Alloquor Hermione nuper fratremque virumque,
nunc fratrem; nomen coniugis alter habet:[1]
Pyrrhus Achillides, animosus imagine patris,
inclusam contra iusque piumque tenet.
5 Quod potui, renui, ne non invita tenerer;
cetera femineae non valuere manus.
‘Quid facis, Aeacide? Non sum sine vindice, dixi;
haec tibi sub domino est, Pyrrhe, puella suo.’
Surdior ille freto clamantem nomen Orestis
10 traxit inornatis in sua tecta comis.
Quid gravius capta Lacedaemone serva tulissem,
si raperet Graias barbara turba nurus?
Parcius Andromachen vexavit Achaia victrix,
cum Danaus Phrygias ureret ignis opes.
15 At tu, cura mei si te pia tangit, Oreste,
inice non timidas in tua iura manus.
An siquis rapiat stabulis armenta reclusis,
arma feras, rapta coniuge lentus eris?[2]
Sit socer exemplo, nuptae repetitor ademptae,
20 cui pia militiae causa puella fuit!
Si soccer ignavus vidua stertisset in aula,
nupta foret Paridi mater, ut ante fuit.
Nec tu mille rates sinuosaque vela pararis
nec numeros Danai militis; ipse veni.
25 Sic quoque eram repetenda tamen, nec turpe marito
aspera pro caro bella tulisse toro;
quid quod avus nobis idem Pelopeius Atreus,
et, si non esses vir mihi, frater eras?
Vir, precor, uxori, frater succurre sorori.
30 Instant officio nomina bina tuo.
Me tibi Tyndareus, vita gravis auctor et annis,
tradidit; arbitrium neptis habebat avus;
at pater Aeacidae promiserat inscius acti;
plus quoque, qui prior est ordine, posset avus.[3]
35 Cum tibi nubebam, nulli mea taeda nocebat;
si iungar Pyrrho, tu mihi laesus eris.
Et pater ignoscet nostro Menelaus amori;
succubuit telis praepetis ipse dei;
quem sibi permisit, genero concedet amorem;
40 proderit exemplo mater amata suo.
Tu mihi, quod matri pater est; quas egerat olim
Dardanius partis advena, Pyrrhus agit.
Ille licet patriis sine fine superbiat actis,
et tu, quae referas facta parentis, habes.
45 Tantalides omnis ipsumque regebat Achillem;[4]
hic pars militiae, dux erat ille ducum.
Tu quoque habes proavum Pelopem Pelopisque parentem
si medios numeres, a Iove quintus eris.
Nec virtute cares. Arma invidiosa tulisti.
50 Sed tu quid faceres? Induit illa pater.[5]
Materia vellem fortis meliore fuisses;
non lecta est operi, sed data causa tuo.
Hanc tamen implesti, iuguloque Aegisthus aperto
tecta cruentavit, quae pater ante tuus.
55 Increpat Aeacides laudemque in crimina vertit,
et tamen aspectus sustinet ille meos.
Rumpor et ora mihi pariter cum mente tumescunt
pectoraque inclusis ignibus usta dolent,
Hermione coram quisquamne obtrectet Oresti?[6]
60 Nec mihi sunt vires, nec ferus ensis adest.
Flere licet certe; flendo diffundimus iram
perque sinum lacrimae fluminis instar eunt.
Has solas habeo semper semperque profundo;
ument incultae fonte perenne genae.
65 Num generis fato, quod nostros durat in annos,[7]
Tantalides matres apta rapina sumus?
Non ego fluminei referam mendacia cygni
nec querar in plumis delituisse Iovem.
Qua duo porrectus longe freta distinet Isthmos,
70 vecta peregrinis Hippodamia rotis;
Castori Amyclaeo et Amyclaeo Polluci
reddita Mopsopia Taenaris urbe soror;
Taenaris Idaeo trans aequora ab hospite rapta
Argolicas pro se vertit in arma manus.
75 Vix equidem memini, memini tamen; omnia luctus,
omnia solliciti plena timoris erant;
flebat avus Phoebeque soror fratresque gemelli,
orabat superos Leda suumque Iovem;
Ipsa ego, non longos etiam tunc scissa capillos,[8]
80 clamabam: ‘Sine me, me sine, mater, abis?’
Nam coniunx aberat. Ne non Pelopeia credar,[9]
ecce Neoptolemo praeda parata fui.
Pelides utinam vitasset Apollinis arcus!
Damnaret nati facta proterva pater;
85 nec quondam placuit nec nunc placuisset Achilli,
abducta viduum coniuge flere virum.
Quae mea caelestis iniuria fecit iniquos
quodve mihi miserae sidus obesse querar?
Parva mea sine matre fui, pater arma ferebat,
90 et duo cum vivant, orba duobus eram.
Non tibi blanditias primis, mea mater, in annis
incerto dictas ore puella tuli;
non ego captavi brevibus tua colla lacertis
nec gremio sedi sarcina grata tuo;
95 non cultus tibi cura mei, nec pacta marito
intravi thalamos matre parante novos.
Obvia prodieram reduci tibi (vera fatebor),
nec facies nobis nota parentis erat;
te tamen esse Helenen, quod eras pulcherrima, sensi;
100 ipsa requirebas quae tua nata foret.
Pars haec una mihi, coniunx bene cessit Orestes;
is quoque, ni pro se pugnat, ademptus erit.
Pyrrhus habet captam reduce et victore parente;
hoc munus nobis diruta Troia dedit.[10]
105 Cum tamen altus equis Titan radiantibus instat,
perfruor infelix liberiore malo;
nox ubi me thalamis ululantem et acerba gementem
condidit in maesto procubuique toro,
pro somno lacrimis oculi funguntur obortis,
110 quaque licet, fugio sicut ab hoste viro.
Saepe malis stupeo rerumque oblita locique
ignara tetigi Scyria membra manu,
utque nefas sensi, male corpora tacta relinquo
et mihi pollutas credor habere manus.
115 Saepe Neoptolemi pro nomine nomen Orestis
exit et errorem vocis ut omen amo.
Per genus infelix iuro generisque parentem,
qui freta, qui terras et sua regna quatit,
per patris ossa tui, patrui mihi, quae tibi debent
120 quod sic sub tumulo fortiter ulta iacent,
aut ego praemoriar primoque exstinguar in aevo,
aut ego Tantalidae Tantalis uxor ero.
[1] 自Heinsius以來,許多學者認為這兩行不是出自奧維德之手。
[2] feras=feres
[3] posset=possit=pollet
[4] regebat=petebat=tenebat
[5] tu=tibi; pater=patrem
[6] quisquamne=quisquam; obtrectet=obiecit
[7] durat=errat=serpit=vexat
[8] tunc=nunc
[9] Nam coniunx aberat=vix coniunx aberas
[10] hoc munus nobis=et minus a nobis=munus et hoc nobis=munus et a nobis
(赫爾密俄涅致俄瑞斯忒斯)[1]
赫爾密俄涅寫信給堂兄(不久前是夫君,[2]
現在是堂兄,另一個稱號已換人):
皮洛士,暴烈與父親阿喀琉斯無分別,
冒犯法律與天理,已將我劫掠。
5 我竭盡全力阻止,不許他強行囚禁我,
但女人的手能做的只有這些。
“你在幹什麼,皮洛士?我並非無人保護,” [3]
我嚷道,“搶來的姑娘已經有主!”
他比海更聾,不顧我喊着俄瑞斯忒斯,
10 將頭髮散亂的我拽進了宅子。
斯巴達若陷落,蠻族擄走希臘的女人,
而我為奴隸,羞辱可會更甚?
亞該亞都不曾如此凌虐安德洛瑪刻,[4]
當特洛伊財富被得勝的希臘焚滅。
15 可是你,如果真誠地愛着我,請舉起
無畏的手,奪回屬於你的權利。
誰打開羊圈,趕走牲口,你都會動武;
難道新娘遭搶,你反而猶豫?
以岳父為楷模,妻子被拐,立刻去追索,[5]
20 為了婚盟,他不惜挑起戰火!
如果他怯懦,躺在空蕩的王宮裡打鼾,
我母親就只能繼續與帕里斯糾纏。
你不用準備千艘鼓帆而進的艦隻
或無數希臘士兵,一人來足矣。
25 但其實你本該如此來接我,丈夫為愛妻
發動慘烈的戰爭,有何羞恥?
再說,我們有共同的祖父阿特柔斯,[6]
即使你不是我丈夫,也仍是兄弟。
郎君,來救娘子;堂兄,來救小妹——
30 兩種名分的職責都不可違背。
是廷達瑞俄斯,德高望重的長者,將我
交予你,孫女當遵從祖父的意志;
但父親不知內情,讓我與皮洛士婚配,
即便如此,更早的承諾更權威。
35 與你結合時,我的姻緣沒有妨礙誰;
若嫁皮洛士,你卻將被我傷害。
父親墨涅拉俄斯會原諒我們的感情,
他自己也曾叫飛翔的丘比特射中,
他遷就自己,也當遷就你,母親也會以
40 親身的榜樣助我們一臂之力。
你對我,如我父親對母親,特洛伊訪客[7]
就是皮洛士如今扮演的角色。
且讓他無盡地誇耀父親當年的勇武,[8]
你也有父親的功勞可以講述。
45 阿伽門農統治所有人,阿喀琉斯
是部屬,眾頭領卻歸前者轄制。
你祖先還有佩洛普斯和坦塔羅斯,[9]
從朱庇特算起,你是第五代後裔。
你也不怯戰,曾拿起令人憎厭的武器。[10]
50 但你能如何?是父親放進你手裡。[11]
我希望你曾有更好的場合展示勇氣——
這並非你所選,而是強加於你。
可你完成了使命,埃癸斯托斯被割斷
喉管,染紅你父親曾染紅的宮殿。
55 皮洛士痛斥你,將你的善行扭曲為罪行,
居然還厚顏地直視我的眼睛。
我怒不可遏,臉上和心中都血氣翻湧,
胸膛被禁錮的火焰燒得劇痛。
竟有人當著我的面攻擊俄瑞斯忒斯?
60 我卻沒有力,手邊也沒有武器。
至少我能哭,恨意藉助哭泣來發泄,
淚水從前襟淌下,彷彿一條河。
我永遠只有它們,永遠滴灑着它們,
臉頰在長久的淚泉中印滿污痕。
65 難道是遺傳的宿命,今天仍無法躲過,
坦塔羅斯家的女人必定遭擄掠?
我不會提及河畔天鵝的詭計,也不想
抱怨朱庇特藏進羽毛的偽裝——[12]
細長的科林斯地峽分開雙海的地方,
70 希波達米婭被馬車劫往異鄉;[13]
多虧了卡斯托爾和珀魯克斯兄弟,[14]
姐姐海倫才逃離阿提卡的城市;[15]
後來她又被伊達山的客人拐至海外,[16]
希臘將士因為她而同仇敵愾。
75 我的確幾乎不記得,但還是記得:到處
都一片悲聲,充滿焦慮與恐懼;
外祖父、她妹妹福柏和兩位弟弟都在哭,[17]
麗達在祈求諸神和朱庇特保護;
而我,只顧撕扯着還未留長的頭髮,
80 反覆喊,“媽媽,為什麼把我拋下?”
(那時父親不在。)彷彿為證明我屬於
此家族,我又成了皮洛士的獵物![18]
真希望阿喀琉斯沒死於阿波羅的弓![19]
他若在,會譴責兒子無恥的舉動;
85 阿喀琉斯過去和現在都不想看見[20]
男人遭奪妻之恨,卻以淚洗面。
我究竟犯了何罪,叫天神如此憎恨?
我的厄運應該歸咎於哪顆星?
幼時就失去母親,父親在遠方打仗,[21]
90 他們都活着,我卻跟孤兒一樣。
親愛的母親,早年我不曾用稚嫩的舌尖
笨拙地對你說出甜蜜的語言;
不曾用我的一雙小手緊摟你脖子,
或者坐在你膝上,享受親昵;
95 你不曾關心我的成長,當我做新娘,
也沒能走進母親裝飾的洞房。
你回來之時,我去迎接(我不願隱瞞),
我發現已經不認識母親的臉,
但能感覺到你是海倫,因為你最美;
100 你也追問着旁人,女兒是哪位。
我此生的唯一福氣是嫁給俄瑞斯忒斯——
他若不力爭,我只能忍受分離。
父親得勝歸來,我卻成皮洛士的俘虜,
毀滅的特洛伊贈給我這份禮物。
105 然而,當太陽在高空駕馭炫目的馬車,[22]
不幸的我尚能少受點折磨;
當夜晚將高聲尖叫、痛苦呻吟的我
關進閨房,在床上凄然躺着,
我全然無法入睡,淚水涌滿雙目,
110 如敵人一般竭力躲避着丈夫。
時常因傷心而發怔,忘了何時何地,
無意中觸到那具可鄙的肉體,[23]
感覺到犯了罪,頓然從他身邊驚起,
相信這雙手已經印上了污跡。
115 時常我喊出俄瑞斯忒斯,而非皮洛士,
把口誤當作吉兆,心中暗喜。
我發誓,請不幸家族和首位祖先作證[24]
(他震撼海洋、大地和自己的天庭),
請你父親、我伯父的屍骸作證(感謝你
120 勇敢的復仇,他才能在墳中安息),
要麼我夭亡,任青春的火焰寂然熄滅,
要麼讓坦塔羅斯的兩位後代結合。[25]
[1] 赫爾密俄涅(Hermione)是墨涅拉俄斯和海倫的女兒,在父親遠征特洛伊期間,被外祖父廷達瑞俄斯許配給阿伽門農之子俄瑞斯忒斯(Orestes)。此時,墨涅拉俄斯並不知情,他許諾將女兒嫁給阿喀琉斯之子皮洛士(Pyrrhus)。由於這個承諾,皮洛士從特洛伊一回來,就強行劫走了赫爾密俄涅。但她深愛俄瑞斯忒斯,厭惡皮洛士,所以寫信向前者求助。收到信後,俄瑞斯忒斯在阿波羅神廟殺死皮洛士,奪回了赫爾密俄涅。
[2] 赫爾密俄涅之父墨涅拉俄斯和俄瑞斯忒斯之父阿伽門農是兄弟。
[3] “皮洛士”對應的拉丁文原詞是Aeacide(埃阿科斯的後裔),埃阿科斯是其曾祖父。
[4] “亞該亞”代指希臘。赫克托耳的妻子安德洛瑪刻在特洛伊陷落時被皮洛士俘虜,皮洛士後來把她嫁給了普里阿摩斯的另一個兒子赫勒諾斯(Helenus),所以她作為亡國奴的命運不算太慘。
[5] “岳父”和“妻子”分別指墨涅拉俄斯和海倫。
[6] “阿特柔斯”(Atreus)在原文中還有同位語Pelopeius,意為“佩洛普斯(Pelops)之子”。佩洛普斯是坦塔羅斯(Tantalus)之子,阿特柔斯、圖埃斯特和庇透斯之父,曾被父親肢解,做成菜肴給神吃,後來被眾神恢復身體並復活。阿伽門農和墨涅拉俄斯都是阿特柔斯的兒子。
[7] “特洛伊訪客”指帕里斯,對應的拉丁文原詞是Dardanius(達爾達諾斯人),達爾達諾斯是特洛伊先祖。
[8] 這裡的“他”指皮洛士,“父親”指阿喀琉斯。
[9] 坦塔羅斯(Tantalus)是朱庇特之子,尼俄柏和佩洛普斯之父。因為殺死佩洛普斯讓眾神吃,被罰入地府,水永遠在他邊上,他卻永遠喝不到水。
[10] 克呂泰墨斯特拉(Clytemnestra)和姦夫埃癸斯托斯(Aegisthus)合謀殺死了阿伽門農,俄瑞斯忒斯為父親報仇,殺死了母親和埃癸斯托斯,並因為弒母的行為遭到復仇女神的追逐,所以奧維德說“令人憎厭的武器”。
[11] 也即是說,俄瑞斯忒斯的行為從他父親的角度說是正當的,他別無選擇。
[12] 這裡影射的是赫爾密俄涅外祖母麗達的故事。
[13] 赫爾密俄涅曾祖父佩洛普斯曾經是佛里吉亞的國王,後來到了希臘,做了皮薩的國王。原來的皮薩國王俄諾馬俄斯(Oenomaus)通過馬車比賽來選擇女婿。佩洛普斯以半個王國的允諾收買了國王的手下米爾提羅斯(Myrtilus),讓他在國王的馬車上做手腳,好讓自己在比賽中勝出,從而獲得與公主希波達米婭(Hippodamia)結婚的權利。結果國王在比賽中被馬車拋出摔死,佩洛普斯得以和公主成親,並繼承王位。
[14] 卡斯托爾和珀魯克斯兄弟在原文中被稱為Amyclaeo(阿穆克萊人),是因為兩人據說出生在拉科尼亞的阿穆克萊城。
[15] 海倫被形容為Taenaris(泰那羅人),泰那羅(Taenarus)在伯羅奔尼撒半島最南端,古代傳說山崖上的一個洞口是地府入口,此處代指斯巴達。“阿提卡”對應的拉丁文原詞是Mopsopia,意為“莫普索匹亞的”, 莫普索匹亞是雅典的別稱,因為莫普索斯(Mopsus)是傳說中古代雅典的國王。
[16] “伊達山的客人”指帕里斯。
[17] “外祖父”指廷達瑞俄斯。根據歐里庇得斯在《伊菲革涅婭》(Iphigenia)中的說法,海倫有一個妹妹叫福柏(Phoebe)。“兩位弟弟”指卡斯托爾和珀魯克斯。
[18] “屬於此家族”對應的拉丁文原詞是Pelopeia,意為“佩洛普斯家族的”。“皮洛士”對應的拉丁文原詞是 Neoptolemo(尼奧普托列墨斯),尼奧普托列墨斯是皮洛士的別名,意為“新戰士”,因為他參加特洛伊戰爭時非常年輕。
[19] 阿喀琉斯死於阿波羅借帕里斯之手射出的弓,參考《變形記》(Metamorphoses)第十二卷584-606行。
[20] 影射阿喀琉斯不肯容忍布里塞伊絲被奪之事。
[21] “失去母親”是因為帕里斯拐走了海倫。
[22] “太陽”對應的拉丁文原詞是Titan(提坦),拉丁文詩歌中的這個詞經常指太陽。
[23] “可鄙的肉體”對應的拉丁文原詞是Scyria membra,意為“斯庫洛斯的肢體”。這個說法之所以能表達蔑視,是因為阿喀琉斯的母親忒提斯在特洛伊戰爭爆發前得知了兒子會戰死的命運,於是將他裝扮成女人,藏在斯庫洛斯(Scyros)國王呂科梅迪斯(Lycomedes)的女兒中間,皮洛士就是出生在斯庫洛斯。參考阿波羅多若斯的《神話彙編》(Bibliotheca 3.13.8)中。
[24] 坦塔羅斯的家族史充滿了強姦和謀殺,所以是古希臘悲劇的重要素材庫。“首位祖先”指朱庇特。
[25] 赫爾密俄涅最終如願以償。