《女傑書簡》第1首


 



Hanc tua Penelope lento tibi mittit, Ulixe;[1]
nil mihi rescribas attamen; ipse veni.[2]
Troia iacet certe, Danais invisa puellis;
vix Priamus tanti totaque Troia fuit.
5 O utinam tum, cum Lacedaemona classe petebat,
obrutus insanis esset adulter aquis!
Non ego deserto iacuissem frigida lecto;
non quererer tardos ire relicta dies
nec mihi quaerenti spatiosam fallere noctem
10 lassaret viduas pendula tela manus.[3]
Quando ego non timui graviora pericula veris?
Res est solliciti plena timoris amor.
In te fingebam violentos Troas ituros;
nomine in Hectoreo pallida semper eram.
15 Sive quis Antilochum narrabat ab Hectore victum,[4]
Antilochus nostri causa timoris erat,
sive Menoetiaden falsis cecidisse sub armis,
flebam successu posse carere dolos.
Sanguine Tlepolemus Lyciam tepefecerat hastam;
20 Tlepolemi leto cura novata mea est.
Denique, quisquis erat castris iugulatus Achivis,
frigidius glacie pectus amantis erat.
Sed bene consuluit casto deus aequus amori;
versa est in cineres sospite Troia viro.
25 Argolici rediere duces; altaria fumant;
ponitur ad patrios barbara praeda deos.
Grata ferunt nuptae pro salvis dona maritis,[5]
illi victa suis Troica fata canunt;[6]
mirantur lassique senes trepidaeque puellae;[7]
30 narrantis coniunx pendet ab ore viri,
atque aliquis posita monstrat fera proelia mensa
pingit et exiguo Pergama tota mero:
‘Hac ibat Simois, haec est Sigeia tellus;
hic steterat Priami regia celsa senis;
35 illic Aeacides, illic tendebat Ulixes;
hic lacer admissos terruit Hector equos.’
Omnia namque tuo senior te quaerere misso
rettulerat nato Nestor, at ille mihi.
Rettulit et ferro Rhesumque Dolonaque caesos,
40 utque sit hic somno proditus, ille dolo.
Ausus es, o nimium nimiumque oblite tuorum,
Thracia nocturno tangere castra dolo
totque simul mactare viros, adiutus ab uno.
At bene cautus eras et memor ante mei!
45 Usque metu micuere sinus, dum victor amicum
dictus es Ismariis isse per agmen equis.
Sed mihi quid prodest vestris disiecta lacertis
Ilios, et, murus quod fuit, esse solum,
si maneo qualis Troia durante manebam
50 virque mihi dempto fine carendus abest?
Diruta sunt aliis, uni mihi Pergama restant,
incola captivo quae bove victor arat.
Iam seges est, ubi Troia fuit, resecandaque falce
luxuriat Phrygio sanguine pinguis humus;
55 Semisepulta virum curvis feriuntur aratris
ossa; ruinosas occulit herba domos.
Victor abes nec scire mihi quae causa morandi
aut in quo lateas ferreus orbe, licet.
Quisquis ad haec vertit peregrinam litora puppim,
60 ille mihi de te multa rogatus abit,
quamque tibi reddat, si te modo viderit usquam,
traditur huic digitis charta notata meis.
Nos Pylon, antiqui Neleia Nestoris arva,
misimus, incerta est fama remissa Pylo.
65 Misimus et Sparten; Sparte quoque nescia veri.[8]
Quas habitas terras aut ubi lentus abes?
Utilius starent etiamnunc moenia Phoebi—
Irascor votis, heu, levis ipsa meis!
Scirem, ubi pugnares et tantum bella timerem
70 et mea cum multis iuncta querela foret.
Quid timeam, ignoro; timeo tamen omnia demens
et patet in curas area lata meas.
Quaecumque aequor habet, quaecumque pericula tellus,
tam longae causas suspicor esse morae.
75 Haec ego dum stulte metuo, quae vestra libido est,[9]
esse peregrino captus amore potes;
forsitan et narres quam sit tibi rustica coniunx,
quae tantum lanas non sinat esse rudes.[10]
Fallar, et hoc crimen tenues vanescat in auras,
80 neve, revertendi liber, abesse velis!
Me pater Icarius viduo discedere lecto
cogit et immensas increpat usque moras.
Increpet usque licet! Tua sum, tua dicar oportet;
Penelope coniunx semper Ulixis ero.
85 Ille tamen pietate mea precibusque pudicis
frangitur et uires temperat ipse suas.
Dulichii Samiique et quos tulit alta Zacynthos
turba ruunt in me luxuriosa proci
inque tua regnant nullis prohibentibus aula;
90 viscera nostra, tuae dilacerantur opes.
Quid tibi Pisandrum Polybumque Medontaque dirum
Eurymachique avidas Antinoique manus
atque alios referam, quos omnis turpiter absens
ipse tuo partis sanguine rebus alis?
95 Irus egens pecorisque Melanthius actor edendi
ultimus accedunt in tua damna pudor.
Tres sumus imbelles numero, sine viribus uxor
Laertesque senex Telemachusque puer.
Ille per insidias paene est mihi nuper ademptus,
100 dum parat invitis omnibus ire Pylon.
Di, precor, hoc iubeant, ut euntibus ordine fatis
ille meos oculos comprimat, ille tuos.
Hac faciunt custosque boum longaevaque nutrix,[11]
tertius immundae cura fidelis harae.
105 Sed neque Laertes, ut qui sit inutilis armis,
hostibus in mediis regna tenere potest,
Telemacho veniet, vivat modo, fortior aetas:
nunc erat auxiliis illa tuenda patris;
nec mihi sunt vires inimicos pellere tectis.
110 Tu citius venias, portus et ara tuis!
Est tibi sitque, precor, natus, qui mollibus annis
in patrias artes erudiendus erat.
Respice Laerten; ut iam sua lumina condas,
extremum fati sustinet ille diem.
115 Certe ego, quae fueram te discedente puella,
protinus ut venias, facta videbor anus.
[1] Hanc=Haec
[2] attamen=tu tamen=ut tamen
[3] lassaret=lassasset
[4] ab Hectore victum=ab hoste revictum
[5] nuptae=nymphae
[6] Troica=Troia; fata=facta
[7] lassique=iustique
[8] veri=vestri
[9] metuo=meditor
[10] sinat=sinit
[11] Hac=huc=hinc

(珀涅羅珀致尤利西斯)[1]
 
淹留的尤利西斯,珀涅羅珀寫此信
給你,但不必回復,只要你現身!
希臘女子憎恨的特洛伊當然已陷落,[2]
可是整座城和國王又能值幾何?[3]
5 真希望那淫棍在乘船前往斯巴達之時,[4]
就已經被狂濤吞噬,永沉海底!
如此,我便不會被拋下,空守這張
冷床,獨自抱怨難捱的天光,
也不會任無人陪伴的雙手被織機消磨,
10 每當我竭力打發無垠的黑夜。
何日我不曾害怕比現實更可怕的危險?
愛這種東西總是被憂懼填滿。
我一再想象兇殘的特洛伊人襲擊你,
赫克托耳的名字總叫我驚慄。[5]
15 若有人說起安提洛科斯敗於他之手,[6]
安提洛科斯就成我不安的緣由;
或者喬裝的帕特洛克羅斯已然殞命,
我就為巧計的失敗而淚濕衣襟;[7]
特勒波勒莫斯的熱血浸潤呂基亞長矛,[8]
20 他的死又重新讓我心驚肉跳。
總之,希臘軍營中無論誰新近陣亡,[9]
這顆愛你的心都變得冰涼。
但終有一位慈神顧念我純潔的愛情,[10]
特洛伊化作灰燼,夫君卻倖存。
25 希臘眾首領已返家,祭壇繚繞着香霧,[11]
蠻域繳獲的戰利品獻給了先祖。[12]
嬌妻為良人無恙而奉上謝禮,良人
誇自己的命運戰勝特洛伊的命運。
孱弱的老者和羞怯的少女都嘆服,妻子
30 在丈夫唇邊啜飲每一段回憶。
有人以桌子為道具,展示殘酷的戰爭,
用少許清酒勾勒特洛伊的全景:[13]
“西摩伊斯河從這邊流過,希蓋文在這邊,[14]
這裡高聳着普里阿摩斯的宮殿。
35 那邊是阿喀琉斯和尤利西斯的營地,[15]
赫克托耳的殘肢在此讓驚馬瘋馳。”[16]
兒子尋你時,年邁的涅斯托耳已將[17]
一切告訴他,他回來又對我講。
他提及瑞索斯和多隆如何被刀劍殺死,
40 一人在夢中遇襲,一人中了計。[18]
你竟敢(天啊,你全然不顧自己的家人)
趁夜狡猾地摸進色雷斯的軍營,
唯一人相助,卻將眾多的敵兵消滅。[19]
你可真是謹慎啊,真是記掛我!
45 我的心惶恐不安,直到得知你帶着
馬匹歸來,穿過盟友的隊列。[20]
然而,伊利昂被你的臂膀摧毀,昔日[21]
屹立的城牆變廢墟,對我有何益,
如果我的境況與特洛伊未滅時一樣,
50 丈夫永永遠遠都不在身旁?
對別人,特洛伊死了,唯獨對我存留,
雖然征服者已定居,俘虜的牛
正耕田,城垣變成莊稼地,佛里吉亞血[22]
滋育的沃土榮盛,待鐮刀收割;
55 死者半埋的枯骨被彎曲的犁頭碰撞,
青草遮掩了淪為廢墟的舊房。
你勝了,卻未歸,我也無從知曉你為何
遷延,在哪個角落冷酷地藏躲。
每一位異鄉人乘船到此,都被我盤問
60 你的消息,否則便難以脫身;
倘若有機會見你,他都會遞給你一封
我親手書寫、親自交付的書信。
我託人去壽星涅斯托耳的家鄉皮洛斯,[23]
卻沒有確切的音訊傳回我這裡。
65 我派人奔赴斯巴達,斯巴達也不知真相。
你究竟在何處居留,在何處遊盪?
福玻斯的城牆如果仍矗立,反而更好[24]
(善變的我已惱恨自己的祈禱!),
那樣就清楚你廝殺之地,唯戰爭需擔心,
70 我也不會是唯一哀嘆的女人。
如今我不知該害怕什麼,癲狂中什麼
都怕,憂懼伸向廣闊的曠野。
我不禁懷疑,海上和陸上的一切危險
在合謀,讓你遲遲都難以回返。
75 當我傻傻地害怕着這些,異國戀或許
已叫你迷了魂——你們男人的樂趣![25]
你甚至正在說,自己的妻子多麼土氣,
除了紡羊毛,再無適宜的活計。
但願我錯了,這番指控能消散在風裡,
80 只要無羈絆,你便不會有猶疑!
父親伊卡里俄斯強迫我放棄空床,[26]
日復一日斥責你漫長的遊盪。
讓他斥責吧!我是你的,只當屬於你,
珀涅羅珀永遠愛尤利西斯。
85 可他拗不過我的忠誠和貞潔的請求,
並沒有全力相逼,仍允我自由。
杜里齊文、薩梅和高峻扎欽托斯島[27]
養大的放縱之徒正將我攪擾,[28]
在你的宮殿里頤指氣使,無人攔阻,
90 撕扯着你的財富,我們的臟腑。
我為何提起庇珊德洛斯、波呂博斯、
殘忍的墨冬、貪婪的歐律瑪科斯[29]
和安提諾俄斯之流?真是丟臉!你不在,[30]
卻用苦攢的財富餵養着每一位。
95 潦倒的伊洛斯和放牧羊群的墨蘭提俄斯[31]
為你的災殃添上了最後的羞恥。
我們三人都無力戰鬥:你柔弱的妻子、
老邁的父親和未成年的忒勒瑪科斯——[32]
最近,我險些失去他,因他不顧眾人勸,
100 執意要去皮洛斯,結果遭暗算。[33]
我祈求,神按通常的順序安排命運,[34]
讓他來合上我的眼睛,你的眼睛。
牛倌和長壽的乳娘都站在我們一邊,[35]
另一位忠僕照料着污穢的豬圈。
105 然而拉厄耳忒斯已經拿不起武器,
不可能像國王一樣對抗諸敵;
忒勒瑪科斯只要活着,終究會長大,
但此時仍需父親保衛其年華;
我也沒足夠的力量將惡匪逐出家園。
110 你快回來吧,我們的港灣和神壇!
你有位兒子(願你長久擁有他)——幼稚
之年,他本應修習父親的技藝。
別忘了拉厄耳忒斯,他強撐身體,拖延
時日,只為等你為他合上眼。
115 而你離去時仍是少婦的我啊,即使
你瞬間趕到,也已經與老嫗無異。[36]


[1] 特洛伊王子帕里斯(Paris)在斯巴達國王墨涅拉俄斯(Menelaus)家中做客時,劫走海倫(Helene),引發特洛伊戰爭。希臘聯軍出征前,尤利西斯(Ulysses,即奧德修斯)不願參戰,假裝瘋癲,但被帕拉墨得斯(Palamedes)識破。在長達十年的戰爭中,尤利西斯以足智多謀贏得了名聲,為希臘軍隊的勝利做出了重要貢獻。回程途中,尤利西斯多次遇險,在海外漂泊多年,妻子珀涅羅珀(Penelope)不知發生了什麼,四處打探丈夫的情況。這封信就是在這樣的情境下寫的。
[2] “希臘”對應的拉丁文原詞是Danais,後者源自古代阿戈斯國王Danaus(達那俄斯)之名,常代指希臘。
[3] “國王”對應的拉丁文原詞是Priamus(普里阿摩斯)。
[4] “淫棍”指帕里斯。“斯巴達”對應的拉丁文原詞是Lacedaemona(拉刻代蒙),斯巴達的別稱。
[5] 赫克托耳(Hector)是特洛伊戰爭中特洛伊一方的著名勇士。
[6] 按照荷馬、品達等詩人的權威說法,安提洛科斯(Antilochus)死於門農(Memnon)之手,而不是被赫克托耳殺死。但奧維德很可能故意讓他筆下的珀涅羅珀搞錯,畢竟她人在深閨,遠離戰場,也未必對戰爭有興趣,在細節上犯錯也正常,這符合情境真實的創作原則。Green(2004)以此為例,指出文本批評中的一個錯誤傾向。許多評註者僅僅因為奧維德這裡的事實偏離了荷馬史詩的“原本”,就武斷地認為古代的抄寫員在謄寫抄本時犯了錯,而絲毫不考慮《女傑書簡》的文體特徵——書信體的戲劇獨白,既然是戲劇獨白,人物就不是全知全能的,而是有各種局限性的。他認為,奧維德在這行所犯的“錯誤”(類似的錯誤在本詩中還有三處)恰好是一種塑造珀涅羅珀性格的策略。用Kennedy(1984)的說法,傳統的神話版本可以充當“客觀”的參照,敘述的偏離則可以讓讀者“發現並窺測作者的主觀意圖”。Green認為,珀涅羅珀在給丈夫的信中故意讓事實不準確,是想讓對方意識到,由於無法探知丈夫的真實處境,自己時時刻刻都處於恐懼和緊張狀態。她是一位精明的女人,通過故意裝出的無知,她讓尤利西斯感知自己的脆弱,激發丈夫的同情心和保護的慾望。
[7] “帕特洛克羅斯”(Patroclus)對應的拉丁文原詞是Menoetiaden,意為“墨諾提俄斯(Menoetius)之子”。帕特洛克羅斯是希臘猛將阿喀琉斯(Achilles)的摯友。阿喀琉斯因為自己喜愛的美女布里塞伊絲(Briseis)被阿伽門農(Agamemnon)奪走,憤然退出戰鬥,於是帕特洛克羅斯穿着他的鎧甲出現在戰場上,鼓舞軍心,但被赫克托耳殺死。
[8] 在特洛伊戰爭中,特勒波勒莫斯(Tlepolemus)率領九艘戰船為希臘軍隊助陣,但被呂基亞(Lycia)國王薩爾珀冬(Sarpedon)擊殺。
[9] “希臘”對應的拉丁文原詞是Achivis,後者源於Achaia(亞該亞),亞該亞本是希臘的一個地區,常泛指整個希臘。
[10] “慈神”或許指婚神許墨奈俄斯(Hymenaeus)。
[11] “希臘”對應的拉丁文原詞是Argolici,後者源於Argolis(阿戈利斯,伯羅奔尼撒半島的一個地區)。
[12] 按照古代希臘人的定義,一切非希臘的民族都是“蠻族”,特洛伊自然也是“蠻域”。
[13] “希臘”對應的拉丁文原詞是Pergama(佩爾加瑪),佩爾加瑪也叫佩爾加蒙(Pergamum),是特洛伊的要塞,常代指特洛伊。
[14] 西摩伊斯河(Simois)在特洛伊附近,希蓋文(Sigeum)是特洛伊的城鎮。
[15] “阿喀琉斯”對應的拉丁文原詞是Aeacides,意為“埃阿科斯(Aeacus)的後代”,埃阿科斯是朱庇特與埃吉娜之子,佩琉斯之父,阿喀琉斯之祖父。
[16] 赫克托耳被阿喀琉斯殺死後,屍體曾被後者拖在戰車後,繞特洛伊城牆展示。
[17] “兒子”指忒勒瑪科斯(Telemachus),涅斯托耳(Nestor)是特洛伊戰爭中最年長的希臘人和著名智者,忒勒瑪科斯曾向後者打探尤利西斯的消息。按照《奧德賽》(Odyssey 1.280-286)的說法,忒勒瑪科斯打探消息不是受珀涅羅珀的指派,而是雅典娜(密涅瓦)的授意,珀涅羅珀並不知情(Odyssey 3.373-376)。
[18] 瑞索斯(Rhesus)是繆斯之子、色雷斯國王,率軍支援特洛伊,在城外睡覺時被狄俄墨得斯(Diomedes)和尤利西斯殺死,馬也被他們搶奪。特洛伊人多隆(Dolon)為了得到阿喀琉斯的戰馬,獨自潛入希臘軍營,結果被狄俄墨得斯和尤利西斯套出情報後殺死。
[19] “一人”指狄俄墨得斯,珀涅羅珀在這裡將尤利西斯塑造成了此戰的主力,但在《伊利亞特》中,主要的功臣是狄俄墨得斯(Iliad 10.488-493)。
[20] 此行原文中還有Ismariis修飾equis(馬匹)一詞,該詞源於Ismarus(伊斯馬洛斯山,在色雷斯境內),代指色雷斯。
[21] 伊利昂(Ilium)是特洛伊的別名。
[22] 佛里吉亞(Phrygia)是小亞細亞的一個地區,此處代指特洛伊。
[23] 皮洛斯(Pylos)是伯羅奔尼撒半島的城市,由國王涅斯托耳統治。在本行原文中,皮洛斯被稱為Neleia arva(涅琉斯的土地),因為涅琉斯(Neleus)是涅斯托耳的父親和上一任國王。
[24] “福玻斯的城牆”指特洛伊城牆,因為傳說拉俄墨冬(Laomedon)建造特洛伊時得到了福玻斯(即阿波羅)和涅普頓的幫助。
[25] 珀涅羅珀至少部分猜對了,尤利西斯在十年漂泊生涯中曾與喀耳刻(Circe)和卡呂普索(Calypso)有過這樣的“異國戀”。
[26] 伊卡里俄斯(Icarius)是珀涅羅珀的父親。
[27] 杜里齊文(Dulichium)是尤利西斯故鄉伊塔卡附近的一座島,薩梅(Same或Samos)是伊奧尼亞海的一個島,歸尤利西斯統治,扎欽托斯(Zacynthos)是薩梅南邊的一座島,也屬於尤利西斯的國土。
[28] “放縱之徒”指趁尤利西斯不在,想通過與珀涅羅珀結婚霸佔他家產的眾多求婚者。
[29] 珀涅羅珀將墨冬(Medon)形容為充滿敵意的求婚者,但在《奧德賽》中,他是可以信賴的人(Odyssey 4.675-715,22.354-360)。
[30] 珀涅羅珀這裡列舉了五位求婚者(只是很小一部分)的名字:庇珊德洛斯(Pisander)、波呂博斯(Polybus)、墨冬、歐律瑪科斯(Eurymachus)和安提諾俄斯(Antinous)。
[31] 伊洛斯(Irus)是伊塔卡人,身形巨大但性情怯懦,被尤利西斯一拳打死。墨蘭提俄斯(Melanthius)是尤利西斯的羊倌,背叛了主人。
[32] “父親”對應的拉丁文原詞是Laertes(拉厄耳忒斯,尤利西斯之父)。
[33] “暗算”指求婚者試圖截殺忒勒瑪科斯的事,由於密涅瓦女神的介入,陰謀未得逞。但在《奧德賽》中,伏擊是準備在忒勒瑪科斯從皮洛斯回來時發動,而不是在他去皮洛斯之時(Odyssey 4.701)。
[34] 意為讓年長者先於年幼者死。
[35] “牛倌”指菲洛提俄斯(Philoetius),“乳娘”指歐律克萊婭(Euryclea),“忠僕”指歐邁俄斯(Eumaeus)。
[36] Barchiesi(1993)認為,奧維德的這一行明顯借鑒了普羅佩提烏斯在《哀歌集》中(Elegiae 2.9.8)對珀涅羅珀的描寫,從而將珀涅羅珀的希臘史詩形象重塑為羅馬愛情哀歌形象。