Nam tener et lactens puerique simillimus aevo
vere novo est: tunc herba recens et roboris expers[1]
turget et insolida est et spe delectat agrestes.
Omnia tunc florent, florumque coloribus almus
205 ludit ager, neque adhuc virtus in frondibus ulla est.
Transit in aestatem post ver robustior annus
fitque valens iuvenis: neque enim robustior aetas
ulla nec uberior nec, quae magis ardeat, ulla est.
Excipit autumnus posito fervore iuventae
210 maturus mitisque inter iuvenemque senemque
temperie medius, sparsus quoque tempora canis.
Inde senilis hiems tremulo venit horrida passu
aut spoliata suos, aut, quos habet, alba capillos.
Nostra quoque ipsorum semper requieque sine ulla
215 corpora vertuntur, nec, quod fuimusve sumusve,
cras erimus. Fuit illa dies, qua, semina tantum
spesque hominum primae, matris habitavimus alvo.
Artifices natura manus admovit et angi
corpora visceribus distentae condita matris
220 noluit eque domo vacuas emisit in auras.
Editus in lucem iacuit sine viribus infans;
mox quadripes rituque tulit sua membra ferarum,
paulatimque tremens et nondum poplite firmo
constitit adiutis aliquo conamine nervis;
225 inde valens veloxque fuit spatiumque iuventae
transit, et emeritis medii quoque temporis annis
labitur occiduae per iter declive senectae.
Subruit haec aevi demoliturque prioris
robora, fletque Milon senior, cum spectat inanes
230 illos, qui fuerant solidorum mole tororum
Herculeis similes, fluidos pendere lacertos.
Flet quoque, ut in speculo rugas adspexit aniles,
Tyndaris et secum, cur sit bis rapta, requirit.
Tempus edax rerum, tuque, invidiosa vetustas,
235 omnia destruitis vitiataque dentibus aevi
paulatim lenta consumitis omnia morte.[2]
Haec quoque non perstant, quae nos elementa vocamus:
quasque vices peragant, (animos adhibete) docebo.
quattuor aeternus genitalia corpora mundus
240 continet. Ex illis duo sunt onerosa suoque
pondere in inferius, tellus atque unda, feruntur,
et totidem gravitate carent nulloque premente
alta petunt, aer atque aere purior ignis.
Quae quamquam spatio distant, tamen omnia fiunt
245 ex ipsis et in ipsa cadunt, resolutaque tellus
in liquidas rarescit aquas, tenuatus in auras[3]
aeraque umor abit, dempto quoque pondere rursus
in superos aer tenuissimus emicat ignes.
Inde retro redeunt, idemque retexitur ordo:
250 Ignis enim densum spissatus in aera transit,[4]
hic in aquas, tellus glomerata cogitur unda.[5]
Nec species sua cuique manet, rerumque novatrix
ex aliis alias reparat natura figuras,
nec perit in toto quicquam, mihi credite, mundo,
255 sed variat faciemque novat, nascique vocatur
incipere esse aliud, quam quod fuit ante, morique
desinere illud idem. Cum sint huc forsitan illa,
haec translata illuc, summa tamen omnia constant.
Nil equidem durare diu sub imagine eadem
260 crediderim: sic ad ferrum venistis ab auro,
saecula; sic totiens versa est fortuna locorum.
Vidi ego, quod fuerat quondam solidissima tellus,
esse fretum, vidi factas ex aequore terras,[6]
et procul a pelago conchae iacuere marinae,
265 et vetus inventa est in montibus ancora summis;
quodque fuit campus, vallem decursus aquarum
fecit, et eluvie mons est deductus in aequor,
eque paludosa siccis humus aret harenis,
quaeque sitim tulerant, stagnata paludibus ument.
270 Hic fontes natura novos emisit, at illic
clausit, et imis commota multa tremoribus orbis[7]
flumina prosiliunt aut excaecata residunt.[8]
Sic ubi terreno Lycus est epotus hiatu,
exsistit procul hinc alioque renascitur ore;
275 sic modo conbibitur, tecto modo gurgite lapsus[9]
redditur Argolicis ingens Erasinus in arvis,[10]
et Mysum capitisque sui ripaeque prioris
paenituisse ferunt, alia nunc ire Caicum.
Nec non Sicanias volvens Amenanus harenas
280 nunc fluit, interdum suppressis fontibus aret.
Ante bibebatur, nunc, quas contingere nolis,
fundit Anigros aquas, postquam (nisi vatibus omnis
eripienda fides) illic lavere bimembres
vulnera, clavigeri quae fecerat Herculis arcus.
285 Quid? Non et Scythicis Hypanis de montibus ortus,
qui fuerat dulcis, salibus vitiatur amaris?[11]
Fluctibus ambitae fuerant Antissa Pharosque
et Phoenissa Tyros, quarum nunc insula nulla est.
Leucada continuam veteres habuere coloni:
290 nunc freta circumeunt. Zancle quoque iuncta fuisse[12]
dicitur Italiae, donec confinia pontus
abstulit et media tellurem reppulit unda.
Si quaeras Helicen et Burin, Achaidas urbes,
invenies sub aquis, et adhuc ostendere nautae
295 inclinata solent cum moenibus oppida mersis.
Est prope Pittheam tumulus Troezena, sine ullis
arduus arboribus, quondam planissima campi
area, nunc tumulus: nam (res horrenda relatu)
vis fera ventorum, caecis inclusa cavernis,
300 exspirare aliqua cupiens luctataque frustra
[1] recens=nitens
[2] lenta=nigra
[3] tenuatus=tenuatur
[4] spissatus=sufflatus
[5] cogitur=cingitur
[6] factas=fractas=fractasque
[7] imis commota=antiquis tam
[8] excaecata=exsiccata
[9] tecto modo=tecto quoque=tacito modo=toto modo=modo toto
[10] arvis=agris=argis=undis
[11] salibus…amaris=sale nunc…amaro
[12] circumeunt=circueunt
在早春時節,它柔嫩稚氣,猶如一位
小孩子。然後,新鮮的莖芽拱出泥土,
還欠力量和硬度,卻給農夫以希望。
接着,各種花競相綻放,富饒的原野上
205 五彩繽紛,但此時葉子仍缺乏生機。
春天過去,年更趨強健,轉至夏季,
如同茁壯的後生。事實上,沒有時節
更充滿力度,更豐盛,更加激情四射。
年輕的熱忱消退,秋天來臨,它內斂,
210 成熟,性情介於青春和暮年的中間
地帶,雙鬢已經點綴了稀疏的白髮。
再往後,衰老可怕的冬天顫巍巍到達,
或者頭髮已落盡,或者滿頭霜雪。
我們自己的身體也始終毫不停息地
215 變化,我們昔日和今日所是的一切
留不到明日。曾有一日,我們只不過
是人的種子和初芽,棲居於母親子宮。
自然伸來靈巧的雙手,決心不讓
身體痛苦地禁錮在母親隆起的腹中,
220 將我們從舊家送入自由無拘的清風。
最初躺在天光里,嬰兒嬌弱無力,
很快就像野獸般挪動自己的四肢。
漸漸地,依靠仍然孱弱的膝蓋站起,
搖搖晃晃,一邊向外物尋求支持。
225 然後他步入強壯敏捷的青春年歲,
等到中年的時光也已過去,他就會
沿着垂暮之日的陡坡滑向盡頭。
晚年侵蝕、摧毀更早時期的所有
力量:老邁的米隆哭泣,當他目睹[1]
230 自己的手臂(健碩的肌肉曾經堪與
海格力斯相比)已變得松垮虛弱;
海倫也哀哭,當她在鏡中看見深陷的[2]
皺紋,追問自己兩次遭劫的答案。
吞噬萬物的時間,還有你,嫉妒的老年,
235 你們毀滅着一切。它們被歲月的牙齒
逐漸咬殘,終於在緩慢的死亡中消失。
我們稱之為元素的東西也不會長存,
它們經歷怎樣的變化,請專註傾聽。
永恆的宇宙包含着四種始基性的物質,
240 其中兩種,土和水,因為結構緻密,
被它們自身的重量拽向較低的地方;
另外兩種因為很輕盈,又無物阻擋,
便升向高空,就是風和比風還純的火。
它們從彼此發源(雖然空間上相分隔),
245 又返歸彼此。土一旦分解,就趨向稀疏,
化作流動的水;而水若蒸發,就會消溶於
風和空氣中;如果奪去空氣的重量,
最精微的風就變成星火,飛往穹蒼。
然後,它們又按相反的順序演替:
250 火如果收縮,就化作更為濃稠的空氣;
它再變成水,水極度密集,就固化為土。
沒一種物體的外觀不變,自然持續
更新着萬物,不斷從舊形造出新形;
全宇宙沒有任何東西真正滅亡,請相信,
255 只是改變和替換樣貌。所謂生,就是
開始成為以前所不是的他物;所謂死,
就是停止做自己。雖然這些或許去
那裡,那些來這裡,萬物總體卻如故。[3]
我確信,萬物都不能永葆同樣的形態,
260 所以,黃金時代會演化到黑鐵時代,
各個地方的運氣也會一再地變遷。
我見過昔日最堅實的大地變成深淵,[4]
也見過深淵變成大地。海中的貝殼
曾經散落在遠離海洋的內陸,古老的
265 船錨曾經出現在高山的頂部。河流
反覆沖刷,將原來的平原侵蝕成深溝,
奔騰而下的洪水又把山削為平原。
潮濕的沼澤蒸幹了,留下一層沙面,
忍受過旱魃的田野如今遍地沼澤。
270 自然在這裡開啟了新泉,卻又關閉了
那裡的舊泉;地層深處震動,許多
溪河躍出,許多溪河被徹底掩沒。
於是呂科斯河在被一條地縫吞噬後,[5]
在遙遠的地方重生,尋得新的出口;
275 壯觀的厄拉西諾斯河有時消失,有時[6]
在地下潛流,在阿戈斯原野重見天日;
傳說穆索斯河厭棄當初的堤岸和源頭,
如今變身卡伊科斯河,在別處奔流;[7]
阿梅納努斯河此刻豐盈地流過西西里
280 細沙,偶爾卻堵住泉眼,乾涸無跡。[8]
阿尼格羅斯河水昔日可飲用,但現在
你定然不願碰,只因(除非詩人斷不該
相信)雙身的半人馬曾經在此地清洗
傷口,當他中了海格力斯的弓矢。[9]
285 還有從斯基泰群山發源的敘帕尼斯河,
不也是往日很甜,後來卻咸苦難喝?[10]
安提薩、帕洛斯和腓尼基王國的推羅遠古
都曾被海浪包圍,如今都不是島嶼。[11]
古人居住時,琉卡斯原是大陸一部分,[12]
290 現在卻隔海相望。據說贊科勒曾經[13]
連着意大利半島,直到海水切斷
相鄰的區域,湧入的波浪將其推遠。
你若尋找亞該亞城市赫利刻與布里斯,
它們已沉入海下,船員們時至今日
295 仍習慣指點城牆埋葬於水底的地方。[14]
庇透斯統治的特洛曾附近有處岩嶂,[15]
高峻無樹,昔日是一片完美的平原,
現在卻巍然隆起——其原委令人膽寒:
狂風的野蠻力量被關在地下的暗穴里,[16]
300 渴望覓到發泄口,能享受自由的空氣,
[1] 克羅同的米隆(Milo或Milon)是古代著名的運動員,據說他年輕時能一拳打死一頭牛,並能將其屍體輕鬆扛上肩。
[2] “海倫”對應的原文是Tyndaris(廷達瑞俄斯之女),因為她名義上的父親是廷達瑞俄斯。
[3] 252-258行再現了盧克萊修的思想,可參考《物性論》(De Rerum Natura 2.297-304)。
[4] 這一段對各種神奇現象的描述與盧克萊修《物性論》第六卷的寫法相似。
[5] 這裡所指的呂科斯河(Lycus)在呂底亞境內,也叫瑪緒阿斯河(Marsyas)。
[6] 厄拉西諾斯河(Erasinus)是阿卡迪亞的一條河,從斯廷法洛斯沼澤發源,開始叫斯廷法洛斯河,然後成為地下河,在阿戈斯重回地上,叫厄拉西諾斯河。
[7] 卡伊科斯河(Caicus)在小亞細亞米西亞境內,根據奧維德的說法,它是穆索斯河(Mysus)改道後形成的。
[8] 阿梅納努斯河(Amenanus)是西西里的一條小河,從埃特納火山發源,在卡塔尼亞(Catania)附近入海。
[9] 阿尼格羅斯河(Anigros)從阿卡迪亞的拉庇塔山(Lapitha)發源,河水氣味難聞,沒有魚能夠生存。“半人馬”指喀戎(一說波涅諾耳)。“海格力斯”對應的原文是clavigeri(持棍者)。
[10] 敘帕尼斯河(Hypanis)就是現在烏克蘭的南布格河(Southern Bug),注入黑海。
[11] 據說愛琴海上的安提薩島(Antissa)曾經是萊斯博斯島的一部分,帕洛斯島(Pharos)曾經與埃及大陸相連,腓尼基王國的推羅曾經是近海島嶼,後來被亞歷山大大帝連接到大陸。最後一個例子無助於證明畢達哥拉斯的觀點。
[12] 琉卡斯島(Leucas)曾經是阿卡納尼亞海岸的一個半島。
[13] “贊科勒”這裡或許指代整個西西里島。古羅馬人相信,它曾經是意大利半島的一部分。
[14] 據老普林尼的說法,赫利刻(Helice)與布里斯(Buris)原來是科林斯海灣的城市,後來在地震中塌陷,沉入海中。
[15] 參考本書第六卷第418行的注釋。
[16] 奧維德的解釋讓人想起盧克萊修關於地震成因的第四種說法,見《物性論》(De Rerum Natura 6. 577-607)。