Quam legis, a rapta Briseide littera venit,
vix bene barbarica Graeca notata manu.
Quascumque aspicies, lacrimae fecere lituras;
sed tamen et lacrimae pondera vocis habent.
5 Si mihi pauca queri de te dominoque viroque
fas est, de domino pauca viroque querar.
Non, ego poscenti quod sum cito tradita regi,
culpa tua est, quamvis haec quoque culpa tua est.
Nam simul Eurybates me Talthybiosque vocarunt,
10 Eurybati data sum Talthybioque comes;
alter in alterius iactantes lumina vultum
quaerebant taciti noster ubi esset amor.
Differri potui; poenae mora grata fuisset.
Ei mihi! Discedens oscula nulla dedi,
15 at lacrimas sine fine dedi rupique capillos.
Infelix Iterum sum mihi visa capi.
Saepe ego decepto volui custode reverti,
sed me qui timidam prenderet, hostis erat;[1]
si progressa forem, caperer ne, nocte, timebam,
20 quamlibet ad Priami munus itura nurum.
Sed data sim, quia danda fui. Tot noctibus absum
nec repetor; cessas iraque lenta tua est.
Ipse Menoetiades, tum cum tradebar, in aurem:
‘Quid fles? Hic parvo tempore’ dixit ‘eris.’
25 Non repetisse parum. Pugnas ne reddar, Achille.
I nunc et cupidi nomen amantis habe.
Venerunt ad te Telamone et Amyntore nati,
ille gradu propior sanguinis, ille comes,
Laertaque satus, per quos comitata redirem.
30 Auxerunt blandae grandia dona preces,
viginti fulvos operoso ex aere lebetas
et tripodas septem pondere et arte pares;
addita sunt illis auri bis quinque talenta,
bis sex adsueti vincere semper equi,
35 quodque supervacuum est, forma praestante puellae
Lesbides, eversa corpora capta domo,
cumque tot his (sed non opus est tibi coniuge) coniunx
ex Agamemnoniis una puella tribus.
Si tibi ab Atride pretio redimenda fuissem,
40 quae dare debueras, accipere illa negas.
Qua merui culpa fieri tibi vilis, Achille?
Quo levis a nobis tam cito fugit amor?
An miseros tristis fortuna tenaciter urget,
nec venit inceptis mollior hora malis?[2]
45 Diruta Marte tuo Lyrnesia moenia vidi
(et fueram patriae pars ego magna meae);
vidi consortes pariter generisque necisque
tres cecidisse (tribus, quae mea mater erat);
vidi, quantus erat, fusum tellure cruenta
50 pectora iactantem sanguinolenta virum.
Tot tamen amissis te compensavimus unum;
tu dominus, tu vir, tu mihi frater eras.
Tu mihi, iuratus per numina matris aquosae,
utile dicebas ipse fuisse capi,
55 scilicet ut, quamvis veniam dotata, repellas
et mecum fugias, quae tibi dantur, opes.
Quin etiam fama est, cum crastina fulserit Eos,
te dare nubiferis lintea vela Notis.[3]
Quod scelus ut pavidas miserae mihi contigit aures,
60 sanguinis atque animi pectus inane fuit.
Ibis et o! Miseram cui me, violente, relinques?[4]
Quis mihi desertae mite levamen erit?
Devorer ante, precor, subito telluris hiatu
aut rutilo missi fulminis igne cremer,
65 quam sine me Phthiis canescant aequora remis
et videam puppes ire relicta tuas!
Si tibi iam reditusque placent patriique penates,
non ego sum classi sarcina magna tuae;
victorem captiva sequar, non nupta maritum.
70 Est mihi, quae lanas molliat, apta manus.
Inter Achaeiadas longe pulcherrima matres
in thalamos coniunx ibit eatque tuos,
digna nurus socero, Iovis Aeginaeque nepote
cuique senex Nereus prosocer esse velit.
75 Nos humiles famulaeque tuae data pensa trahemus,
et minuent plenas stamina nostra colos.
Exagitet ne me tantum tua, deprecor, uxor,
quae mihi nescio quo non erit aequa modo,
neve meos coram scindi patiare capillos
80 et leviter dicas: ‘Haec quoque nostra fuit.’
Vel patiare licet, dum ne contempta relinquar.
Hic mihi vae! Miserae concutit ossa metus.
Quid tamen exspectas? Agamemnona paenitet irae
et iacet ante tuos Graecia maesta pedes.
85 Vince animos iramque tuam, qui cetera vincis.
Quid lacerat Danaas impiger Hector opes?
Arma cape, Aeacide, sed me tamen ante recepta,
et preme turbatos Marte favente viros.
Propter me mota est, propter me desinat ira
90 simque ego tristitiae causa modusque tuae.
Nec tibi turpe puta precibus succumbere nostris;
coniugis Oenides versus in arma prece est.
Res audita mihi, nota est tibi. Fratribus orba
devovit nati spemque caputque parens.
95 Bellum erat; ille ferox positis secessit ab armis
et patriae rigida mente negavit opem;
sola virum coniunx flexit. Felicior illa!
At mea pro nullo pondere verba cadunt.
Nec tamen indignor nec me pro coniuge gessi
100 saepius in domini serva vocata torum.
Me quaedam, memini, dominam captiva vocabat:
‘Servitio,’ dixi, ‘nominis addis onus.’
Per tamen ossa viri subito male tecta sepulcro,
semper iudiciis ossa verenda meis,
105 perque trium fortes animas, mea numina, fratrum,
qui bene pro patria cum patriaque iacent,
perque tuum nostrumque caput, quae iunximus una,
perque tuos enses, cognita tela meis,
nulla Mycenaeum sociasse cubilia mecum
110 iuro; fallentem deseruisse velis!
Si tibi nunc dicam ‘Fortissime, tu quoque iura
nulla tibi sine me gaudia facta,’ neges.
At Danai maerere putant. Tibi plectra moventur,
te tenet in tepido mollis amica sinu.
115 Et quisquam quaerit quare pugnare recuses:[5]
pugna nocet, citharae voxque venusque iuvant;
tutius est iacuisse toro, tenuisse puellam,
Threiciam digitis increpuisse lyram,
quam manibus clipeos et acutae cuspidis hastam
120 et galeam pressa sustinuisse coma.
Sed tibi pro tutis insignia facta placebant,
partaque bellando gloria dulcis erat.
An, tantum dum me caperes fera bella probabas,
cumque mea patria laus tua victa iacet?
125 Di melius! Validoque, precor, vibrata lacerto
transeat Hectoreum Pelias hasta latus!
Mittite me, Danai. Dominum legata rogabo
multaque mandatis oscula mixta feram.
Plus ego quam Phoenix, plus quam facundus Ulixes,
130 plus ego quam Teucri, credite, frater agam.
Est aliquid, collum solitis tetigisse lacertis,
praesentisque oculos admonuisse sinu.[6]
Sis licet immitis matrisque ferocior undis,
ut taceam, lacrimis comminuere meis.
135 Nunc quoque (sic omnes Peleus pater impleat annos,
sic eat auspiciis Pyrrhus ad arma tuis)
respice sollicitam Briseida, fortis Achille,
nec miseram lenta ferreus ure mora,
aut, si versus amor tuus est in taedia nostri,
140 quam sine te cogis vivere, coge mori,
utque facis, coges. Abiit corpusque colorque;
sustinet hoc animae spes tamen una tui.
Qua si destituor, repetam fratresque virumque;
nec tibi magnificum femina iussa mori.
145 Cur autem iubeas? Stricto pete corpora ferro;
est mihi qui fosso pectore sanguis eat.
Me petat ille tuus, qui, si dea passa fuisset,
ensis in Atridae pectus iturus erat.
A! Potius serves nostram, tua munera, vitam.
150 Quod dederas hosti victor, amica rogo.
Perdere quos melius possis, Neptunia praebent
Pergama; materiam caedis ab hoste pete;
me modo, sive paras impellere remige classem,
sive manes, domini iure venire iube.
[1] prenderet=redderet
[2] malis=meis
[3] lintea=linea; vela=plena
[4] violente=tu lente
[5] Et quisquam=si quisquam=et si quis=et quisquis=si quis nunc=si quis forte; quaerit=quaerat=roget
[6] sinu=sinus=suis
(布里塞伊丝致阿喀琉斯)[1]
这封信来自被劫的布里塞伊丝,蛮族[2]
写就的文字,希腊语难以卒读。
你看到的涂抹之处都是泪水的痕迹,
然而泪水同样有词语的意义。
5 倘若我可以对你——我的主人和丈夫——
有所抱怨,我的确有怨言要倾吐。
国王一索取,你就迫不及待地交出我,[3]
不是你的错,但终归还是你的错。
欧律巴忒斯和塔尔图比俄斯刚来要人,[4]
10 你就立刻吩咐我与他们同行。
两使者疑惑地扫视彼此的脸庞,仿佛
在追问,你我的爱究竟在何处。
你本可耽搁,拖延能减轻我的伤心。
可叹!离开时我没给你一个吻,
15 却不住地流着眼泪,不住地撕扯发卷,
只觉得沦为俘虏的惨剧又上演。
我时常打算骗过守卫,回到你身旁,
但惊恐的我会落入敌军的魔掌;[5]
如果走太远,我怕夜色里被人抓捕,
20 成为普里阿摩斯儿媳的礼物。[6]
但你弃了我,因为只能弃。我滞留多夜,
你也没索回,在怒火煎熬中蹉跎。
当日交人时,帕特洛克罗斯曾对我耳语:[7]
“何必哭泣?你很快就能回去。”
25 你不仅没争取我回去,甚至极力阻止,
阿喀琉斯,痴心汉竟是如此!
特拉蒙之子和阿闵托耳之子前来斡旋,[8]
一位是你的血亲,一位是友伴;
还有尤利西斯,我本可随他们返回。[9]
30 他们带来了厚礼,又好言劝慰:
二十个精心打造的铜盆,配上七张
三足案,分量与做工都与之相当,[10]
外加十塔兰的黄金、十二匹神气的骏马[11]
(百战百胜,早无惧任何厮杀)
35 以及莱斯博斯的美姬(这却是多余)——[12]
家园覆灭,动人的身躯被掳。
阿伽门农还特意从三位女儿中为你[13]
挑了妻子(但你并不缺妻子)。[14]
你若想从他手里赎回我,本当你付出[15]
40 这些,他主动送礼,你竟然坚拒!
我犯了什么错,活该被轻贱,阿喀琉斯?
你善变的爱要飞快地逃向哪里?
难道厄运就这样揪着可怜人不放,
灾难一启动,就没有良辰来救场?
45 拜你之赐,我目睹吕尔涅索斯被攻破[16]
(在故国,我是何等尊贵的角色!),
目睹三位兄弟(祖先和死亡将他们
连接)死去(我们有共同的母亲);[17]
目睹我丈夫(那么了不起的人)横躺于[18]
50 染红的地上,胸膛在血污下抽搐。[19]
失去这么多,只有你可以补偿,你已是
我的主人,我的丈夫和兄弟。
你曾以海神母亲的名义反复发誓,[20]
对我而言,被俘其实很有利——
55 比如现在,虽然我带着嫁妆来,你却要
推开我,和这些财宝一起抛掉!
我甚至听到传言,等明日晨光降临,[21]
你就会扬起亚麻的船帆远行。[22]
当罪恶的企图传到耳中,可怜的我
60 顿感窒息,胸膛也空荡失血。
你要走!野蛮的人,你要把我留给谁?
被甩下的我会有谁温柔相待?
我宁可大地突然张口,赶紧吞了我,[23]
或天降红热的闪电,将我焚灭,
65 也不愿海上没有我,你的桨翻起白浪,[24]
而我,却只能目送你的船起航!
如果你已经归心似箭,顾念着家神,
载着我一道回去,船难道会沉?
我会像俘虏跟随征服者,而不是娇妻
70 陪丈夫:这双手擅长纺羊毛的活计。
亚该亚最美的妇人将步入你的洞房,[25]
且让她做你的佳偶,与你同床,
不辱公公的家世(朱庇特与埃吉娜的后人),[26]
古老的涅柔斯也乐见她嫁与外孙。[27]
75 我会如卑微的侍女,担负分派的任务,
勤劳不辍,纺尽绕杆上的纱缕。
只求你夫人不要迫害我,我不晓得
她会怎样敌视我,怎样针对我,
你别允许她当你面撕扯我的头发,
80 请温和地说:“过去我也曾爱过她。”
受这罪也成,只要羞辱后不是抛弃。
那才可怕,让我怕到骨髓里!
你究竟盼什么?阿伽门农已经为争执
而懊悔,全希腊都在你脚下哀乞。
85 战胜一切的你啊,战胜这执拗的怒气![28]
为何赫克托耳在践踏希腊的势力?[29]
快拿起武器——但先把我接回你身边——[30]
势如破竹,击溃敌军的战线。
仇怨既因我而起,就让它因我而灭,
90 让我成为你悲伤的缘由和终结。
别觉得屈服于我的请求是一种耻辱,
墨勒阿革洛斯听从妻劝才动武。[31]
我听来的故事你已熟知:失去了兄弟,
母亲诅咒儿子,执意要他死,[32]
95 战火燃起,激愤中他抛下武器离开,
顽固地拒绝支援祖国的军队,
只有妻子能改变其心意。她比我幸福![33]
我的话全然虚掷,沉入了泥土。
但我不怨怒,没有将自己看成伴侣,
100 更时常扮演为主人侍寝的奴仆。
记得有位掳来的姑娘称我女主人,
我说,“这个名让奴役的重负更沉。”
然而,凭着丈夫的尸骨(草就的坟墓
几乎难掩埋我永远敬爱的尸骨),
105 凭着我三位兄弟的英灵(我树起的神,
他们与故国共眠,为故国献身),
凭着我自己的头(它曾与你同枕席),
凭着你的剑(我家人知晓的武器),
我发誓迈锡尼国王从未躺在我旁边,[34]
110 如果有虚言,你尽可一刀两断!
我若对你说:“无双的勇士,你也发誓,
我不在,你不曾作乐,”你岂会同意?
可是希腊人以为你在伤心。你拨弄琴弦,
被娇柔的美姬拥在温软的胸前。[35]
115 任何人问起,你为何拒绝上战场:战斗
伤命,琴音、歌声和性爱是享受;
如此更安全——躺在床上,搂着女人,
手指缓缓弹奏着色雷斯的里拉琴,[36]
而不是紧握盾牌和锋利无比的长枪,
120 任头盔沉重地扣在你的卷发上。
但你在过去更喜欢功勋,而非安全,
搏杀挣来的名声才觉得甘甜。
难道你只在俘获我之前才痴迷血战,
我的国一灭,你的荣耀也消散?
125 神啊,别这样!我祈求健硕臂膀投出
佩里昂木矛,穿透赫克托耳的身躯![37]
派我去找他,希腊人。我会劝说主人,
我会用许多吻调制你们的指令。
相信我,菲尼克斯、雄辩的尤利西斯
130 和透克罗斯的兄长都不如我得力。[38]
这可有奇效:熟稔的手臂缠住颈项,
真切的乳房唤醒眼睛的欲望。
即使你比母亲的波浪还残忍,还凶戾,
即使我沉默,也能用泪水软化你。
135 现在(若如此,祝父亲佩琉斯享尽天年,
皮洛士有你的好运,能征善战)[39]
就请你,勇敢的阿喀琉斯,顾念忧心的
可怜人,别再耽搁,如铁石折磨我;
或者,倘若你的爱已经变成了厌憎,
140 就请逼我死,而非失去你而生——
其实你正在逼我死!我已经形销色暗,
却唯有希望让我的性命苟延。
若连希望都没了,就去见兄弟和丈夫,
让一位女人死,你有什么好吹嘘?
145 何必吩咐我死呢?拔剑捅死我就够:
洞穿了胸膛,我也有血可以流。
让你的那柄剑刺向我(如果当时女神
未阻拦,它早已刺中阿伽门农)![40]
唉!倒不如留下我的命,你自赠的礼物——
150 侍妾所求的是得胜的仇敌所赐予。
涅普顿的佩尔加蒙住着更值得杀的人们,
到那里去找更适合毁灭的牺牲品;
只求你,无论想乘船远离还是留驻,
都行使主人的权力,唤我回去。[41]
[1] 阿喀琉斯(Achilles)是佩琉斯(Peleus)和女神忒提斯(Thetis)的儿子。在希腊联军攻打特洛伊的外围战中,他拿下了吕尔涅索斯(Lyrnesus),并俘虏了两位美丽的女子,一位是阿斯图诺墨(Astynome),也叫克瑞塞伊丝(Chryseis),意为“克瑞塞斯(阿波罗的一位祭司)之女”,另一位是希波达米娅(Hippodamia),也叫布里塞伊丝(Briseis),意为“布里塞斯之女”。阿喀琉斯将克瑞塞伊丝献给统帅阿伽门农,把布里塞伊丝留给自己。后来阿伽门农迫于神意,将克瑞塞伊丝归还给她父亲,并抢夺了布里塞伊丝。阿喀琉斯深感屈辱,愤然退出了联军。希腊军队多次遭遇败绩后,阿伽门农派人安抚阿喀琉斯,同意归还布里塞伊丝,并送给他许多礼物,但阿喀琉斯坚决拒绝。于是,布里塞伊丝给他写了这封信。Jacobson(1971)指出,虽然布里塞伊丝被古希腊作家反复提及,但由于女人和战俘的双重边缘身份,她的形象一直很苍白,可以说奥维德才是她的真正塑造者。在这首诗里,她不是一个被动、漠然承受痛苦的人,而是一个经历了创伤体验、在痛苦中挣扎的角色。
[2] 按照古希腊人的定义,所有非希腊人都是蛮族,所以布里塞伊丝也形容自己是“蛮族”。
[3] “国王”指阿伽门农,因为他是联军统帅。
[4] 欧律巴忒斯(Eurybates)和塔尔图比俄斯(Talthybios)是奉阿伽门农之命带走布里塞伊丝的使者。
[5] “敌军”指特洛伊军队。
[6] 普里阿摩斯是特洛伊国王。
[7] 帕特洛克罗斯是阿喀琉斯的挚友。
[8] 特拉蒙(Telamon)之子即大埃阿斯(Aias),是阿喀琉斯堂弟。阿闵托耳(Amyntor)之子即菲尼克斯(Phoenix),是佩琉斯为儿子阿喀琉斯指定的同伴。他们和尤利西斯是阿伽门农派来与阿喀琉斯谈判的人。
[9] “尤利西斯”对应的拉丁文原词是Laerta satus,意为“拉厄耳忒斯之子”。
[10] 三足案(tripos)在古希腊由大理石、名贵木材或青铜制成,经常用作比赛的奖品或礼物。
[11] 塔兰(talentum)是古希腊的重量单位,1塔兰约等于26公斤。
[12] 莱斯博斯(Lesbos)是爱琴海上的一个岛,诗人萨福和阿尔凯奥斯的故乡。
[13] 三位女儿分别是克律索忒弥斯(Chrysothemis)、拉俄狄刻(Laodice)和伊菲革涅娅(Iphigenia)。
[14] 30-38行列举的礼物可以参考《伊利亚特》(Iliad 9.135-147)。
[15] “他”对应的拉丁文原词是Atride(阿特柔斯之子),指阿伽门农。
[16] 吕尔涅索斯是布里塞伊丝的故乡,位于小亚细亚的奇里基亚地区(Cilicia)或米西亚地区(Mysia)。
[17] 阿喀琉斯杀死了布里塞伊丝的三位兄弟,她父亲布里塞斯上吊自杀。
[18] 布里塞伊丝的丈夫米涅忒斯(Minetes)是奇里基亚的一位国王,吕尔涅索斯城破时被杀。
[19] 47-50行的措辞受到了《伊利亚特》的影响(Iliad 19.291-296)。
[20] “海神母亲”指忒提斯。
[21] “晨光”对应的拉丁文原词是Eos,是古罗马诗人为黎明女神奥罗拉(Aurora)发明的别名。
[22] 古代西方的船帆多数由亚麻布制成。
[23] 安菲阿剌俄斯(Amphiaraus)在攻打忒拜前早已预见到自己的死亡,所以躲了起来,但他的妻子厄里费勒(Eriphyle)被一条项链收买,明知丈夫攻打忒拜必死无疑,仍胁迫他参战。最后他的战车被开裂的大地吞没。
[24] “你的桨”对应的拉丁文原词是Phthiis remis,意为“皮提亚的桨”,皮提亚(Phthia)是阿喀琉斯故乡帖撒利亚(Thessalia)的一座城市。
[25] “亚该亚”泛指希腊。
[26] “公公”指阿喀琉斯之父佩琉斯,佩琉斯的父亲埃阿科斯(Aeacus)是朱庇特和埃吉娜(Aegina)的儿子。
[27] 古老的海神涅柔斯(Nereus)是阿喀琉斯之母忒提斯的父亲,“外孙”指阿喀琉斯。拉丁语原文中的prosocer指婆婆或岳母的父亲,也可指丈夫的祖父或外祖父。
[28] 这一行呼应着《伊利亚特》中菲尼克斯的恳求(Iliad 9.496)。
[29] 希腊联军中唯有阿喀琉斯足以对抗特洛伊的赫克托耳,当阿喀琉斯退出战场,希腊军队连连败北。
[30] “你”对应的拉丁文原词是Aeacide(埃阿科斯的后裔)。
[31] 墨勒阿革洛斯(Meleager)是卡吕冬国王俄纽斯(Oeneus)和阿尔泰娅(Althea)的儿子。在卡吕冬狩猎野猪的行动中,他杀死了两位舅舅。此事引发了库莱特人和卡吕冬人的战争,墨勒阿革洛斯因为害怕母亲对自己的诅咒,拒绝参战保卫自己的国家,在妻子克里奥帕特拉(Cleopatra)的苦劝下,他才拿起武器。
[32] 详情参考《变形记》(Metamorphoses)第八卷445-546行。
[33] 按照通行的说法,墨勒阿革洛斯的妻子是克里奥帕特拉,但许基努斯(Hyginus)《故事集》(Fabulae 174)说她的名字是哈尔库俄涅(Halcyone)。
[34] “迈锡尼国王”指阿伽门农。
[35] “美姬”可能影射狄俄墨达(Diomeda),在《伊利亚特》中,布里塞伊丝不在的时候,阿喀琉斯与她一起度日。
[36] 里拉琴(lyra)是诗人俄耳甫斯(Orpheus)引入色雷斯的。
[37] 佩里昂山是著名半人马喀戎(Chiron)居住的地方,他是包括阿喀琉斯在内众多希腊英雄的导师。
[38] “透克罗斯的兄长”指大埃阿斯,透克罗斯(Teucer)是大埃阿斯同父异母的弟弟。
[39] 皮洛士(Pyrrhus)又名尼奥普托列墨斯(Neoptolemus),是阿喀琉斯的儿子。
[40] 根据《伊利亚特》的说法,阿喀琉斯因为布里塞伊丝被抢,与阿伽门农拔剑相向时,女神密涅瓦抑制了他的怒气。
[41] 如Jacobson(1971)所说,这首诗最动人之处便是布里塞伊丝的创伤综合症,虽然她一再用“爱”这样的字眼,但她对阿喀琉斯的依恋不是爱,而是绝望和恐惧,是要弥补一切损失的本能冲动。正是在这样的背景下,阿喀琉斯抛弃她的行为才显得更加残忍。“被遗弃”是她创伤的源头,也是她最害怕的未来。诗中大量的被动结构从语法上映射了她对自己处境的理解:永远是男人棋局里的一枚棋子,永远被侮辱、被伤害、被利用。