillis
(haec meruit pietas praemia!) carcer habet.
85 Scilicet ex illo Iunonia permanet ira,
cum bos ex homine est, ex bove facta dea.
At satis est poenae teneram mugisse puellam,
nec, modo formosam, posse placere Iovi.
Astitit in ripa liquidi nova vacca parentis
90 cornuaque in patriis non sua vidit aquis
conatoque loqui mugitus edidit ore
territaque est forma, territa voce sua.
Quid furis, infelix? Quid te miraris in umbra?
Quid numeras factos ad nova membra pedes?
95 Illa Iovis magni paelex metuenda sorori
fronde levas nimiam caespitibusque famem,
fonte bibis spectasque tuam stupefacta figuram,
et, te ne feriant, quae geris, arma, times,
quaeque modo, ut possis etiam Iove digna videri,
100 dives eras, nuda nuda recumbis humo.
Per mare, per terras cognataque flumina curris;
dat mare, dant amnes, dat tibi terra viam.
Quae tibi causa fugae? Quid tu freta longa pererras?[7]
Non poteris vultus effugere ipsa tuos.
105 Inachi, quo properas? Eadem sequerisque fugisque;
tu tibi dux comiti, tu comes ipsa duci.
per septem Nilus portus emissus in aequor
exuit insanae paelicis ora bovis.
Ultima quid referam, quorum mihi cana senectus
110 auctor? Dant anni, quod querar, ecce mei.
Bella pater patruusque gerunt; regnoque domoque
pellimur; eiectos ultimus orbis habet.
Ille ferox solio solus sceptroque potitur;
cum sene nos inopi turba vagamur inops.
115 De fratrum populo pars exiguissima restat.
quique dati leto, quaeque dedere, fleo;
nam mihi quot fratres, totidem periere sorores;
accipiat lacrimas utraque turba meas.
En, ego, quod vivis, poenae crucianda reservor;
120 quid fiet sonti, cum rea laudis agar?
Et consanguineae quondam centensima summae
infelix uno fratre manente cadam.
At tu, siqua piae, Lynceu, tibi cura sororis,
quaeque tibi tribui munera, dignus habes,
125 vel fer opem, vel dede neci defunctaque vita
corpora furtivis insuper adde rogis
et sepeli lacrimis perfusa fidelibus ossa,
sculptaque sint titulo nostra sepulcra brevi:
‘Exul Hypermestra, pretium pietatis iniquum,
130 quam mortem fratri depulit, ipsa tulit.’
Scribere plura libet, sed pondere lassa catenae
est manus et vires subtrahit ipse timor.
[1] est=es
[2] ossa=orsa
[3] audieram=audibam=auditum
[4] causa=vina=plena
[5] At=Hanc
[6] ni=si
[7] tu=Io

许佩梅斯特拉致林叩斯)[1]
 
许佩梅斯特拉致信给众多兄弟的仅存者,
(其余已死于各自新娘的罪孽)。
我正囚禁在宫中,沉重的锁链缠身,
惩罚的理由是我未忘记忠诚。[2]
5 因为我害怕将利剑没入丈夫的喉管,
就有罪;若敢行凶,反会受称赞。
遭指控胜过以这样的方式取悦父亲,
我不后悔让双手不沾染血腥。
任父亲用我未曾玷污的焰苗烤炙我,[3]
10 挥舞婚礼的火炬,在脸畔威胁;
或者干脆拿被我浪费的武器杀了我——
新郎逃过的死法,新娘能逃过?
但他休想让我弥留的舌头说一声
“后悔”,后悔忠诚的女人不忠诚。
15 让达那俄斯和我残忍的姐妹们悔罪,
这常是紧跟在恶行身后的债。
一想到那个染血的夜晚,心就惊怖,
突然袭来的战栗就禁锢了手骨;
这只手,你以为能执行谋害丈夫的命令,
20 却害怕描绘它并未犯下的罪行,
但我还是要尝试。暮色刚笼罩大地,
最后的天光将逝,夜晚初至。
我们伊纳科斯的后裔被领进王宫,[4]
公公亲迎众儿媳(暗携兵戎)。
25 大厅四面,镀金的灯笼光芒璀璨,
不洁的乳香已摆上不悦的祭坛。
人群呼唤着“许门”,但他只顾逃逸,
朱诺也已经抛下自己的城市。[5]
看啊,已然酩酊,被喧嚷的同伴簇拥,
30 鲜花缠绕着浇满香膏的头顶,
新郎们兴高采烈闯进了卧室——墓室!
爬上他们更适合做尸架的枕席。
酒足饭饱后,睡意昏沉,他们躺下了,
毫无警觉的阿戈斯一片静默。
35 我似乎听到周围传来将死者的呻吟,
不,确实听见了,担心的已成真。
仿佛失了血,我神志空白,身体冰凉,[6]
木然躺在为新娘安排的床上。
犹如纤细的麦穗在柔和西风里摇晃,
40 又似白杨树叶在寒流中颤动,
我哆嗦,甚至哆嗦得更厉害。你也静静
躺着,我灌你的酒劲道太猛。[7]
一位残暴父亲的命令驱走了惊惕,
我起身,用发抖的手抓起武器。
45 我不想说谎:我三次举起那柄利剑,
又三次放下,罪恶感令我不安。
我对准你的喉咙(允许我坦承真相),
用父亲的剑对准你的喉咙,
恐惧和忠诚阻挡我做出残酷的举动,
50 纯洁的右手憎恶接受的命令。
撕破胸前紫色的衣襟,扯乱头发,
我压低声音对自己说出这番话:
“许佩梅斯特拉,你父亲太野蛮。遵从[8]
他的吩咐,让林叩斯与兄弟同行。
55 我还是处女,天性和年龄都倾向仁慈,
凶狠的武器与柔软的手不相宜。
可是赶紧啊,趁他没醒,效仿勇敢的
姐妹们,她们的丈夫想必都死了。
倘若这只手能干出杀人这样的事情,
60 它也该沾满我的血,取走我的命。
但他们该死,觊觎属于伯父的国土,[9]
非让它成为外国女婿的囊中物。[10]
就算他们该死,但我们都干了什么?
因为什么罪我不能按人伦生活?
65 剑与我何关?战争的器具与少女何关?
我手中更应该拿着羊毛和绕线杆。”
我说着这些怨言,泪水止不住溢涌,
从眼中落下,滴到你的身上。
当你在梦中甩动胳膊,想搂我入怀,
70 你的手差一点就被我的剑伤害。
此时我开始怕天亮,怕父亲和他的奴隶,
只好用这些话驱走你的睡意:
“快起来,林叩斯,那么多兄弟唯你独活。[11]
你若不赶紧,这一夜就将是永夜。”
75 你骤然惊起,所有的困倦一扫而空,
看见可怕的武器在怯惧的手中。
你问我缘由,我说,“趁夜色允许,逃吧!
趁暗夜允许,你逃,我自己留下。”
已是黎明了,达那俄斯清点着女婿的
80 尸体,发现少一人,罪依然残缺。
即使一位亲属没有死,他也觉煎熬,
不住埋怨血仍然流得太少。
我从父亲脚下被拽走,头发被揪住,
(这就是忠诚的奖赏!)扔进了监狱。
85 显然,自从人变成母牛,母牛变成神,[12]
朱诺的怒火从未灭,燃烧至今。
可是惩罚已足够!娇柔的姑娘只能[13]
哞哞叫,转眼朱庇特已厌恶其面容。
伫立在河神父亲的岸边,新变的母牛[14]
90 在父亲的水中看见陌生的双角;
试图说话的嘴唇也发出牛的哀鸣,
外形和声音都让她惊恐万分。
何必愤怒,可怜人?何必为倒影诧异?
何必数为你的新肢而新造的蹄子?
95 神王的至爱,朱诺理当害怕的情敌,
饥饿难耐,你只能吃树叶和草皮,
从山泉饮水,愕然地盯着映出的容貌,
担心自己会伤于自己的牛角。
不久前你多富有,甚至不辱没朱庇特,
100 现在却赤身在荒凉的地上呆卧。
你穿越大海、江河(与你有亲缘)和平陆,
大海、平陆与江河都为你让路。
你为何逃跑?为何在众多的海上游荡?
你无法摆脱自己的这副模样。
105 伊纳科斯的后裔,你要去何方?逃避
与追逐,引导与跟随,两者都是你。
分七脉注入大海的尼罗河最终洗去
朱庇特发疯情妇的母牛面目。
我何必回顾白发老者告诉我的久远
110 之事?我自己的年代就值得哀叹!
父亲与叔父在争战,我们失去了王国[15]
和家园,只有天涯收留流亡者。[16]
那位凶狠的暴君独占了权杖和宝座,[17]
赤贫的我们伴赤贫的老人漂泊。[18]
115 成群的兄弟只剩下微不足道的部分,
我同时为所有的死人和罪人伤心:
我失去这么多兄弟,也失去这么多姐妹,
请这两群人都收下我的眼泪!
看我,因为你活着,必须留下来受折磨,
120 当我因善行而受审,有罪者会如何?
曾经是家族的百分之一,不幸的我
也要死,只剩一位堂兄活着。
然而你林叩斯,若对忠诚的堂妹有些许
眷恋,也能配得上我给你的礼物,
125 或者来救我,或者任我死,但将我已没[19]
活气的肢体放上秘密的柴堆,
让洒满你真挚眼泪的骨骸埋进黄土,
并将这样的文字镌刻于我的墓:
“流亡的许佩梅斯特拉因忠诚无辜受罚,
130 她帮助堂兄逃脱了她自己的死法。”
我还愿写更多的话,但锁链太沉,手已疲,
恐惧本身也夺走了我的力气。


[1] 埃及国王柏罗斯(Belus)有一对孪生儿子埃古普托斯(Aegyptus)和达那俄斯(Danaus),前者有五十个儿子,后者有五十个女儿。埃古普托斯为自己的儿子们向达那俄斯求亲,但后者曾听说一个神谕,自己将死于一位女婿之手,就拒绝了,并逃到阿戈斯(Argos)建立了自己的统治。埃古普托斯发兵攻打他,迫使他同意婚事。达那俄斯假意答应,却暗中授意自己的女儿们在新婚之夜杀死自己的丈夫。四十九位女儿都执行了父亲的命令,只有许佩梅斯特拉(Hypermestra)放走了林叩斯(Lynceus)。达那俄斯发现后,将她囚禁起来,她写了这封信向丈夫求救。许多评论者对此诗评价不高。Palmer(1898)觉得它缺乏完成感,Fränkel(1945)说许佩梅斯特拉“过于羞涩,不肯表达爱”,Jacobson(1974)甚至断言她对林叩斯没有爱,Jäkel(1973)觉得全诗没有提到爱令人惊讶,因为爱才是许佩梅斯特拉的首要动机。Fulkerson(2003)认为,这首诗并非像众多评论者所说,缺乏修辞劝服的效果,而是非常高明,因为许佩梅斯特拉意识到,父亲可能拦截这封信,所以信要兼顾两个读者,既要不冒犯父亲,让父亲相信她虽然放走了林叩斯,却并非同谋,也没犯错;又要(万一信件能被丈夫看到)具备打动林叩斯的力量,让他愿意回来救自己。Fulkerson指出,这首诗最重要的源头是埃斯库罗斯的悲剧三部曲《乞援人》(Suppliants),也受到了贺拉斯同题材作品(Carmina 3.11.33-52)很大的影响。
[2] “忠诚”(名词pietas,形容词pius)是拉丁语中一个难以翻译的概念,它包含了人对神、国家和亲族的虔敬与忠诚。这里的“忠诚”指的是她没有违背夫妻之间应该相互信任和支持的伦理。
[3] “焰苗”指婚礼火炬的焰苗。
[4] 埃古普托斯和达那俄斯都是河神伊纳科斯(Inachus)的后代。朱庇特和伊纳科斯的女儿伊俄(Io)生下了厄帕福斯(Epaphus),厄帕福斯的女儿利比亚(Libya)和海神涅普顿生下了柏罗斯。这行原文有Pelasgi修饰tecta(宫殿),如果文本正确,意思应当是“珀拉斯戈斯(Pelasgus)的”,珀拉斯戈斯是古代阿戈斯国王,阿戈斯宫殿由他建造。“领进王宫”指新娘被领进洞房的仪式(deductio)。
[5] 阿戈斯是朱诺的圣城。
[6] Fulkerson(2003)评论道,“冰凉”(frigida)也暗示了许佩梅斯特拉对待性的态度,她是在向父亲开脱自己,声明自己对林叩斯没有性的兴趣(也没有爱),放走他与个人的情感无关,因为如果她爱上他,对达那俄斯来说就意味着背叛。
[7] Fulkerson认为,由于存在双重读者的问题,奥维德刻意在一个关键问题上保持了含混:她是否与林叩斯圆了房?当事人林叩斯自然知道答案,但达那俄斯也可能得出她希望父亲得出的结论——她直接把林叩斯灌醉了,没机会也没意愿同房。
[8] 这段独白撇清了自己与林叩斯存在任何纠葛的嫌疑。
[9] “伯父”指达那俄斯。许佩梅斯特拉的核心论点是,作为一名少女,她不适宜做杀人这样残酷的事。
[10] 奥维德用“外国女婿”形容他们,是因为他们来自埃及。
[11] “林叩斯”对应的拉丁文原词是Belide,意为“柏罗斯的后代”。
[12] 这里,许佩梅斯特拉将家族的灾难归因于朱诺对先祖伊俄的嫉妒。伊俄成为朱庇特情人后,被愤怒的朱诺变成母牛,在朱庇特反复哀求后,她终止了复仇,伊俄恢复了原形,并成为神,与埃及的伊西斯(Isis)混同。关于朱庇特和伊俄的故事,参考《变形记》(Metamorphoses)第一卷568-746行。
[13] “姑娘”指伊俄。
[14] “河神父亲”指伊纳科斯。
[15] 达那俄斯原本是阿拉伯国王,因为拒婚之事惹怒埃古普托斯,被迫逃到阿戈斯建国。
[16] “天涯”指阿戈斯。
[17] “暴君”指埃古普托斯。
[18] “老人”指达那俄斯。根据阿波罗多若斯的说法,达那俄斯和女儿们逃到阿戈斯,受到国王格拉诺耳(Gelanor)的热情接待,但后来达那俄斯篡夺了他的王位。
[19] 一些古代作家称,林叩斯后来的确举兵讨伐了达那俄斯,将其杀死后解救了许佩梅斯特拉。但保萨尼阿斯(Pausanias)说,达那俄斯让公民大会审判许佩梅斯特拉,她却被民众判决无罪,于是她为维纳斯建了一座雕像。阿波罗多若斯则说,林叩斯后来与达那俄斯和解,并与许佩梅斯特拉生下了儿子阿巴斯(Abas)。