《变形记》第15卷201-300行

Nam tener et lactens puerique simillimus aevo
vere novo est: tunc herba recens et roboris expers[1]
turget et insolida est et spe delectat agrestes.
Omnia tunc florent, florumque coloribus almus
205 ludit ager, neque adhuc virtus in frondibus ulla est.
Transit in aestatem post ver robustior annus
fitque valens iuvenis: neque enim robustior aetas
ulla nec uberior nec, quae magis ardeat, ulla est.
Excipit autumnus posito fervore iuventae
210 maturus mitisque inter iuvenemque senemque
temperie medius, sparsus quoque tempora canis.
Inde senilis hiems tremulo venit horrida passu
aut spoliata suos, aut, quos habet, alba capillos.
Nostra quoque ipsorum semper requieque sine ulla
215 corpora vertuntur, nec, quod fuimusve sumusve,
cras erimus. Fuit illa dies, qua, semina tantum
spesque hominum primae, matris habitavimus alvo.
Artifices natura manus admovit et angi
corpora visceribus distentae condita matris
220 noluit eque domo vacuas emisit in auras.
Editus in lucem iacuit sine viribus infans;
mox quadripes rituque tulit sua membra ferarum,
paulatimque tremens et nondum poplite firmo
constitit adiutis aliquo conamine nervis;
225 inde valens veloxque fuit spatiumque iuventae
transit, et emeritis medii quoque temporis annis
labitur occiduae per iter declive senectae.
Subruit haec aevi demoliturque prioris
robora, fletque Milon senior, cum spectat inanes
230 illos, qui fuerant solidorum mole tororum
Herculeis similes, fluidos pendere lacertos.
Flet quoque, ut in speculo rugas adspexit aniles,
Tyndaris et secum, cur sit bis rapta, requirit.
Tempus edax rerum, tuque, invidiosa vetustas,
235 omnia destruitis vitiataque dentibus aevi
paulatim lenta consumitis omnia morte.[2]
Haec quoque non perstant, quae nos elementa vocamus:
quasque vices peragant, (animos adhibete) docebo.
quattuor aeternus genitalia corpora mundus
240 continet. Ex illis duo sunt onerosa suoque
pondere in inferius, tellus atque unda, feruntur,
et totidem gravitate carent nulloque premente
alta petunt, aer atque aere purior ignis.
Quae quamquam spatio distant, tamen omnia fiunt
245 ex ipsis et in ipsa cadunt, resolutaque tellus
in liquidas rarescit aquas, tenuatus in auras[3]
aeraque umor abit, dempto quoque pondere rursus
in superos aer tenuissimus emicat ignes.
Inde retro redeunt, idemque retexitur ordo:
250 Ignis enim densum spissatus in aera transit,[4]
hic in aquas, tellus glomerata cogitur unda.[5]
Nec species sua cuique manet, rerumque novatrix
ex aliis alias reparat natura figuras,
nec perit in toto quicquam, mihi credite, mundo,
255 sed variat faciemque novat, nascique vocatur
incipere esse aliud, quam quod fuit ante, morique
desinere illud idem. Cum sint huc forsitan illa,
haec translata illuc, summa tamen omnia constant.
Nil equidem durare diu sub imagine eadem
260 crediderim: sic ad ferrum venistis ab auro,
saecula; sic totiens versa est fortuna locorum.
Vidi ego, quod fuerat quondam solidissima tellus,
esse fretum, vidi factas ex aequore terras,[6]
et procul a pelago conchae iacuere marinae,
265 et vetus inventa est in montibus ancora summis;
quodque fuit campus, vallem decursus aquarum
fecit, et eluvie mons est deductus in aequor,
eque paludosa siccis humus aret harenis,
quaeque sitim tulerant, stagnata paludibus ument.
270 Hic fontes natura novos emisit, at illic
clausit, et imis commota multa tremoribus orbis[7]
flumina prosiliunt aut excaecata residunt.[8]
Sic ubi terreno Lycus est epotus hiatu,
exsistit procul hinc alioque renascitur ore;
275 sic modo conbibitur, tecto modo gurgite lapsus[9]
redditur Argolicis ingens Erasinus in arvis,[10]
et Mysum capitisque sui ripaeque prioris
paenituisse ferunt, alia nunc ire Caicum.
Nec non Sicanias volvens Amenanus harenas
280 nunc fluit, interdum suppressis fontibus aret.
Ante bibebatur, nunc, quas contingere nolis,
fundit Anigros aquas, postquam (nisi vatibus omnis
eripienda fides) illic lavere bimembres
vulnera, clavigeri quae fecerat Herculis arcus.
285 Quid? Non et Scythicis Hypanis de montibus ortus,
qui fuerat dulcis, salibus vitiatur amaris?[11]
Fluctibus ambitae fuerant Antissa Pharosque
et Phoenissa Tyros, quarum nunc insula nulla est.
Leucada continuam veteres habuere coloni:
290 nunc freta circumeunt. Zancle quoque iuncta fuisse[12]
dicitur Italiae, donec confinia pontus
abstulit et media tellurem reppulit unda.
Si quaeras Helicen et Burin, Achaidas urbes,
invenies sub aquis, et adhuc ostendere nautae
295 inclinata solent cum moenibus oppida mersis.
Est prope Pittheam tumulus Troezena, sine ullis
arduus arboribus, quondam planissima campi
area, nunc tumulus: nam (res horrenda relatu)
vis fera ventorum, caecis inclusa cavernis,
300 exspirare aliqua cupiens luctataque frustra

[1] recens=nitens
[2] lenta=nigra
[3] tenuatus=tenuatur
[4] spissatus=sufflatus
[5] cogitur=cingitur
[6] factas=fractas=fractasque
[7] imis commota=antiquis tam
[8] excaecata=exsiccata
[9] tecto modo=tecto quoque=tacito modo=toto modo=modo toto
[10] arvis=agris=argis=undis
[11] salibus…amaris=sale nunc…amaro
[12] circumeunt=circueunt

在早春时节,它柔嫩稚气,犹如一位
小孩子。然后,新鲜的茎芽拱出泥土,
还欠力量和硬度,却给农夫以希望。
接着,各种花竞相绽放,富饶的原野上
205 五彩缤纷,但此时叶子仍缺乏生机。
春天过去,年更趋强健,转至夏季,
如同茁壮的后生。事实上,没有时节
更充满力度,更丰盛,更加激情四射。
年轻的热忱消退,秋天来临,它内敛,
210 成熟,性情介于青春和暮年的中间
地带,双鬓已经点缀了稀疏的白发。
再往后,衰老可怕的冬天颤巍巍到达,
或者头发已落尽,或者满头霜雪。
我们自己的身体也始终毫不停息地
215 变化,我们昔日和今日所是的一切
留不到明日。曾有一日,我们只不过
是人的种子和初芽,栖居于母亲子宫。
自然伸来灵巧的双手,决心不让
身体痛苦地禁锢在母亲隆起的腹中,
220 将我们从旧家送入自由无拘的清风。
最初躺在天光里,婴儿娇弱无力,
很快就像野兽般挪动自己的四肢。
渐渐地,依靠仍然孱弱的膝盖站起,
摇摇晃晃,一边向外物寻求支持。
225 然后他步入强壮敏捷的青春年岁,
等到中年的时光也已过去,他就会
沿着垂暮之日的陡坡滑向尽头。
晚年侵蚀、摧毁更早时期的所有
力量:老迈的米隆哭泣,当他目睹[1]
230 自己的手臂(健硕的肌肉曾经堪与
海格力斯相比)已变得松垮虚弱;
海伦也哀哭,当她在镜中看见深陷的[2]
皱纹,追问自己两次遭劫的答案。
吞噬万物的时间,还有你,嫉妒的老年,
235 你们毁灭着一切。它们被岁月的牙齿
逐渐咬残,终于在缓慢的死亡中消失。
我们称之为元素的东西也不会长存,
它们经历怎样的变化,请专注倾听。
永恒的宇宙包含着四种始基性的物质,
240 其中两种,土和水,因为结构致密,
被它们自身的重量拽向较低的地方;
另外两种因为很轻盈,又无物阻挡,
便升向高空,就是风和比风还纯的火。
它们从彼此发源(虽然空间上相分隔),
245 又返归彼此。土一旦分解,就趋向稀疏,
化作流动的水;而水若蒸发,就会消溶于
风和空气中;如果夺去空气的重量,
最精微的风就变成星火,飞往穹苍。
然后,它们又按相反的顺序演替:
250 火如果收缩,就化作更为浓稠的空气;
它再变成水,水极度密集,就固化为土。
没一种物体的外观不变,自然持续
更新着万物,不断从旧形造出新形;
全宇宙没有任何东西真正灭亡,请相信,
255 只是改变和替换样貌。所谓生,就是
开始成为以前所不是的他物;所谓死,
就是停止做自己。虽然这些或许去
那里,那些来这里,万物总体却如故。[3]
我确信,万物都不能永葆同样的形态,
260 所以,黄金时代会演化到黑铁时代,
各个地方的运气也会一再地变迁。
我见过昔日最坚实的大地变成深渊,[4]
也见过深渊变成大地。海中的贝壳
曾经散落在远离海洋的内陆,古老的
265 船锚曾经出现在高山的顶部。河流
反复冲刷,将原来的平原侵蚀成深沟,
奔腾而下的洪水又把山削为平原。
潮湿的沼泽蒸干了,留下一层沙面,
忍受过旱魃的田野如今遍地沼泽。
270 自然在这里开启了新泉,却又关闭了
那里的旧泉;地层深处震动,许多
溪河跃出,许多溪河被彻底掩没。
于是吕科斯河在被一条地缝吞噬后,[5]
在遥远的地方重生,寻得新的出口;
275 壮观的厄拉西诺斯河有时消失,有时[6]
在地下潜流,在阿戈斯原野重见天日;
传说穆索斯河厌弃当初的堤岸和源头,
如今变身卡伊科斯河,在别处奔流;[7]
阿梅纳努斯河此刻丰盈地流过西西里
280 细沙,偶尔却堵住泉眼,干涸无迹。[8]
阿尼格罗斯河水昔日可饮用,但现在
你定然不愿碰,只因(除非诗人断不该
相信)双身的半人马曾经在此地清洗
伤口,当他中了海格力斯的弓矢。[9]
285 还有从斯基泰群山发源的叙帕尼斯河,
不也是往日很甜,后来却咸苦难喝?[10]
安提萨、帕洛斯和腓尼基王国的推罗远古
都曾被海浪包围,如今都不是岛屿。[11]
古人居住时,琉卡斯原是大陆一部分,[12]
290 现在却隔海相望。据说赞科勒曾经[13]
连着意大利半岛,直到海水切断
相邻的区域,涌入的波浪将其推远。
你若寻找亚该亚城市赫利刻与布里斯,
它们已沉入海下,船员们时至今日
295 仍习惯指点城墙埋葬于水底的地方。[14]
庇透斯统治的特洛曾附近有处岩嶂,[15]
高峻无树,昔日是一片完美的平原,
现在却巍然隆起——其原委令人胆寒:
狂风的野蛮力量被关在地下的暗穴里,[16]
300 渴望觅到发泄口,能享受自由的空气,

[1] 克罗同的米隆(Milo或Milon)是古代著名的运动员,据说他年轻时能一拳打死一头牛,并能将其尸体轻松扛上肩。
[2] “海伦”对应的原文是Tyndaris(廷达瑞俄斯之女),因为她名义上的父亲是廷达瑞俄斯。
[3] 252-258行再现了卢克莱修的思想,可参考《物性论》(De Rerum Natura 2.297-304)。
[4] 这一段对各种神奇现象的描述与卢克莱修《物性论》第六卷的写法相似。
[5] 这里所指的吕科斯河(Lycus)在吕底亚境内,也叫玛绪阿斯河(Marsyas)。
[6] 厄拉西诺斯河(Erasinus)是阿卡迪亚的一条河,从斯廷法洛斯沼泽发源,开始叫斯廷法洛斯河,然后成为地下河,在阿戈斯重回地上,叫厄拉西诺斯河。
[7] 卡伊科斯河(Caicus)在小亚细亚米西亚境内,根据奥维德的说法,它是穆索斯河(Mysus)改道后形成的。
[8] 阿梅纳努斯河(Amenanus)是西西里的一条小河,从埃特纳火山发源,在卡塔尼亚(Catania)附近入海。
[9] 阿尼格罗斯河(Anigros)从阿卡迪亚的拉庇塔山(Lapitha)发源,河水气味难闻,没有鱼能够生存。“半人马”指喀戎(一说波涅诺耳)。“海格力斯”对应的原文是clavigeri(持棍者)。
[10] 叙帕尼斯河(Hypanis)就是现在乌克兰的南布格河(Southern Bug),注入黑海。
[11] 据说爱琴海上的安提萨岛(Antissa)曾经是莱斯博斯岛的一部分,帕洛斯岛(Pharos)曾经与埃及大陆相连,腓尼基王国的推罗曾经是近海岛屿,后来被亚历山大大帝连接到大陆。最后一个例子无助于证明毕达哥拉斯的观点。
[12] 琉卡斯岛(Leucas)曾经是阿卡纳尼亚海岸的一个半岛。
[13] “赞科勒”这里或许指代整个西西里岛。古罗马人相信,它曾经是意大利半岛的一部分。
[14] 据老普林尼的说法,赫利刻(Helice)与布里斯(Buris)原来是科林斯海湾的城市,后来在地震中塌陷,沉入海中。
[15] 参考本书第六卷第418行的注释。
[16] 奥维德的解释让人想起卢克莱修关于地震成因的第四种说法,见《物性论》(De Rerum Natura 6. 577-607)。