《女傑書簡》第9首



Gratulor Oechaliam titulis accedere nostris;[1]
victorem victae succubuisse queror.
Fama Pelasgiadas subito pervenit in urbes
decolor et factis infitianda tuis,
5 quem numquam Iuno seriesque immensa laborum
fregerit, huic Iolen imposuisse iugum.
Hoc velit Eurystheus, velit hoc germana Tonantis,
laetaque sit vitae labe noverca tuae,
at non ille velit, cui nox (sic creditur) una[2]
10 non tanti ut tantus conciperere fuit.[3]
Plus tibi quam Iuno nocuit Venus; illa premendo
sustulit, haec humili sub pede colla tenet.[4]
Respice vindicibus pacatum viribus orbem,
qua latam Nereus caerulus ambit humum;
15 se tibi pax terrae, tibi se tuta aequora debent;
implesti meritis solis utramque domum;
quod te laturum est, caelum prius ipse tulisti;
Hercule supposito sidera fulsit Atlans.
Quid nisi notitia est misero quaesita pudori,
20 si maculas stupri facta priora nota?
Tene ferunt geminos pressisse tenaciter angues,
cum tener in cunis iam Iove dignus eras?
Coepisti melius quam desinis; ultima primis
cedunt; dissimiles hic vir et ille puer.
25 Quem non mille ferae, quem non Stheneleius hostis,
non potuit Iuno vincere, vincit Amor.
At bene nupta feror, quia nominer Herculis uxor
sitque socer rapidis qui tonat altus equis.
Quam male inaequales veniunt ad aratra iuvenci,
30 tam premitur magno coniuge nupta minor;
Non honor est sed onus species laesura ferentis;
siqua voles apte nubere, nube pari.
Vir mihi semper abest, et coniuge notior hospes
monstraque terribiles persequiturque feras;
35 ipsa domo vidua votis operata pudicis
torqueor, infesto ne vir ab hoste cadat;
inter serpentes aprosque avidosque leones
iactor et hausuros terna per ora canes.
Me pecudum fibrae simulacraque inania somni
40 ominaque arcana nocte petita movent.[5]
Aucupor infelix incertae murmura famae,
speque timor dubia spesque timore cadit.
Mater abest queriturque deo placuisse potenti,
nec pater Amphitryon nec puer Hyllus adest;
45 arbiter Eurystheus irae Iunonis iniquae
sentitur nobis iraque longa deae.
Haec mihi ferre parum? Peregrinos addis amores
et mater de te quaelibet esse potest.
Non ego Partheniis temeratam vallibus Augen,
50 nec referam partus, Ormeni nympha, tuos;
non tibi crimen erunt, Teuthrantia turba, sorores,
quarum de populo nulla relicta tibi est;
una, recens crimen, referetur adultera nobis,
unde ego sum Lydo facta noverca Lamo.
55 Maeandros, terris totiens errator in isdem,
qui lassas in se saepe retorquet aquas,
vidit in Herculeo suspensa monilia collo,
illo, cui caelum sarcina parva fuit.
Non puduit fortis auro cohibere lacertos,
60 et solidis gemmas opposuisse toris.
Nempe sub his animam pestis Nemeaea lacertis
edidit, unde umerus tegmina laevus habet!
Ausus es hirsutos mitra redimire capillos.
Aptior Herculeae populus alba comae.
65 Nec te Maeonia lascivae more puellae
incingi zona dedecuisse putes?[6]
Non tibi succurrit crudi Diomedis imago,
efferus humana qui dape pavit equas?
Si te vidisset cultu Busiris in isto,
70 sic victor victo nempe pudendus eras.[7]
Detrahat Antaeus duro redimicula collo,
ne pigeat molli succubuise viro.
Inter Ioniacas calathum tenuisse puellas
diceris et dominae pertimuisse minas.
75 Non fugis, Alcide, victricem mille laborum
rasilibus calathis supposuisse manum
crassaque robusto deducis pollice fila
aequaque formosae pensa rependis erae!
A! Quotiens, digitis dum torques stamina duris,
80 praevalidae fusos comminuere manus!
Crederis infelix scuticae tremefactis habenis[8]
ante pedes dominae pertimuisse minas …
Eximiis pompis, immania semina laudem
factaque narrabas dissimulanda tibi,
85 scilicet immanes elisis faucibus hydros
infantem caudis involvisse manum,
ut Tegaeus aper cupressifero Erymantho
incubet et vasto pondere laedat humum.
Non tibi Threiciis affixa penatibus ora,
90 non hominum pingues caede tacentur equae
prodigiumque triplex, armenti dives Hiberi
Geryones, quamvis in tribus unus erat,
inque canes totidem trunco digestus ab uno
Cerberos implicitis angue minante comis,
95 quaeque redundabat fecundo vulnere serpens
fertilis et damnis dives ab ipsa suis,
quique inter laevumque latus laevumque lacertum
praegrave compressa fauce pependit onus,
et male confisum pedibus formaque bimembri
100 pulsum Thessalicis agmen equestre iugis.
Haec tu Sidonio potes insignitus amictu
dicere? Non cultu lingua retenta silet?
Se quoque nympha tuis ornavit Iardanis armis
et tulit e capto nota tropaea viro.[9]
105 I nunc, tolle animos et fortia gesta recense;
quom tu non esses, iure vir illa fuit.[10]
Qua tanto minor es, quanto te, maxime rerum,
quam quos vicisti, vincere maius erat.
Illi procedit rerum mensura tuarum;
110 cede bonis, heres laudis amica tuae.
O pudor! Hirsuti costis exuta leonis
aspera texerunt vellera molle latus.
Falleris et nescis; non sunt spolia illa leonis,
sed tua, tuque feri victor es, illa tui.
115 Femina tela tulit Lernaeis atra venenis,
ferre gravem lana vix satis apta colum,
instruxitque manum clava domitrice ferarum
vidit et in speculo coniugis arma sui.
Haec tamen audieram; licuit non credere famae.
120 Et venit ad sensus mollis ab aure dolor.[11]
Ante meos oculos adducitur advena paelex,
nec mihi, quae patior, dissimulare licet.
Non sinis averti; mediam captiva per urbem
invitis oculis aspicienda venit,
125 nec venit incultis captarum more capillis,
fortunam vultu fassa iacente suam;[12]
ingreditur late lato spectabilis auro,
qualiter in Phrygia tu quoque cultus eras;
dat vultum populo sublimis, ut Hercule victo[13]
130 Oechaliam vivo stare parente putes.
Forsitan et pulsa Aetolide Deianira
nomine deposito paelicis uxor erit
Eurytidosque Ioles atque insani Alcidae[14]
turpia famosus corpora iunget Hymen.
135 Mens fugit admonitu frigusque perambulat artus
et iacet in gremio languida facta manus.
Me quoque cum multis, sed me sine crimine amasti;
ne pigeat, pugnae bis tibi causa fui.
Cornua flens legit ripis Achelous in udis
140 truncaque limosa tempora mersit aqua;
semivir occubuit in lotifero Eueno[15]
Nessus, et infecit sanguis equinus aquas.
Sed quid ego haec refero? Scribenti nuntia venit
fama, virum tunicae tabe perire meae.
145 Ei mihi! Quid feci? Quo me furor egit amantem?
Impia quid dubitas Deianira mori?
An tuus in media coniunx lacerabitur Oeta,
tu sceleris tanti causa superstes eris?
Ecquid adhuc habeo facti cur Herculis uxor
150 credar? Coniugii mors mea pignus erit!
Tu quoque cognosces in me, Meleagre, sororem.
Impia quid dubitas Deianira mori?
Heu devota domus! Solio sedet Agrios alto,
Oenea desertum nuda senecta premit;
155 exulat ignotis Tydeus germanus in oris;
alter fatali vivus in igne fuit;[16]
exegit ferrum sua per praecordia mater.
Impia quid dubitas Deianira mori?
Deprecor hoc unum per iura sacerrima lecti,
160 ne videar fatis insidiata tuis.
Nessus, ut est avidum percussus arundine pectus,
‘Hic’ dixit ‘vires sanguis amoris habet.’
Illita Nesseo misi tibi texta veneno.
Impia quid dubitas Deianira mori?
165 Iamque vale, seniorque pater germanaque Gorge
et patria et patriae frater adempte tuae,
et tu lux oculis hodierna novissima nostris
virque (sed o possis!) et puer Hylle, vale.
[1] 在某些抄本中,這首詩開頭還有兩行(Mittor ad Alciden a coniuge conscia mentis / litera, si coniux Deianira tua est),但學界一般認為不是奧維德所作。nostris=vestris
[2] velit=venis
[3] tanti=tanta
[4] humili=humilis
[5] ominaque=omniaque
[6] putes=putas=pudet=patet
[7] sic=huic; victor=victori
[8] 81-83行不見於許多手稿,Heinsius認為不是奧維德所作。
[9] nota=bina
[10] quom=quo=quem=quod
[11] Et=en; sensus=visus
[12] iacente=decente=tegente
[13] sublimis, ut=sublime sub
[14] atque insani=et insanii=atque Aonii
[15] lotifero Eueno=letifero Eueno=letifero veneno
[16] fuit=perit=cinis=situs

(德伊阿尼拉致海格力斯)[1]
 
我為你光榮攻佔俄卡利亞而欣喜,[2]
勝利者侍奉女戰俘,卻讓我生氣。[3]
一則丟人的消息突然傳到希臘的[4]
城市,唯有靠你的行為來反駁:
5 你未曾被朱諾連綿無盡的苦役摧垮,
伊俄勒卻輕鬆將你綁在軛下。
歐律斯透斯和雷霆神之姐已然遂願,[5]
嫡母必樂見你生命印上污點,
但祂不願意,獲得你這樣偉大的子嗣,[6]
10 一夜的分娩遠不夠(傳言如此)。[7]
維納斯的傷害甚於朱諾:後者壓迫你,
提升你;前者羞辱你,踏頸於地。
看看這天下,你保護的力量給了它和平,[8]
延伸的大陸被湛藍的波浪緊擁;
15 安謐的土地、綏寧的海洋都虧欠於你,
極東和極西都遍布你的功績;[9]
即將支撐你的天穹,以前也被你支撐,
你曾替阿特拉斯扛起了星辰。
你得到什麼,除了擴散可悲的名聲,
20 如果以穢行污染此前的澤勛?
人們說你還是搖籃里的嬰兒,就已扼死
兩條蛇,不辱沒朱庇特——真的是你?[10]
你的開始比結局光榮,終點比不上
起點,成年與幼年有哪裡相像?
25 一千頭野獸、宿敵歐律斯透斯和朱諾[11]
都無法降伏的你,卻輸給丘比特。
但世人形容我幸運,因為你是我丈夫,
公公駕快馬,擲雷霆,統治天宇——[12]
彼此不匹配的牛如何在耕犁下受罪,
30 遜於配偶的妻子就如何被傷害。
這榮耀不是榮耀,而是承受者的重負:
人若要良緣,就應找相稱的伴侶。
丈夫永遠不在,像賓客而不像鴛儔,
熱衷於追逐怪物和可怕的野獸;
35 我留在凄涼的家中,獻完貞潔的禱告,
唯恐他死於敵手,整日煎熬。
腦海中堆滿毒蛇、野豬和猛獅的畫面,
還有長着三顆頭的嗜血惡犬;[13]
牛羊的內臟、睡夢的空洞幻象和神秘
40 暗夜裡尋求的徵兆都令我驚疑。
不幸的我苦等着難以證實的傳聞,
動搖的希望和恐懼輪番執政。
你母親不在(她為迷住神王而懊悔),
安菲特律翁和許羅斯也都不在;[14]
45 我卻需忍耐朱諾不義仇恨的執行者
歐律斯透斯和女神持久的怒火。
這些算不了什麼?但你還添上異國戀,
任何女人都可以為你分娩。
且不提你姦汙奧格的阿卡迪亞山谷,[15]
50 或為你生子的奧爾梅諾斯之女,[16]
也不以泰斯庇俄斯成群的女兒為罪證,[17]
她們每一位都成了你的犧牲品,
我只說一樁最近的醜事,你的新情婦,[18]
通過她我變成呂底亞小子的繼母。[19]
55 在相同的地方反覆蜿蜒,經常載着
疲憊水流回頭的邁安得洛斯河
竟看見項鏈繞着海格力斯的頸項
(從前它曾輕鬆地馱起穹蒼)![20]
給強壯的臂膀套上金鐲,他不以為恥,
60 又為堅實的肌肉覆蓋寶石。
沒錯,就是這雙手摧毀了尼米亞猛獅,
你的左肩還掛着取自它的皮![21]
你還敢用女人的頭巾裝飾你的亂髮,
白楊與海格力斯的捲毛更融洽![22]
65 繫上邁奧尼亞的腰帶,學輕佻的少女,
你真的從沒想過是一種恥辱?
難道眼前沒浮現兇殘的狄俄墨得斯
(人肉是他飼養馬的野蠻糧食)?[23]
倘若遇見布西里斯時,你如此打扮,
70 戰敗者倒要為征服者感到羞慚。[24]
安泰俄斯會從你的硬頸扯掉頭巾,
以免蒙受負於偽娘的污名。[25]
傳言你與伊奧尼亞的少女一起端過[26]
紡紗籃,並特別害怕女王的威脅。
75 這隻手曾做成千件大事,海格力斯,[27]
你竟不拒絕托起光滑的籃子?
你還用勁健的拇指捻出粗糙的紗線,
幹完活還向美麗的女主人交驗?
當僵硬的手指擰着線,你過於強壯的手
80 曾經多少次捏碎緊握的木軸!
世人相信,可憐人,看見揮舞的皮鞭,
你曾經瑟縮地趴伏在她的腳前。
當你風光地凱旋,常誇耀眾多的子嗣、
榮譽和各種你本該隱瞞的功績:
85 巨大的水蛇,被你死死掐住了咽喉,
只好用尾巴纏緊你嬰孩的手;
帖該亞的野豬龐然棲息在長滿柏樹的[28]
厄律曼托斯,幾乎讓地面陷落。[29]
你也未略過釘在色雷斯宮中的面頰
90 和以血腥人肉為食的肥碩廄馬;[30]
或者西班牙怪獸革律翁,它擁有眾多[31]
牲口,身體由三種生物拼合;
或者刻耳柏洛斯,一具軀幹分出
三顆頭,憤怒的毒蛇在發間盤曲;
95 或者從豐饒傷口重生肢體的大蟒,
越遭受打擊,越迸發新興的力量;[32]
或者那位大力士,被你扼斷了喉管,
沉重的屍首倒懸在你的左肩;[33]
還有盲信自己的腳力和雙形身軀,
100 被驅離帖撒利亞山脊的人馬族。[34]
穿着西頓的惹眼女裝,你還能吹噓[35]
這些?舌頭沒有被衣服捆縛?
雅爾達諾斯的女兒也套上你的甲胄,[36]
搶走了被俘英雄的著名行頭。
105 去吧,鼓起勇氣,講述你光輝的往事,
她才有權稱英雄,而你已不是。
她征服無雙的你比征服你征服的男人
榮耀幾分,你就比她卑賤幾分。
所有的功勛都落到她頭上,放棄你的
110 一切,你的名聲已被她收割。
恥辱!從毛蓬蓬獅子的肋骨扯下糙皮,
最後遮蓋的卻是她柔嫩的身體。
上當了,你卻沒覺察。這並非取自獅子,
取自你;你戰勝獅子,她卻戰勝你。
115 她挎着染過勒爾納大蛇毒血的弓箭,
卻幾乎無力拿起滿載的繞線桿;
她手持降伏過無數猛獸的大棒,在鏡中
欣賞自己頂替丈夫的模樣!
但這些只是傳聞,我可以拒絕相信,
120 從耳朵襲來的疼痛不算太難忍。
而如今一位新情婦被推到我的眼前,[37]
你讓我如何掩飾滿心的憤怨?
你不允許我避開她。女戰俘穿過整座[38]
城市,不情願的雙目已非看不可,
125 而且她絕非披頭散髮,階下囚的模樣,
凄慘的表情訴說著命運的淪喪,
而是披滿了黃金,如一道美麗的景觀,
恰似你在佛里吉亞的裝扮,[39]
向人群高揚那張臉,彷彿是海格力斯
130 戰敗,俄卡利亞尚在,父親未死。
或許,驅走埃托利亞的德伊阿尼拉,[40]
拋掉情婦名,她就將風光大嫁,
歐律托斯之女與海格力斯污穢的
身體將通過可恥的婚禮結合。
135 想到此,我心神渙散,四肢寒意流遍,
搭在膝蓋上的手已經癱軟。
你愛過我和許多人,但你我是合法之戀。
別懊喪自己曾兩次為我而爭戰:
阿刻羅俄斯流着淚從潮濕的岸邊拾起
140 雙角,將殘缺的額頭浸入濁浪里;[41]
半人涅索斯在長着水蓮的歐厄諾斯河中
倒下了,水流被他的馬血染紅。[42]
但我為何提這些?寫信時忽傳來消息,
丈夫中了我衣袍的毒,將咽氣。
145 天哪,我幹了什麼?瘋愛已置我於何地?
瀆神的德伊阿尼拉,你為何還不死?
難道等你夫君在埃塔山上被撕成碎片,[43]
犯下此大罪的你還留在人間?
如果還可以做任何事情叫世界相信
150 我是她妻子,那麼死就是證明!
墨勒阿革洛斯,你會發現,我真是你姐姐![44]
瀆神的德伊阿尼拉,你為何還不滅?
遭詛咒的家族!阿格里俄斯高據王座,[45]
俄紐斯失去了一切,晚景落魄;
155 弟弟堤丟斯被迫流亡到陌生的海岸,[46]
另一位弟弟在致命的火里熬煎;[47]
母親也將利劍扎進了自己的心臟。
瀆神的德伊阿尼拉,你為何還不亡?
以婚床的神聖紐帶起誓,我只為一點
160 申辯:你的死並非我有意謀算。
當他貪婪的胸膛被羽箭刺穿,涅索斯
對我說:“這血有一種催情的魔力。”
所以我才將衣服染了他的血,送給你。
瀆神的德伊阿尼拉,你為何還不死?
165 我走了,祝你們安好,老父親,妹妹戈爾格,[48]
失去祖國的弟弟,我的祖國,
夫君你(今日我眼中最後的亮光,多願你
真的能安好!),還有你,孩子許羅斯!


[1] 海格力斯(Hercules)是朱庇特與阿爾克梅涅(Alcmene)之子。朱諾因為嫉妒阿爾克梅涅而極度仇視海格力斯,她促使邁錫尼國王歐律斯透斯(Eurystheus)長期迫害他,命令他完成許多難以完成的任務,其中有十二件尤其危險艱巨,但海格力斯每次都成功了。後來,他娶了德伊阿尼拉(Deianira)為妻,一次在兩人渡河時,半人馬涅索斯(Nessus)試圖劫走德伊阿尼拉,被海格力斯用浸了蛇形怪物許德拉(Hydra)毒液的箭射死。臨死前,為了報復他,涅索斯用毒血浸了自己的衣服,告訴德伊阿尼拉,這是他的禮物,有催情的功效。海格力斯攻佔俄卡利亞後,愛上了伊俄勒(Iole),為了挽回丈夫的心,德伊阿尼拉派人將涅索斯留下的衣服送給他,然後給他寫了這封信。海格力斯穿上衣服後,中毒而死,但他已經贏得眾神的認可,甚至朱諾也同意讓他進入天界,所以他最終封神。參考《變形記》(Metamorphoses)第九卷134-272行。Barchiesi(1993)指出,這首詩受到了索福克勒斯悲劇《特拉基斯婦女》(Trachiniae)的影響,將悲劇因素融入了愛情哀歌體。Lachmann、Courtney、Vessey等人不相信這首詩出自奧維德之手,他們認為它的結構缺乏有機性,風格單調,缺乏想象力,格律上也有與奧維德的習慣不符之處。但這樣的判斷主觀性太強,沒有足夠的證據。
[2] 俄卡利亞(Oechalia)是歐律托斯(Eurytus)統治的國度,位於歐卑亞地區(Euboea)。
[3] “勝利者”指海格力斯,“女戰俘”指歐律托斯之女伊俄勒。
[4] “希臘的”對應的拉丁文原詞是Pelasgiadas,這個形容詞源於珀拉斯吉亞(Pelasgia),是伯羅奔尼撒半島的古稱,因為據說希臘最早的居民是珀拉斯吉人(Pelasgi),這個詞常用來指代整個希臘。
[5] “雷霆神之姐”指朱諾,下一行的“嫡母”也指她。
[6] “祂”指神王朱庇特。
[7] 由於朱諾的阻撓,阿爾克梅涅花了七天七夜才生下海格力斯,詳情見《變形記》第九卷273-323行。
[8] 因為海格力斯除掉了很多怪物、強盜和暴君。
[9] “極東和極西”對應的拉丁文原詞是solis utramque domum(太陽在兩邊的家)。
[10] 影射海格力斯年幼時朱諾派出兩條蛇試圖殺他的事。
[11] 歐律斯透斯的原文是Stheneleius,意為“斯特涅洛斯之子”,邁錫尼國王斯特涅洛斯(Sthenelus)是他的父親,參考許基努斯《故事集》(Fabulae 244)。
[12] “公公”指朱庇特。
[13] 指冥犬刻耳柏洛斯(Cerberus)。
[14] 安菲特律翁是阿爾克梅涅的丈夫,海格力斯名義上的父親。許羅斯(Hyllus)是海格力斯和德伊阿尼拉的兒子,他此時已被歐律斯透斯放逐。
[15] 奧格(Auge)是阿卡迪亞公主,被海格力斯姦汙,生下了一個兒子,名叫特勒頗斯(Telephus)。“阿卡迪亞”對應的拉丁文原詞是Partheniis,這個詞源於Parthenius(帕爾特尼俄斯山,意為“處女山”,在阿卡迪亞境內)。
[16] 奧爾梅諾斯(Ormenus)之女是阿斯圖達米婭(Astydamia),海格力斯向她父親提親,奧爾梅諾斯知道他已婚,所以拒絕了,海格力斯一氣之下攻佔了他的城市,殺死他,並俘虜了阿斯圖達米婭,後者為他生下了名叫克特希波斯(Ctesippus)的兒子。
[17] 泰斯庇俄斯(Thespius)是雅典國王厄瑞克透斯(Erechtheus)的兒子,他有五十位女兒,被海格力斯在一夜間全部姦汙,共為他生下了五十個兒子。另一種說法是,忒斯提俄斯(Thestius,經常被稱為Thespius)有五十位女兒,為了儘快替海格力斯繁衍後代,他每夜讓一位女兒侍奉海格力斯,後者則以為她們是同一個人,後來她們生下了五十個兒子。“泰斯庇俄斯成群的女兒”對應的拉丁文原詞是Teuthrantia turba(透忒蘭托斯的一群人),透忒蘭托斯(Teuthrantus)是阿提卡的一個城鎮。
[18] “新情婦”不是指伊俄勒,而是指邁奧尼亞女王翁帕勒(Omphale)。海格力斯殺死了歐律托斯的兒子伊皮托斯(Iphytus),墨丘利將他賣給翁帕勒做奴隸,用換來的工錢作為給歐律托斯的賠償,但翁帕勒卻對他青睞有加。兩人的親密關係和易裝行為見奧維德《歲時記》(Fasti)第二卷305-326行。Barchiesi(1993)認為,這段關於翁帕勒的文字並非喧賓奪主,而是和伊俄勒、德伊阿尼拉自己(她的希臘名字意思就是“摧毀男人”)的情節一起突出了本詩“征服者被征服”的主題。
[19] “呂底亞小子”指海格力斯和翁帕勒的兒子拉莫斯(Lamus)。呂底亞指邁奧尼亞。
[20] 海格力斯曾經短時間替阿特拉斯(Atlas)背負天空。
[21] 尼米亞(Nemea)是阿戈利斯的一座城市,這裡有一頭刀槍不入的巨獅,海格力斯扼死了他,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.1)。殺死尼米亞猛獅是海格力斯的十二項功績之一,獅皮後來成了他的標準裝備。
[22] 據說海格力斯下地府綁縛冥犬時戴的便是白楊頭冠,後來白楊就成了他的聖樹。
[23] 色雷斯國王狄俄墨得斯(Diomedes)養有四匹吃人肉的母馬,海格力斯殺死了他,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.8)。
[24] 布西里斯(Busiris)是埃及國王,他將異鄉人作為犧牲殺死,後被海格力斯除掉。
[25] 安泰俄斯(Antaeus)是地母蓋婭(Gaia)的兒子,所以一接觸到地面,立刻變得力大無窮,海格力斯意識到這一點後,將他舉在空中掐死。
[26] “伊奧尼亞”應該指邁奧尼亞,因為鄰近邁奧尼亞,所以用作代稱。
[27] “海格力斯”對應的拉丁文原詞是Alcide,這是指代他的慣常名稱,意為“阿爾凱俄斯(Alceus)的後裔”,因為名義上他是阿爾凱俄斯(安菲特律翁的父親)的孫子。
[28] 帖該亞(Tegeaea)是阿卡迪亞的一個城市。
[29] 海格力斯在追趕厄律曼托斯山(Erymanthus,在阿卡迪亞境內)的野豬時,曾與半人馬族有過一戰,參考《神話彙編》(Bibliotheca 2.5.4)。
[30] 參考本詩第68行的注釋。
[31] 關於革律翁,埃斯庫羅斯劇作《阿伽門農》(Agamemnon)中說他有三具身體,赫希俄德《神譜》(Theogeny)說他是一個身子三個頭。海格力斯在伊比利亞(今天的西班牙)厄律提亞島(Erythea)消滅了他,奪了他的牲畜。
[32] 指勒爾納的蛇狀怪獸許德拉。它的每顆頭一被砍下,就會長出兩顆頭。海格力斯的侄兒伊俄勞斯(Iolaus)在他砍下每顆頭後,立刻用烙鐵封住頸上的傷口,制止生長,於是海格力斯順利殺死了它。這條蛇究竟有多少顆頭,有很多說法,包括七、九、五十和一百。
[33] 參考本詩第72行的注釋。
[34] 參考本詩第88行的注釋。
[35] 西頓是古代地中海東岸的重要城市。
[36] 雅爾達諾斯(Iardanus)的女兒就是翁帕勒。
[37] “新情婦”指伊俄勒。
[38] “女戰俘”也指伊俄勒。
[39] 也即是海格力斯和翁帕勒在一起時的女裝扮相。
[40] 埃托利亞(Aetolia)是德伊阿尼拉的故鄉,在希臘中部。
[41] 海格力斯在向德伊阿尼拉求婚時,曾與河神阿刻羅俄斯(Achelous)競爭,他們的打鬥見《變形記》(Metamorphoses)第九卷1-100行。
[42] 海格力斯與涅索斯在歐厄諾斯河(Euenus)的爭鬥見《變形記》第九卷101-133行。
[43] 埃塔山脈(Oeta)在希臘帖撒利亞(Thessalia)和埃托利亞(Aetolia)之間,是海格力斯難以忍受毒液的疼痛時選擇自焚的地方。
[44] 墨勒阿革洛斯和德伊阿尼拉的父親都是卡呂冬國王俄紐斯。德伊阿尼拉和他都毀於愛情,墨勒阿革洛斯因為愛上阿塔蘭忒而引發了此後的所有悲劇。
[45] 阿格里俄斯(Agrios)是俄紐斯的弟弟,他趁俄紐斯家連喪數位親族的混亂攻佔了埃托利亞,自立為王。
[46] 堤丟斯(Tydeus)是俄紐斯和阿爾泰婭之子。
[47] “另一位弟弟”指墨勒阿革洛斯,他被母親阿爾泰婭用火燒木條的方式遠程殺死。詳情見《變形記》(Metamorphoses)第八卷445-525行。
[48] 戈爾格(Gorge)是俄紐斯和阿爾泰婭之女。