《變形記》第15卷101-200行

nec sua credulitas piscem suspenderat hamo;
cuncta sine insidiis nullamque timentia fraudem
plenaque pacis erant. Postquam non utilis auctor
victibus invidit, quisquis fuit ille, leonum,[1]
105 corporeasque dapes avidam demersit in alvum,
fecit iter sceleri, primoque e caede ferarum
incaluisse potest maculatum sanguine ferrum
(idque satis fuerat) nostrumque petentia letum
corpora missa neci salva pietate fatemur.
110 Sed quam danda neci, tam non epulanda fuerunt.
Longius inde nefas abiit, et prima putatur
hostia sus meruisse mori, quia semina pando
eruerit rostro spemque interceperit anni.
Vite caper morsa Bacchi mactatus ad aras
115 dicitur ultoris: nocuit sua culpa duobus!
Quid meruistis oves, placidum pecus inque tuendos
natum homines, pleno quae fertis in ubere nectar,
mollia quae nobis vestras velamina lanas
praebetis vitaque magis quam morte iuvatis?
120 Quid meruere boves, animal sine fraude dolisque,
innocuum, simplex, natum tolerare labores?
Inmemor est demum nec frugum munere dignus,
qui potuit curvi dempto modo pondere aratri
ruricolam mactare suum, qui trita labore
125 illa, quibus totiens durum renovaverat arvum,[2]
tot dederat messes, percussit colla securi.
Nec satis est, quod tale nefas committitur: ipsos
inscripsere deos sceleri numenque supernum
caede laboriferi credunt gaudere iuvenci!
130 Victima labe carens et praestantissima forma
(nam placuisse nocet) vittis insignis et auro
sistitur ante aras auditque ignara precantem
inponique suae videt inter cornua fronti,
quas coluit, fruges percussaque sanguine cultros
135 inficit in liquida praevisos forsitan unda.
Protinus ereptas viventi pectore fibras
inspiciunt mentesque deum scrutantur in illis.
Unde fames homini vetitorum tanta ciborum est?[3]
Audetis vesci, genus o mortale? Quod, oro,
140 ne facite et monitis animos advertite nostris,
cumque boum dabitis caesorum membra palato,
mandere vos vestros scite et sentite colonos.
Et quoniam deus ora movet, sequar ora moventem
rite deum Delphosque meos ipsumque recludam
145 aethera et augustae reserabo oracula mentis.
Magna nec ingeniis investigata priorum,
quaeque diu latuere, canam: iuvat ire per alta
astra, iuvat terris et inerti sede relicta
nube vehi validique umeris insistere Atlantis,
150 palantesque homines passim et rationis egentes
despectare procul trepidosque obitumque timentes
sic exhortari seriemque evoluere fati.
O genus attonitum gelidae formidine mortis!
Quid Styga, quid tenebras et nomina vana timetis,
155 materiem vatum, falsique pericula mundi?
Corpora, sive rogus flamma seu tabe vetustas
abstulerit, mala posse pati non ulla putetis:
morte carent animae semperque priore relicta
sede novis domibus vivunt habitantque receptae.
160 Ipse ego (nam memini) Troiani tempore belli
Panthoides Euphorbus eram, cui pectore quondam
haesit in adverso gravis hasta minoris Atridae.
Cognovi clipeum, laevae gestamina nostrae,
nuper Abanteis templo Iunonis in Argis!
165 Omnia mutantur, nihil interit: errat et illinc
huc venit, hinc illuc et quoslibet occupat artus
spiritus eque feris humana in corpora transit
inque feras noster, nec tempore deperit ullo,
utque novis facilis signatur cera figuris
170 nec manet, ut fuerat, nec formas servat easdem,
sed tamen ipsa eadem est, animam sic semper eandem
esse sed in varias doceo migrare figuras.
Ergo, ne pietas sit victa cupidine ventris,
parcite, vaticinor, cognatas caede nefanda
175 exturbare animas, nec sanguine sanguis alatur.
Et quoniam magno feror aequore plenaque ventis
vela dedi: nihil est toto, quod perstet, in orbe.
Cuncta fluunt, omnisque vagans formatur imago.
Ipsa quoque adsiduo labuntur tempora motu,
180 non secus ac flumen. Neque enim consistere flumen
nec levis hora potest, sed ut unda inpellitur unda
urgeturque eadem veniens urgetque priorem,
tempora sic fugiunt pariter pariterque sequuntur
et nova sunt semper; nam quod fuit ante, relictum est,
185 fitque, quod haud fuerat, momentaque cuncta novantur.
Cernis et emensas in lucem tendere noctes,
et iubar hoc nitidum nigrae succedere nocti;
nec color est idem caelo, cum lassa quiete
cuncta iacent media cumque albo Lucifer exit
190 clarus equo, rursusque alius, cum praevia lucis
tradendum Phoebo Pallantias inficit orbem.
Ipse dei clipeus, terra cum tollitur ima,
mane rubet, terraque rubet cum conditur ima;
candidus in summo est, melior natura quod illic
195 aetheris est terraeque procul contagia fugit.
Nec par aut eadem nocturnae forma Dianae
esse potest umquam semperque hodierna sequente,
si crescit, minor est, maior, si contrahit orbem.
Quid? Non in species succedere quattuor annum
200 adspicis, aetatis peragentem imitamina nostrae?

[1] leonum=deorum
[2] durum=nudum; renovaverat=removerat; arvum=annum
[3] Unde=Inde

魚類不會因為太輕信而命喪釣鉤,
所有生靈都遠離陷阱,不擔心計謀,
內心安寧。某位自命不凡的引領者
(無論他是何人)嫉妒獅子的生活,
105 將屍體當作佳肴,吞進貪婪的腹中,
便開了罪惡之路。或許有這種可能:
最初染紅刀劍的是被殺野獸的溫血
(這一點可以接受)。我承認,處死威脅
人類生命的動物無損我們的虔敬,
110 然而它們應該殺,卻不應該食用。
這種惡日益加深。最早的祭品是豬,[1]
大家認為它活該,因為它用嘴挖出
播下的種子,毀掉值得期待的收成;
據說山羊咬壞了葡萄藤,受酒神嚴懲,
115 淪為犧牲。這兩種動物都罪有應得!
可是你們綿羊有何辜?本性溫和,
生來為人類效勞,滿盈的乳房盛着奶,
奉獻織成柔衣的羊毛,為我們遮蓋,
你們活着比死了對我們更有幫助。
120 為何牛也遭受此難?淳樸無欺的動物,
善良,單純,天然就適合承受艱辛。
人的確薄情,不配擁有莊稼的饋贈,
剛卸下彎犁的重負,就能冷血地殺死
為自己耕地的牛,狠心用利斧猛擊
125 被勞作磨禿的脖頸——借它之力,他曾
多少次劃開硬土,種下多少憧憬!
他們並未滿足於犯下如此的惡行,
居然悖妄地將罪歸於神,並假意相信
天界的居民也喜歡屠戮辛勤的畜類!
130 毫無瑕疵、樣貌最出眾的犧牲(越美
越招致毀滅),頭纏綵帶,角貼黃金,
站在祭壇前,聽着全然不懂的禱文,
看見人在它雙角之間的額頭撒上
自己生產的穀物。當它倒下,血染紅[2]
135 此前或許在清澈池水中映現的刀斧。[3]
祭司立刻從依然抽搐的胸中拽出
內臟,希望在其中讀出神靈的安排。[4]
人類對被禁之物的瘋狂食慾從何來?
凡胎啊,你們就敢肆意饕餮?千萬別
140 如此行事,專心聽我的這一番告誡,
你們殺死牛,將砍碎的肢體送入口中,
一定別忘了,你們在咀嚼自己的耕農。
既然神鼓動我說話,我必當遵從這位
鼓動我的神,敞開我的德爾斐,打開
145 天界之門,揭示神聖心靈的秘密。
我將要吟唱古人未探察的宏大主題
和長久隱藏的事物:在崇高星辰間漫步
是一種歡愉,拋下大地和窒悶的塵居,
乘着雲飛升,站在阿特拉斯的巨肩上
150 遠遠地俯瞰沒有理性、茫然遊盪、
內心惶恐、畏懼死亡的庸眾,鼓舞
他們,展開命運的捲軸,是一種歡愉。[5]
被冰冷死神嚇得癱瘓的凡夫俗子,
為何怕斯堤克斯河、黑暗、空洞的名字
155 (詩人的陳詞濫調)和烏有世界的折磨?
無論被火葬的烈焰吞噬,還是因歲月
朽爛,請相信,肉身都不會再受傷害;
靈魂則根本不會死,從原來的居所離開,
它們總是會尋找新的家,永生無殆。[6]
160 至於我自己,我清楚記得,在特洛伊時代
曾是歐福耳玻斯,當我與墨涅拉俄斯
對戰時,他的重矛扎進了我的胸膛里。[7]
最近我去過阿戈斯的朱諾神廟,很快[8]
認出了昔日我左手所持的那塊盾牌!
165 一切皆變,無物會毀滅:靈魂四處
遷徙,從這裡到那裡,隨意佔據身軀,
既可從野獸進入人的肉體,也可以
從人轉回到野獸,任何時候都不死。
正如柔軟的蠟能塑成各種新東西,
170 總是在變化,並未保留原來的樣子,
但蠟的本質仍在,我告訴你們,靈魂
也始終如一,只是移居到不同的肉身。
所以,為避免口腹之慾違背天律,
我警告你們,別以這罪惡的殺戮驅逐
175 親族的靈魂,切勿用鮮血滋養鮮血。
既然我正行駛在無垠的海上,高揚着
風帆,整個世界就無物可以停頓。
萬物皆流,所有的形象都在更新。
時間本身也在片刻不停地流逝,
180 恰似一條河,因為無論江河還是
迅疾的光陰都無法駐留。正如前浪
被後浪裹挾,又與前方的浪衝撞,
時間也這樣逃遁,這樣前後相隨,
永遠以新替舊。才在的瞬間已不在,
185 不在的瞬間已經在,如此循環運行。
你看見夜晚過盡,就會迎來黎明,
這燦爛的日光就會取代暗黑的夜;
萬物疲憊地沉睡與明亮晨星騎着
白馬顯現的時候,兩種天空的面目
190 各異,它還會改換樣子,當帕拉斯之女[9]
預先塗紅即將轉交給福玻斯的世界。
日神圓盾在早晨從地面升起的時刻[10]
是紅色,沉落地底的時候也是紅色,
但在天頂卻白得耀眼,因為那裡的
195 空氣更純凈,它能遠離污濁的大地。
主宰夜晚的狄安娜也不能永遠保持
相同或相似的形象,若在盈期,今天
總比明天小,若在虧期,就正好相反。
還有,你難道沒看見一年有四種外觀
200 相輪替,模仿着我們人類的各個階段?

[1] 這段討論動物祭品的文字可以與《歲時記》(Fasti 1.349-456)對比。
[2] 穀物也是牛的勞動成果。
[3] 這個畫面奧維德在《歲時記》(Fasti 1.327-328)中也用過。
[4] 根據動物內臟占卜吉凶是古羅馬流行的做法。
[5] 146-152行明顯模仿了盧克萊修《物性論》(De Rerum Natura 2.7-14)。
[6] Segal(1969)評論道,雖然奧維德筆下的畢達哥拉斯反覆強調靈魂不死,但這種不朽並不能導向某種上升,某種神性,如維吉爾等人作品所宣揚的那樣,而是在不分善惡的宇宙中、在人與動物植物之間毫無目的地無限循環。更可笑的是,靈魂不死淪為了素食主義的論據,失去了任何崇高感。而這樣的思想與《變形記》前面十四卷描繪的世界本質上是一致的,並沒有衝突。
[7] 作為自己靈魂轉世說的證據,畢達哥拉斯聲稱自己是特洛伊人潘托俄斯(Panthous)之子歐福耳玻斯(Euphorbus),被墨涅拉俄斯所殺。根據第歐根尼·拉爾修(Diogenes Laertius)的《名哲言行錄》,畢達哥拉斯曾進入墨涅拉俄斯當年祭獻歐福耳玻斯之盾的神廟,一眼就認出了那把盾牌,並據此聲稱自己就是歐福耳玻斯轉世。參考賀拉斯《頌詩集》(Carmina 1.28.9-10)。
[8] 這行原文中的阿戈斯(Argis)還有修飾語Abanteis(阿巴斯的),因為阿巴斯(Abas)是阿戈斯的國王,這個詞由於譯文格律限制未譯。
[9] “帕拉斯之女”指黎明女神奧羅拉。
[10] 日神圓盾指太陽。