《变形记》第15卷101-200行

nec sua credulitas piscem suspenderat hamo;
cuncta sine insidiis nullamque timentia fraudem
plenaque pacis erant. Postquam non utilis auctor
victibus invidit, quisquis fuit ille, leonum,[1]
105 corporeasque dapes avidam demersit in alvum,
fecit iter sceleri, primoque e caede ferarum
incaluisse potest maculatum sanguine ferrum
(idque satis fuerat) nostrumque petentia letum
corpora missa neci salva pietate fatemur.
110 Sed quam danda neci, tam non epulanda fuerunt.
Longius inde nefas abiit, et prima putatur
hostia sus meruisse mori, quia semina pando
eruerit rostro spemque interceperit anni.
Vite caper morsa Bacchi mactatus ad aras
115 dicitur ultoris: nocuit sua culpa duobus!
Quid meruistis oves, placidum pecus inque tuendos
natum homines, pleno quae fertis in ubere nectar,
mollia quae nobis vestras velamina lanas
praebetis vitaque magis quam morte iuvatis?
120 Quid meruere boves, animal sine fraude dolisque,
innocuum, simplex, natum tolerare labores?
Inmemor est demum nec frugum munere dignus,
qui potuit curvi dempto modo pondere aratri
ruricolam mactare suum, qui trita labore
125 illa, quibus totiens durum renovaverat arvum,[2]
tot dederat messes, percussit colla securi.
Nec satis est, quod tale nefas committitur: ipsos
inscripsere deos sceleri numenque supernum
caede laboriferi credunt gaudere iuvenci!
130 Victima labe carens et praestantissima forma
(nam placuisse nocet) vittis insignis et auro
sistitur ante aras auditque ignara precantem
inponique suae videt inter cornua fronti,
quas coluit, fruges percussaque sanguine cultros
135 inficit in liquida praevisos forsitan unda.
Protinus ereptas viventi pectore fibras
inspiciunt mentesque deum scrutantur in illis.
Unde fames homini vetitorum tanta ciborum est?[3]
Audetis vesci, genus o mortale? Quod, oro,
140 ne facite et monitis animos advertite nostris,
cumque boum dabitis caesorum membra palato,
mandere vos vestros scite et sentite colonos.
Et quoniam deus ora movet, sequar ora moventem
rite deum Delphosque meos ipsumque recludam
145 aethera et augustae reserabo oracula mentis.
Magna nec ingeniis investigata priorum,
quaeque diu latuere, canam: iuvat ire per alta
astra, iuvat terris et inerti sede relicta
nube vehi validique umeris insistere Atlantis,
150 palantesque homines passim et rationis egentes
despectare procul trepidosque obitumque timentes
sic exhortari seriemque evoluere fati.
O genus attonitum gelidae formidine mortis!
Quid Styga, quid tenebras et nomina vana timetis,
155 materiem vatum, falsique pericula mundi?
Corpora, sive rogus flamma seu tabe vetustas
abstulerit, mala posse pati non ulla putetis:
morte carent animae semperque priore relicta
sede novis domibus vivunt habitantque receptae.
160 Ipse ego (nam memini) Troiani tempore belli
Panthoides Euphorbus eram, cui pectore quondam
haesit in adverso gravis hasta minoris Atridae.
Cognovi clipeum, laevae gestamina nostrae,
nuper Abanteis templo Iunonis in Argis!
165 Omnia mutantur, nihil interit: errat et illinc
huc venit, hinc illuc et quoslibet occupat artus
spiritus eque feris humana in corpora transit
inque feras noster, nec tempore deperit ullo,
utque novis facilis signatur cera figuris
170 nec manet, ut fuerat, nec formas servat easdem,
sed tamen ipsa eadem est, animam sic semper eandem
esse sed in varias doceo migrare figuras.
Ergo, ne pietas sit victa cupidine ventris,
parcite, vaticinor, cognatas caede nefanda
175 exturbare animas, nec sanguine sanguis alatur.
Et quoniam magno feror aequore plenaque ventis
vela dedi: nihil est toto, quod perstet, in orbe.
Cuncta fluunt, omnisque vagans formatur imago.
Ipsa quoque adsiduo labuntur tempora motu,
180 non secus ac flumen. Neque enim consistere flumen
nec levis hora potest, sed ut unda inpellitur unda
urgeturque eadem veniens urgetque priorem,
tempora sic fugiunt pariter pariterque sequuntur
et nova sunt semper; nam quod fuit ante, relictum est,
185 fitque, quod haud fuerat, momentaque cuncta novantur.
Cernis et emensas in lucem tendere noctes,
et iubar hoc nitidum nigrae succedere nocti;
nec color est idem caelo, cum lassa quiete
cuncta iacent media cumque albo Lucifer exit
190 clarus equo, rursusque alius, cum praevia lucis
tradendum Phoebo Pallantias inficit orbem.
Ipse dei clipeus, terra cum tollitur ima,
mane rubet, terraque rubet cum conditur ima;
candidus in summo est, melior natura quod illic
195 aetheris est terraeque procul contagia fugit.
Nec par aut eadem nocturnae forma Dianae
esse potest umquam semperque hodierna sequente,
si crescit, minor est, maior, si contrahit orbem.
Quid? Non in species succedere quattuor annum
200 adspicis, aetatis peragentem imitamina nostrae?

[1] leonum=deorum
[2] durum=nudum; renovaverat=removerat; arvum=annum
[3] Unde=Inde

鱼类不会因为太轻信而命丧钓钩,
所有生灵都远离陷阱,不担心计谋,
内心安宁。某位自命不凡的引领者
(无论他是何人)嫉妒狮子的生活,
105 将尸体当作佳肴,吞进贪婪的腹中,
便开了罪恶之路。或许有这种可能:
最初染红刀剑的是被杀野兽的温血
(这一点可以接受)。我承认,处死威胁
人类生命的动物无损我们的虔敬,
110 然而它们应该杀,却不应该食用。
这种恶日益加深。最早的祭品是猪,[1]
大家认为它活该,因为它用嘴挖出
播下的种子,毁掉值得期待的收成;
据说山羊咬坏了葡萄藤,受酒神严惩,
115 沦为牺牲。这两种动物都罪有应得!
可是你们绵羊有何辜?本性温和,
生来为人类效劳,满盈的乳房盛着奶,
奉献织成柔衣的羊毛,为我们遮盖,
你们活着比死了对我们更有帮助。
120 为何牛也遭受此难?淳朴无欺的动物,
善良,单纯,天然就适合承受艰辛。
人的确薄情,不配拥有庄稼的馈赠,
刚卸下弯犁的重负,就能冷血地杀死
为自己耕地的牛,狠心用利斧猛击
125 被劳作磨秃的脖颈——借它之力,他曾
多少次划开硬土,种下多少憧憬!
他们并未满足于犯下如此的恶行,
居然悖妄地将罪归于神,并假意相信
天界的居民也喜欢屠戮辛勤的畜类!
130 毫无瑕疵、样貌最出众的牺牲(越美
越招致毁灭),头缠彩带,角贴黄金,
站在祭坛前,听着全然不懂的祷文,
看见人在它双角之间的额头撒上
自己生产的谷物。当它倒下,血染红[2]
135 此前或许在清澈池水中映现的刀斧。[3]
祭司立刻从依然抽搐的胸中拽出
内脏,希望在其中读出神灵的安排。[4]
人类对被禁之物的疯狂食欲从何来?
凡胎啊,你们就敢肆意饕餮?千万别
140 如此行事,专心听我的这一番告诫,
你们杀死牛,将砍碎的肢体送入口中,
一定别忘了,你们在咀嚼自己的耕农。
既然神鼓动我说话,我必当遵从这位
鼓动我的神,敞开我的德尔斐,打开
145 天界之门,揭示神圣心灵的秘密。
我将要吟唱古人未探察的宏大主题
和长久隐藏的事物:在崇高星辰间漫步
是一种欢愉,抛下大地和窒闷的尘居,
乘着云飞升,站在阿特拉斯的巨肩上
150 远远地俯瞰没有理性、茫然游荡、
内心惶恐、畏惧死亡的庸众,鼓舞
他们,展开命运的卷轴,是一种欢愉。[5]
被冰冷死神吓得瘫痪的凡夫俗子,
为何怕斯堤克斯河、黑暗、空洞的名字
155 (诗人的陈词滥调)和乌有世界的折磨?
无论被火葬的烈焰吞噬,还是因岁月
朽烂,请相信,肉身都不会再受伤害;
灵魂则根本不会死,从原来的居所离开,
它们总是会寻找新的家,永生无殆。[6]
160 至于我自己,我清楚记得,在特洛伊时代
曾是欧福耳玻斯,当我与墨涅拉俄斯
对战时,他的重矛扎进了我的胸膛里。[7]
最近我去过阿戈斯的朱诺神庙,很快[8]
认出了昔日我左手所持的那块盾牌!
165 一切皆变,无物会毁灭:灵魂四处
迁徙,从这里到那里,随意占据身躯,
既可从野兽进入人的肉体,也可以
从人转回到野兽,任何时候都不死。
正如柔软的蜡能塑成各种新东西,
170 总是在变化,并未保留原来的样子,
但蜡的本质仍在,我告诉你们,灵魂
也始终如一,只是移居到不同的肉身。
所以,为避免口腹之欲违背天律,
我警告你们,别以这罪恶的杀戮驱逐
175 亲族的灵魂,切勿用鲜血滋养鲜血。
既然我正行驶在无垠的海上,高扬着
风帆,整个世界就无物可以停顿。
万物皆流,所有的形象都在更新。
时间本身也在片刻不停地流逝,
180 恰似一条河,因为无论江河还是
迅疾的光阴都无法驻留。正如前浪
被后浪裹挟,又与前方的浪冲撞,
时间也这样逃遁,这样前后相随,
永远以新替旧。才在的瞬间已不在,
185 不在的瞬间已经在,如此循环运行。
你看见夜晚过尽,就会迎来黎明,
这灿烂的日光就会取代暗黑的夜;
万物疲惫地沉睡与明亮晨星骑着
白马显现的时候,两种天空的面目
190 各异,它还会改换样子,当帕拉斯之女[9]
预先涂红即将转交给福玻斯的世界。
日神圆盾在早晨从地面升起的时刻[10]
是红色,沉落地底的时候也是红色,
但在天顶却白得耀眼,因为那里的
195 空气更纯净,它能远离污浊的大地。
主宰夜晚的狄安娜也不能永远保持
相同或相似的形象,若在盈期,今天
总比明天小,若在亏期,就正好相反。
还有,你难道没看见一年有四种外观
200 相轮替,模仿着我们人类的各个阶段?

[1] 这段讨论动物祭品的文字可以与《岁时记》(Fasti 1.349-456)对比。
[2] 谷物也是牛的劳动成果。
[3] 这个画面奥维德在《岁时记》(Fasti 1.327-328)中也用过。
[4] 根据动物内脏占卜吉凶是古罗马流行的做法。
[5] 146-152行明显模仿了卢克莱修《物性论》(De Rerum Natura 2.7-14)。
[6] Segal(1969)评论道,虽然奥维德笔下的毕达哥拉斯反复强调灵魂不死,但这种不朽并不能导向某种上升,某种神性,如维吉尔等人作品所宣扬的那样,而是在不分善恶的宇宙中、在人与动物植物之间毫无目的地无限循环。更可笑的是,灵魂不死沦为了素食主义的论据,失去了任何崇高感。而这样的思想与《变形记》前面十四卷描绘的世界本质上是一致的,并没有冲突。
[7] 作为自己灵魂转世说的证据,毕达哥拉斯声称自己是特洛伊人潘托俄斯(Panthous)之子欧福耳玻斯(Euphorbus),被墨涅拉俄斯所杀。根据第欧根尼·拉尔修(Diogenes Laertius)的《名哲言行录》,毕达哥拉斯曾进入墨涅拉俄斯当年祭献欧福耳玻斯之盾的神庙,一眼就认出了那把盾牌,并据此声称自己就是欧福耳玻斯转世。参考贺拉斯《颂诗集》(Carmina 1.28.9-10)。
[8] 这行原文中的阿戈斯(Argis)还有修饰语Abanteis(阿巴斯的),因为阿巴斯(Abas)是阿戈斯的国王,这个词由于译文格律限制未译。
[9] “帕拉斯之女”指黎明女神奥罗拉。
[10] 日神圆盾指太阳。