《女杰书简》第7首



Sic ubi fata vocant, udis abiectus in herbis[1]
ad vada Maeandri concinit albus olor.
Nec quia te nostra sperem prece posse moveri,
adloquor (adverso movimus ista deo),
5 sed merita et famam corpusque animumque pudicum
cum male perdiderim, perdere verba leve est.
Certus es ire tamen miseramque relinquere Didon,
atque idem venti vela fidemque ferent?
Certus es, Aenea, cum foedere soluere naves
10 quaeque ubi sint nescis, Itala regna sequi?
Nec nova Carthago, nec te crescentia tangunt
moenia nec sceptro tradita summa tuo?
Facta fugis, facienda petis; quaerenda per orbem
altera, quaesita est altera terra tibi.
15 Ut terram invenias, quis eam tibi tradet habendam?
Quis sua non notis arva tenenda dabit?
Alter amor tibi restat? Habenda est altera Dido?[2]
Quamque iterum fallas, altera danda fides?
Quando erit ut condas instar Carthaginis urbem
20 et videas populos altus ab arce tuos?
Omnia si veniant nec di tua vota morentur,
unde tibi, quae te sic amet, uxor erit?
Uror, ut inducto ceratae sulpure taedae;
ut pia fumosis addita tura focis.
25 Aeneas oculis semper vigilantis inhaeret;
Aenean animo noxque diesque refert.
Ille quidem male gratus et ad mea munera surdus
et quo, si non sim stulta, carere velim.
Non tamen Aenean, quamvis male cogitat, odi,
30 sed queror infidum questaque peius amo.
Parce, Venus, nurui, durumque amplectere fratrem,
frater Amor! Castris militet ille tuis
aut ego quem coepi (neque enim dedignor) amare,[3]
materiam curae praebeat ille meae.
35 Fallor et ista mihi falso iactatur imago;
matris ab ingenio dissidet ille suae.
Te lapis et montes innataque rupibus altis
robora, te saevae progenuere ferae,
aut mare, quale vides agitari nunc quoque ventis,
40 quo tamen adversis fluctibus ire paras.
Quo fugis? Obstat hiemps. Hiemis mihi gratia prosit.
Adspice ut eversas concitet Eurus aquas.
Quod tibi malueram, sine me debere procellis;
iustior est animo ventus et unda tuo.
45 Non ego sum tanti (quamvis merearis, inique)[4]
ut pereas, dum me per freta longa fugis.
Exerces pretiosa odia et constantia magno,
si, dum me careas, est tibi vile mori.
Iam venti ponent strataque aequaliter unda
50 caeruleis Triton per mare curret equis.
Tu quoque cum ventis utinam mutabilis esses!
Et, nisi duritia robora vincis, eris.
Quid, si nescires insana quid aequora possunt?
Expertae totiens tam male credis aquae!
55 Ut, pelago suadente etiam, retinacula solvas,
multa tamen latus tristia pontus habet.
Nec violasse fidem temptantibus aequora prodest;
perfidiae poenas exigit ille locus,
praecipue cum laesus amor, quia mater Amorum
60 nuda Cytheriacis edita fertur aquis.
Perdita ne perdam, timeo, noceamve nocenti,
neu bibat aequoreas naufragus hostis aquas.
Vive, precor; sic te melius quam funere perdam;
tu potius leti causa ferere mei.
65 Finge, age, te rapido (nullum sit in omine pondus)
turbine deprendi; quid tibi mentis erit?
Protinus occurrent falsae periuria linguae
et Phrygia Dido fraude coacta mori;
coniugis ante oculos deceptae stabit imago
70 tristis et effusis sanguinulenta comis.
‘Quicquid id est, totum merui; concedite,’ dicas,[5]
quaeque cadent, in te fulmina missa putes.
Da breve saevitiae spatium pelagique tuaeque;
grande morae pretium tuta futura via est.
75 Nec mihi tu curae; puero parcatur Iulo.[6]
Te satis est titulum mortis habere meae.
Quid puer Ascanius, quid commeruere Penates?[7]
Ignibus ereptos obruet unda deos?
Sed neque fers tecum, nec quae mihi perfide, iactas,
80 presserunt umeros sacra paterque tuos.
Omnia mentiris, neque enim tua fallere lingua
incipit a nobis primaque plector ego.
Si quaeras ubi sit formosi mater Iuli,
occidit a duro sola relicta viro.
85 Haec mihi narraras; haec me movere. Merentem[8]
ure; minor culpa poena futura mea est.[9]
Nec mihi mens dubia est quin te tua numina damnent;
per mare, per terras septima iactat hiemps.
Fluctibus eiectum tuta statione recepi
90 vixque bene audito nomine regna dedi.
His tamen officiis utinam contenta fuissem,
et mihi concubitus fama sepulta foret!
Illa dies nocuit, qua nos declive sub antrum
caeruleus subitis compulit imber aquis.
95 Audieram vocem; nymphas ululasse putavi;
Eumenides fatis signa dedere meis.
Exige, laese pudor, poenam et violate Sychaeeu[10]
ad quem, me miseram, plena pudoris eo.[11]
Est mihi marmorea sacratus in aede Sychaeus
100 (oppositae frondes velleraque alba tegunt);
hinc ego me sensi noto quater ore citari;
ipse sono tenui dixit: ‘Elissa, veni.’
Nulla mora est, venio, venio tibi dedita coniunx;
sum tamen admissi tarda pudore mei.
105 Da veniam culpae; decepit idoneus auctor;
invidiam noxae detrahit ille meae.
Diva parens seniorque pater pia sarcina nati
spem mihi mansuri rite dedere viri;[12]
si fuit errandum, causas habet error honestas;
110 adde fidem, nulla parte pigendus erit.
Durat in extremum vitaeque novissima nostrae
prosequitur fati, qui fuit ante, tenor.
Occidit internas coniunx mactatus ad aras,[13]
et sceleris tanti praemia frater habet.
115 Exul agor cineresque viri patriamque relinquo
et feror in duras hoste sequente vias.
Adplicor ignotis fratrique elapsa fretoque
quod tibi donavi, perfide, litus emo;
urbem constitui lateque patentia fixi
120 moenia finitimis invidiosa locis.
Bella tument; bellis peregrina et femina temptor,
vixque rudis portas urbis et arma paro;
mille procis placui, qui in me coiere querentes
nescio quem thalamis praeposuisse suis.
125 Quid dubitas vinctam Gaetulo tradere Iarbae?
praebuerim sceleri bracchia nostra tuo.
Est etiam frater, cuius manus impia poscit
respergi nostro, sparsa cruore viri.
Pone deos et quae tangendo sacra profanas.
130 Non bene caelestis impia dextra colit;
si tu cultor eras elapsis igne futurus,
paenitet elapsos ignibus esse deos.
Forsitan et gravidam Dido, scelerate, relinquas,
parsque tui lateat corpore clausa meo.
135 Accedet fatis matris miserabilis infans
et nondum nati funeris auctor eris,[14]
cumque parente sua frater morietur Iuli,
poenaque conexos auferet una duos.
‘Sed iubet ire deus.’ Vellem vetuisset adire
140 Punica nec Teucris pressa fuisset humus.
Hoc duce nempe deo ventis agitaris iniquis
et teris in rabido tempora longa freto?
Pergama vix tanto tibi erant repetenda labore,
Hectore si vivo quanta fuere forent.
145 Non patrium Simoenta petis, sed Thybridas undas;
nempe ut pervenias quo cupis, hospes eris,
utque latet vitatque tuas abstrusa carinas,
vix tibi continget terra petita seni.
Hos potius populos in dotem, ambage remissa,
150 accipe et advectas Pygmalionis opes;
Ilion in Tyriam transfer felicius urbem
iamque locum regis sceptraque sacra tene.[15]
Si tibi mens avida est belli, si quaerit Iulus
unde suo partus Marte triumphus eat,
155 quem superet, ne quid desit, praebebimus hostem;
hic pacis leges, hic locus arma capit.
Tu modo, per matrem fraternaque tela, sagittas,
perque fugae comites, Dardana sacra, deos
(sic superent quoscumque tua de gente reportas,
160 Mars ferus et damni sit modus ille tui,
Ascaniusque suos feliciter impleat annos,
et senis Anchisae molliter ossa cubent!),
parce, precor, domui, quae se tibi tradit habendam.
Quod crimen dicis praeter amasse meum?
165 Non ego sum Phthia magnisque oriunda Mycenis
nec steterunt in te virque paterque meus.
Si pudet uxoris, non nupta, sed hospita dicar;
dum tua sit, Dido quodlibet esse feret.
Nota mihi freta sunt Afrum plangentia litus;
170 temporibus certis dantque negantque viam;
cum dabit aura viam, praebebis carbasa ventis;
nunc levis eiectam continet alga ratem.
Tempus ut observem, manda mihi; serius ibis,
nec te, si cupies, ipsa manere sinam.
175 Et socii requiem poscunt, laniataque classis
postulat exiguas semirefecta moras.
Pro meritis et siqua tibi debebimus ultra,[16]
pro spe coniugii tempora parva peto;
dum freta mitescant et amorem temperet usus
180 fortiter ediscam tristia posse pati.
Si minus, est animus nobis effundere vitam;
in me crudelis non potes esse diu.
Adspicias utinam quae sit scribentis imago;
scribimus, et gremio Troicus ensis adest,
185 perque genas lacrimae strictum labuntur in ensem,
qui iam pro lacrimis sanguine tinctus erit.
Quam bene conveniunt fato tua munera nostro!
Instruis impensa nostra sepulcra brevi.
Nec mea nunc primum feriuntur pectora telo;
190 ille locus saevi vulnus amoris habet.
Anna soror, soror Anna, meae male conscia culpae,
iam dabis in cineres ultima dona meos.
Nec consumpta rogis inscribar Elissa Sychaei;[17]
hoc tamen in tumuli marmore carmen erit:[18]
195 ‘Praebuit Aeneas et causam mortis et ensem;
ipsa sua Dido concidit usa manu.’
[1] 在少数抄本中,此诗最开始还有两行(Accipe, Dardanide, moriturae carmen Elissae; / quae legis, a nobis ultima verba legis),但学界普遍认为并非出自奥维德之手。
[2] Alter amor tibi restat? Habenda est altera Dido=alter habendus amor tibi restat et altera Dido
[3] aut=atque; quem=quae
[4] quamvis merearis=quod non cessaris=quam tu dimittis=quid non censeris
[5] Quicquid id est, totum=quid tanti est ut tum
[6] curae=parcas
[7] commeruere=di meruere=meruere
[8] haec me movere=sat me monuere=at me novere=at me movere=di me monuere
[9] ure=inde=illa
[10] poenam et=poenas; violate=violataque=violente; Sychaeeu=Sychae=Sychaeus=Sychaeo=lecti
[11] ad quem=ad quas; 97a行iura nec ad cineres fama retenta meos; 97b行vosque mei manes animaeque cinisque sichei
[12] viri=tori
[13] internas=infernas=Herceas
[14] nati=nato
[15] iamque locum=resque loco=inque loco
[16] ultra=ultro
[17] Nec=et
[18] tamen=sed=tantum

(狄多致埃涅阿斯)[1]
 
当死亡召唤,迈安得洛斯洁白的天鹅[2]
躺在潮湿的草岸上,也如此唱歌。
我写信,并非指望哀求还能打动你
(落笔时就已感觉到神的敌意),
5 而是我不在意挥霍言语,既然已挥霍
名声、贞节和忠心,却毫无结果。
你仍然决意要走,抛下可怜的狄多,
让风吹走你的帆,你的承诺?
你仍然决意解开船缆和我们的盟约,
10 驶向你不知所在的意大利诸国?
新建的迦太基、日渐宏伟的城墙、转呈[3]
给你的王权都不能改变你的心?
你逃离已成,追逐未成;你所求之地
需穿越世界,此处却在你手里。
15 即使你找到,谁会将它交给你统御?
谁能让陌生人占据自己的领土?
新的爱等着你?你又会拥有新的狄多?
又一次信誓旦旦,又一次欺惑?
何时你才能建好与迦太基比肩的大城,
20 从巍峨的塔堡俯瞰你的臣民?
就算这一切都发生,愿望没有神作梗,
哪里有如我这般爱你的女人?
我燃烧,犹如添了一层硫磺的蜡炬,
犹如虔诚的乳香倒进了祭炉。
25 埃涅阿斯始终萦绕着我无眠的眼睛,
埃涅阿斯昼夜都纠缠我的魂。
他的确不知道感恩,冷对我的殷勤,
真想与他无瓜葛,若我不愚蠢!
然而我并不恨他,虽然他别有企图,
30 只是怨他太无信,越怨爱越苦。
维纳斯,善待儿媳!拥抱狠心的弟弟,[4]
丘比特!让他为你的阵营效力,
或让我已爱上的他(我绝不耻于承认)
愿意被动地接受我这番温情。
35 我错了,受骗于周围飘荡的虚假影像:
他与母亲的禀性根本不相仿。
是石块、山岩和在峭壁扎根的橡树,
是凶残的野兽,产下你这种怪物,[5]
要不就是海(你看它此刻如何随风
40 翻腾,而你却准备冲入骇浪中)。
你逃向哪里?风暴拦路。愿风暴助我!
瞧啊,东风掀起了怎样的涛波!
我宁可欠你的情分,就让我欠给狂飙——
比起你的心,风浪对我反更好。
45 我还不值得你去死(不义的人,尽管
你该死),当你躲避我,横越深渊!
你所坚持的憎厌代价太高,太昂贵,
如果为了摆脱我,死也无所谓。
风很快就会止息,浪很快就会安宁,
50 特里同将乘着蓝骏在水面穿行。[6]
但愿你也能改变,随变幻无定的风!
你会的,除非你比橡树还坚硬。
什么,仿佛你不知晓海洋疯狂的力量?
竟信任反复给你苦楚的波浪!
55 即使海甜蜜地邀请,你能够顺利起航,
浩瀚水体仍潜藏许多祸殃。
践踏诺言的家伙出海更不会有善果,
那是专门惩罚伪誓的场所,
爱遭冒犯时尤其如此,因为据传闻,
60 小爱神的母亲赤身从水里诞生。[7]
我被毁,却怕毁你;被伤,却怕伤你,
不愿敌人沉了船,在海中溺毙。
我祈求你活着,有比死更好的复仇方式——
你会因为我的死而被人铭记。
65 来吧,想想看,被一场风暴困住(别让
这兆象有任何意义),你感觉怎样?
你会立刻回忆起诡诈舌头的谎言,
还有我狄多,死于你的欺骗。[8]
含冤妻子的身影会站在你眼前,一脸[9]
70 凄惶,披散着头发,浑身血染。
“什么罪我都承认!神啊,饶恕我!”你会喊,
会觉得自己将承受所有的雷电。
给海的狂暴、你的狂暴一点点时间:
推延的丰厚报偿是航程的安全。
75 我并不在意你,而是为年幼的尤卢斯担忧——[10]
你害死我一人,享受的荣耀已足够。
阿斯卡尼俄斯何辜,你那些家神何辜?
从火中拯救,却又以波浪倾覆?
但你并没带他们,你向我吹嘘的圣器
80 和父亲也没有扛在肩上,骗子![11]
全都是谎话!你的舌头并不是从我
开始骗,我也不是第一个受害者。
英俊尤卢斯的母亲如今在哪里?答案是:[12]
孤零零死去,被狠心的丈夫抛弃。[13]
85 你告诉我此事,我顿然警觉。烧死我吧,
我活该!我的错重于这样的刑罚。
然而我深信,你的神灵正在惩治你:
海上、陆上的漂泊已七个冬季。
你叫波浪卷上岸,我给你安定的住所;
90 几乎不识你,我又给了你王座。
可我多希望自己的善行以此为边疆,
你我同眠的消息永远被埋葬!
那是宿命的一日,乌云密布的天空
降下骤雨,将你我驱进山洞。[14]
95 我曾听见喧响,以为是宁芙的尖叫,
其实是复仇女神示警的信号。
遭受羞辱的贞节,为绪凯俄斯惩罚我![15]
我满心愧疚,正赶去与他会合。
一座大理石神庙里,我造了他的雕像
100 (被悬挂的枝叶和洁白的羊毛隐藏)。
我四次听到熟悉的声音从那里催促:
“艾丽萨,过来。”是他在对我低语。[16]
没有耽搁,我来了,我来了,属于你的妻;
但我因过失而惭怍,欲行又止。
105 饶恕我吧!欺骗我的他算得上般配,
于是这罪行便少惹一分憎恚。
母亲是女神,他也诚心孝敬老父亲,
所以我憧憬他会是忠贞的夫君。
若我免不了犯错,这个错情有可原,
110 只要他守信,我就没什么可抱怨。
昔日早已启动的厄运一直追逐我,
生命的最后时刻也难以逃脱。
丈夫被屠杀,倒在家庭的祭坛旁边,
滔天大罪的果实被兄长霸占。[17]
115 我被驱赶,抛下良人的骨灰和故国,
敌军尾随,我开始艰险的漂泊。
在未知的世界登岸,逃离大海和兄弟,
我买下已经赠给无信者的土地。[18]
我在此建城,筑起远远延伸的高墙,
120 吸引了周边诸邻嫉妒的目光。
敌意涌动,异乡的女子遭兵戎考验,
只好以简陋的城门和装备应战。
我引来千名求婚者,他们联手逼问:
为什么选择陌生人,却拒绝他们?
125 你何不绑了我,交给盖图里亚的亚尔巴?[19]
我会听凭你行凶,绝不挣扎。
还有我亲兄,他那只渎神的手,涂抹着
妹夫的血污,又渴望添上我的血。
放开神像和圣器,你触碰就是玷污,
130 天界的居民怎能被脏手羞辱?
倘若逃出火海就意味着接受你敬拜,
他们正懊悔自己逃出了火海。
或许你也会抛弃怀孕的狄多,恶棍,
不管我腹中藏着你的一部分!
135 母亲的死亡将捎上这位悲惨的婴孩,
还未降生,就已经被你戕害,
尤卢斯的弟弟将与母亲同时销殒,
一次惩罚将带走相连的两条命。
“可是神命令我走。”我希望他当日禁止[20]
140 你来,禁止特洛伊踏足迦太基。[21]
就是这位神领着你在狂暴的风中颠簸,
在怒涛肆虐的海上无尽地消磨?
即使回到特洛伊也不用如此费周章,
若赫克托耳还活着,它依旧辉煌。
145 你不去先祖的西摩伊斯河,而是去台伯河,[22]
即使你如愿到达,那也是异国;
你所寻求的土地会藏匿,会避开你的船,
即使到老年,也未必与你相见。
停止流浪吧,接受我赠予的这些臣仆,
150 还有我带来的皮格马利翁的财富;
顺从好运,将伊利昂搬到推罗的新城,[23]
占据王座,手握神圣的权柄。
如果你的心追逐沙场,如果尤卢斯
盼望以自己的武力赢取胜利,
155 他不会失望,会找到等待征服的敌人——
此地爱和平的法律,也不怕战争。
只求你,顾念母亲和兄长的飞箭,顾念[24]
曾与你一路相伴的特洛伊神龛
(如此,愿随你从故国来的同宗都平安,
160 愿那场血战已终结你的灾难,
愿阿斯卡尼俄斯能幸福地走完一生,
愿安喀塞斯的骨骸永得安宁!),
仁慈地对待将自己献给你的这一家!
除了爱你,我还有什么可惩罚?
165 我不是来自皮提亚或者强盛的迈锡尼,[25]
丈夫和父亲也不曾起兵威胁你。
若耻于以我为妻,称我为东家,而非
新娘:只要属于你,狄多不怨恚。
我熟谙拍击北非岸滨的这片大海,
170 它能否通航,季节自有安排。
当风允许人启程,你就能悬起布帆;
现在轻飘飘的海藻却让船搁浅。
吩咐我来观察恰当的时机,以后你会走,
到那天即使你想,我也不许留。
175 同伴们也要求休整,你那残破的舰队
才修复一半,同样需在此稍待。
你曾对我好,或许将来还能有善举,
我可以不奢望婚姻,只求你暂住,
等海变温和,等习惯平息我汹涌的爱,
180 等我已学会勇敢地承受悲哀。
若这都不成,我就决心了结此生命,
让你无机会长久地对我残忍。
我写信的这副模样,真希望你能看见!
手握笔,膝上放着特洛伊的剑,
185 泪水从双颊滚落,敲击着出鞘的铁,
很快,不再是泪涂染它,而是血。
在我临终的时候,你的礼物多适宜!
你为我的坟准备了便宜的装饰。
武器并不是第一次洞穿我的胸膛,
190 凶狠的爱早已留下了创伤。
安娜,亲爱的妹妹,你不幸知晓我的罪,[26]
你将以眼泪做祭礼,拜我的骨灰。
火葬后不要写“艾丽萨——绪凯俄斯之妻”,
请在大理石墓碑上刻这样的诗:
195 “埃涅阿斯给了她死的理由和一把剑,
狄多用自己的手将生命斩断。”


[1] 特洛伊陷落后,维纳斯和安喀塞斯(Anchises)之子埃涅阿斯(Aeneas)因为此前对希腊人友好,受到了希腊人的善待,他们允许他率领部众离开。他在海上漂泊许久后,来到北非的迦太基。按照维吉尔的虚构说法,当时这里由女王狄多(Dido)统治。她是海格力斯祭司绪凯俄斯(Sychaeus)的妻子。此前,她兄长、推罗国王皮格马利翁(Pygmalion)觊觎绪凯俄斯的财富,谋杀了他。狄多离开推罗,在北非创建了迦太基。埃涅阿斯受到狄多的热情接待,两人产生了恋情。但神提醒埃涅阿斯,他的天命是在意大利建国,所以埃涅阿斯准备离开,于是狄多给他写了这封信。
[2] 迈安得洛斯(Maeander)是小亚细亚一条水道极其蜿蜒的河,注入爱琴海。天鹅死前会唱歌是西方古代的传说,可参考奥维德《哀歌集》(Tristia)第5部第1首。
[3] “迦太基”(Carthago)在布匿人的语言中就是“新城”的意思。
[4] “儿媳”是狄多自指,“弟弟”指埃涅阿斯,因为他和丘比特都是爱神维纳斯的儿子。
[5] 这是西方古代责骂一个人狠心的典型说法,参考卡图卢斯《歌集》(Carmina)第60首。
[6] 特里同(Triton)是涅普顿和安菲特里忒(Amphitrite)的儿子,负责为涅普顿开道。
[7] “小爱神的母亲”指维纳斯,“水里”对应的拉丁文原词是Cytheriacis aquis(库泰拉的水),传说维纳斯在库泰拉岛(Cythera)附近的海水中诞生。这行的“小爱神”(Amorum)用了复数,因为传说有两位小爱神。
[8] “你的欺骗”对应的拉丁文原词是Phrygia fraude(佛里吉亚的欺骗),佛里吉亚代指特洛伊。
[9] Barchiesi(1993)指出,维吉尔笔下的狄多也对埃涅阿斯发出了类似的死后继续纠缠他的威胁(Aeneid 4.386)。
[10] 尤卢斯(Iulus)和第57行的阿斯卡尼俄斯(Ascanius)是同一个人的不同名字,都指埃涅阿斯与妻子克鲁萨(Creusa)生的儿子。
[11] 根据维吉尔、贺拉斯等诗人的说法,埃涅阿斯以虔敬著称,从特洛伊火海逃出时,他背着年迈的父亲安喀塞斯,也带走了诸神的圣器。
[12] “母亲”指克鲁萨。
[13] 按照维吉尔的说法,埃涅阿斯不是有心抛弃原配妻子,而是在逃离特洛伊时错过了,还曾冒险回去找,但天命是他必须去另一个国度,娶另一个妻子。
[14] 埃涅阿斯和狄多的幽会见维吉尔《埃涅阿斯纪》(Aeneid)第四卷。
[15] 绪凯俄斯是狄多死去的丈夫。
[16] 狄多(Dido)原名艾丽萨(Elissa),死后才被称为“狄多”(迦太基语意为“大胆的女人”)。
[17] “兄长”指皮格马利翁,见本诗的第一个注释。
[18] “无信者”指埃涅阿斯,“土地”指迦太基。
[19] 迦太基建城的土地买自当时盖图里亚(Gaetulia)的国王亚尔巴(Iarba)。亚尔巴因为求婚遭拒,举兵威胁狄多。
[20] “神”指引导埃涅阿斯前往意大利的墨丘利或阿波罗。
[21] “特洛伊”对应的拉丁文原词是Teucris(透克罗斯人),透克罗斯是斯卡曼德洛斯(Scamander)的儿子和特洛伊先祖达尔达诺斯(Dardanus)的女婿,后来成为特洛伊国王。“迦太基”对应的拉丁文原词是Punica (布匿)。
[22] 西摩伊斯河和台伯河分别在特洛伊和罗马。
[23] 伊利昂即特洛伊。
[24] “母亲和兄长”指维纳斯和丘比特。
[25] 皮提亚(Phthia)是阿喀琉斯的故乡,迈锡尼(Mycenae)是阿伽门农的故乡。
[26] 安娜(Anna)是狄多的妹妹,关于她的故事,可参考奥维德《岁时记》(Fasti)第三卷555-654行。