Alloquor Hermione nuper fratremque virumque,
nunc fratrem; nomen coniugis alter habet:[1]
Pyrrhus Achillides, animosus imagine patris,
inclusam contra iusque piumque tenet.
5 Quod potui, renui, ne non invita tenerer;
cetera femineae non valuere manus.
‘Quid facis, Aeacide? Non sum sine vindice, dixi;
haec tibi sub domino est, Pyrrhe, puella suo.’
Surdior ille freto clamantem nomen Orestis
10 traxit inornatis in sua tecta comis.
Quid gravius capta Lacedaemone serva tulissem,
si raperet Graias barbara turba nurus?
Parcius Andromachen vexavit Achaia victrix,
cum Danaus Phrygias ureret ignis opes.
15 At tu, cura mei si te pia tangit, Oreste,
inice non timidas in tua iura manus.
An siquis rapiat stabulis armenta reclusis,
arma feras, rapta coniuge lentus eris?[2]
Sit socer exemplo, nuptae repetitor ademptae,
20 cui pia militiae causa puella fuit!
Si soccer ignavus vidua stertisset in aula,
nupta foret Paridi mater, ut ante fuit.
Nec tu mille rates sinuosaque vela pararis
nec numeros Danai militis; ipse veni.
25 Sic quoque eram repetenda tamen, nec turpe marito
aspera pro caro bella tulisse toro;
quid quod avus nobis idem Pelopeius Atreus,
et, si non esses vir mihi, frater eras?
Vir, precor, uxori, frater succurre sorori.
30 Instant officio nomina bina tuo.
Me tibi Tyndareus, vita gravis auctor et annis,
tradidit; arbitrium neptis habebat avus;
at pater Aeacidae promiserat inscius acti;
plus quoque, qui prior est ordine, posset avus.[3]
35 Cum tibi nubebam, nulli mea taeda nocebat;
si iungar Pyrrho, tu mihi laesus eris.
Et pater ignoscet nostro Menelaus amori;
succubuit telis praepetis ipse dei;
quem sibi permisit, genero concedet amorem;
40 proderit exemplo mater amata suo.
Tu mihi, quod matri pater est; quas egerat olim
Dardanius partis advena, Pyrrhus agit.
Ille licet patriis sine fine superbiat actis,
et tu, quae referas facta parentis, habes.
45 Tantalides omnis ipsumque regebat Achillem;[4]
hic pars militiae, dux erat ille ducum.
Tu quoque habes proavum Pelopem Pelopisque parentem
si medios numeres, a Iove quintus eris.
Nec virtute cares. Arma invidiosa tulisti.
50 Sed tu quid faceres? Induit illa pater.[5]
Materia vellem fortis meliore fuisses;
non lecta est operi, sed data causa tuo.
Hanc tamen implesti, iuguloque Aegisthus aperto
tecta cruentavit, quae pater ante tuus.
55 Increpat Aeacides laudemque in crimina vertit,
et tamen aspectus sustinet ille meos.
Rumpor et ora mihi pariter cum mente tumescunt
pectoraque inclusis ignibus usta dolent,
Hermione coram quisquamne obtrectet Oresti?[6]
60 Nec mihi sunt vires, nec ferus ensis adest.
Flere licet certe; flendo diffundimus iram
perque sinum lacrimae fluminis instar eunt.
Has solas habeo semper semperque profundo;
ument incultae fonte perenne genae.
65 Num generis fato, quod nostros durat in annos,[7]
Tantalides matres apta rapina sumus?
Non ego fluminei referam mendacia cygni
nec querar in plumis delituisse Iovem.
Qua duo porrectus longe freta distinet Isthmos,
70 vecta peregrinis Hippodamia rotis;
Castori Amyclaeo et Amyclaeo Polluci
reddita Mopsopia Taenaris urbe soror;
Taenaris Idaeo trans aequora ab hospite rapta
Argolicas pro se vertit in arma manus.
75 Vix equidem memini, memini tamen; omnia luctus,
omnia solliciti plena timoris erant;
flebat avus Phoebeque soror fratresque gemelli,
orabat superos Leda suumque Iovem;
Ipsa ego, non longos etiam tunc scissa capillos,[8]
80 clamabam: ‘Sine me, me sine, mater, abis?’
Nam coniunx aberat. Ne non Pelopeia credar,[9]
ecce Neoptolemo praeda parata fui.
Pelides utinam vitasset Apollinis arcus!
Damnaret nati facta proterva pater;
85 nec quondam placuit nec nunc placuisset Achilli,
abducta viduum coniuge flere virum.
Quae mea caelestis iniuria fecit iniquos
quodve mihi miserae sidus obesse querar?
Parva mea sine matre fui, pater arma ferebat,
90 et duo cum vivant, orba duobus eram.
Non tibi blanditias primis, mea mater, in annis
incerto dictas ore puella tuli;
non ego captavi brevibus tua colla lacertis
nec gremio sedi sarcina grata tuo;
95 non cultus tibi cura mei, nec pacta marito
intravi thalamos matre parante novos.
Obvia prodieram reduci tibi (vera fatebor),
nec facies nobis nota parentis erat;
te tamen esse Helenen, quod eras pulcherrima, sensi;
100 ipsa requirebas quae tua nata foret.
Pars haec una mihi, coniunx bene cessit Orestes;
is quoque, ni pro se pugnat, ademptus erit.
Pyrrhus habet captam reduce et victore parente;
hoc munus nobis diruta Troia dedit.[10]
105 Cum tamen altus equis Titan radiantibus instat,
perfruor infelix liberiore malo;
nox ubi me thalamis ululantem et acerba gementem
condidit in maesto procubuique toro,
pro somno lacrimis oculi funguntur obortis,
110 quaque licet, fugio sicut ab hoste viro.
Saepe malis stupeo rerumque oblita locique
ignara tetigi Scyria membra manu,
utque nefas sensi, male corpora tacta relinquo
et mihi pollutas credor habere manus.
115 Saepe Neoptolemi pro nomine nomen Orestis
exit et errorem vocis ut omen amo.
Per genus infelix iuro generisque parentem,
qui freta, qui terras et sua regna quatit,
per patris ossa tui, patrui mihi, quae tibi debent
120 quod sic sub tumulo fortiter ulta iacent,
aut ego praemoriar primoque exstinguar in aevo,
aut ego Tantalidae Tantalis uxor ero.
[1] 自Heinsius以来,许多学者认为这两行不是出自奥维德之手。
[2] feras=feres
[3] posset=possit=pollet
[4] regebat=petebat=tenebat
[5] tu=tibi; pater=patrem
[6] quisquamne=quisquam; obtrectet=obiecit
[7] durat=errat=serpit=vexat
[8] tunc=nunc
[9] Nam coniunx aberat=vix coniunx aberas
[10] hoc munus nobis=et minus a nobis=munus et hoc nobis=munus et a nobis
(赫尔密俄涅致俄瑞斯忒斯)[1]
赫尔密俄涅写信给堂兄(不久前是夫君,[2]
现在是堂兄,另一个称号已换人):
皮洛士,暴烈与父亲阿喀琉斯无分别,
冒犯法律与天理,已将我劫掠。
5 我竭尽全力阻止,不许他强行囚禁我,
但女人的手能做的只有这些。
“你在干什么,皮洛士?我并非无人保护,” [3]
我嚷道,“抢来的姑娘已经有主!”
他比海更聋,不顾我喊着俄瑞斯忒斯,
10 将头发散乱的我拽进了宅子。
斯巴达若陷落,蛮族掳走希腊的女人,
而我为奴隶,羞辱可会更甚?
亚该亚都不曾如此凌虐安德洛玛刻,[4]
当特洛伊财富被得胜的希腊焚灭。
15 可是你,如果真诚地爱着我,请举起
无畏的手,夺回属于你的权利。
谁打开羊圈,赶走牲口,你都会动武;
难道新娘遭抢,你反而犹豫?
以岳父为楷模,妻子被拐,立刻去追索,[5]
20 为了婚盟,他不惜挑起战火!
如果他怯懦,躺在空荡的王宫里打鼾,
我母亲就只能继续与帕里斯纠缠。
你不用准备千艘鼓帆而进的舰只
或无数希腊士兵,一人来足矣。
25 但其实你本该如此来接我,丈夫为爱妻
发动惨烈的战争,有何羞耻?
再说,我们有共同的祖父阿特柔斯,[6]
即使你不是我丈夫,也仍是兄弟。
郎君,来救娘子;堂兄,来救小妹——
30 两种名分的职责都不可违背。
是廷达瑞俄斯,德高望重的长者,将我
交予你,孙女当遵从祖父的意志;
但父亲不知内情,让我与皮洛士婚配,
即便如此,更早的承诺更权威。
35 与你结合时,我的姻缘没有妨碍谁;
若嫁皮洛士,你却将被我伤害。
父亲墨涅拉俄斯会原谅我们的感情,
他自己也曾叫飞翔的丘比特射中,
他迁就自己,也当迁就你,母亲也会以
40 亲身的榜样助我们一臂之力。
你对我,如我父亲对母亲,特洛伊访客[7]
就是皮洛士如今扮演的角色。
且让他无尽地夸耀父亲当年的勇武,[8]
你也有父亲的功劳可以讲述。
45 阿伽门农统治所有人,阿喀琉斯
是部属,众头领却归前者辖制。
你祖先还有佩洛普斯和坦塔罗斯,[9]
从朱庇特算起,你是第五代后裔。
你也不怯战,曾拿起令人憎厌的武器。[10]
50 但你能如何?是父亲放进你手里。[11]
我希望你曾有更好的场合展示勇气——
这并非你所选,而是强加于你。
可你完成了使命,埃癸斯托斯被割断
喉管,染红你父亲曾染红的宫殿。
55 皮洛士痛斥你,将你的善行扭曲为罪行,
居然还厚颜地直视我的眼睛。
我怒不可遏,脸上和心中都血气翻涌,
胸膛被禁锢的火焰烧得剧痛。
竟有人当着我的面攻击俄瑞斯忒斯?
60 我却没有力,手边也没有武器。
至少我能哭,恨意借助哭泣来发泄,
泪水从前襟淌下,仿佛一条河。
我永远只有它们,永远滴洒着它们,
脸颊在长久的泪泉中印满污痕。
65 难道是遗传的宿命,今天仍无法躲过,
坦塔罗斯家的女人必定遭掳掠?
我不会提及河畔天鹅的诡计,也不想
抱怨朱庇特藏进羽毛的伪装——[12]
细长的科林斯地峡分开双海的地方,
70 希波达米娅被马车劫往异乡;[13]
多亏了卡斯托尔和珀鲁克斯兄弟,[14]
姐姐海伦才逃离阿提卡的城市;[15]
后来她又被伊达山的客人拐至海外,[16]
希腊将士因为她而同仇敌忾。
75 我的确几乎不记得,但还是记得:到处
都一片悲声,充满焦虑与恐惧;
外祖父、她妹妹福柏和两位弟弟都在哭,[17]
丽达在祈求诸神和朱庇特保护;
而我,只顾撕扯着还未留长的头发,
80 反复喊,“妈妈,为什么把我抛下?”
(那时父亲不在。)仿佛为证明我属于
此家族,我又成了皮洛士的猎物![18]
真希望阿喀琉斯没死于阿波罗的弓![19]
他若在,会谴责儿子无耻的举动;
85 阿喀琉斯过去和现在都不想看见[20]
男人遭夺妻之恨,却以泪洗面。
我究竟犯了何罪,叫天神如此憎恨?
我的厄运应该归咎于哪颗星?
幼时就失去母亲,父亲在远方打仗,[21]
90 他们都活着,我却跟孤儿一样。
亲爱的母亲,早年我不曾用稚嫩的舌尖
笨拙地对你说出甜蜜的语言;
不曾用我的一双小手紧搂你脖子,
或者坐在你膝上,享受亲昵;
95 你不曾关心我的成长,当我做新娘,
也没能走进母亲装饰的洞房。
你回来之时,我去迎接(我不愿隐瞒),
我发现已经不认识母亲的脸,
但能感觉到你是海伦,因为你最美;
100 你也追问着旁人,女儿是哪位。
我此生的唯一福气是嫁给俄瑞斯忒斯——
他若不力争,我只能忍受分离。
父亲得胜归来,我却成皮洛士的俘虏,
毁灭的特洛伊赠给我这份礼物。
105 然而,当太阳在高空驾驭炫目的马车,[22]
不幸的我尚能少受点折磨;
当夜晚将高声尖叫、痛苦呻吟的我
关进闺房,在床上凄然躺着,
我全然无法入睡,泪水涌满双目,
110 如敌人一般竭力躲避着丈夫。
时常因伤心而发怔,忘了何时何地,
无意中触到那具可鄙的肉体,[23]
感觉到犯了罪,顿然从他身边惊起,
相信这双手已经印上了污迹。
115 时常我喊出俄瑞斯忒斯,而非皮洛士,
把口误当作吉兆,心中暗喜。
我发誓,请不幸家族和首位祖先作证[24]
(他震撼海洋、大地和自己的天庭),
请你父亲、我伯父的尸骸作证(感谢你
120 勇敢的复仇,他才能在坟中安息),
要么我夭亡,任青春的火焰寂然熄灭,
要么让坦塔罗斯的两位后代结合。[25]
[1] 赫尔密俄涅(Hermione)是墨涅拉俄斯和海伦的女儿,在父亲远征特洛伊期间,被外祖父廷达瑞俄斯许配给阿伽门农之子俄瑞斯忒斯(Orestes)。此时,墨涅拉俄斯并不知情,他许诺将女儿嫁给阿喀琉斯之子皮洛士(Pyrrhus)。由于这个承诺,皮洛士从特洛伊一回来,就强行劫走了赫尔密俄涅。但她深爱俄瑞斯忒斯,厌恶皮洛士,所以写信向前者求助。收到信后,俄瑞斯忒斯在阿波罗神庙杀死皮洛士,夺回了赫尔密俄涅。
[2] 赫尔密俄涅之父墨涅拉俄斯和俄瑞斯忒斯之父阿伽门农是兄弟。
[3] “皮洛士”对应的拉丁文原词是Aeacide(埃阿科斯的后裔),埃阿科斯是其曾祖父。
[4] “亚该亚”代指希腊。赫克托耳的妻子安德洛玛刻在特洛伊陷落时被皮洛士俘虏,皮洛士后来把她嫁给了普里阿摩斯的另一个儿子赫勒诺斯(Helenus),所以她作为亡国奴的命运不算太惨。
[5] “岳父”和“妻子”分别指墨涅拉俄斯和海伦。
[6] “阿特柔斯”(Atreus)在原文中还有同位语Pelopeius,意为“佩洛普斯(Pelops)之子”。佩洛普斯是坦塔罗斯(Tantalus)之子,阿特柔斯、图埃斯特和庇透斯之父,曾被父亲肢解,做成菜肴给神吃,后来被众神恢复身体并复活。阿伽门农和墨涅拉俄斯都是阿特柔斯的儿子。
[7] “特洛伊访客”指帕里斯,对应的拉丁文原词是Dardanius(达尔达诺斯人),达尔达诺斯是特洛伊先祖。
[8] 这里的“他”指皮洛士,“父亲”指阿喀琉斯。
[9] 坦塔罗斯(Tantalus)是朱庇特之子,尼俄柏和佩洛普斯之父。因为杀死佩洛普斯让众神吃,被罚入地府,水永远在他边上,他却永远喝不到水。
[10] 克吕泰墨斯特拉(Clytemnestra)和奸夫埃癸斯托斯(Aegisthus)合谋杀死了阿伽门农,俄瑞斯忒斯为父亲报仇,杀死了母亲和埃癸斯托斯,并因为弑母的行为遭到复仇女神的追逐,所以奥维德说“令人憎厌的武器”。
[11] 也即是说,俄瑞斯忒斯的行为从他父亲的角度说是正当的,他别无选择。
[12] 这里影射的是赫尔密俄涅外祖母丽达的故事。
[13] 赫尔密俄涅曾祖父佩洛普斯曾经是佛里吉亚的国王,后来到了希腊,做了皮萨的国王。原来的皮萨国王俄诺马俄斯(Oenomaus)通过马车比赛来选择女婿。佩洛普斯以半个王国的允诺收买了国王的手下米尔提罗斯(Myrtilus),让他在国王的马车上做手脚,好让自己在比赛中胜出,从而获得与公主希波达米娅(Hippodamia)结婚的权利。结果国王在比赛中被马车抛出摔死,佩洛普斯得以和公主成亲,并继承王位。
[14] 卡斯托尔和珀鲁克斯兄弟在原文中被称为Amyclaeo(阿穆克莱人),是因为两人据说出生在拉科尼亚的阿穆克莱城。
[15] 海伦被形容为Taenaris(泰那罗人),泰那罗(Taenarus)在伯罗奔尼撒半岛最南端,古代传说山崖上的一个洞口是地府入口,此处代指斯巴达。“阿提卡”对应的拉丁文原词是Mopsopia,意为“莫普索匹亚的”, 莫普索匹亚是雅典的别称,因为莫普索斯(Mopsus)是传说中古代雅典的国王。
[16] “伊达山的客人”指帕里斯。
[17] “外祖父”指廷达瑞俄斯。根据欧里庇得斯在《伊菲革涅娅》(Iphigenia)中的说法,海伦有一个妹妹叫福柏(Phoebe)。“两位弟弟”指卡斯托尔和珀鲁克斯。
[18] “属于此家族”对应的拉丁文原词是Pelopeia,意为“佩洛普斯家族的”。“皮洛士”对应的拉丁文原词是 Neoptolemo(尼奥普托列墨斯),尼奥普托列墨斯是皮洛士的别名,意为“新战士”,因为他参加特洛伊战争时非常年轻。
[19] 阿喀琉斯死于阿波罗借帕里斯之手射出的弓,参考《变形记》(Metamorphoses)第十二卷584-606行。
[20] 影射阿喀琉斯不肯容忍布里塞伊丝被夺之事。
[21] “失去母亲”是因为帕里斯拐走了海伦。
[22] “太阳”对应的拉丁文原词是Titan(提坦),拉丁文诗歌中的这个词经常指太阳。
[23] “可鄙的肉体”对应的拉丁文原词是Scyria membra,意为“斯库洛斯的肢体”。这个说法之所以能表达蔑视,是因为阿喀琉斯的母亲忒提斯在特洛伊战争爆发前得知了儿子会战死的命运,于是将他装扮成女人,藏在斯库洛斯(Scyros)国王吕科梅迪斯(Lycomedes)的女儿中间,皮洛士就是出生在斯库洛斯。参考阿波罗多若斯的《神话汇编》(Bibliotheca 3.13.8)中。
[24] 坦塔罗斯的家族史充满了强奸和谋杀,所以是古希腊悲剧的重要素材库。“首位祖先”指朱庇特。
[25] 赫尔密俄涅最终如愿以偿。