Quam nisi tu dederis, caritura est ipsa, salutem
mittit Amazonio Cressa puella viro.
Perlege, quodcumque est. Quid epistula lecta nocebit?
te quoque in hac aliquid quod iuvet esse potest.
5 His arcana notis terra pelagoque feruntur;
inspicit acceptas hostis ab hoste notas.
Ter tecum conata loqui ter inutilis haesit
lingua, ter in primo destitit ore sonus.
Qua licet et quitur, pudor est miscendus amori;
10 dicere quae puduit, scribere iussit amor.
Quidquid Amor iussit, non est contemnere tutum;
regnat et in dominos ius habet ille deos.
Ille mihi primo dubitanti scribere dixit:
‘Scribe. Dabit victas ferreus ille manus.’
15 Adsit, et, ut nostras avido fovet igne medullas,
figat sic animos in mea vota tuos![1]
Non ego nequitia socialia foedera rumpam;
fama, velim quaeras, crimine nostra vacat.
Venit amor gravius, quo serius. Urimur intus;
20 urimur et caecum pectora vulnus habent.
Scilicet ut teneros laedunt iuga prima iuvencos
frenaque vix patitur de grege captus equus,
sic male vixque subit primos rude pectus amores
sarcinaque haec animo non sedet apta meo.
25 Ars fit, ubi a teneris crimen condiscitur annis;
quae venit exacto tempore, peius amat.[2]
Tu nova servatae carpes libamina famae
et pariter nostrum fiet uterque nocens.
Est aliquid plenis pomaria carpere ramis
30 et tenui primam delegere ungue rosam.
Si tamen ille prior, quo me sine crimine gessi,
candor ab insolita labe notandus erat,
at bene successit, digno quod adurimur igni;
peius adulterio turpis adulter obest.
35 Si mihi concedat Iuno fratremque virumque,
Hippolytum videor praepositura Iovi.
Iam quoque, vix credes, ignotas mutor in artes;
est mihi per saevas impetus ire feras;
iam mihi prima dea est arcu praesignis adunco
40 Delia; iudicium subsequor ipsa tuum.
In nemus ire libet pressisque in retia cervis
hortari celeris per iuga summa canes
aut tremulum excusso iaculum vibrare lacerto
aut in graminea ponere corpus humo.
45 Saepe iuvat versare leves in pulvere currus
torquentem frenis ora fugacis equi;
nunc feror ut Bacchi furiis Eleleides actae[3]
quaeque sub Idaeo tympana colle movent
aut quas semideae Dryades Faunique bicornes
50 numine contactas attonuere suo.
Namque mihi referunt, cum se furor ille remisit,
omnia; me tacitam conscius urit amor.
Forsitan hunc generis fato reddamus amorem
et Venus ex tota gente tributa petat.
55 Iuppiter Europen (prima est ea gentis origo)
dilexit, tauro dissimulante deum;
Pasiphae mater, decepto subdita tauro,
enixa est utero crimen onusque suo;
perfidus Aegides, ducentia fila secutus,
60 curva meae fugit tecta sororis ope.
En, ego nunc, ne forte parum Minoia credar,
in socias leges ultima gentis eo.
Hoc quoque fatale est; placuit domus una duabus;
me tua forma capit, capta parente soror;
65 Theseides Theseusque duas rapuere sorores;
ponite de nostra bina tropaea domo.
Tempore quo nobis inita est Cerealis Eleusin,
Gnosia me vellem detinuisset humus.
Tunc mihi praecipue, nec non tamen ante, placebas;
70 acer in extremis ossibus haesit amor.
Candida vestis erat, praecincti flore capilli,
flava verecundus tinxerat ora rubor,
quemque vocant aliae vultum rigidumque trucemque,
pro rigido Phaedra iudice fortis erat.
75 Sint procul a nobis iuvenes ut femina compti.
Fine coli modico forma virilis amat.
Te tuus iste rigor positique sine arte capilli
et levis egregio pulvis in ore decet.
Sive ferocis equi luctantia colla recurvas,
80 exiguo flexos miror in orbe pedes;
Seu lentum valido torques hastile lacerto,
ora ferox in se versa lacertus habet;
Sive tenes lato venabula cornea ferro,
denique nostra iuvat lumina, quidquid agas.[4]
85 Tu modo duritiam silvis depone iugosis.
non sum duritia digna perire tua.[5]
Quid iuvat incinctae studia exercere Dianae
et Veneri numeros eripuisse suos?
Quod caret alterna requie, durabile non est;
90 haec reparat vires fessaque membra novat;
arcus (et arma tuae tibi sunt imitanda Dianae)
si numquam cesses tendere, mollis erit.
Clarus erat silvis Cephalus multaeque per herbas
conciderant illo percutiente ferae,
95 nec tamen Aurorae male se praebebat amandum;
ibat ad hunc sapiens a sene diva viro.
Saepe sub ilicibus Venerem Cinyraque creatum
sustinuit positos quaelibet herba duos.
Arsit et Oenides in Maenalia Atalanta;
100 illa ferae spolium pignus amoris habet.
Nos quoque iam primum turba numeremur in ista;
si Venerem tollas, rustica silva tua est.
Ipsa comes veniam, nec me latebrosa movebunt
saxa neque obliquo dente timendus aper.
105 Aequora bina suis oppugnant fluctibus Isthmon
et tenuis tellus audit utrumque mare.
Hic tecum Troezena colam, Pittheia regna;
iam nunc est patria gratior illa mea.
Tempore abest aberitque diu Neptunius heros;
110 illum Pirithoi detinet ora sui;
praeposuit Theseus, nisi si manifesta negamus,[6]
Pirithoum Phaedrae Pirithoumque tibi.
Sola nec haec ad nos iniuria venit ab illo;
in magnis laesi rebus uterque sumus.
115 Ossa mei fratris clava perfracta trinodi
sparsit humi, soror est praeda relicta feris.
Prima securigeras inter virtute puellas
te peperit, nati digna vigore parens;
si quaeras ubi sit, Theseus latus ense peregit;
120 nec tanto mater pignore tuta fuit.
At ne nupta quidem taedaque accepta iugali;
cur, nisi ne caperes regna paterna nothus?
Addidit et fratres ex me tibi, quos tamen omnis
non ego tollendi causa, sed ille fuit.
125 O utinam nocitura tibi, pulcherrime rerum,
in medio nisu viscera rupta forent!
I nunc, sic meriti lectum reverere parentis,
quem fugit et factis abdicat ipse suis.
Nec, quia privigno videar coitura noverca,
130 terruerint animos nomina vana tuos.
Ista vetus pietas, aevo moritura futuro,
rustica Saturno regna tenente fuit;[7]
Iuppiter esse pium statuit quodcumque iuvaret,
et fas omne facit fratre marita soror.
135 Illa coit firma generis iunctura catena,
imposuit nodos cui Venus ipsa suos.
Nec labor est; celare licet; pete munus ab illa;[8]
cognato poterit nomine culpa tegi.
Viderit amplexus aliquis, laudabimur ambo,
140 dicar privigno fida noverca meo.
Non tibi per tenebras duri reseranda mariti
ianua, non custos decipiendus erit;
ut tenuit domus una duos, domus una tenebit;
oscula aperta dabas, oscula aperta dabis;
145 tutus eris mecum laudemque merebere culpa,
tu licet in lecto conspiciare meo.
Tolle moras tantum properataque foedera iunge:
qui mihi nunc saevit, sic tibi parcat Amor.
Non ego dedignor supplex humilisque precari.
150 Heu! Ubi nunc fastus altaque verba? Iacent.
Et pugnare diu nec me summittere culpae
certa fui, certi siquid haberet amor;
victa precor genibusque tuis regalia tendo
bracchia. Quid deceat, non videt ullus amans.
155 Depuduit, profugusque pudor sua signa reliquit.[9]
Da veniam fassae duraque corda doma.
Quod mihi sit genitor, qui possidet aequora, Minos,
quod veniant proavi fulmina torta manu,
quod sit avus radiis frontem vallatus acutis,
160 purpureo tepidum qui movet axe diem,
nobilitas sub amore iacet; miserere priorum
et, mihi si non vis parcere, parce meis.
Est mihi dotalis tellus Iovis insula, Crete;
serviat Hippolyto regia tota meo.
165 Flecte, ferox, animos. Potuit corrumpere taurum[10]
mater; eris tauro saevior ipse truci?
Per Venerem, parcas, oro, quae plurima mecum est
sic numquam, quae te spernere possit, ames;
sic tibi secretis agilis dea saltibus adsit
170 silvaque perdendas praebeat alta feras;
sic faveant Satyri montanaque numina Panes
et cadat adversa cuspide fossus aper;
sic tibi dent nymphae, quamvis odisse puellas
diceris, arentem quae levet unda sitim.
175 Addimus his precibus lacrimas quoque. Verba precantis
perlegis, at lacrimas finge videre meas.
[1] figat=frangat
[2] quae=cui
[3] Eleleides=Elelegides=Eleides
[4] iuvat=iuvas
[5] duritia=materia=militia
[6] nisi si=nisi=nisi nos
[7] 在很多抄本中,这行后面还有两行“Saturnus periit, perierunt et sua iura. / Sub Iove nunc mundus; iussa Iovis sequere”,但多数注者认为并非奥维德所作。
[8] licet; pete munus ab illa=licet peccemus amorem
[9] reliquit=relinquit
[10] ferox=feros
(淮德拉致希波吕托斯)[1]
你不给她平安,她不会平安——亚马逊青年,[2]
克里特少女给你送一声“平安”。[3]
别管她写什么,读下去。读信有什么妨碍?
里面或许有让你感兴趣的宝贝。
5 这些文字承载着跨陆越洋的秘密,
敌人也浏览敌人送来的讯息。
我三次尝试与你说话,舌头却三次
僵住,声音在唇边将我抛弃。
羞耻心总应该尽其所能与爱相连接,
10 难以启齿的情愫非命令我写。
无论小爱神吩咐什么,蔑视他都危险,[4]
他大权在握,天界都不敢冒犯。
最初,我迟迟没有落笔,他在旁催促:
“写吧,他虽然心硬,终会被降伏。”
15 愿他庇佑,正如热火正炙烤我骨髓,
也让他遂了我的愿,射中你心扉!
我不会诉诸邪行来破坏婚姻的誓约,
我的名声(希望你打听)无亏缺。
爱来得越晚,力量越凌厉。我内里燃烧,
20 燃烧,胸膛在隐匿的伤痛里煎熬。
就像刚套上的轭会磨痛稚嫩的幼牛,
马群中捕来的小骥总难忍笼头,
我青涩的心也极力抵抗陌生的爱欲,
重担深压,灵魂几乎受不住。
25 从稚龄开始研习此罪错,就熟能生巧;
人难免惊惶失措,若成年才领教。
你将收下珍藏的令名所奉献的初果,
在这段感情里,我们将携手堕落。[5]
谁不愿意从果园丰盛的枝条上采摘,
30 用纤长的指甲取走第一朵玫瑰?
但若我一直守护的无瑕贞节注定
不能逃脱某种罕见的污痕,
至少我有幸为值得失足的人失足,
没有遇上比奸情更难堪的奸夫。
35 即使朱诺将她的弟弟和夫君让给我,
我也要希波吕托斯,放弃朱庇特。
你可能不信,我已经想尝试未知的技艺,
也有冲动与凶猛的野兽为敌;[6]
手执弯弓的狄安娜已是我侍奉的主神,[7]
40 我欣然追随你评判事物的标准。
我喜欢闯进密林,待群鹿被赶入猎网,
催促敏捷的众犬冲向高冈,
或者挥动手臂,投出颤抖的长枪,
或者在如茵草地上惬意横躺。
45 我时常陶醉于在飞扬尘土中驾驭轻车,
用缰绳强迫快马改向,服从我;
转眼又像被巴克斯煽起迷狂的女子,[8]
或伊达山下摇晃手鼓的祭司,[9]
或是叫山林仙女和双角牧神摄住[10]
50 魂魄的牧人,一切不由自主。
每当我摆脱疯癫,人们告诉我这些,
我不敢回话,知道燃烧的是爱火。
或许这痴病是源于家族命运的烙印,
维纳斯向所有世代寻求供品。[11]
55 朱庇特看上了欧罗巴(我的第一位先祖),[12]
化身为公牛,藏起天神的面目;
我母亲帕西法厄委身于被骗的公牛,[13]
卸下子宫的重负,让名声蒙羞;
埃勾斯背信的儿子靠我姐姐的帮助,[14]
60 随引路的线从蜿蜒的迷宫逃出。
你看,仿佛怕人不信我是米诺斯之女,
末一代的我也遵从了家族的定律。
这同样是命运安排:两女子迷恋一家人,
你的美俘虏我,阿姊痴爱你父亲。
65 忒修斯之子和忒修斯夺走了我们姐妹——
何不为我家的双份战利品立碑!
真希望你进入刻瑞斯圣城埃琉西斯时,[15]
我仍然困守于克诺索斯的土地。[16]
你那时(之前也一样)尤其令我心动,
70 锋利的爱将最深的骨头扎疼。
一身的白袍鲜亮,头发上缠着花冠,
娇羞的红晕映衬着金色的容颜,[17]
被其他女人形容为僵硬冷峻的表情
在我淮德拉看来只该是英勇。
75 不许打扮妖娆如女人的青年靠近我!
阳刚的外表喜爱的装饰不会多。
你的那份冷峻,你随意披散的发卷,
俊秀脸庞上的轻尘,都分外养眼。
无论你猛扳烈马奋力抗拒的颈项
80 (我惊望它在逼仄的小圈里改向),[18]
还是用强壮的胳膊投掷坚韧的长枪
(你英武的手臂牵引着我的目光),
还是手握宽刃的茱萸木制成的猎矛——
无论你做什么,我瞧着都如饮甘醪。
85 只求你把冷漠抛在山间的那些僻林里,
我不该因为你的冷漠而枉死。
一心追随束腰狄安娜的嗜好,却夺取[19]
维纳斯应得的份额,有什么益处?
没有休息来缓冲的东西都不能长存,
90 它恢复力量,让疲惫的肢体如新;
弓(无疑你应当模仿狄安娜的武器)
倘若永远被弯着,就会变松弛。
刻帕罗斯的名声遍森林,众多野兽[20]
倒在草坪上,丧命于他的狠手,
95 然而他做得不错,主动委身奥罗拉,[21]
女神明智地放弃了老人,选择他。[22]
在栎树绿荫下,维纳斯和喀倪剌斯的儿子[23]
时常相互陪伴,以柔草作枕席。
墨勒阿革洛斯也心悦迈纳卢斯的少女,[24]
100 与她分享的猎物是恋情的信物。
来吧,让咱们也初次进入他们的队列!
驱逐爱,你的森林无非是荒野。
我会陪在你身边,猛兽潜伏的石穴、
獠牙横刺的野猪都无法吓阻我。
105 两面的海水猛烈冲刷着科林斯地峡,
细长的陆带听左右浪涛的喧哗。
我要伴着你住在特洛曾,庇透斯的国度,[25]
我喜欢那里,已经胜过了故土。
涅普顿的英雄后代离开了,会离开很久,[26]
110 在密友庇里托俄斯的家园滞留。
忒修斯更看重(除非我们不承认事实)
庇里托俄斯,而非淮德拉,还有你。
我俩因为他遭受的伤害何止这一桩?
更大的痛苦和打击也曾经品尝!
115 我兄长的骨头被他的三节棍拍碎,满地[27]
飞溅,姐姐被丢给野兽当饭食。[28]
你母亲诞下你,她可是首屈一指的持斧[29]
女战士,绝不辱没儿子的英武——
她如今安在?身体被忒修斯用剑刺穿,[30]
120 母亲有如此的后嗣,命却难保全。
她甚至不算嫁给他,也没有婚礼确认——
为何?不就为私生子无法继任?
通过我,他给你添了几位弟弟,但是他,[31]
不是我,执意要把他们都养大。
125 啊,真希望在伤害你之前,最美的男孩,
我的子宫已在阵痛中炸开!
走吧,以此尊重这称职父亲的床榻,
可他逃了,他用行动弃了它!
别因为我似乎以后母身份与继子交合,
130 就被空洞的名称吓瘫了魂魄!
你那套古老的虔敬在萨图尔努斯的朴实
时代曾存在,但注定在后来消失:[32]
朱庇特裁定,什么快乐,什么就虔敬,
无事不可行,既然姐弟能成婚。[33]
135 家族的纽带若要牢固,需如此联合——
维纳斯授权,亲手为它打了结。
此事并不难,很容易隐藏,求她赏赐!
亲人的幌子可掩盖我们的过失。
拥抱之时若有人撞见,会夸赞我俩,
140 说我是好后母,对继子爱护有加。
你无需摸黑打开某位丈夫的门闩,
也没有守卫等着你费心欺骗;
过去我们住一起,将来仍然住一起;
以前你公开吻我,以后也无异;
145 你陪我很安全,犯错反而会赢得美名,
在我床上被发现,也不必心惊。
只是,你别再犹豫,快与我结合!如此,
折磨我的小爱神便会仁慈地对你。
我并不介意屈尊,卑躬屈膝地哀乞。
150 唉!高傲的仪态与言辞在哪里?已坠地!
我曾决心持久地抵抗,不向罪称臣——
倘若爱允许人保留任何的决心。
被征服的我苦求,向你的膝盖伸出
王室的手臂:相思者看不见屈辱。
155 我不顾体面,羞耻心丢弃了旗帜逃离。
原谅我坦白,请驯服你执拗的意志。
有何用——我父亲是掌控远近海洋的米诺斯,
雷霆皆由我的外曾祖抛掷,[34]
锐利的光芒拱卫着外祖父高贵的头,[35]
160 他驾驭紫车,带来温暖的白昼?
显赫的家世仍被爱践踏。怜悯我先人,
你若不愿饶恕我,饶恕他们!
克里特这座岛屿是我陪嫁的土地,[36]
让宫廷全属于我的希波吕托斯!
165 冷酷者,改变心意吧。我母亲能让牛失身,
难道你比凶狠的公牛还凶狠?
饶恕我,看在我殷勤侍奉的维纳斯面上,
如此,愿你永不爱轻蔑你的姑娘;[37]
愿你在偏僻山间受敏捷猎神的佑护,
170 幽深的树林献上丰盛的猎物;
愿诸位萨梯、山神和牧神都与你为友,
冲来的野猪被你的长矛穿透;
愿宁芙(尽管人们说你一贯憎恶女人)
赠你以清泉,以免你焦渴难忍。
175 这些请求里还添了眼泪。你读着哀婉的
文字,但请你想象流着泪的我!
[1] 克里特国王米诺斯(Minos)认为是雅典人害死了自己的儿子安德罗杰俄斯(Androgeos),要求他们每九年向迷宫中的米诺陶献祭童男童女。雅典国王埃勾斯之子忒修斯自愿来到克里特,在阿里阿德涅的帮助下,杀死了米诺陶,并答应娶她。离开克里特岛时,他带走了阿里阿德涅和淮德拉(Phaedra)姐妹,但在迪亚岛,他抛下阿里阿德涅,后来娶了淮德拉。在此之前,忒修斯和亚马逊女王希波吕塔(Hippolyta,一说Antiope)育有一子,名叫希波吕托斯(Hippolytus)。淮德拉在丈夫不在的期间,爱上了继子,写这封信诱惑他。
[2] “亚马逊青年”指希波吕托斯。
[3] “克里特少女”是淮德拉自指。
[4] 拉丁语中的“小爱神”指阿莫尔(Amor),基本等价于古希腊神话中的丘比特。
[5] 此前,希波吕托斯未爱过任何女人,淮德拉未爱过丈夫以外的任何男人,所以在这段感情中,两人是“携手堕落”。
[6] 希波吕托斯是猎神狄安娜的忠实信徒,喜爱狩猎,不近女色。淮德拉表示,自己在努力靠拢对方的兴趣。
[7] “狄安娜”对应的拉丁文原词是Delia,意为“提洛岛(Delos)的女神”,因为她在提洛岛出生。
[8] 指酒神巴克斯的女性信徒,她们常被称为Bacchae(酒神狂女),以敬拜仪式中的疯狂而闻名,此处奥维德使用的词是Eleleides,它源于酒神信徒的欢呼Eleleu(这个词表达胜利的喜悦,难以翻译)。
[9] “祭司”指神母库柏勒(Cybele)的祭司(被称为Galli),由阉割的男子充任。库柏勒的敬拜仪式也以信徒的迷狂状态著称,参考卡图卢斯《歌集》(Carmina)第63首。伊达山是她的敬拜中心之一。
[10] 罗马牧神叫法乌努(Faunus),与希腊神话中的潘神近似。
[11] 淮德拉此处可能影射爱神维纳斯与日神的宿怨。日神曾经撞破维纳斯与战神马尔斯的奸情并公之于众,因此遭到维纳斯的忌恨,所以日神后代的女人都受到情欲过于强烈的惩罚。淮德拉之母帕西法厄(Pasiphae)是日神的女儿。
[12] 欧罗巴(Europa)是腓尼基国王之女,被化身为公牛的朱庇特拐到克里特,生下了米诺斯。详情见《变形记》(Metamorphoses)第二卷833-875行。
[13] 米诺斯在与兄弟争夺王位的过程中,祈求海神涅普顿送给他一头雪白的公牛以示支持,并承诺将它献祭给涅普顿,但他后来却舍不得杀牛。作为惩罚,海神让他的妻子帕西法厄爱上了这头牛,并生下了牛头怪米诺陶。
[14] “埃勾斯背信的儿子”指忒修斯,“姐姐”指阿里阿德涅。
[15] 埃琉西斯(Eleusis)是阿提卡半岛上的一座城市,在雅典以西,是谷神刻瑞斯初次踏足希腊的地方,此处敬拜刻瑞斯的风气很盛。
[16] 克诺索斯(Cnosus或Gnosus)是克里特的首都。
[17] 根据这里的描写可以判断,淮德拉初见希波吕托斯时,他正参加刻瑞斯的敬拜仪式。
[18] 这种“逼仄的小圈”叫gyrus,是专门训练烈马的地方。
[19] 用“束腰”(incincta)形容狄安娜,是因为她需要在腰部将长袍束起来,方便打猎。
[20] 刻帕罗斯(Cephalus)是埃俄洛斯的孙子、德伊俄纽斯(Deioneus)的儿子,他擅长打猎,故事见《变形记》(Metamorphoses)第七卷661-865行。
[21] 黎明女神奥罗拉爱上了刻帕罗斯,但根据奥维德《变形记》中的说法,刻帕罗斯一直拒绝她的爱,忠于妻子,并未“主动委身”。
[22] “老人”指奥罗拉的丈夫提托诺斯(Tithonus),他是特洛伊国王拉俄墨冬的儿子,奥罗拉在为他求永生的时候忘了求保持年轻,所以他虽然不死,却只能一直衰老下去。
[23] “喀倪剌斯的儿子”指美少年阿多尼斯(Adonis),他是喀倪剌斯(Cinyras)和女儿穆拉(Myrrha)乱伦的产物,故事见《变形记》第十卷300-524行。
[24] “迈纳卢斯的少女”指阿塔兰忒(Atalante),迈纳卢斯(Maenalus)是希腊阿卡迪亚(Arcadia)地区的一座山。阿塔兰忒与墨勒阿革洛斯都参加了卡吕冬野猪的狩猎,正是由于后者将打猎的战利品给了她,导致他的两位舅舅不满,才引发了后面的一系列悲剧。
[25] 特洛曾(Troezen)是阿戈利斯地区的一座城市,是希波吕托斯外祖父庇透斯(Pittheus)的国土。
[26] “涅普顿的英雄后代”指忒修斯,因为根据某些神话的说法,忒修斯的父亲是涅普顿。
[27] “我兄长”指牛头怪米诺陶。
[28] 指阿里阿德涅在迪亚岛被忒修斯抛弃的事。
[29] 亚马逊是著名的女战士部族,以战斧为武器。
[30] 在某些神话版本中,是海格力斯杀死了希波吕塔,另外一些版本则声称,海格力斯没有杀她,而把她交给了忒修斯,后者谋杀了她。
[31] 淮德拉和忒修斯的儿子至少包括得摩丰和阿卡曼特斯(Acamantes)。
[32] 萨图尔努斯(Saturnus)统治时期被公认为神话中的黄金时代。淮德拉暗示,淳朴的道德只属于那个时代,从朱庇特时代起就已经失效了。
[33] 朱庇特和朱诺就是姐弟成婚。
[34] 从父亲米诺斯这边算,朱庇特是淮德拉的祖父,但从母亲帕西法厄这边算,朱庇特则是她的外曾祖。
[35] “外祖父”指日神,帕西法厄的父亲。
[36] 这里淮德拉说的不是事实,米诺斯之后由丢卡利昂继任克里特国王,淮德拉无权支配克里特的统治。
[37] 意为“你不会忍受单相思的痛苦”。