《女傑書簡》第3首



Quam legis, a rapta Briseide littera venit,
vix bene barbarica Graeca notata manu.
Quascumque aspicies, lacrimae fecere lituras;
sed tamen et lacrimae pondera vocis habent.
5 Si mihi pauca queri de te dominoque viroque
fas est, de domino pauca viroque querar.
Non, ego poscenti quod sum cito tradita regi,
culpa tua est, quamvis haec quoque culpa tua est.
Nam simul Eurybates me Talthybiosque vocarunt,
10 Eurybati data sum Talthybioque comes;
alter in alterius iactantes lumina vultum
quaerebant taciti noster ubi esset amor.
Differri potui; poenae mora grata fuisset.
Ei mihi! Discedens oscula nulla dedi,
15 at lacrimas sine fine dedi rupique capillos.
Infelix Iterum sum mihi visa capi.
Saepe ego decepto volui custode reverti,
sed me qui timidam prenderet, hostis erat;[1]
si progressa forem, caperer ne, nocte, timebam,
20 quamlibet ad Priami munus itura nurum.
Sed data sim, quia danda fui. Tot noctibus absum
nec repetor; cessas iraque lenta tua est.
Ipse Menoetiades, tum cum tradebar, in aurem:
‘Quid fles? Hic parvo tempore’ dixit ‘eris.’
25 Non repetisse parum. Pugnas ne reddar, Achille.
I nunc et cupidi nomen amantis habe.
Venerunt ad te Telamone et Amyntore nati,
ille gradu propior sanguinis, ille comes,
Laertaque satus, per quos comitata redirem.
30 Auxerunt blandae grandia dona preces,
viginti fulvos operoso ex aere lebetas
et tripodas septem pondere et arte pares;
addita sunt illis auri bis quinque talenta,
bis sex adsueti vincere semper equi,
35 quodque supervacuum est, forma praestante puellae
Lesbides, eversa corpora capta domo,
cumque tot his (sed non opus est tibi coniuge) coniunx
ex Agamemnoniis una puella tribus.
Si tibi ab Atride pretio redimenda fuissem,
40 quae dare debueras, accipere illa negas.
Qua merui culpa fieri tibi vilis, Achille?
Quo levis a nobis tam cito fugit amor?
An miseros tristis fortuna tenaciter urget,
nec venit inceptis mollior hora malis?[2]
45 Diruta Marte tuo Lyrnesia moenia vidi
(et fueram patriae pars ego magna meae);
vidi consortes pariter generisque necisque
tres cecidisse (tribus, quae mea mater erat);
vidi, quantus erat, fusum tellure cruenta
50 pectora iactantem sanguinolenta virum.
Tot tamen amissis te compensavimus unum;
tu dominus, tu vir, tu mihi frater eras.
Tu mihi, iuratus per numina matris aquosae,
utile dicebas ipse fuisse capi,
55 scilicet ut, quamvis veniam dotata, repellas
et mecum fugias, quae tibi dantur, opes.
Quin etiam fama est, cum crastina fulserit Eos,
te dare nubiferis lintea vela Notis.[3]
Quod scelus ut pavidas miserae mihi contigit aures,
60 sanguinis atque animi pectus inane fuit.
Ibis et o! Miseram cui me, violente, relinques?[4]
Quis mihi desertae mite levamen erit?
Devorer ante, precor, subito telluris hiatu
aut rutilo missi fulminis igne cremer,
65 quam sine me Phthiis canescant aequora remis
et videam puppes ire relicta tuas!
Si tibi iam reditusque placent patriique penates,
non ego sum classi sarcina magna tuae;
victorem captiva sequar, non nupta maritum.
70 Est mihi, quae lanas molliat, apta manus.
Inter Achaeiadas longe pulcherrima matres
in thalamos coniunx ibit eatque tuos,
digna nurus socero, Iovis Aeginaeque nepote
cuique senex Nereus prosocer esse velit.
75 Nos humiles famulaeque tuae data pensa trahemus,
et minuent plenas stamina nostra colos.
Exagitet ne me tantum tua, deprecor, uxor,
quae mihi nescio quo non erit aequa modo,
neve meos coram scindi patiare capillos
80 et leviter dicas: ‘Haec quoque nostra fuit.’
Vel patiare licet, dum ne contempta relinquar.
Hic mihi vae! Miserae concutit ossa metus.
Quid tamen exspectas? Agamemnona paenitet irae
et iacet ante tuos Graecia maesta pedes.
85 Vince animos iramque tuam, qui cetera vincis.
Quid lacerat Danaas impiger Hector opes?
Arma cape, Aeacide, sed me tamen ante recepta,
et preme turbatos Marte favente viros.
Propter me mota est, propter me desinat ira
90 simque ego tristitiae causa modusque tuae.
Nec tibi turpe puta precibus succumbere nostris;
coniugis Oenides versus in arma prece est.
Res audita mihi, nota est tibi. Fratribus orba
devovit nati spemque caputque parens.
95 Bellum erat; ille ferox positis secessit ab armis
et patriae rigida mente negavit opem;
sola virum coniunx flexit. Felicior illa!
At mea pro nullo pondere verba cadunt.
Nec tamen indignor nec me pro coniuge gessi
100 saepius in domini serva vocata torum.
Me quaedam, memini, dominam captiva vocabat:
‘Servitio,’ dixi, ‘nominis addis onus.’
Per tamen ossa viri subito male tecta sepulcro,
semper iudiciis ossa verenda meis,
105 perque trium fortes animas, mea numina, fratrum,
qui bene pro patria cum patriaque iacent,
perque tuum nostrumque caput, quae iunximus una,
perque tuos enses, cognita tela meis,
nulla Mycenaeum sociasse cubilia mecum
110 iuro; fallentem deseruisse velis!
Si tibi nunc dicam ‘Fortissime, tu quoque iura
nulla tibi sine me gaudia facta,’ neges.
At Danai maerere putant. Tibi plectra moventur,
te tenet in tepido mollis amica sinu.
115 Et quisquam quaerit quare pugnare recuses:[5]
pugna nocet, citharae voxque venusque iuvant;
tutius est iacuisse toro, tenuisse puellam,
Threiciam digitis increpuisse lyram,
quam manibus clipeos et acutae cuspidis hastam
120 et galeam pressa sustinuisse coma.
Sed tibi pro tutis insignia facta placebant,
partaque bellando gloria dulcis erat.
An, tantum dum me caperes fera bella probabas,
cumque mea patria laus tua victa iacet?
125 Di melius! Validoque, precor, vibrata lacerto
transeat Hectoreum Pelias hasta latus!
Mittite me, Danai. Dominum legata rogabo
multaque mandatis oscula mixta feram.
Plus ego quam Phoenix, plus quam facundus Ulixes,
130 plus ego quam Teucri, credite, frater agam.
Est aliquid, collum solitis tetigisse lacertis,
praesentisque oculos admonuisse sinu.[6]
Sis licet immitis matrisque ferocior undis,
ut taceam, lacrimis comminuere meis.
135 Nunc quoque (sic omnes Peleus pater impleat annos,
sic eat auspiciis Pyrrhus ad arma tuis)
respice sollicitam Briseida, fortis Achille,
nec miseram lenta ferreus ure mora,
aut, si versus amor tuus est in taedia nostri,
140 quam sine te cogis vivere, coge mori,
utque facis, coges. Abiit corpusque colorque;
sustinet hoc animae spes tamen una tui.
Qua si destituor, repetam fratresque virumque;
nec tibi magnificum femina iussa mori.
145 Cur autem iubeas? Stricto pete corpora ferro;
est mihi qui fosso pectore sanguis eat.
Me petat ille tuus, qui, si dea passa fuisset,
ensis in Atridae pectus iturus erat.
A! Potius serves nostram, tua munera, vitam.
150 Quod dederas hosti victor, amica rogo.
Perdere quos melius possis, Neptunia praebent
Pergama; materiam caedis ab hoste pete;
me modo, sive paras impellere remige classem,
sive manes, domini iure venire iube.
[1] prenderet=redderet
[2] malis=meis
[3] lintea=linea; vela=plena
[4] violente=tu lente
[5] Et quisquam=si quisquam=et si quis=et quisquis=si quis nunc=si quis forte; quaerit=quaerat=roget
[6] sinu=sinus=suis

布里塞伊絲致阿喀琉斯)[1]
 
這封信來自被劫的布里塞伊絲,蠻族[2]
寫就的文字,希臘語難以卒讀。
你看到的塗抹之處都是淚水的痕迹,
然而淚水同樣有詞語的意義。
5 倘若我可以對你——我的主人和丈夫——
有所抱怨,我的確有怨言要傾吐。
國王一索取,你就迫不及待地交出我,[3]
不是你的錯,但終歸還是你的錯。
歐律巴忒斯和塔爾圖比俄斯剛來要人,[4]
10 你就立刻吩咐我與他們同行。
兩使者疑惑地掃視彼此的臉龐,彷彿
在追問,你我的愛究竟在何處。
你本可耽擱,拖延能減輕我的傷心。
可嘆!離開時我沒給你一個吻,
15 卻不住地流着眼淚,不住地撕扯髮捲,
只覺得淪為俘虜的慘劇又上演。
我時常打算騙過守衛,回到你身旁,
但驚恐的我會落入敵軍的魔掌;[5]
如果走太遠,我怕夜色里被人抓捕,
20 成為普里阿摩斯兒媳的禮物。[6]
但你棄了我,因為只能棄。我滯留多夜,
你也沒索回,在怒火煎熬中蹉跎。
當日交人時,帕特洛克羅斯曾對我耳語:[7]
“何必哭泣?你很快就能回去。”
25 你不僅沒爭取我回去,甚至極力阻止,
阿喀琉斯,痴心漢竟是如此!
特拉蒙之子和阿閔托耳之子前來斡旋,[8]
一位是你的血親,一位是友伴;
還有尤利西斯,我本可隨他們返回。[9]
30 他們帶來了厚禮,又好言勸慰:
二十個精心打造的銅盆,配上七張
三足案,分量與做工都與之相當,[10]
外加十塔蘭的黃金、十二匹神氣的駿馬[11]
(百戰百勝,早無懼任何廝殺)
35 以及萊斯博斯的美姬(這卻是多餘)——[12]
家園覆滅,動人的身軀被擄。
阿伽門農還特意從三位女兒中為你[13]
挑了妻子(但你並不缺妻子)。[14]
你若想從他手裡贖回我,本當你付出[15]
40 這些,他主動送禮,你竟然堅拒!
我犯了什麼錯,活該被輕賤,阿喀琉斯?
你善變的愛要飛快地逃向哪裡?
難道厄運就這樣揪着可憐人不放,
災難一啟動,就沒有良辰來救場?
45 拜你之賜,我目睹呂爾涅索斯被攻破[16]
(在故國,我是何等尊貴的角色!),
目睹三位兄弟(祖先和死亡將他們
連接)死去(我們有共同的母親);[17]
目睹我丈夫(那麼了不起的人)橫躺於[18]
50 染紅的地上,胸膛在血污下抽搐。[19]
失去這麼多,只有你可以補償,你已是
我的主人,我的丈夫和兄弟。
你曾以海神母親的名義反覆發誓,[20]
對我而言,被俘其實很有利——
55 比如現在,雖然我帶着嫁妝來,你卻要
推開我,和這些財寶一起拋掉!
我甚至聽到傳言,等明日晨光降臨,[21]
你就會揚起亞麻的船帆遠行。[22]
當罪惡的企圖傳到耳中,可憐的我
60 頓感窒息,胸膛也空蕩失血。
你要走!野蠻的人,你要把我留給誰?
被甩下的我會有誰溫柔相待?
我寧可大地突然張口,趕緊吞了我,[23]
或天降紅熱的閃電,將我焚滅,
65 也不願海上沒有我,你的槳翻起白浪,[24]
而我,卻只能目送你的船起航!
如果你已經歸心似箭,顧念着家神,
載着我一道回去,船難道會沉?
我會像俘虜跟隨征服者,而不是嬌妻
70 陪丈夫:這雙手擅長紡羊毛的活計。
亞該亞最美的婦人將步入你的洞房,[25]
且讓她做你的佳偶,與你同床,
不辱公公的家世(朱庇特與埃吉娜的後人),[26]
古老的涅柔斯也樂見她嫁與外孫。[27]
75 我會如卑微的侍女,擔負分派的任務,
勤勞不輟,紡盡繞桿上的紗縷。
只求你夫人不要迫害我,我不曉得
她會怎樣敵視我,怎樣針對我,
你別允許她當你面撕扯我的頭髮,
80 請溫和地說:“過去我也曾愛過她。”
受這罪也成,只要羞辱後不是拋棄。
那才可怕,讓我怕到骨髓里!
你究竟盼什麼?阿伽門農已經為爭執
而懊悔,全希臘都在你腳下哀乞。
85 戰勝一切的你啊,戰勝這執拗的怒氣![28]
為何赫克托耳在踐踏希臘的勢力?[29]
快拿起武器——但先把我接回你身邊——[30]
勢如破竹,擊潰敵軍的戰線。
仇怨既因我而起,就讓它因我而滅,
90 讓我成為你悲傷的緣由和終結。
別覺得屈服於我的請求是一種恥辱,
墨勒阿革洛斯聽從妻勸才動武。[31]
我聽來的故事你已熟知:失去了兄弟,
母親詛咒兒子,執意要他死,[32]
95 戰火燃起,激憤中他拋下武器離開,
頑固地拒絕支援祖國的軍隊,
只有妻子能改變其心意。她比我幸福![33]
我的話全然虛擲,沉入了泥土。
但我不怨怒,沒有將自己看成伴侶,
100 更時常扮演為主人侍寢的奴僕。
記得有位擄來的姑娘稱我女主人,
我說,“這個名讓奴役的重負更沉。”
然而,憑着丈夫的屍骨(草就的墳墓
幾乎難掩埋我永遠敬愛的屍骨),
105 憑着我三位兄弟的英靈(我樹起的神,
他們與故國共眠,為故國獻身),
憑着我自己的頭(它曾與你同枕席),
憑着你的劍(我家人知曉的武器),
我發誓邁錫尼國王從未躺在我旁邊,[34]
110 如果有虛言,你盡可一刀兩斷!
我若對你說:“無雙的勇士,你也發誓,
我不在,你不曾作樂,”你豈會同意?
可是希臘人以為你在傷心。你撥弄琴弦,
被嬌柔的美姬擁在溫軟的胸前。[35]
115 任何人問起,你為何拒絕上戰場:戰鬥
傷命,琴音、歌聲和性愛是享受;
如此更安全——躺在床上,摟着女人,
手指緩緩彈奏着色雷斯的里拉琴,[36]
而不是緊握盾牌和鋒利無比的長槍,
120 任頭盔沉重地扣在你的捲髮上。
但你在過去更喜歡功勛,而非安全,
搏殺掙來的名聲才覺得甘甜。
難道你只在俘獲我之前才痴迷血戰,
我的國一滅,你的榮耀也消散?
125 神啊,別這樣!我祈求健碩臂膀投出
佩里昂木矛,穿透赫克托耳的身軀![37]
派我去找他,希臘人。我會勸說主人,
我會用許多吻調製你們的指令。
相信我,菲尼克斯、雄辯的尤利西斯
130 和透克羅斯的兄長都不如我得力。[38]
這可有奇效:熟稔的手臂纏住頸項,
真切的乳房喚醒眼睛的慾望。
即使你比母親的波浪還殘忍,還凶戾,
即使我沉默,也能用淚水軟化你。
135 現在(若如此,祝父親佩琉斯享盡天年,
皮洛士有你的好運,能征善戰)[39]
就請你,勇敢的阿喀琉斯,顧念憂心的
可憐人,別再耽擱,如鐵石折磨我;
或者,倘若你的愛已經變成了厭憎,
140 就請逼我死,而非失去你而生——
其實你正在逼我死!我已經形銷色暗,
卻唯有希望讓我的性命苟延。
若連希望都沒了,就去見兄弟和丈夫,
讓一位女人死,你有什麼好吹噓?
145 何必吩咐我死呢?拔劍捅死我就夠:
洞穿了胸膛,我也有血可以流。
讓你的那柄劍刺向我(如果當時女神
未阻攔,它早已刺中阿伽門農)![40]
唉!倒不如留下我的命,你自贈的禮物——
150 侍妾所求的是得勝的仇敵所賜予。
涅普頓的佩爾加蒙住着更值得殺的人們,
到那裡去找更適合毀滅的犧牲品;
只求你,無論想乘船遠離還是留駐,
都行使主人的權力,喚我回去。[41]


[1] 阿喀琉斯(Achilles)是佩琉斯(Peleus)和女神忒提斯(Thetis)的兒子。在希臘聯軍攻打特洛伊的外圍戰中,他拿下了呂爾涅索斯(Lyrnesus),並俘虜了兩位美麗的女子,一位是阿斯圖諾墨(Astynome),也叫克瑞塞伊絲(Chryseis),意為“克瑞塞斯(阿波羅的一位祭司)之女”,另一位是希波達米婭(Hippodamia),也叫布里塞伊絲(Briseis),意為“布里塞斯之女”。阿喀琉斯將克瑞塞伊絲獻給統帥阿伽門農,把布里塞伊絲留給自己。後來阿伽門農迫於神意,將克瑞塞伊絲歸還給她父親,並搶奪了布里塞伊絲。阿喀琉斯深感屈辱,憤然退出了聯軍。希臘軍隊多次遭遇敗績後,阿伽門農派人安撫阿喀琉斯,同意歸還布里塞伊絲,並送給他許多禮物,但阿喀琉斯堅決拒絕。於是,布里塞伊絲給他寫了這封信。Jacobson(1971)指出,雖然布里塞伊絲被古希臘作家反覆提及,但由於女人和戰俘的雙重邊緣身份,她的形象一直很蒼白,可以說奧維德才是她的真正塑造者。在這首詩里,她不是一個被動、漠然承受痛苦的人,而是一個經歷了創傷體驗、在痛苦中掙扎的角色。
[2] 按照古希臘人的定義,所有非希臘人都是蠻族,所以布里塞伊絲也形容自己是“蠻族”。
[3] “國王”指阿伽門農,因為他是聯軍統帥。
[4] 歐律巴忒斯(Eurybates)和塔爾圖比俄斯(Talthybios)是奉阿伽門農之命帶走布里塞伊絲的使者。
[5] “敵軍”指特洛伊軍隊。
[6] 普里阿摩斯是特洛伊國王。
[7] 帕特洛克羅斯是阿喀琉斯的摯友。
[8] 特拉蒙(Telamon)之子即大埃阿斯(Aias),是阿喀琉斯堂弟。阿閔托耳(Amyntor)之子即菲尼克斯(Phoenix),是佩琉斯為兒子阿喀琉斯指定的同伴。他們和尤利西斯是阿伽門農派來與阿喀琉斯談判的人。
[9] “尤利西斯”對應的拉丁文原詞是Laerta satus,意為“拉厄耳忒斯之子”。
[10] 三足案(tripos)在古希臘由大理石、名貴木材或青銅製成,經常用作比賽的獎品或禮物。
[11] 塔蘭(talentum)是古希臘的重量單位,1塔蘭約等於26公斤。
[12] 萊斯博斯(Lesbos)是愛琴海上的一個島,詩人薩福和阿爾凱奧斯的故鄉。
[13] 三位女兒分別是克律索忒彌斯(Chrysothemis)、拉俄狄刻(Laodice)和伊菲革涅婭(Iphigenia)。
[14] 30-38行列舉的禮物可以參考《伊利亞特》(Iliad 9.135-147)。
[15] “他”對應的拉丁文原詞是Atride(阿特柔斯之子),指阿伽門農。
[16] 呂爾涅索斯是布里塞伊絲的故鄉,位於小亞細亞的奇里基亞地區(Cilicia)或米西亞地區(Mysia)。
[17] 阿喀琉斯殺死了布里塞伊絲的三位兄弟,她父親布里塞斯上吊自殺。
[18] 布里塞伊絲的丈夫米涅忒斯(Minetes)是奇里基亞的一位國王,呂爾涅索斯城破時被殺。
[19] 47-50行的措辭受到了《伊利亞特》的影響(Iliad 19.291-296)。
[20] “海神母親”指忒提斯。
[21] “晨光”對應的拉丁文原詞是Eos,是古羅馬詩人為黎明女神奧羅拉(Aurora)發明的別名。
[22] 古代西方的船帆多數由亞麻布製成。
[23] 安菲阿剌俄斯(Amphiaraus)在攻打忒拜前早已預見到自己的死亡,所以躲了起來,但他的妻子厄里費勒(Eriphyle)被一條項鏈收買,明知丈夫攻打忒拜必死無疑,仍脅迫他參戰。最後他的戰車被開裂的大地吞沒。
[24] “你的槳”對應的拉丁文原詞是Phthiis remis,意為“皮提亞的槳”,皮提亞(Phthia)是阿喀琉斯故鄉帖撒利亞(Thessalia)的一座城市。
[25] “亞該亞”泛指希臘。
[26] “公公”指阿喀琉斯之父佩琉斯,佩琉斯的父親埃阿科斯(Aeacus)是朱庇特和埃吉娜(Aegina)的兒子。
[27] 古老的海神涅柔斯(Nereus)是阿喀琉斯之母忒提斯的父親,“外孫”指阿喀琉斯。拉丁語原文中的prosocer指婆婆或岳母的父親,也可指丈夫的祖父或外祖父。
[28] 這一行呼應着《伊利亞特》中菲尼克斯的懇求(Iliad 9.496)。
[29] 希臘聯軍中唯有阿喀琉斯足以對抗特洛伊的赫克托耳,當阿喀琉斯退出戰場,希臘軍隊連連敗北。
[30] “你”對應的拉丁文原詞是Aeacide(埃阿科斯的後裔)。
[31] 墨勒阿革洛斯(Meleager)是卡呂冬國王俄紐斯(Oeneus)和阿爾泰婭(Althea)的兒子。在卡呂冬狩獵野豬的行動中,他殺死了兩位舅舅。此事引發了庫萊特人和卡呂冬人的戰爭,墨勒阿革洛斯因為害怕母親對自己的詛咒,拒絕參戰保衛自己的國家,在妻子克里奧帕特拉(Cleopatra)的苦勸下,他才拿起武器。
[32] 詳情參考《變形記》(Metamorphoses)第八卷445-546行。
[33] 按照通行的說法,墨勒阿革洛斯的妻子是克里奧帕特拉,但許基努斯(Hyginus)《故事集》(Fabulae 174)說她的名字是哈爾庫俄涅(Halcyone)。
[34] “邁錫尼國王”指阿伽門農。
[35] “美姬”可能影射狄俄墨達(Diomeda),在《伊利亞特》中,布里塞伊絲不在的時候,阿喀琉斯與她一起度日。
[36] 里拉琴(lyra)是詩人俄耳甫斯(Orpheus)引入色雷斯的。
[37] 佩里昂山是著名半人馬喀戎(Chiron)居住的地方,他是包括阿喀琉斯在內眾多希臘英雄的導師。
[38] “透克羅斯的兄長”指大埃阿斯,透克羅斯(Teucer)是大埃阿斯同父異母的弟弟。
[39] 皮洛士(Pyrrhus)又名尼奧普托列墨斯(Neoptolemus),是阿喀琉斯的兒子。
[40] 根據《伊利亞特》的說法,阿喀琉斯因為布里塞伊絲被搶,與阿伽門農拔劍相向時,女神密涅瓦抑制了他的怒氣。
[41] 如Jacobson(1971)所說,這首詩最動人之處便是布里塞伊絲的創傷綜合症,雖然她一再用“愛”這樣的字眼,但她對阿喀琉斯的依戀不是愛,而是絕望和恐懼,是要彌補一切損失的本能衝動。正是在這樣的背景下,阿喀琉斯拋棄她的行為才顯得更加殘忍。“被遺棄”是她創傷的源頭,也是她最害怕的未來。詩中大量的被動結構從語法上映射了她對自己處境的理解:永遠是男人棋局裡的一枚棋子,永遠被侮辱、被傷害、被利用。