Hospita, Demophoon, tua te Rhodopeia Phyllis
ultra promissum tempus abesse queror.
Cornua cum lunae pleno semel orbe coissent,
litoribus nostris ancora pacta tua est.
5 Luna quater latuit, toto quater orbe recrevit,
nec vehit Actaeas Sithonis unda rates.
Tempora si numeres quae nos numeramus amantes,[1]
non venit ante suam nostra querela diem.
Spes quoque lenta fuit; tarde, quae credita laedunt,
10 credimus. Invita nunc et amante nocent.[2]
Saepe fui mendax pro te mihi, saepe putavi[3]
alba procellosos vela referre notos;
Thesea devovi, quia te dimittere nollet;
nec tenuit cursus forsitan ille tuos.
15 Interdum timui ne, dum vada tendis ad Hebri,
mersa foret cana naufraga puppis aqua.
Saepe deos supplex, ut tu, scelerate, valeres,
cum prece turicremis sum venerata sacris;
saepe, videns ventos caelo pelagoque faventes,[4]
20 ipsa mihi dixi, ‘Si valet ille, venit.’
Denique fidus amor quidquid properantibus obstat
finxit et ad causas ingeniosa fui.
At tu lentus abes, nec te iurata reducunt
numina, nec nostro motus amore redis.
25 Demophoon, ventis et verba et vela dedisti;
vela queror reditu, verba carere fide.
Dic mihi, quid feci, nisi non sapienter amavi?
Crimine te potui demeruisse meo.
Unum in me scelus est, quod te, scelerate, recepi,
30 sed scelus hoc meriti pondus et instar habet.
Iura, fides ubi nunc commissaque dextera dextrae,
quique erat in falso plurimus ore deus?
Promissus socios ubi nunc Hymenaeus in annos,
qui mihi coniugii sponsor et obses erat?
35 Per mare, quod totum ventis agitatur et undis,
per quod saepe ieras, per quod iturus eras,
perque tuum mihi iurasti, nisi fictus et ille est,
concita qui ventis aequora mulcet, avum,
per Venerem nimiumque mihi facientia tela,
40 altera tela arcus, altera tela faces,
Iunonemque, toris quae praesidet alma maritis,
et per taediferae mystica sacra deae.
Si de tot laesis sua numina quisque deorum
vindicet, in poenas non satis unus eris.
45 At laceras etiam puppes furiosa refeci,
ut, qua desererer, firma carina foret,
remigiumque dedi, quo me fugiturus abires.
Heu! Patior telis vulnera facta meis!
Credidimus blandis, quorum tibi copia, verbis,
50 credidimus generi nominibusque tuis,
credidimus lacrimis; an et hae simulare docentur
hae quoque habent artes quaque iubentur eunt?
Dis quoque credidimus. Quo iam tot pignora nobis?
Parte satis potui qualibet inde capi.
55 Nec moveor quod te iuvi portuque locoque.
Debuit haec meriti summa fuisse mei.
Turpiter hospitium lecto cumulasse iugali
paenitet et lateri conseruisse latus.
Quae fuit ante illam, mallem suprema fuisset
60 nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori.
Speravi melius, quia me meruisse putavi;
quaecumque ex merito spes venit, aequa venit.
Fallere credentem non est operosa puellam
gloria; simplicitas digna favore fuit.
65 Sum decepta tuis et amans et femina verbis;
di faciant laudis summa sit ista tuae.
Inter et Aegidas media statuaris in urbe,
magnificus titulis stet pater ante suis.
Cum fuerit Sciron lectus torvusque Procrustes
70 et Sinis et tauri mixtaque forma viri
et domitae bello Thebae fusique bimembres
et pulsata nigri regia caeca dei,
hoc tua post illos titulo signetur imago:
‘Hic est, cuius amans hospita capta dolo est.’
75 De tanta rerum turba factisque parentis
sedit in ingenio Cressa relicta tuo;
quod solum excusat, solum miraris in illo;
heredem patriae, perfide, fraudis agis.
Illa (nec invideo) fruitur meliore marito
80 inque capistratis tigribus alta sedet.
At mea despecti fugiunt conubia Thraces,
quod ferar externum praeposuisse meis.
Atque aliquis ‘Iam nunc doctas eat’ inquit ‘Athenas;
armiferam Thracen qui regat, alter erit.
85 Exitus acta probat.’ Careat successibus, opto,
quisquis ab eventu facta notanda putat.
At si nostra tuo spumescant aequora remo
iam mihi, iam dicar consuluisse meis.
Sed neque consului, nec te mea regia tanget[5]
90 fessaque Bistonia membra lavabis aqua.
Illa meis oculis species abeuntis inhaeret,
cum premeret portus classis itura meos.
Ausus es amplecti colloque infusus amantis
oscula per longas iungere pressa moras
95 cumque tuis lacrimis lacrimas confundere nostras,
quodque foret velis aura secunda queri
et mihi discedens suprema dicere voce:
‘Phylli, fac exspectes Demophoonta tuum.’
Exspectem, qui me numquam visurus abisti?
100 Exspectem pelago vela negate meo?[6]
Et tamen exspecto. Redeas modo serus amanti,
ut tua sit solo tempore lapsa fides.
Quid precor infelix? Te iam tenet altera coniunx
forsitan et, nobis qui male favit, Amor
105 utque tibi excidimus, nullam, puto, Phyllida nosti.[7]
Ei mihi, si quae sim Phyllis et unde rogas,
quae tibi, Demophoon, longis erroribus acto
Threicios portus hospitiumque dedi,
cuius opes auxere meae, cui dives egenti
110 munera multa dedi, multa datura fui,
quae tibi subieci latissima regna Lycurgi,
nomine femineo vix satis apta regi,
qua patet umbrosum Rhodope glacialis ad Haemum,
et sacer admissas exigit Hebrus aquas,
115 cui mea virginitas avibus libata sinistris
castaque fallaci zona recincta manu.
Pronuba Tisiphone thalamis ululavit in illis
et cecinit maestum devia carmen avis.
Affuit Allecto brevibus torquata colubris,
120 suntque sepulcrali lumina mota face.
Maesta tamen scopulos fruticosaque litora calco
quaque patent oculis aequora lata meis.[8]
Sive die laxatur humus, seu frigida lucent
sidera, prospicio quis freta ventus agat,
125 et quaecumque procul venientia lintea vidi,
protinus illa meos auguror esse deos.
In freta procurro, vix me retinentibus undis,
mobile qua primas porrigit aequor aquas.
Quo magis accedunt, minus et minus utilis adsto:
130 linquor et ancillis excipienda cado.
Est sinus, adductos modice falcatus in arcus;
ultima praerupta cornua mole rigent;
hinc mihi suppositas immittere corpus in undas
mens fuit, et, quoniam fallere pergis, erit.
135 Ad tua me fluctus proiectam litora portent
occurramque oculis intumulata tuis.
Duritia ferrum ut superes adamantaque teque:
‘Non tibi sic’ dices ‘Phylli, sequendus eram.’
Saepe venenorum sitis est mihi, saepe cruenta
140 traiectam gladio morte perire iuvat;
colla quoque, infidis quia se nectenda lacertis
praebuerunt, laqueis implicuisse iuvat.
Stat nece matura tenerum pensare pudorem;
in necis electu parva futura mora est.
145 Inscribere meo causa invidiosa sepulcro;
aut hoc aut simili carmine notus eris:
‘Phyllida Demophoon leto dedit hospes amantem
ille necis causam praebuit, ipsa manum.’
[1] quae nos=bene quae
[2] invita=invite=invito; et=es; amante=amore; nocent=nocens=noces
[3] putavi=notavi
[4] faventes=laventes
[5] tanget=tangit
[6] negata meo=negante data
[7] utque=iamque
[8] aequora=litora
(菲麗絲致得摩豐)[1]
得摩豐,我,在羅多彼接待你的菲麗絲,[2]
埋怨你去太久,誤了承諾的歸期。
你答應過我,當月亮的雙角合攏成圓,
你的錨就會停泊於我的海岸。
5 月亮的面容已四次虧隱,四次盈滿,
色雷斯的波浪未載回阿提卡的船。[3]
如果像我們相思者一樣,你也數日子,
就會知道我並沒有提前責備你。
希望也滯留,人總是遲遲不信傷心事。
10 我深陷情網,仍難以面對打擊:
常為你用謊言安慰自己,常虛幻地以為
狂暴的南風會將白帆送回來;
我詛咒忒修斯,因為他不肯放你返家——
或許,他其實並未阻止你出發?
15 我曾經害怕,你駛往赫布羅斯險灘時,[4]
船遭遇災難,被如雪的湍流吞噬;
我時常祈求神,祝願你這惡棍平安,
虔誠禱告,在香氣縈繞的祭壇;
時常,當我看見天上和海上的好風,
20 會對自己說:“他若活着,必現身。”
總之,我忠誠的愛想象了各種阻礙
歸程的理由,我是編借口的天才。
可你仍拖延,祈願的神沒能夠將你
帶回,你也不感動於我的愛意。
25 你把誓言和布帆都交給了風,得摩豐,
帆沒有掉頭,話沒有兌現,我恨!
告訴我,我做了什麼,除了痴戀你?因為
這宗罪,我倒該贏得你的心才對。
薄倖的人啊,我唯一的錯就是接待你,
30 可如此的錯難道算不上功績?
責任、忠誠、執手的儀式如今在哪裡,[5]
還有掛在你嘴邊的神(偽誓!)?[6]
為相守歲月而承諾的許墨奈俄斯如今[7]
在哪裡?他可是我未來婚姻的保證!
35 臨行前,你曾以大海向我發過誓,你經常
穿越的大海(翻卷着無邊的風浪!);
也曾喚祖父作證——除非他也是杜撰,[8]
那位神能平復狂飆激怒的水面;
你還提及維納斯和輕易征服我的戰具,
40 一件是弓,另一件則是火炬;[9]
還曾以掌管婚床的慈惠朱諾的名義[10]
和擎火女神的秘奧聖禮起誓。[11]
若每位遭冒犯的神都為自己復仇,
你這一條命受罰,就遠遠不夠。
45 可瘋狂的我竟修好了你殘破的航船,
你借它拋棄我,我卻讓它更安全!
我配上新槳,只為你更快從身邊逃離?
悲哀!我傷於親手打造的武器!
我信了你那些永遠說不完的甜言蜜語,
50 信了那些名字——你光榮的先祖,
信了眼淚——難道它們也學會了偽裝,
有智巧,能被你操控,隨意流淌?
也信了你的神。何必給我這麼多諾言?
隨便說什麼,我都能被你欺騙。
55 我並不在意允許你進港,給了你住處,
但我的善心就應該到此止步。
我懊悔逾越了待客之道,像妻子一般
與你同床,又與你肢體相連。
真希望此前的晚上是我此生的最後
60 一夜,菲麗絲的名字能不蒙垢。
原想結局會好些,我覺得自己配得上;
與功勞相符的所有希望都正當。
玩弄輕信的少女怎算是辛苦換來的
光榮?你理應珍惜純真的我。
65 我,戀愛的女子,被你的言辭欺瞞,
願神只讓你因薄倖被世人“頌讚”!
讓你與埃勾斯家族的雕像矗立在雅典,[12]
鐫刻着功勛的父親站在你前面。
看完他屠滅兇殘的普洛克魯斯特斯、[13]
70 斯喀戎、辛尼斯和牛頭人身的妖異,[14]
以戰爭馴服忒拜,擊潰半人馬氏族,[15]
闖進幽冥統治者的陰森王府,[16]
再讓人在你的底座讀到這樣的銘文:
“他曾經欺騙收留自己的情人。”
75 你父親一生留下無數輝煌的業績,
唯拋棄克里特少女被你牢記;[17]
他只為此事開脫,你卻只崇拜此事,
背信者,繼承父親詭詐的好兒子!
她如今(我並不羨慕)有了更好的新郎,[18]
80 高坐於猛虎負軛拉拽的華車上,[19]
我拒絕的色雷斯青年卻不肯與我成婚,
認為我鄙夷同胞,青睞異鄉人。
有人說:“現在就讓她走開,去博學的雅典,
尚武的色雷斯會找到新人來掌權。
85 結果已說明一切。”願所有憑結果判斷
行為的傢伙永遠與成功無緣!
倘若你回航的槳葉正翻起浪花,他們
又會說我已經造福於自己和臣民。
但我失算了,你不會再踏入我的宅邸,
90 在此地的水中洗濯疲倦的身體。[20]
你離去那日的影像仍縈繞在我的眼邊,
我的港口裡布滿將遠行的艦船。
你竟敢抱住我,摟着愛你之人的脖頸,
印上久久流連的一個個深吻,
95 讓你的淚水與我的淚水彼此交融,
又埋怨舟帆偏偏碰上了順風。
離開我的時刻,你拋下最後的話音:
“菲麗絲,千萬等着你的得摩豐!”
我該等一去便永遠不再見我的你嗎?
100 我該等被我的大海拒絕的帆嗎?
然而我在等。雖然遲,惟願你回到愛侶
身旁,這樣你僅僅失信在過去。
苦命人為何祈禱?另一位妻子和一段
新情或許已絆住你——我的災難!
105 一落出視線,我猜,你已不識菲麗絲。
可嘆!你若問她是誰,是何方人氏,
我會說,是我向經年漂泊無定的得摩豐
獻上了色雷斯的港口和款待的熱忱;
我的財富增加了你的財富,奢華的我
110 給睏乏的你以厚禮,還打算給更多;
我將呂庫古的廣袤國土交到你名下[21]
(它不太適合讓一位女人管轄,
這裡,冰封的羅多彼伸向蔥蘢的海摩斯,[22]
神聖的赫布羅斯河沛然奔馳);
115 陰鬱的徵兆下,我的童貞被你採摘,
純潔的腰帶被險詐的手扯開;
引婚的提西豐涅為我們的結合哀嚎,[23]
孤獨的夜鳥也唱着凄涼的曲調;
阿列克托也在,眾小蛇盤曲於頭上,[24]
120 葬禮的火把搖晃出慘淡的光亮。
我卻在巉岩和灌木叢生的水濱踱步,
還有一切海鋪展於眼前之處。
無論晝暖催鬆了泥壤,還是寒星
閃爍,我都留意着驅浪的風,
125 只要我看見遠處有帆影正在靠近,
立刻就揣測它們是神的回應。
我朝海奔去,波濤也難嚇阻我,沖向
動蕩淵面與陸地初接的地方——
帆離我越近,我越發不能站得安穩,
130 癱倒在侍女懷裡,失去了心魂。
有一處海灣,弧線溫和似拉開的弓,
盡頭矗立的崖峰稜角崢嶸,
我曾動念頭,從這裡縱身躍入波中,
既然你執意騙我,我只好執行。
135 讓浪濤將我捲走,拋擲在你的海岸,
讓我在落葬前看到你的雙眼。
即使你比鐵、精鋼和自己還剛硬冷漠,
仍會說:“菲麗絲,你不該如此跟隨我。”
我時常渴求各種毒藥,時常盼望着
140 用利劍洞穿胸膛,留一灘血泊;
這頸項,因為曾投入虛情假意的擁抱,
如今我甘願它被繩圈環繞。
我決意以早夭之命彌補受傷的榮譽,
不會在死亡的選擇前長久躊躇。
145 你將作為可憎的死因刻在我墳上,
銘文無非是與此相似的詩行:
“痴情的菲麗絲被客人得摩豐送入死地,[25]
他毀了她的生趣,她殺了自己。”
[1] 得摩豐(Demophoon)是淮德拉和忒修斯的兒子,他從特洛伊戰爭回國時,因為受風暴影響,被迫在色雷斯海岸停留,當時統治色雷斯的是女王菲麗絲(Phyllis)。女王熱情接待他,並與他成為情侶。聽聞雅典國王去世的消息,為了奪回父親失去的雅典統治權,他決定立即返國,並向菲麗絲保證在一個月內回到她身邊。但他回到雅典之後,就將承諾忘得一乾二淨。他離開四個月後,菲麗絲寫了這封信。
[2] 羅多彼(Rhodope)是色雷斯境內的一座山。
[3] “色雷斯”對應的拉丁文原詞是Sithonis(西托尼伊人的),西托尼伊人是色雷斯的一個民族。“阿提卡”對應的拉丁文原詞是Actaeas(阿克忒的),阿克忒(Acte)指雅典附近的阿提卡海岸。
[4] 赫布羅斯(Hebrus)是色雷斯境內的一條河。
[5] 右手握着右手是鄭重宣誓的動作。
[6] 這裡的神可能指丘比特。
[7] 許墨奈俄斯(Hymenaeus)也稱許門(Hymen),是婚神。
[8] 一些評論者認為“祖父”指忒修斯之父埃勾斯(Aegeus),他投海自盡後變成了神。另外的評論者則認為“祖父”(avus)其實指得摩豐的曾祖父海神涅普頓。但在古代某些神話版本中(例如歐里庇得斯的《希波呂托斯》),忒修斯的父親本來就是涅普頓,自然也是得摩豐的祖父。
[9] 弓和火炬都是丘比特的傳統裝備。
[10] 朱諾作為神後,也是掌管婚姻的女神,這個角色被稱為Juno Pronuba(保佑婚姻的朱諾)。
[11] “擎火女神”指穀神刻瑞斯(Ceres),敬拜她的聖禮常在夜間舉行,有火炬遊行,紀念她在夜間尋找女兒珀耳塞福涅(Persephone)的事情。
[12] 埃勾斯和忒修斯父子都曾擔任雅典國王。
[13] 菲麗絲開始列舉忒修斯的著名功績。普洛克魯斯特斯(Procrustes)在阿提卡半島的埃琉西斯(Eleusis)附近活動,他根據床的長度強行削短或拉長俘虜的身體,後被忒修斯殺死。
[14] 斯喀戎(Sciron)是墨伽拉附近的強盜,他坐在岩石上,強迫過路人給他洗腳,並將他們踢入大海,讓一隻烏龜吃掉。忒修斯以其人之道還治其人之身,除掉了他。辛尼斯(Sinis)是阿提卡強盜,常用松樹將人彈射入高空,被忒修斯用鐵棍打死。“牛頭人身的妖異”指困於克里特迷宮的米諾陶(Minotaurus),他是王后帕西法厄與涅普頓贈送的公牛生下的怪物,後被忒修斯殺死。
[15] 忒修斯曾攻佔忒拜城,殺死國王克瑞翁(Creon)。在好友庇里托俄斯(Pirithous)的婚禮上,半人馬族企圖奪走新娘希波達米婭(Hippodamia),忒修斯等人與拉庇泰族合作,擊敗了半人馬族。
[16] 好友庇里托俄斯企圖劫走冥後珀耳塞福涅為妻,忒修斯和他一起闖入地府,庇里托俄斯被冥犬殺死,忒修斯被囚禁,後來被海格力斯(Hercules)解救。
[17] “克里特少女”是克里特公主阿里阿德涅(Ariadne),她對忒修斯一見傾心,用線軸幫助後者走出迷宮,但與忒修斯私奔途中,被他拋棄在迪亞島。
[18] “她”指阿里阿德涅,她後來與酒神巴克斯結婚。
[19] 酒神巴克斯出現時的典型場景。
[20] “此地的水”對應的拉丁文原詞是Bistonia aqua(比斯托尼斯的水),比斯托尼斯(Bistonis)是色雷斯的一個湖。
[21] 呂庫古(Lycurgus)是埃多尼(位於色雷斯)國王,因為反對酒神,巴克斯讓他精神失常,殺死了兒子。
[22] 海摩斯(Haemus)是色雷斯境內的一座山。
[23] 提西豐涅(Tisiphone)是古希臘神話中三位復仇女神之一。
[24] 阿列克托(Alecto)是另一位復仇女神。
[25] 菲麗絲特別突出了一點:得摩豐違背了古代世界公認的主客倫理,忘恩負義。