Gratulor Oechaliam titulis accedere nostris;[1]
victorem victae succubuisse queror.
Fama Pelasgiadas subito pervenit in urbes
decolor et factis infitianda tuis,
5 quem numquam Iuno seriesque immensa laborum
fregerit, huic Iolen imposuisse iugum.
Hoc velit Eurystheus, velit hoc germana Tonantis,
laetaque sit vitae labe noverca tuae,
at non ille velit, cui nox (sic creditur) una[2]
10 non tanti ut tantus conciperere fuit.[3]
Plus tibi quam Iuno nocuit Venus; illa premendo
sustulit, haec humili sub pede colla tenet.[4]
Respice vindicibus pacatum viribus orbem,
qua latam Nereus caerulus ambit humum;
15 se tibi pax terrae, tibi se tuta aequora debent;
implesti meritis solis utramque domum;
quod te laturum est, caelum prius ipse tulisti;
Hercule supposito sidera fulsit Atlans.
Quid nisi notitia est misero quaesita pudori,
20 si maculas stupri facta priora nota?
Tene ferunt geminos pressisse tenaciter angues,
cum tener in cunis iam Iove dignus eras?
Coepisti melius quam desinis; ultima primis
cedunt; dissimiles hic vir et ille puer.
25 Quem non mille ferae, quem non Stheneleius hostis,
non potuit Iuno vincere, vincit Amor.
At bene nupta feror, quia nominer Herculis uxor
sitque socer rapidis qui tonat altus equis.
Quam male inaequales veniunt ad aratra iuvenci,
30 tam premitur magno coniuge nupta minor;
Non honor est sed onus species laesura ferentis;
siqua voles apte nubere, nube pari.
Vir mihi semper abest, et coniuge notior hospes
monstraque terribiles persequiturque feras;
35 ipsa domo vidua votis operata pudicis
torqueor, infesto ne vir ab hoste cadat;
inter serpentes aprosque avidosque leones
iactor et hausuros terna per ora canes.
Me pecudum fibrae simulacraque inania somni
40 ominaque arcana nocte petita movent.[5]
Aucupor infelix incertae murmura famae,
speque timor dubia spesque timore cadit.
Mater abest queriturque deo placuisse potenti,
nec pater Amphitryon nec puer Hyllus adest;
45 arbiter Eurystheus irae Iunonis iniquae
sentitur nobis iraque longa deae.
Haec mihi ferre parum? Peregrinos addis amores
et mater de te quaelibet esse potest.
Non ego Partheniis temeratam vallibus Augen,
50 nec referam partus, Ormeni nympha, tuos;
non tibi crimen erunt, Teuthrantia turba, sorores,
quarum de populo nulla relicta tibi est;
una, recens crimen, referetur adultera nobis,
unde ego sum Lydo facta noverca Lamo.
55 Maeandros, terris totiens errator in isdem,
qui lassas in se saepe retorquet aquas,
vidit in Herculeo suspensa monilia collo,
illo, cui caelum sarcina parva fuit.
Non puduit fortis auro cohibere lacertos,
60 et solidis gemmas opposuisse toris.
Nempe sub his animam pestis Nemeaea lacertis
edidit, unde umerus tegmina laevus habet!
Ausus es hirsutos mitra redimire capillos.
Aptior Herculeae populus alba comae.
65 Nec te Maeonia lascivae more puellae
incingi zona dedecuisse putes?[6]
Non tibi succurrit crudi Diomedis imago,
efferus humana qui dape pavit equas?
Si te vidisset cultu Busiris in isto,
70 sic victor victo nempe pudendus eras.[7]
Detrahat Antaeus duro redimicula collo,
ne pigeat molli succubuise viro.
Inter Ioniacas calathum tenuisse puellas
diceris et dominae pertimuisse minas.
75 Non fugis, Alcide, victricem mille laborum
rasilibus calathis supposuisse manum
crassaque robusto deducis pollice fila
aequaque formosae pensa rependis erae!
A! Quotiens, digitis dum torques stamina duris,
80 praevalidae fusos comminuere manus!
Crederis infelix scuticae tremefactis habenis[8]
ante pedes dominae pertimuisse minas …
Eximiis pompis, immania semina laudem
factaque narrabas dissimulanda tibi,
85 scilicet immanes elisis faucibus hydros
infantem caudis involvisse manum,
ut Tegaeus aper cupressifero Erymantho
incubet et vasto pondere laedat humum.
Non tibi Threiciis affixa penatibus ora,
90 non hominum pingues caede tacentur equae
prodigiumque triplex, armenti dives Hiberi
Geryones, quamvis in tribus unus erat,
inque canes totidem trunco digestus ab uno
Cerberos implicitis angue minante comis,
95 quaeque redundabat fecundo vulnere serpens
fertilis et damnis dives ab ipsa suis,
quique inter laevumque latus laevumque lacertum
praegrave compressa fauce pependit onus,
et male confisum pedibus formaque bimembri
100 pulsum Thessalicis agmen equestre iugis.
Haec tu Sidonio potes insignitus amictu
dicere? Non cultu lingua retenta silet?
Se quoque nympha tuis ornavit Iardanis armis
et tulit e capto nota tropaea viro.[9]
105 I nunc, tolle animos et fortia gesta recense;
quom tu non esses, iure vir illa fuit.[10]
Qua tanto minor es, quanto te, maxime rerum,
quam quos vicisti, vincere maius erat.
Illi procedit rerum mensura tuarum;
110 cede bonis, heres laudis amica tuae.
O pudor! Hirsuti costis exuta leonis
aspera texerunt vellera molle latus.
Falleris et nescis; non sunt spolia illa leonis,
sed tua, tuque feri victor es, illa tui.
115 Femina tela tulit Lernaeis atra venenis,
ferre gravem lana vix satis apta colum,
instruxitque manum clava domitrice ferarum
vidit et in speculo coniugis arma sui.
Haec tamen audieram; licuit non credere famae.
120 Et venit ad sensus mollis ab aure dolor.[11]
Ante meos oculos adducitur advena paelex,
nec mihi, quae patior, dissimulare licet.
Non sinis averti; mediam captiva per urbem
invitis oculis aspicienda venit,
125 nec venit incultis captarum more capillis,
fortunam vultu fassa iacente suam;[12]
ingreditur late lato spectabilis auro,
qualiter in Phrygia tu quoque cultus eras;
dat vultum populo sublimis, ut Hercule victo[13]
130 Oechaliam vivo stare parente putes.
Forsitan et pulsa Aetolide Deianira
nomine deposito paelicis uxor erit
Eurytidosque Ioles atque insani Alcidae[14]
turpia famosus corpora iunget Hymen.
135 Mens fugit admonitu frigusque perambulat artus
et iacet in gremio languida facta manus.
Me quoque cum multis, sed me sine crimine amasti;
ne pigeat, pugnae bis tibi causa fui.
Cornua flens legit ripis Achelous in udis
140 truncaque limosa tempora mersit aqua;
semivir occubuit in lotifero Eueno[15]
Nessus, et infecit sanguis equinus aquas.
Sed quid ego haec refero? Scribenti nuntia venit
fama, virum tunicae tabe perire meae.
145 Ei mihi! Quid feci? Quo me furor egit amantem?
Impia quid dubitas Deianira mori?
An tuus in media coniunx lacerabitur Oeta,
tu sceleris tanti causa superstes eris?
Ecquid adhuc habeo facti cur Herculis uxor
150 credar? Coniugii mors mea pignus erit!
Tu quoque cognosces in me, Meleagre, sororem.
Impia quid dubitas Deianira mori?
Heu devota domus! Solio sedet Agrios alto,
Oenea desertum nuda senecta premit;
155 exulat ignotis Tydeus germanus in oris;
alter fatali vivus in igne fuit;[16]
exegit ferrum sua per praecordia mater.
Impia quid dubitas Deianira mori?
Deprecor hoc unum per iura sacerrima lecti,
160 ne videar fatis insidiata tuis.
Nessus, ut est avidum percussus arundine pectus,
‘Hic’ dixit ‘vires sanguis amoris habet.’
Illita Nesseo misi tibi texta veneno.
Impia quid dubitas Deianira mori?
165 Iamque vale, seniorque pater germanaque Gorge
et patria et patriae frater adempte tuae,
et tu lux oculis hodierna novissima nostris
virque (sed o possis!) et puer Hylle, vale.
[1] 在某些抄本中,这首诗开头还有两行(Mittor ad Alciden a coniuge conscia mentis / litera, si coniux Deianira tua est),但学界一般认为不是奥维德所作。nostris=vestris
[2] velit=venis
[3] tanti=tanta
[4] humili=humilis
[5] ominaque=omniaque
[6] putes=putas=pudet=patet
[7] sic=huic; victor=victori
[8] 81-83行不见于许多手稿,Heinsius认为不是奥维德所作。
[9] nota=bina
[10] quom=quo=quem=quod
[11] Et=en; sensus=visus
[12] iacente=decente=tegente
[13] sublimis, ut=sublime sub
[14] atque insani=et insanii=atque Aonii
[15] lotifero Eueno=letifero Eueno=letifero veneno
[16] fuit=perit=cinis=situs
(德伊阿尼拉致海格力斯)[1]
我为你光荣攻占俄卡利亚而欣喜,[2]
胜利者侍奉女战俘,却让我生气。[3]
一则丢人的消息突然传到希腊的[4]
城市,唯有靠你的行为来反驳:
5 你未曾被朱诺连绵无尽的苦役摧垮,
伊俄勒却轻松将你绑在轭下。
欧律斯透斯和雷霆神之姐已然遂愿,[5]
嫡母必乐见你生命印上污点,
但祂不愿意,获得你这样伟大的子嗣,[6]
10 一夜的分娩远不够(传言如此)。[7]
维纳斯的伤害甚于朱诺:后者压迫你,
提升你;前者羞辱你,踏颈于地。
看看这天下,你保护的力量给了它和平,[8]
延伸的大陆被湛蓝的波浪紧拥;
15 安谧的土地、绥宁的海洋都亏欠于你,
极东和极西都遍布你的功绩;[9]
即将支撑你的天穹,以前也被你支撑,
你曾替阿特拉斯扛起了星辰。
你得到什么,除了扩散可悲的名声,
20 如果以秽行污染此前的泽勋?
人们说你还是摇篮里的婴儿,就已扼死
两条蛇,不辱没朱庇特——真的是你?[10]
你的开始比结局光荣,终点比不上
起点,成年与幼年有哪里相像?
25 一千头野兽、宿敌欧律斯透斯和朱诺[11]
都无法降伏的你,却输给丘比特。
但世人形容我幸运,因为你是我丈夫,
公公驾快马,掷雷霆,统治天宇——[12]
彼此不匹配的牛如何在耕犁下受罪,
30 逊于配偶的妻子就如何被伤害。
这荣耀不是荣耀,而是承受者的重负:
人若要良缘,就应找相称的伴侣。
丈夫永远不在,像宾客而不像鸳俦,
热衷于追逐怪物和可怕的野兽;
35 我留在凄凉的家中,献完贞洁的祷告,
唯恐他死于敌手,整日煎熬。
脑海中堆满毒蛇、野猪和猛狮的画面,
还有长着三颗头的嗜血恶犬;[13]
牛羊的内脏、睡梦的空洞幻象和神秘
40 暗夜里寻求的征兆都令我惊疑。
不幸的我苦等着难以证实的传闻,
动摇的希望和恐惧轮番执政。
你母亲不在(她为迷住神王而懊悔),
安菲特律翁和许罗斯也都不在;[14]
45 我却需忍耐朱诺不义仇恨的执行者
欧律斯透斯和女神持久的怒火。
这些算不了什么?但你还添上异国恋,
任何女人都可以为你分娩。
且不提你奸污奥格的阿卡迪亚山谷,[15]
50 或为你生子的奥尔梅诺斯之女,[16]
也不以泰斯庇俄斯成群的女儿为罪证,[17]
她们每一位都成了你的牺牲品,
我只说一桩最近的丑事,你的新情妇,[18]
通过她我变成吕底亚小子的继母。[19]
55 在相同的地方反复蜿蜒,经常载着
疲惫水流回头的迈安得洛斯河
竟看见项链绕着海格力斯的颈项
(从前它曾轻松地驮起穹苍)![20]
给强壮的臂膀套上金镯,他不以为耻,
60 又为坚实的肌肉覆盖宝石。
没错,就是这双手摧毁了尼米亚猛狮,
你的左肩还挂着取自它的皮![21]
你还敢用女人的头巾装饰你的乱发,
白杨与海格力斯的卷毛更融洽![22]
65 系上迈奥尼亚的腰带,学轻佻的少女,
你真的从没想过是一种耻辱?
难道眼前没浮现凶残的狄俄墨得斯
(人肉是他饲养马的野蛮粮食)?[23]
倘若遇见布西里斯时,你如此打扮,
70 战败者倒要为征服者感到羞惭。[24]
安泰俄斯会从你的硬颈扯掉头巾,
以免蒙受负于伪娘的污名。[25]
传言你与伊奥尼亚的少女一起端过[26]
纺纱篮,并特别害怕女王的威胁。
75 这只手曾做成千件大事,海格力斯,[27]
你竟不拒绝托起光滑的篮子?
你还用劲健的拇指捻出粗糙的纱线,
干完活还向美丽的女主人交验?
当僵硬的手指拧着线,你过于强壮的手
80 曾经多少次捏碎紧握的木轴!
世人相信,可怜人,看见挥舞的皮鞭,
你曾经瑟缩地趴伏在她的脚前。
当你风光地凯旋,常夸耀众多的子嗣、
荣誉和各种你本该隐瞒的功绩:
85 巨大的水蛇,被你死死掐住了咽喉,
只好用尾巴缠紧你婴孩的手;
帖该亚的野猪庞然栖息在长满柏树的[28]
厄律曼托斯,几乎让地面陷落。[29]
你也未略过钉在色雷斯宫中的面颊
90 和以血腥人肉为食的肥硕厩马;[30]
或者西班牙怪兽革律翁,它拥有众多[31]
牲口,身体由三种生物拼合;
或者刻耳柏洛斯,一具躯干分出
三颗头,愤怒的毒蛇在发间盘曲;
95 或者从丰饶伤口重生肢体的大蟒,
越遭受打击,越迸发新兴的力量;[32]
或者那位大力士,被你扼断了喉管,
沉重的尸首倒悬在你的左肩;[33]
还有盲信自己的脚力和双形身躯,
100 被驱离帖撒利亚山脊的人马族。[34]
穿着西顿的惹眼女装,你还能吹嘘[35]
这些?舌头没有被衣服捆缚?
雅尔达诺斯的女儿也套上你的甲胄,[36]
抢走了被俘英雄的著名行头。
105 去吧,鼓起勇气,讲述你光辉的往事,
她才有权称英雄,而你已不是。
她征服无双的你比征服你征服的男人
荣耀几分,你就比她卑贱几分。
所有的功勋都落到她头上,放弃你的
110 一切,你的名声已被她收割。
耻辱!从毛蓬蓬狮子的肋骨扯下糙皮,
最后遮盖的却是她柔嫩的身体。
上当了,你却没觉察。这并非取自狮子,
取自你;你战胜狮子,她却战胜你。
115 她挎着染过勒尔纳大蛇毒血的弓箭,
却几乎无力拿起满载的绕线杆;
她手持降伏过无数猛兽的大棒,在镜中
欣赏自己顶替丈夫的模样!
但这些只是传闻,我可以拒绝相信,
120 从耳朵袭来的疼痛不算太难忍。
而如今一位新情妇被推到我的眼前,[37]
你让我如何掩饰满心的愤怨?
你不允许我避开她。女战俘穿过整座[38]
城市,不情愿的双目已非看不可,
125 而且她绝非披头散发,阶下囚的模样,
凄惨的表情诉说着命运的沦丧,
而是披满了黄金,如一道美丽的景观,
恰似你在佛里吉亚的装扮,[39]
向人群高扬那张脸,仿佛是海格力斯
130 战败,俄卡利亚尚在,父亲未死。
或许,驱走埃托利亚的德伊阿尼拉,[40]
抛掉情妇名,她就将风光大嫁,
欧律托斯之女与海格力斯污秽的
身体将通过可耻的婚礼结合。
135 想到此,我心神涣散,四肢寒意流遍,
搭在膝盖上的手已经瘫软。
你爱过我和许多人,但你我是合法之恋。
别懊丧自己曾两次为我而争战:
阿刻罗俄斯流着泪从潮湿的岸边拾起
140 双角,将残缺的额头浸入浊浪里;[41]
半人涅索斯在长着水莲的欧厄诺斯河中
倒下了,水流被他的马血染红。[42]
但我为何提这些?写信时忽传来消息,
丈夫中了我衣袍的毒,将咽气。
145 天哪,我干了什么?疯爱已置我于何地?
渎神的德伊阿尼拉,你为何还不死?
难道等你夫君在埃塔山上被撕成碎片,[43]
犯下此大罪的你还留在人间?
如果还可以做任何事情叫世界相信
150 我是她妻子,那么死就是证明!
墨勒阿革洛斯,你会发现,我真是你姐姐![44]
渎神的德伊阿尼拉,你为何还不灭?
遭诅咒的家族!阿格里俄斯高据王座,[45]
俄纽斯失去了一切,晚景落魄;
155 弟弟堤丢斯被迫流亡到陌生的海岸,[46]
另一位弟弟在致命的火里熬煎;[47]
母亲也将利剑扎进了自己的心脏。
渎神的德伊阿尼拉,你为何还不亡?
以婚床的神圣纽带起誓,我只为一点
160 申辩:你的死并非我有意谋算。
当他贪婪的胸膛被羽箭刺穿,涅索斯
对我说:“这血有一种催情的魔力。”
所以我才将衣服染了他的血,送给你。
渎神的德伊阿尼拉,你为何还不死?
165 我走了,祝你们安好,老父亲,妹妹戈尔格,[48]
失去祖国的弟弟,我的祖国,
夫君你(今日我眼中最后的亮光,多愿你
真的能安好!),还有你,孩子许罗斯!
[1] 海格力斯(Hercules)是朱庇特与阿尔克梅涅(Alcmene)之子。朱诺因为嫉妒阿尔克梅涅而极度仇视海格力斯,她促使迈锡尼国王欧律斯透斯(Eurystheus)长期迫害他,命令他完成许多难以完成的任务,其中有十二件尤其危险艰巨,但海格力斯每次都成功了。后来,他娶了德伊阿尼拉(Deianira)为妻,一次在两人渡河时,半人马涅索斯(Nessus)试图劫走德伊阿尼拉,被海格力斯用浸了蛇形怪物许德拉(Hydra)毒液的箭射死。临死前,为了报复他,涅索斯用毒血浸了自己的衣服,告诉德伊阿尼拉,这是他的礼物,有催情的功效。海格力斯攻占俄卡利亚后,爱上了伊俄勒(Iole),为了挽回丈夫的心,德伊阿尼拉派人将涅索斯留下的衣服送给他,然后给他写了这封信。海格力斯穿上衣服后,中毒而死,但他已经赢得众神的认可,甚至朱诺也同意让他进入天界,所以他最终封神。参考《变形记》(Metamorphoses)第九卷134-272行。Barchiesi(1993)指出,这首诗受到了索福克勒斯悲剧《特拉基斯妇女》(Trachiniae)的影响,将悲剧因素融入了爱情哀歌体。Lachmann、Courtney、Vessey等人不相信这首诗出自奥维德之手,他们认为它的结构缺乏有机性,风格单调,缺乏想象力,格律上也有与奥维德的习惯不符之处。但这样的判断主观性太强,没有足够的证据。
[2] 俄卡利亚(Oechalia)是欧律托斯(Eurytus)统治的国度,位于欧卑亚地区(Euboea)。
[3] “胜利者”指海格力斯,“女战俘”指欧律托斯之女伊俄勒。
[4] “希腊的”对应的拉丁文原词是Pelasgiadas,这个形容词源于珀拉斯吉亚(Pelasgia),是伯罗奔尼撒半岛的古称,因为据说希腊最早的居民是珀拉斯吉人(Pelasgi),这个词常用来指代整个希腊。
[5] “雷霆神之姐”指朱诺,下一行的“嫡母”也指她。
[6] “祂”指神王朱庇特。
[7] 由于朱诺的阻挠,阿尔克梅涅花了七天七夜才生下海格力斯,详情见《变形记》第九卷273-323行。
[8] 因为海格力斯除掉了很多怪物、强盗和暴君。
[9] “极东和极西”对应的拉丁文原词是solis utramque domum(太阳在两边的家)。
[10] 影射海格力斯年幼时朱诺派出两条蛇试图杀他的事。
[11] 欧律斯透斯的原文是Stheneleius,意为“斯特涅洛斯之子”,迈锡尼国王斯特涅洛斯(Sthenelus)是他的父亲,参考许基努斯《故事集》(Fabulae 244)。
[12] “公公”指朱庇特。
[13] 指冥犬刻耳柏洛斯(Cerberus)。
[14] 安菲特律翁是阿尔克梅涅的丈夫,海格力斯名义上的父亲。许罗斯(Hyllus)是海格力斯和德伊阿尼拉的儿子,他此时已被欧律斯透斯放逐。
[15] 奥格(Auge)是阿卡迪亚公主,被海格力斯奸污,生下了一个儿子,名叫特勒颇斯(Telephus)。“阿卡迪亚”对应的拉丁文原词是Partheniis,这个词源于Parthenius(帕尔特尼俄斯山,意为“处女山”,在阿卡迪亚境内)。
[16] 奥尔梅诺斯(Ormenus)之女是阿斯图达米娅(Astydamia),海格力斯向她父亲提亲,奥尔梅诺斯知道他已婚,所以拒绝了,海格力斯一气之下攻占了他的城市,杀死他,并俘虏了阿斯图达米娅,后者为他生下了名叫克特希波斯(Ctesippus)的儿子。
[17] 泰斯庇俄斯(Thespius)是雅典国王厄瑞克透斯(Erechtheus)的儿子,他有五十位女儿,被海格力斯在一夜间全部奸污,共为他生下了五十个儿子。另一种说法是,忒斯提俄斯(Thestius,经常被称为Thespius)有五十位女儿,为了尽快替海格力斯繁衍后代,他每夜让一位女儿侍奉海格力斯,后者则以为她们是同一个人,后来她们生下了五十个儿子。“泰斯庇俄斯成群的女儿”对应的拉丁文原词是Teuthrantia turba(透忒兰托斯的一群人),透忒兰托斯(Teuthrantus)是阿提卡的一个城镇。
[18] “新情妇”不是指伊俄勒,而是指迈奥尼亚女王翁帕勒(Omphale)。海格力斯杀死了欧律托斯的儿子伊皮托斯(Iphytus),墨丘利将他卖给翁帕勒做奴隶,用换来的工钱作为给欧律托斯的赔偿,但翁帕勒却对他青睐有加。两人的亲密关系和易装行为见奥维德《岁时记》(Fasti)第二卷305-326行。Barchiesi(1993)认为,这段关于翁帕勒的文字并非喧宾夺主,而是和伊俄勒、德伊阿尼拉自己(她的希腊名字意思就是“摧毁男人”)的情节一起突出了本诗“征服者被征服”的主题。
[19] “吕底亚小子”指海格力斯和翁帕勒的儿子拉莫斯(Lamus)。吕底亚指迈奥尼亚。
[20] 海格力斯曾经短时间替阿特拉斯(Atlas)背负天空。
[21] 尼米亚(Nemea)是阿戈利斯的一座城市,这里有一头刀枪不入的巨狮,海格力斯扼死了他,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.1)。杀死尼米亚猛狮是海格力斯的十二项功绩之一,狮皮后来成了他的标准装备。
[22] 据说海格力斯下地府绑缚冥犬时戴的便是白杨头冠,后来白杨就成了他的圣树。
[23] 色雷斯国王狄俄墨得斯(Diomedes)养有四匹吃人肉的母马,海格力斯杀死了他,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.8)。
[24] 布西里斯(Busiris)是埃及国王,他将异乡人作为牺牲杀死,后被海格力斯除掉。
[25] 安泰俄斯(Antaeus)是地母盖娅(Gaia)的儿子,所以一接触到地面,立刻变得力大无穷,海格力斯意识到这一点后,将他举在空中掐死。
[26] “伊奥尼亚”应该指迈奥尼亚,因为邻近迈奥尼亚,所以用作代称。
[27] “海格力斯”对应的拉丁文原词是Alcide,这是指代他的惯常名称,意为“阿尔凯俄斯(Alceus)的后裔”,因为名义上他是阿尔凯俄斯(安菲特律翁的父亲)的孙子。
[28] 帖该亚(Tegeaea)是阿卡迪亚的一个城市。
[29] 海格力斯在追赶厄律曼托斯山(Erymanthus,在阿卡迪亚境内)的野猪时,曾与半人马族有过一战,参考《神话汇编》(Bibliotheca 2.5.4)。
[30] 参考本诗第68行的注释。
[31] 关于革律翁,埃斯库罗斯剧作《阿伽门农》(Agamemnon)中说他有三具身体,赫希俄德《神谱》(Theogeny)说他是一个身子三个头。海格力斯在伊比利亚(今天的西班牙)厄律提亚岛(Erythea)消灭了他,夺了他的牲畜。
[32] 指勒尔纳的蛇状怪兽许德拉。它的每颗头一被砍下,就会长出两颗头。海格力斯的侄儿伊俄劳斯(Iolaus)在他砍下每颗头后,立刻用烙铁封住颈上的伤口,制止生长,于是海格力斯顺利杀死了它。这条蛇究竟有多少颗头,有很多说法,包括七、九、五十和一百。
[33] 参考本诗第72行的注释。
[34] 参考本诗第88行的注释。
[35] 西顿是古代地中海东岸的重要城市。
[36] 雅尔达诺斯(Iardanus)的女儿就是翁帕勒。
[37] “新情妇”指伊俄勒。
[38] “女战俘”也指伊俄勒。
[39] 也即是海格力斯和翁帕勒在一起时的女装扮相。
[40] 埃托利亚(Aetolia)是德伊阿尼拉的故乡,在希腊中部。
[41] 海格力斯在向德伊阿尼拉求婚时,曾与河神阿刻罗俄斯(Achelous)竞争,他们的打斗见《变形记》(Metamorphoses)第九卷1-100行。
[42] 海格力斯与涅索斯在欧厄诺斯河(Euenus)的争斗见《变形记》第九卷101-133行。
[43] 埃塔山脉(Oeta)在希腊帖撒利亚(Thessalia)和埃托利亚(Aetolia)之间,是海格力斯难以忍受毒液的疼痛时选择自焚的地方。
[44] 墨勒阿革洛斯和德伊阿尼拉的父亲都是卡吕冬国王俄纽斯。德伊阿尼拉和他都毁于爱情,墨勒阿革洛斯因为爱上阿塔兰忒而引发了此后的所有悲剧。
[45] 阿格里俄斯(Agrios)是俄纽斯的弟弟,他趁俄纽斯家连丧数位亲族的混乱攻占了埃托利亚,自立为王。
[46] 堤丢斯(Tydeus)是俄纽斯和阿尔泰娅之子。
[47] “另一位弟弟”指墨勒阿革洛斯,他被母亲阿尔泰娅用火烧木条的方式远程杀死。详情见《变形记》(Metamorphoses)第八卷445-525行。
[48] 戈尔格(Gorge)是俄纽斯和阿尔泰娅之女。