《女杰书简》第1首


 



Hanc tua Penelope lento tibi mittit, Ulixe;[1]
nil mihi rescribas attamen; ipse veni.[2]
Troia iacet certe, Danais invisa puellis;
vix Priamus tanti totaque Troia fuit.
5 O utinam tum, cum Lacedaemona classe petebat,
obrutus insanis esset adulter aquis!
Non ego deserto iacuissem frigida lecto;
non quererer tardos ire relicta dies
nec mihi quaerenti spatiosam fallere noctem
10 lassaret viduas pendula tela manus.[3]
Quando ego non timui graviora pericula veris?
Res est solliciti plena timoris amor.
In te fingebam violentos Troas ituros;
nomine in Hectoreo pallida semper eram.
15 Sive quis Antilochum narrabat ab Hectore victum,[4]
Antilochus nostri causa timoris erat,
sive Menoetiaden falsis cecidisse sub armis,
flebam successu posse carere dolos.
Sanguine Tlepolemus Lyciam tepefecerat hastam;
20 Tlepolemi leto cura novata mea est.
Denique, quisquis erat castris iugulatus Achivis,
frigidius glacie pectus amantis erat.
Sed bene consuluit casto deus aequus amori;
versa est in cineres sospite Troia viro.
25 Argolici rediere duces; altaria fumant;
ponitur ad patrios barbara praeda deos.
Grata ferunt nuptae pro salvis dona maritis,[5]
illi victa suis Troica fata canunt;[6]
mirantur lassique senes trepidaeque puellae;[7]
30 narrantis coniunx pendet ab ore viri,
atque aliquis posita monstrat fera proelia mensa
pingit et exiguo Pergama tota mero:
‘Hac ibat Simois, haec est Sigeia tellus;
hic steterat Priami regia celsa senis;
35 illic Aeacides, illic tendebat Ulixes;
hic lacer admissos terruit Hector equos.’
Omnia namque tuo senior te quaerere misso
rettulerat nato Nestor, at ille mihi.
Rettulit et ferro Rhesumque Dolonaque caesos,
40 utque sit hic somno proditus, ille dolo.
Ausus es, o nimium nimiumque oblite tuorum,
Thracia nocturno tangere castra dolo
totque simul mactare viros, adiutus ab uno.
At bene cautus eras et memor ante mei!
45 Usque metu micuere sinus, dum victor amicum
dictus es Ismariis isse per agmen equis.
Sed mihi quid prodest vestris disiecta lacertis
Ilios, et, murus quod fuit, esse solum,
si maneo qualis Troia durante manebam
50 virque mihi dempto fine carendus abest?
Diruta sunt aliis, uni mihi Pergama restant,
incola captivo quae bove victor arat.
Iam seges est, ubi Troia fuit, resecandaque falce
luxuriat Phrygio sanguine pinguis humus;
55 Semisepulta virum curvis feriuntur aratris
ossa; ruinosas occulit herba domos.
Victor abes nec scire mihi quae causa morandi
aut in quo lateas ferreus orbe, licet.
Quisquis ad haec vertit peregrinam litora puppim,
60 ille mihi de te multa rogatus abit,
quamque tibi reddat, si te modo viderit usquam,
traditur huic digitis charta notata meis.
Nos Pylon, antiqui Neleia Nestoris arva,
misimus, incerta est fama remissa Pylo.
65 Misimus et Sparten; Sparte quoque nescia veri.[8]
Quas habitas terras aut ubi lentus abes?
Utilius starent etiamnunc moenia Phoebi—
Irascor votis, heu, levis ipsa meis!
Scirem, ubi pugnares et tantum bella timerem
70 et mea cum multis iuncta querela foret.
Quid timeam, ignoro; timeo tamen omnia demens
et patet in curas area lata meas.
Quaecumque aequor habet, quaecumque pericula tellus,
tam longae causas suspicor esse morae.
75 Haec ego dum stulte metuo, quae vestra libido est,[9]
esse peregrino captus amore potes;
forsitan et narres quam sit tibi rustica coniunx,
quae tantum lanas non sinat esse rudes.[10]
Fallar, et hoc crimen tenues vanescat in auras,
80 neve, revertendi liber, abesse velis!
Me pater Icarius viduo discedere lecto
cogit et immensas increpat usque moras.
Increpet usque licet! Tua sum, tua dicar oportet;
Penelope coniunx semper Ulixis ero.
85 Ille tamen pietate mea precibusque pudicis
frangitur et uires temperat ipse suas.
Dulichii Samiique et quos tulit alta Zacynthos
turba ruunt in me luxuriosa proci
inque tua regnant nullis prohibentibus aula;
90 viscera nostra, tuae dilacerantur opes.
Quid tibi Pisandrum Polybumque Medontaque dirum
Eurymachique avidas Antinoique manus
atque alios referam, quos omnis turpiter absens
ipse tuo partis sanguine rebus alis?
95 Irus egens pecorisque Melanthius actor edendi
ultimus accedunt in tua damna pudor.
Tres sumus imbelles numero, sine viribus uxor
Laertesque senex Telemachusque puer.
Ille per insidias paene est mihi nuper ademptus,
100 dum parat invitis omnibus ire Pylon.
Di, precor, hoc iubeant, ut euntibus ordine fatis
ille meos oculos comprimat, ille tuos.
Hac faciunt custosque boum longaevaque nutrix,[11]
tertius immundae cura fidelis harae.
105 Sed neque Laertes, ut qui sit inutilis armis,
hostibus in mediis regna tenere potest,
Telemacho veniet, vivat modo, fortior aetas:
nunc erat auxiliis illa tuenda patris;
nec mihi sunt vires inimicos pellere tectis.
110 Tu citius venias, portus et ara tuis!
Est tibi sitque, precor, natus, qui mollibus annis
in patrias artes erudiendus erat.
Respice Laerten; ut iam sua lumina condas,
extremum fati sustinet ille diem.
115 Certe ego, quae fueram te discedente puella,
protinus ut venias, facta videbor anus.
[1] Hanc=Haec
[2] attamen=tu tamen=ut tamen
[3] lassaret=lassasset
[4] ab Hectore victum=ab hoste revictum
[5] nuptae=nymphae
[6] Troica=Troia; fata=facta
[7] lassique=iustique
[8] veri=vestri
[9] metuo=meditor
[10] sinat=sinit
[11] Hac=huc=hinc

(珀涅罗珀致尤利西斯)[1]
 
淹留的尤利西斯,珀涅罗珀写此信
给你,但不必回复,只要你现身!
希腊女子憎恨的特洛伊当然已陷落,[2]
可是整座城和国王又能值几何?[3]
5 真希望那淫棍在乘船前往斯巴达之时,[4]
就已经被狂涛吞噬,永沉海底!
如此,我便不会被抛下,空守这张
冷床,独自抱怨难捱的天光,
也不会任无人陪伴的双手被织机消磨,
10 每当我竭力打发无垠的黑夜。
何日我不曾害怕比现实更可怕的危险?
爱这种东西总是被忧惧填满。
我一再想象凶残的特洛伊人袭击你,
赫克托耳的名字总叫我惊慄。[5]
15 若有人说起安提洛科斯败于他之手,[6]
安提洛科斯就成我不安的缘由;
或者乔装的帕特洛克罗斯已然殒命,
我就为巧计的失败而泪湿衣襟;[7]
特勒波勒莫斯的热血浸润吕基亚长矛,[8]
20 他的死又重新让我心惊肉跳。
总之,希腊军营中无论谁新近阵亡,[9]
这颗爱你的心都变得冰凉。
但终有一位慈神顾念我纯洁的爱情,[10]
特洛伊化作灰烬,夫君却幸存。
25 希腊众首领已返家,祭坛缭绕着香雾,[11]
蛮域缴获的战利品献给了先祖。[12]
娇妻为良人无恙而奉上谢礼,良人
夸自己的命运战胜特洛伊的命运。
孱弱的老者和羞怯的少女都叹服,妻子
30 在丈夫唇边啜饮每一段回忆。
有人以桌子为道具,展示残酷的战争,
用少许清酒勾勒特洛伊的全景:[13]
“西摩伊斯河从这边流过,希盖文在这边,[14]
这里高耸着普里阿摩斯的宫殿。
35 那边是阿喀琉斯和尤利西斯的营地,[15]
赫克托耳的残肢在此让惊马疯驰。”[16]
儿子寻你时,年迈的涅斯托耳已将[17]
一切告诉他,他回来又对我讲。
他提及瑞索斯和多隆如何被刀剑杀死,
40 一人在梦中遇袭,一人中了计。[18]
你竟敢(天啊,你全然不顾自己的家人)
趁夜狡猾地摸进色雷斯的军营,
唯一人相助,却将众多的敌兵消灭。[19]
你可真是谨慎啊,真是记挂我!
45 我的心惶恐不安,直到得知你带着
马匹归来,穿过盟友的队列。[20]
然而,伊利昂被你的臂膀摧毁,昔日[21]
屹立的城墙变废墟,对我有何益,
如果我的境况与特洛伊未灭时一样,
50 丈夫永永远远都不在身旁?
对别人,特洛伊死了,唯独对我存留,
虽然征服者已定居,俘虏的牛
正耕田,城垣变成庄稼地,佛里吉亚血[22]
滋育的沃土荣盛,待镰刀收割;
55 死者半埋的枯骨被弯曲的犁头碰撞,
青草遮掩了沦为废墟的旧房。
你胜了,却未归,我也无从知晓你为何
迁延,在哪个角落冷酷地藏躲。
每一位异乡人乘船到此,都被我盘问
60 你的消息,否则便难以脱身;
倘若有机会见你,他都会递给你一封
我亲手书写、亲自交付的书信。
我托人去寿星涅斯托耳的家乡皮洛斯,[23]
却没有确切的音讯传回我这里。
65 我派人奔赴斯巴达,斯巴达也不知真相。
你究竟在何处居留,在何处游荡?
福玻斯的城墙如果仍矗立,反而更好[24]
(善变的我已恼恨自己的祈祷!),
那样就清楚你厮杀之地,唯战争需担心,
70 我也不会是唯一哀叹的女人。
如今我不知该害怕什么,癫狂中什么
都怕,忧惧伸向广阔的旷野。
我不禁怀疑,海上和陆上的一切危险
在合谋,让你迟迟都难以回返。
75 当我傻傻地害怕着这些,异国恋或许
已叫你迷了魂——你们男人的乐趣![25]
你甚至正在说,自己的妻子多么土气,
除了纺羊毛,再无适宜的活计。
但愿我错了,这番指控能消散在风里,
80 只要无羁绊,你便不会有犹疑!
父亲伊卡里俄斯强迫我放弃空床,[26]
日复一日斥责你漫长的游荡。
让他斥责吧!我是你的,只当属于你,
珀涅罗珀永远爱尤利西斯。
85 可他拗不过我的忠诚和贞洁的请求,
并没有全力相逼,仍允我自由。
杜里齐文、萨梅和高峻扎钦托斯岛[27]
养大的放纵之徒正将我搅扰,[28]
在你的宫殿里颐指气使,无人拦阻,
90 撕扯着你的财富,我们的脏腑。
我为何提起庇珊德洛斯、波吕博斯、
残忍的墨冬、贪婪的欧律玛科斯[29]
和安提诺俄斯之流?真是丢脸!你不在,[30]
却用苦攒的财富喂养着每一位。
95 潦倒的伊洛斯和放牧羊群的墨兰提俄斯[31]
为你的灾殃添上了最后的羞耻。
我们三人都无力战斗:你柔弱的妻子、
老迈的父亲和未成年的忒勒玛科斯——[32]
最近,我险些失去他,因他不顾众人劝,
100 执意要去皮洛斯,结果遭暗算。[33]
我祈求,神按通常的顺序安排命运,[34]
让他来合上我的眼睛,你的眼睛。
牛倌和长寿的乳娘都站在我们一边,[35]
另一位忠仆照料着污秽的猪圈。
105 然而拉厄耳忒斯已经拿不起武器,
不可能像国王一样对抗诸敌;
忒勒玛科斯只要活着,终究会长大,
但此时仍需父亲保卫其年华;
我也没足够的力量将恶匪逐出家园。
110 你快回来吧,我们的港湾和神坛!
你有位儿子(愿你长久拥有他)——幼稚
之年,他本应修习父亲的技艺。
别忘了拉厄耳忒斯,他强撑身体,拖延
时日,只为等你为他合上眼。
115 而你离去时仍是少妇的我啊,即使
你瞬间赶到,也已经与老妪无异。[36]


[1] 特洛伊王子帕里斯(Paris)在斯巴达国王墨涅拉俄斯(Menelaus)家中做客时,劫走海伦(Helene),引发特洛伊战争。希腊联军出征前,尤利西斯(Ulysses,即奥德修斯)不愿参战,假装疯癫,但被帕拉墨得斯(Palamedes)识破。在长达十年的战争中,尤利西斯以足智多谋赢得了名声,为希腊军队的胜利做出了重要贡献。回程途中,尤利西斯多次遇险,在海外漂泊多年,妻子珀涅罗珀(Penelope)不知发生了什么,四处打探丈夫的情况。这封信就是在这样的情境下写的。
[2] “希腊”对应的拉丁文原词是Danais,后者源自古代阿戈斯国王Danaus(达那俄斯)之名,常代指希腊。
[3] “国王”对应的拉丁文原词是Priamus(普里阿摩斯)。
[4] “淫棍”指帕里斯。“斯巴达”对应的拉丁文原词是Lacedaemona(拉刻代蒙),斯巴达的别称。
[5] 赫克托耳(Hector)是特洛伊战争中特洛伊一方的著名勇士。
[6] 按照荷马、品达等诗人的权威说法,安提洛科斯(Antilochus)死于门农(Memnon)之手,而不是被赫克托耳杀死。但奥维德很可能故意让他笔下的珀涅罗珀搞错,毕竟她人在深闺,远离战场,也未必对战争有兴趣,在细节上犯错也正常,这符合情境真实的创作原则。Green(2004)以此为例,指出文本批评中的一个错误倾向。许多评注者仅仅因为奥维德这里的事实偏离了荷马史诗的“原本”,就武断地认为古代的抄写员在誊写抄本时犯了错,而丝毫不考虑《女杰书简》的文体特征——书信体的戏剧独白,既然是戏剧独白,人物就不是全知全能的,而是有各种局限性的。他认为,奥维德在这行所犯的“错误”(类似的错误在本诗中还有三处)恰好是一种塑造珀涅罗珀性格的策略。用Kennedy(1984)的说法,传统的神话版本可以充当“客观”的参照,叙述的偏离则可以让读者“发现并窥测作者的主观意图”。Green认为,珀涅罗珀在给丈夫的信中故意让事实不准确,是想让对方意识到,由于无法探知丈夫的真实处境,自己时时刻刻都处于恐惧和紧张状态。她是一位精明的女人,通过故意装出的无知,她让尤利西斯感知自己的脆弱,激发丈夫的同情心和保护的欲望。
[7] “帕特洛克罗斯”(Patroclus)对应的拉丁文原词是Menoetiaden,意为“墨诺提俄斯(Menoetius)之子”。帕特洛克罗斯是希腊猛将阿喀琉斯(Achilles)的挚友。阿喀琉斯因为自己喜爱的美女布里塞伊丝(Briseis)被阿伽门农(Agamemnon)夺走,愤然退出战斗,于是帕特洛克罗斯穿着他的铠甲出现在战场上,鼓舞军心,但被赫克托耳杀死。
[8] 在特洛伊战争中,特勒波勒莫斯(Tlepolemus)率领九艘战船为希腊军队助阵,但被吕基亚(Lycia)国王萨尔珀冬(Sarpedon)击杀。
[9] “希腊”对应的拉丁文原词是Achivis,后者源于Achaia(亚该亚),亚该亚本是希腊的一个地区,常泛指整个希腊。
[10] “慈神”或许指婚神许墨奈俄斯(Hymenaeus)。
[11] “希腊”对应的拉丁文原词是Argolici,后者源于Argolis(阿戈利斯,伯罗奔尼撒半岛的一个地区)。
[12] 按照古代希腊人的定义,一切非希腊的民族都是“蛮族”,特洛伊自然也是“蛮域”。
[13] “希腊”对应的拉丁文原词是Pergama(佩尔加玛),佩尔加玛也叫佩尔加蒙(Pergamum),是特洛伊的要塞,常代指特洛伊。
[14] 西摩伊斯河(Simois)在特洛伊附近,希盖文(Sigeum)是特洛伊的城镇。
[15] “阿喀琉斯”对应的拉丁文原词是Aeacides,意为“埃阿科斯(Aeacus)的后代”,埃阿科斯是朱庇特与埃吉娜之子,佩琉斯之父,阿喀琉斯之祖父。
[16] 赫克托耳被阿喀琉斯杀死后,尸体曾被后者拖在战车后,绕特洛伊城墙展示。
[17] “儿子”指忒勒玛科斯(Telemachus),涅斯托耳(Nestor)是特洛伊战争中最年长的希腊人和著名智者,忒勒玛科斯曾向后者打探尤利西斯的消息。按照《奥德赛》(Odyssey 1.280-286)的说法,忒勒玛科斯打探消息不是受珀涅罗珀的指派,而是雅典娜(密涅瓦)的授意,珀涅罗珀并不知情(Odyssey 3.373-376)。
[18] 瑞索斯(Rhesus)是缪斯之子、色雷斯国王,率军支援特洛伊,在城外睡觉时被狄俄墨得斯(Diomedes)和尤利西斯杀死,马也被他们抢夺。特洛伊人多隆(Dolon)为了得到阿喀琉斯的战马,独自潜入希腊军营,结果被狄俄墨得斯和尤利西斯套出情报后杀死。
[19] “一人”指狄俄墨得斯,珀涅罗珀在这里将尤利西斯塑造成了此战的主力,但在《伊利亚特》中,主要的功臣是狄俄墨得斯(Iliad 10.488-493)。
[20] 此行原文中还有Ismariis修饰equis(马匹)一词,该词源于Ismarus(伊斯马洛斯山,在色雷斯境内),代指色雷斯。
[21] 伊利昂(Ilium)是特洛伊的别名。
[22] 佛里吉亚(Phrygia)是小亚细亚的一个地区,此处代指特洛伊。
[23] 皮洛斯(Pylos)是伯罗奔尼撒半岛的城市,由国王涅斯托耳统治。在本行原文中,皮洛斯被称为Neleia arva(涅琉斯的土地),因为涅琉斯(Neleus)是涅斯托耳的父亲和上一任国王。
[24] “福玻斯的城墙”指特洛伊城墙,因为传说拉俄墨冬(Laomedon)建造特洛伊时得到了福玻斯(即阿波罗)和涅普顿的帮助。
[25] 珀涅罗珀至少部分猜对了,尤利西斯在十年漂泊生涯中曾与喀耳刻(Circe)和卡吕普索(Calypso)有过这样的“异国恋”。
[26] 伊卡里俄斯(Icarius)是珀涅罗珀的父亲。
[27] 杜里齐文(Dulichium)是尤利西斯故乡伊塔卡附近的一座岛,萨梅(Same或Samos)是伊奥尼亚海的一个岛,归尤利西斯统治,扎钦托斯(Zacynthos)是萨梅南边的一座岛,也属于尤利西斯的国土。
[28] “放纵之徒”指趁尤利西斯不在,想通过与珀涅罗珀结婚霸占他家产的众多求婚者。
[29] 珀涅罗珀将墨冬(Medon)形容为充满敌意的求婚者,但在《奥德赛》中,他是可以信赖的人(Odyssey 4.675-715,22.354-360)。
[30] 珀涅罗珀这里列举了五位求婚者(只是很小一部分)的名字:庇珊德洛斯(Pisander)、波吕博斯(Polybus)、墨冬、欧律玛科斯(Eurymachus)和安提诺俄斯(Antinous)。
[31] 伊洛斯(Irus)是伊塔卡人,身形巨大但性情怯懦,被尤利西斯一拳打死。墨兰提俄斯(Melanthius)是尤利西斯的羊倌,背叛了主人。
[32] “父亲”对应的拉丁文原词是Laertes(拉厄耳忒斯,尤利西斯之父)。
[33] “暗算”指求婚者试图截杀忒勒玛科斯的事,由于密涅瓦女神的介入,阴谋未得逞。但在《奥德赛》中,伏击是准备在忒勒玛科斯从皮洛斯回来时发动,而不是在他去皮洛斯之时(Odyssey 4.701)。
[34] 意为让年长者先于年幼者死。
[35] “牛倌”指菲洛提俄斯(Philoetius),“乳娘”指欧律克莱娅(Euryclea),“忠仆”指欧迈俄斯(Eumaeus)。
[36] Barchiesi(1993)认为,奥维德的这一行明显借鉴了普罗佩提乌斯在《哀歌集》中(Elegiae 2.9.8)对珀涅罗珀的描写,从而将珀涅罗珀的希腊史诗形象重塑为罗马爱情哀歌形象。